Wikipedia
zuwiki
https://zu.wikipedia.org/wiki/Ikhasi_Elikhulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
IAfrika
0
2016
124596
116166
2026-06-12T08:09:40Z
Queller47
26426
Added a reference.
124596
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:iAfrika}}
[[File:Africa (orthographic projection).svg|right|200px]]
Lapha uhlelo ngamazwe amashumi amahlanu nane we-Afrika. Ukwaziswa ngesiqongo, izilimi, izimali, amanani labantu, ukuminyana no-[[GDP per capita|GDP]].
[[iMalta]] nezigaba we-[[Italiya]], [[iSpeyini]], [[iPhothugali]] no-[[iFulansi|Fulansi]] nazo ezwakazi we-Afrika, kodwa ziswe[[IYurobhu|Yurobhu]]. Isiqhingi [[iSokhotra]] nango ezwakazi we-Afrika, kodwa yizwe [[iYemen]] we-[[I-Eshiya|Eshiya]]. [[iGibhithe]], elula e[[nhlonhlo Sayinayi]], kodwa ziswe-Afrika<ref>https://iafrika.org/</ref>.
== Amazwe ==
Amazwe amashumi amahlanu nane ngamalunga we[[Izizwe Ohlangeneyo|zizwe ohlangeneyo]],<ref>http://www.un.org/en/members/ | Member States | United Nations | 28 July 2011</ref>. Zonke ngaphandle kwa-[[iMorokho|Morokho]] ngamalunga wa-[[Iqoqo i-Afrika|qoqo i-Afrika]].<ref>http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |date=2015-01-09 }} | Member States | African Union | 15 July 2011</ref><ref>http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223204621/http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |date=2011-12-23 }} | African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union | StarAfrica.com | 27 July 2011 | 28 July 2011</ref>
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'')
! class=unsortable| Flag
! Capital
! Currency
! Official language(s)
! Area (km<sup>2</sup>)
! Population
! GDP per capita (PPP) (US$)
! class=unsortable| Map
|-
| [[i-Aljiria]] (''People's Democratic Republic of Algeria'') || [[File:Flag of Algeria.svg|100px]] || [[Algiers]] || [[Algerian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 2,381,740 || 33,333,216 || 7,124 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Algeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Angola]] (''Republic of Angola'') || [[File:Flag of Angola.svg|100px]] || [[Luanda]] || [[Kwanza]] || [[isiPutukezi]] || 1,246,700 || 15,941,000 || 2,813 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Angola AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBenini]] (''Republic of Benin'') || [[File:Flag of Benin.svg|100px]] || [[Porto Novo]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 112,622 || 8,439,000 || 1,176 || <span style="display:none">24</span>[[File:Location Benin AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBotswana]] (''Republic of Botswana'') || [[File:Flag of Botswana.svg|100px]] || [[Gaborone]] || [[Botswana pula|Pula]] || [[isiNgisi]], [[isiTswana]] || 581,726 || 1,839,833 || 11,400 || <span style="display:none">46</span>[[File:Location Botswana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBukhina Faso]] (''Burkina Faso'')|| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|100px]] || [[Ouagadougou]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 274,000 || 13,228,000 || 1,284 || <span style="display:none">21</span>[[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBurundi]] (''Republic of Burundi'') || [[File:Flag of Burundi.svg|100px]] || [[Bujumbura]] || [[Burundi franc]] || [[Kirundi]], [[isiFulansi]] || 27,830 || 7,548,000 || 739 || <span style="display:none">38</span>[[File:Location Burundi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKamerooni]] (''Republic of Cameroon'') || [[File:Flag of Cameroon.svg|100px]] || [[Yaoundé]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 475,442 || 17,795,000 || 2,421 || <span style="display:none">26</span>[[File:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKhepi Vedhi]] (''Republic of Cape Verde'') || [[File:Flag of Cape Verde.svg|100px]] || [[Praia]] || [[Cape Verdean escudo]] || [[isiPutukezi]] || 4,033 || 420,979 || 6,418 || <span style="display:none">14a</span>[[File:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Central African Republic]] (''Central African Republic'') || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|100px]] || [[Bangui]] || [[Central African CFA franc]] || [[Sango]], [[isiFulansi]] || 622,984 || 4,216,666 || 1,198 || <span style="display:none">27</span>[[File:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTshedi]] (''Republic of Chad'') || [[File:Flag of Chad.svg|100px]] || [[N'Djamena]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isi-Arabhu]] || 1,284,000 || 10,146,000 || 1,519 || <span style="display:none">11</span>[[File:Location Chad AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[isiKhomorosi]] (''Union of the Comoros'') || [[File:Flag of the Comoros.svg|100px]] || [[Moroni, Comoros|Moroni]] || [[Comorian franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]], [[Comorian language|Comorian]]|| 2,235 || 798,000 || 1,660 || <span style="display:none">43a</span>[[File:Location Comoros AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ugu Emhlophe]] (''Republic of Côte d'Ivoire'') || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|100px]] || [[Yamoussoukro]] <br /> || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 322,460 || 17,654,843 || 1,600 || <span style="display:none">20</span>[[File:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki Labantu weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Kinshasa'' and formerly as ''Zaire''.</ref> (''Democratic Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Kinshasa]] || [[Congolese franc]] || [[isiFulansi]] || 2,344,858 || 71,712,867 || 774 || <span style="display:none">34</span>[[File:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Brazzaville''.</ref> (''Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Brazzaville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 342,000 || 4,012,809 || 3,919 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iJibouti]] (''Republic of Djibouti'') || [[File:Flag of Djibouti.svg|100px]] || [[Djibouti (city)|Djibouti]] || [[Djiboutian Franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]] || 23,200 || 906,000 || 2,070 || <span style="display:none">29</span>[[File:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGibhithi]]<ref group="n" name="TAA">Some territory could be argued to be a part of [[List of Asian countries|Asia]] or Africa.</ref> (''Arab Republic of Egypt'') || [[File:Flag of Egypt.svg|100px]] || [[Cairo]] || [[Egyptian Pound]] || [[isi-Arabhu]] || 1,001,449 || 80,335,036 || 4,836 || <span style="display:none">5</span>[[File:Location Egypt AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Enkabazw]] (''Republic of Equatorial Guinea'') || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|100px]] || [[Malabo]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiSpeyini]], [[isiFulansi]], [[isiPutukezi]] || 28,051 || 504,000 || 16,312 || <span style="display:none">31</span>[[File:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Eritrea]] (''State of Eritrea'') || [[File:Flag of Eritrea.svg|100px]] || [[Asmara]] || [[Eritrean nakfa|Nakfa]] || [[Tigrinya]], [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]]|| 117,600 || 5,880,000 || 1,000 || <span style="display:none">13</span>[[File:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Ithiopia]] (''Federal Democratic Republic of Ethiopia'') || [[File:Flag of Ethiopia.svg|100px]] || [[Addis Ababa]] || [[Ethiopian birr]] || [[Amharic language|Amharic]], [[isiNgisi]]||| 1,104,300 || 85,237,338 || 4,567 || <span style="display:none">28</span>[[File:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGaboni]] (''Gabonese Republic'') || [[File:Flag of Gabon.svg|100px]] || [[Libreville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 267,668 || 1,384,000 || 7,055 || <span style="display:none">32</span>[[File:Location Gabon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGambia]] (''Republic of The Gambia'') || [[File:Flag of The Gambia.svg|100px]] || [[Banjul]] || [[Dalasi]] || [[isiNgisi]] || 10,380 || 1,517,000 || 2002 || <span style="display:none">15</span>[[File:Location Gambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGhana]] (''Republic of Ghana'') || [[File:Flag of Ghana.svg|100px]] || [[Accra]] || [[Ghanaian cedi]] || [[isiNgisi]] || 238,534 || 23,000,000 || 2,700 || <span style="display:none">22</span>[[File:Location Ghana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini]] (''Republic of Guinea'') || [[File:Flag of Guinea.svg|100px]] || [[Conakry]] || [[Guinean franc]] || [[isiFulansi]] || 245,857 || 9,402,000 || 2,035 ||<span style="display:none">17</span> [[File:Location Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Bisawu]] (''Republic of Guinea-Bissau'') || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|100px]] || [[Bissau]] || [[West African CFA franc]] || [[isiPutukezi]] || 36,125 || 1,586,000 || 736 || <span style="display:none">16</span>[[File:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKenya]] (''Republic of Kenya'') || [[File:Flag of Kenya.svg|100px]] || [[Nairobi]] || [[Kenyan shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 580,367 || 34,707,817 || 1,445 || <span style="display:none">36</span>[[File:Location Kenya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[oSotho]] (''Kingdom of Lesotho'') || [[File:Flag of Lesotho.svg|100px]] || [[Maseru]] || [[Lesotho loti|Loti]] || [[Sesotho language|Southern Sotho]], [[isiNgisi]] || 30,355 || 1,795,000 || 2,113 || <span style="display:none">49</span>[[File:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLiberia]] (''Republic of Liberia'') || [[File:Flag of Liberia.svg|100px]] || [[Monrovia]] || [[Liberian dollar]] || [[isiNgisi]] || 111,369 || 3,283,000 || 1,003 || <span style="display:none">19</span>[[File:Location Liberia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLibiya]] (''Republic of Libya'') || [[File:Flag of Libya.svg|100px]] || [[Tripoli]] || [[Libyan dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 1,759,540 || 6,036,914 || 12,700 || <span style="display:none">4</span>[[File:Location Libya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMadagasika]] (''Republic of Madagascar'') || [[File:Flag of Madagascar.svg|100px]] || [[Antananarivo]] || [[Malagasy Ariary]] || [[Malagasy language|Malagasy]], [[isiFulansi]] || 587,041 || 18,606,000 || 905 ||<span style="display:none">44</span> [[File:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMalawi]] (''Republic of Malawi'') || [[File:Flag of Malawi.svg|100px]] || [[Lilongwe]] || [[Malawian kwacha]] || [[isiNgisi]], [[Chichewa language|Chichewa]] || 118,484 || 12,884,000 || 596 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Malawi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMali]] (''Republic of Mali'') || [[File:Flag of Mali.svg|100px]] || [[Bamako]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,240,192 || 13,518,000 || 1,154 || <span style="display:none">9</span> [[File:Location Mali AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMoritaniya]] (''Islamic Republic of Mauritania'') || [[File:Flag of Mauritania.svg|100px]] || [[Nouakchott]] || [[Mauritanian ouguiya]] || [[isi-Arabhu]] || 1,030,700 || 3,069,000 || 2,402 || <span style="display:none">8</span>[[File:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorishisi]] (''Republic of Mauritius'') || [[File:Flag of Mauritius.svg|100px]] || [[Port Louis]] || [[Mauritian rupee]] || [[isiNgisi]] || 2,040 || 1,219,220 || 13,703 || <span style="display:none">44a</span>[[File:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorokho]] (''Kingdom of Morocco'') || [[File:Flag of Morocco.svg|100px]] || [[Rabat]] || [[Moroccan dirham]] || [[isi-Arabhu]], [[Berber language|Berber]] || 710,850 (claimed), 446,550 (internationally recognized) || 35,757,175 || 4,600 || <span style="display:none">2</span>[[File:Morocco in Africa (claimed).svg|150px]]
|-
| [[iMozambikhi]] (''Republic of Mozambique'') || [[File:Flag of Mozambique.svg|100px]]|| [[Maputo]] || [[Mozambican metical]] || [[isiPutukezi]] || 801,590 || 20,366,795 || 1,389 || <span style="display:none">43</span>[[File:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNamibhiya]] (''Republic of Namibia'') || [[File:Flag of Namibia.svg|100px]] || [[Windhoek]] || [[Namibian dollar]] || [[isiNgisi]] || 825,418 || 2,031,000 || 7,478 || <span style="display:none">45</span>[[File:Location Namibia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNayighe]] (''Republic of Niger'') || [[File:Flag of Niger.svg|100px]] || [[Niamey]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,267,000 || 13,957,000 || 872 || <span style="display:none">10</span>[[File:Location Niger AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNigeria]] (''Federal Republic of Nigeria'') || [[File:Flag of Nigeria.svg|100px]] || [[Abuja]] || [[Nigerian naira]] || [[isiNgisi]] || 923,768 || 154,729,000 || 1,188 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRuwanda]] (''Republic of Rwanda'') || [[File:Flag of Rwanda.svg|100px]] || [[Kigali]] || [[Rwandan franc]] || [[Kinyarwanda]], [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 26,798 || 7,600,000 || 1,300 || <span style="display:none">37</span>[[File:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSawu Tome noPhrinitshipeyi]] (''Democratic Republic of São Tomé and Príncipe'') || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|100px]] || [[São Tomé]] || [[São Tomé and Príncipe Dobra]] || [[isiPutukezi]] || 964 || 157,000 || 1,266 || <span style="display:none">31a</span>[[File:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSenegal]] (''Republic of Senegal'') || [[File:Flag of Senegal.svg|100px]] || [[Dakar]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 196,723 || 11,658,000 || 1,759 ||<span style="display:none">14</span> [[File:Location Senegal AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSeyisheli]] (''Republic of Seychelles'') || [[File:Flag of the Seychelles.svg|100px]] || [[Victoria, Seychelles|Victoria]] || [[Seychellois rupee]] || [[isiNgisi]], [[isiFulansi]], [[Seychellois Creole]] || 451 || 80,654 || 11,818 ||<span style="display:none">39a</span> [[File:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSiera Liyoni]] (''Republic of Sierra Leone'') || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|100px]] || [[Freetown]] || [[Sierra Leonean leone|Leone]] || [[isiNgisi]] || 71,740 || 6,144,562 || 903 || <span style="display:none">18</span>[[File:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSomalia]] (''Somali Republic'') || [[File:Flag of Somalia.svg|100px]] || [[Mogadishu]] || [[Somali shilling]] || [[isiSomali]]{{cn}}, [[isi-Arabhu]] || 637,657 || 9,832,017 || 600 || <span style="display:none">30</span>[[File:Location Somalia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki yaseNingizimu i-Afrika]] (''Republic of South Africa'') || [[File:Flag of South Africa.svg|100px]] || [[Bloemfontein]], [[IKapa]], and [[Pretoria]] <br /> || [[South African rand]] ||[[IsiBhunu]], [[isiNgisi]], [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]], [[Northern Sotho language|Northern Sotho]], [[Sotho language|Sotho]], [[isiSwazi]], [[isiTsonga]], [[isiTswana]], [[isiVenda]], [[isiXhosa]], [[isiZulu]] || 1,221,037 || 47,432,000 || 12,161 || <span style="display:none">48</span>[[File:Location South Africa AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan yaseNingizimu]] (''Republic of South Sudan'') || [[File:Flag of South Sudan.svg|100px]] || [[Juba]] || [[South Sudanese pound]] || [[isiNgisi]] || 644,329 || 8,260,490 || || <span style="display:none">12</span>[[File:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan]] (''Republic of the Sudan'') || [[File:Flag of Sudan.svg|100px]] || [[Khartoum]] || [[Sudanese pound]] || [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]] || 1,861,484 || 36,787,012<!--45,047,502 - 8,260,490--> || 2,300 || <span style="display:none">12</span>[[File:Location Sudan-N AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSwazi]] (''Kingdom of Eswatini'') || [[File:Flag of Eswatini.svg|100px]] || [[Lobamba]] (royal and legislative) <br /> [[Mbabane]] (administrative) || [[Lilangeni]] || [[isiNgisi]], [[isiSwazi]] || 17,364 || 1,032,000 || 5,245 || <span style="display:none">50</span>[[File:Location Eswatini AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTanzania]] (''United Republic of Tanzania'') || [[File:Flag of Tanzania.svg|100px]] || [[Dodoma]] || [[Tanzanian shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 945,087 || 37,849,133 || 723 || <span style="display:none">39</span>[[File:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTogo]] (''Togolese Republic'') || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|100px]] || [[Lomé]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 56,785 || 6,100,000 || 1,700 || <span style="display:none">23</span>[[File:Location Togo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTunisia]] (''Tunisian Republic'') || [[File:Flag of Tunisia.svg|100px]] || [[Tunis]] || [[Tunisian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 163,610 || 10,102,000 || 8,800 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iYuganda]] (''Republic of Uganda'') || [[File:Flag of Uganda.svg|100px]] || [[Kampala]] || [[Ugandan shilling]] || [[isiNgisi]], [[isiSwahili]] || 236,040 || 27,616,000 || 1,700 || <span style="display:none">35</span>[[File:Location Uganda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZambia]] (''Republic of Zambia'') || [[File:Flag of Zambia.svg|100px]] || [[Lusaka]] || [[Zambian kwacha]] || [[isiNgisi]]|| 752,614 || 14,668,000 || 931 || <span style="display:none">41</span>[[File:Location Zambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZimbabwe]] (''Republic of Zimbabwe'') || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|100px]] || [[Harare]] || [[Zimbabwean dollar]] || [[Shona language|Shona]], [[Northern Ndebele language|Ndebele]], [[isiNgisi]] || 390,757 || 13,010,000 || 2,607 || <span style="display:none">47</span>[[File:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amazwe akayivumi ===
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsupportable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!! Map
|-
|-
| [[Sahrawi Arab Democratic Republic]]<ref group="n">Occupies part of the territory of [[Western Sahara]], disputed with Morocco.</ref>|| [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|100px]] || [[El Aaiún]] (Moroccan), [[Bir Lehlou]] (temporary)<ref group="n">Currently under Moroccan administration. [[Bir Lehlou]] is the temporary capital and Tindouf Camps is the ''de facto'' one</ref>|| [[Moroccan dirham]] || N/A.<ref group="n">[[isi-Arabhu]] and [[isiSpeyini]] recognised regional languages.</ref> || 267,405 (claimed) || 266,000 || N/A || <span style="display:none">7</span>[[File:Location Western Sahara AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amakoloni ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[French Southern and Antarctic Lands]]<ref group="n">[[Overseas territories of France|Overseas territory]] of France. Only the [[Îles Éparses]] are considered part of the African continent. The remaining four districts lie outside the continental shelf in the [[List of islands in the Indian Ocean|Indian Ocean]] or [[Territorial claims in Antarctica|Antarctica]].</ref> ([[Îles Éparses]] part only)|| [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|100px]] || [[Port-aux-Français]] <ref group="n">The main station on the Îles Éparses is on [[Tromelin Island|Tromelin]]. The headquarters of the district chief, however, is [[Saint-Pierre]], in [[Réunion]].</ref>|| [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 38.6 || No permanent population<ref>{{Cite web |title=French Southern and Antarctic Lands |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |access-date=2012-03-03 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |dead-url=yes }}</ref> || N/A ||
|-
| [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]] (UK)<ref group="n" name="BOT">[[British Overseas Territory|Overseas territory]] of the [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]].</ref>|| [[File:Flag_of_Saint_Helena.svg|100px]] || [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] || [[Saint Helenian pound]] || [[isiNgisi]] || 420 || 5,661 || N/A || <span style="display:none">40b</span>[[File:LocationStHelena.png|150px]]
|}
=== Izindawo zinye ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[Iziqhingi iKhaneli]]<ref group="n" name="Spain">Part of [[Spain]].</ref>|| [[File:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|100px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]] and [[Santa Cruz de Tenerife]] || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 7,447 || 1,995,833 || N/A || <span style="display:none">6</span>[[File:Location Canary Islands Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ceuta]] (''Autonomous City of Ceuta'') || [[File:Flag_Ceuta.svg|100px]] || Ceuta || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 28 || 76,861 || N/A || <span style="display:none">2a</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[iMadira]] <ref group="n" name="ARP">Part of [[Portugal]].</ref> (''Autonomous Region of Madeira'') || [[File:Flag_of_Madeira.svg|100px]] || [[Funchal]] || [[Euro]] || [[isiPutukezi]] || 828 || 245,806 || N/A || <span style="display:none">1</span>[[File:Location Madeira Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMayotte]] ([[France]])<ref group="n">Currently an [[Departments of France|overseas department]] of [[France]] as of February 2011.</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Mamoudzou]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 374 || 186,452 || 2,600 || <span style="display:none">43b</span>[[File:Location Mayotte Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMelilla]] <ref group="n" name="Spain"/> (''Autonomous City of Melilla'') || [[File:Flag_Melilla.svg|100px]] || Melilla || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 20 || 72,000 || N/A || <span style="display:none">2b</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[Plazas de soberanía]] <ref group="n" name="Spain"/> ||[[File:Flag of Spain.svg|100px]] || N/A || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || || Uninhabited || N/A || <span style="display:none">2a</span> [[File:Mapa del sur de España neutral.png|150px]]
|-
| [[iRiyunion]] <ref group="n">[[Departments of France|Overseas department]] of [[France]].</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 2,512 || 793,000 || N/A ||<span style="display:none">44b</span> [[File:Location Réunion Africa.svg|150px]]
|}
== Izixhumanisi ==
* [[Prince Kevin I Nyerere (Tanzaniya)]]
== Notes ==
{{Reflist|group=n}}
== References ==
{{Reflist|30en}}
[[Category:Amazwekazi|Afrika]]
[[Category:IAfrika| ]]
okmqks6algxbpfx44ih40inwopwt2lz
124597
124596
2026-06-12T08:11:02Z
Queller47
26426
Linked a page.
124597
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:iAfrika}}
[[File:Africa (orthographic projection).svg|right|200px]]
Lapha uhlelo ngamazwe amashumi amahlanu nane we-Afrika. Ukwaziswa ngesiqongo, izilimi, izimali, amanani labantu, ukuminyana no-[https://www.worldometers.info/gdp/gdp-per-capita/ GDP].
[[iMalta]] nezigaba we-[[Italiya]], [[iSpeyini]], [[iPhothugali]] no-[[iFulansi|Fulansi]] nazo ezwakazi we-Afrika, kodwa ziswe[[IYurobhu|Yurobhu]]. Isiqhingi [[iSokhotra]] nango ezwakazi we-Afrika, kodwa yizwe [[iYemen]] we-[[I-Eshiya|Eshiya]]. [[iGibhithe]], elula e[[nhlonhlo Sayinayi]], kodwa ziswe-Afrika<ref>https://iafrika.org/</ref>.
== Amazwe ==
Amazwe amashumi amahlanu nane ngamalunga we[[Izizwe Ohlangeneyo|zizwe ohlangeneyo]],<ref>http://www.un.org/en/members/ | Member States | United Nations | 28 July 2011</ref>. Zonke ngaphandle kwa-[[iMorokho|Morokho]] ngamalunga wa-[[Iqoqo i-Afrika|qoqo i-Afrika]].<ref>http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |date=2015-01-09 }} | Member States | African Union | 15 July 2011</ref><ref>http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223204621/http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |date=2011-12-23 }} | African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union | StarAfrica.com | 27 July 2011 | 28 July 2011</ref>
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'')
! class=unsortable| Flag
! Capital
! Currency
! Official language(s)
! Area (km<sup>2</sup>)
! Population
! GDP per capita (PPP) (US$)
! class=unsortable| Map
|-
| [[i-Aljiria]] (''People's Democratic Republic of Algeria'') || [[File:Flag of Algeria.svg|100px]] || [[Algiers]] || [[Algerian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 2,381,740 || 33,333,216 || 7,124 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Algeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Angola]] (''Republic of Angola'') || [[File:Flag of Angola.svg|100px]] || [[Luanda]] || [[Kwanza]] || [[isiPutukezi]] || 1,246,700 || 15,941,000 || 2,813 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Angola AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBenini]] (''Republic of Benin'') || [[File:Flag of Benin.svg|100px]] || [[Porto Novo]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 112,622 || 8,439,000 || 1,176 || <span style="display:none">24</span>[[File:Location Benin AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBotswana]] (''Republic of Botswana'') || [[File:Flag of Botswana.svg|100px]] || [[Gaborone]] || [[Botswana pula|Pula]] || [[isiNgisi]], [[isiTswana]] || 581,726 || 1,839,833 || 11,400 || <span style="display:none">46</span>[[File:Location Botswana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBukhina Faso]] (''Burkina Faso'')|| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|100px]] || [[Ouagadougou]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 274,000 || 13,228,000 || 1,284 || <span style="display:none">21</span>[[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBurundi]] (''Republic of Burundi'') || [[File:Flag of Burundi.svg|100px]] || [[Bujumbura]] || [[Burundi franc]] || [[Kirundi]], [[isiFulansi]] || 27,830 || 7,548,000 || 739 || <span style="display:none">38</span>[[File:Location Burundi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKamerooni]] (''Republic of Cameroon'') || [[File:Flag of Cameroon.svg|100px]] || [[Yaoundé]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 475,442 || 17,795,000 || 2,421 || <span style="display:none">26</span>[[File:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKhepi Vedhi]] (''Republic of Cape Verde'') || [[File:Flag of Cape Verde.svg|100px]] || [[Praia]] || [[Cape Verdean escudo]] || [[isiPutukezi]] || 4,033 || 420,979 || 6,418 || <span style="display:none">14a</span>[[File:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Central African Republic]] (''Central African Republic'') || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|100px]] || [[Bangui]] || [[Central African CFA franc]] || [[Sango]], [[isiFulansi]] || 622,984 || 4,216,666 || 1,198 || <span style="display:none">27</span>[[File:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTshedi]] (''Republic of Chad'') || [[File:Flag of Chad.svg|100px]] || [[N'Djamena]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isi-Arabhu]] || 1,284,000 || 10,146,000 || 1,519 || <span style="display:none">11</span>[[File:Location Chad AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[isiKhomorosi]] (''Union of the Comoros'') || [[File:Flag of the Comoros.svg|100px]] || [[Moroni, Comoros|Moroni]] || [[Comorian franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]], [[Comorian language|Comorian]]|| 2,235 || 798,000 || 1,660 || <span style="display:none">43a</span>[[File:Location Comoros AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ugu Emhlophe]] (''Republic of Côte d'Ivoire'') || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|100px]] || [[Yamoussoukro]] <br /> || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 322,460 || 17,654,843 || 1,600 || <span style="display:none">20</span>[[File:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki Labantu weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Kinshasa'' and formerly as ''Zaire''.</ref> (''Democratic Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Kinshasa]] || [[Congolese franc]] || [[isiFulansi]] || 2,344,858 || 71,712,867 || 774 || <span style="display:none">34</span>[[File:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Brazzaville''.</ref> (''Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Brazzaville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 342,000 || 4,012,809 || 3,919 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iJibouti]] (''Republic of Djibouti'') || [[File:Flag of Djibouti.svg|100px]] || [[Djibouti (city)|Djibouti]] || [[Djiboutian Franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]] || 23,200 || 906,000 || 2,070 || <span style="display:none">29</span>[[File:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGibhithi]]<ref group="n" name="TAA">Some territory could be argued to be a part of [[List of Asian countries|Asia]] or Africa.</ref> (''Arab Republic of Egypt'') || [[File:Flag of Egypt.svg|100px]] || [[Cairo]] || [[Egyptian Pound]] || [[isi-Arabhu]] || 1,001,449 || 80,335,036 || 4,836 || <span style="display:none">5</span>[[File:Location Egypt AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Enkabazw]] (''Republic of Equatorial Guinea'') || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|100px]] || [[Malabo]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiSpeyini]], [[isiFulansi]], [[isiPutukezi]] || 28,051 || 504,000 || 16,312 || <span style="display:none">31</span>[[File:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Eritrea]] (''State of Eritrea'') || [[File:Flag of Eritrea.svg|100px]] || [[Asmara]] || [[Eritrean nakfa|Nakfa]] || [[Tigrinya]], [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]]|| 117,600 || 5,880,000 || 1,000 || <span style="display:none">13</span>[[File:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Ithiopia]] (''Federal Democratic Republic of Ethiopia'') || [[File:Flag of Ethiopia.svg|100px]] || [[Addis Ababa]] || [[Ethiopian birr]] || [[Amharic language|Amharic]], [[isiNgisi]]||| 1,104,300 || 85,237,338 || 4,567 || <span style="display:none">28</span>[[File:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGaboni]] (''Gabonese Republic'') || [[File:Flag of Gabon.svg|100px]] || [[Libreville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 267,668 || 1,384,000 || 7,055 || <span style="display:none">32</span>[[File:Location Gabon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGambia]] (''Republic of The Gambia'') || [[File:Flag of The Gambia.svg|100px]] || [[Banjul]] || [[Dalasi]] || [[isiNgisi]] || 10,380 || 1,517,000 || 2002 || <span style="display:none">15</span>[[File:Location Gambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGhana]] (''Republic of Ghana'') || [[File:Flag of Ghana.svg|100px]] || [[Accra]] || [[Ghanaian cedi]] || [[isiNgisi]] || 238,534 || 23,000,000 || 2,700 || <span style="display:none">22</span>[[File:Location Ghana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini]] (''Republic of Guinea'') || [[File:Flag of Guinea.svg|100px]] || [[Conakry]] || [[Guinean franc]] || [[isiFulansi]] || 245,857 || 9,402,000 || 2,035 ||<span style="display:none">17</span> [[File:Location Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Bisawu]] (''Republic of Guinea-Bissau'') || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|100px]] || [[Bissau]] || [[West African CFA franc]] || [[isiPutukezi]] || 36,125 || 1,586,000 || 736 || <span style="display:none">16</span>[[File:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKenya]] (''Republic of Kenya'') || [[File:Flag of Kenya.svg|100px]] || [[Nairobi]] || [[Kenyan shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 580,367 || 34,707,817 || 1,445 || <span style="display:none">36</span>[[File:Location Kenya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[oSotho]] (''Kingdom of Lesotho'') || [[File:Flag of Lesotho.svg|100px]] || [[Maseru]] || [[Lesotho loti|Loti]] || [[Sesotho language|Southern Sotho]], [[isiNgisi]] || 30,355 || 1,795,000 || 2,113 || <span style="display:none">49</span>[[File:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLiberia]] (''Republic of Liberia'') || [[File:Flag of Liberia.svg|100px]] || [[Monrovia]] || [[Liberian dollar]] || [[isiNgisi]] || 111,369 || 3,283,000 || 1,003 || <span style="display:none">19</span>[[File:Location Liberia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLibiya]] (''Republic of Libya'') || [[File:Flag of Libya.svg|100px]] || [[Tripoli]] || [[Libyan dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 1,759,540 || 6,036,914 || 12,700 || <span style="display:none">4</span>[[File:Location Libya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMadagasika]] (''Republic of Madagascar'') || [[File:Flag of Madagascar.svg|100px]] || [[Antananarivo]] || [[Malagasy Ariary]] || [[Malagasy language|Malagasy]], [[isiFulansi]] || 587,041 || 18,606,000 || 905 ||<span style="display:none">44</span> [[File:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMalawi]] (''Republic of Malawi'') || [[File:Flag of Malawi.svg|100px]] || [[Lilongwe]] || [[Malawian kwacha]] || [[isiNgisi]], [[Chichewa language|Chichewa]] || 118,484 || 12,884,000 || 596 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Malawi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMali]] (''Republic of Mali'') || [[File:Flag of Mali.svg|100px]] || [[Bamako]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,240,192 || 13,518,000 || 1,154 || <span style="display:none">9</span> [[File:Location Mali AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMoritaniya]] (''Islamic Republic of Mauritania'') || [[File:Flag of Mauritania.svg|100px]] || [[Nouakchott]] || [[Mauritanian ouguiya]] || [[isi-Arabhu]] || 1,030,700 || 3,069,000 || 2,402 || <span style="display:none">8</span>[[File:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorishisi]] (''Republic of Mauritius'') || [[File:Flag of Mauritius.svg|100px]] || [[Port Louis]] || [[Mauritian rupee]] || [[isiNgisi]] || 2,040 || 1,219,220 || 13,703 || <span style="display:none">44a</span>[[File:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorokho]] (''Kingdom of Morocco'') || [[File:Flag of Morocco.svg|100px]] || [[Rabat]] || [[Moroccan dirham]] || [[isi-Arabhu]], [[Berber language|Berber]] || 710,850 (claimed), 446,550 (internationally recognized) || 35,757,175 || 4,600 || <span style="display:none">2</span>[[File:Morocco in Africa (claimed).svg|150px]]
|-
| [[iMozambikhi]] (''Republic of Mozambique'') || [[File:Flag of Mozambique.svg|100px]]|| [[Maputo]] || [[Mozambican metical]] || [[isiPutukezi]] || 801,590 || 20,366,795 || 1,389 || <span style="display:none">43</span>[[File:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNamibhiya]] (''Republic of Namibia'') || [[File:Flag of Namibia.svg|100px]] || [[Windhoek]] || [[Namibian dollar]] || [[isiNgisi]] || 825,418 || 2,031,000 || 7,478 || <span style="display:none">45</span>[[File:Location Namibia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNayighe]] (''Republic of Niger'') || [[File:Flag of Niger.svg|100px]] || [[Niamey]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,267,000 || 13,957,000 || 872 || <span style="display:none">10</span>[[File:Location Niger AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNigeria]] (''Federal Republic of Nigeria'') || [[File:Flag of Nigeria.svg|100px]] || [[Abuja]] || [[Nigerian naira]] || [[isiNgisi]] || 923,768 || 154,729,000 || 1,188 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRuwanda]] (''Republic of Rwanda'') || [[File:Flag of Rwanda.svg|100px]] || [[Kigali]] || [[Rwandan franc]] || [[Kinyarwanda]], [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 26,798 || 7,600,000 || 1,300 || <span style="display:none">37</span>[[File:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSawu Tome noPhrinitshipeyi]] (''Democratic Republic of São Tomé and Príncipe'') || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|100px]] || [[São Tomé]] || [[São Tomé and Príncipe Dobra]] || [[isiPutukezi]] || 964 || 157,000 || 1,266 || <span style="display:none">31a</span>[[File:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSenegal]] (''Republic of Senegal'') || [[File:Flag of Senegal.svg|100px]] || [[Dakar]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 196,723 || 11,658,000 || 1,759 ||<span style="display:none">14</span> [[File:Location Senegal AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSeyisheli]] (''Republic of Seychelles'') || [[File:Flag of the Seychelles.svg|100px]] || [[Victoria, Seychelles|Victoria]] || [[Seychellois rupee]] || [[isiNgisi]], [[isiFulansi]], [[Seychellois Creole]] || 451 || 80,654 || 11,818 ||<span style="display:none">39a</span> [[File:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSiera Liyoni]] (''Republic of Sierra Leone'') || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|100px]] || [[Freetown]] || [[Sierra Leonean leone|Leone]] || [[isiNgisi]] || 71,740 || 6,144,562 || 903 || <span style="display:none">18</span>[[File:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSomalia]] (''Somali Republic'') || [[File:Flag of Somalia.svg|100px]] || [[Mogadishu]] || [[Somali shilling]] || [[isiSomali]]{{cn}}, [[isi-Arabhu]] || 637,657 || 9,832,017 || 600 || <span style="display:none">30</span>[[File:Location Somalia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki yaseNingizimu i-Afrika]] (''Republic of South Africa'') || [[File:Flag of South Africa.svg|100px]] || [[Bloemfontein]], [[IKapa]], and [[Pretoria]] <br /> || [[South African rand]] ||[[IsiBhunu]], [[isiNgisi]], [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]], [[Northern Sotho language|Northern Sotho]], [[Sotho language|Sotho]], [[isiSwazi]], [[isiTsonga]], [[isiTswana]], [[isiVenda]], [[isiXhosa]], [[isiZulu]] || 1,221,037 || 47,432,000 || 12,161 || <span style="display:none">48</span>[[File:Location South Africa AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan yaseNingizimu]] (''Republic of South Sudan'') || [[File:Flag of South Sudan.svg|100px]] || [[Juba]] || [[South Sudanese pound]] || [[isiNgisi]] || 644,329 || 8,260,490 || || <span style="display:none">12</span>[[File:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan]] (''Republic of the Sudan'') || [[File:Flag of Sudan.svg|100px]] || [[Khartoum]] || [[Sudanese pound]] || [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]] || 1,861,484 || 36,787,012<!--45,047,502 - 8,260,490--> || 2,300 || <span style="display:none">12</span>[[File:Location Sudan-N AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSwazi]] (''Kingdom of Eswatini'') || [[File:Flag of Eswatini.svg|100px]] || [[Lobamba]] (royal and legislative) <br /> [[Mbabane]] (administrative) || [[Lilangeni]] || [[isiNgisi]], [[isiSwazi]] || 17,364 || 1,032,000 || 5,245 || <span style="display:none">50</span>[[File:Location Eswatini AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTanzania]] (''United Republic of Tanzania'') || [[File:Flag of Tanzania.svg|100px]] || [[Dodoma]] || [[Tanzanian shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 945,087 || 37,849,133 || 723 || <span style="display:none">39</span>[[File:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTogo]] (''Togolese Republic'') || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|100px]] || [[Lomé]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 56,785 || 6,100,000 || 1,700 || <span style="display:none">23</span>[[File:Location Togo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTunisia]] (''Tunisian Republic'') || [[File:Flag of Tunisia.svg|100px]] || [[Tunis]] || [[Tunisian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 163,610 || 10,102,000 || 8,800 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iYuganda]] (''Republic of Uganda'') || [[File:Flag of Uganda.svg|100px]] || [[Kampala]] || [[Ugandan shilling]] || [[isiNgisi]], [[isiSwahili]] || 236,040 || 27,616,000 || 1,700 || <span style="display:none">35</span>[[File:Location Uganda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZambia]] (''Republic of Zambia'') || [[File:Flag of Zambia.svg|100px]] || [[Lusaka]] || [[Zambian kwacha]] || [[isiNgisi]]|| 752,614 || 14,668,000 || 931 || <span style="display:none">41</span>[[File:Location Zambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZimbabwe]] (''Republic of Zimbabwe'') || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|100px]] || [[Harare]] || [[Zimbabwean dollar]] || [[Shona language|Shona]], [[Northern Ndebele language|Ndebele]], [[isiNgisi]] || 390,757 || 13,010,000 || 2,607 || <span style="display:none">47</span>[[File:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amazwe akayivumi ===
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsupportable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!! Map
|-
|-
| [[Sahrawi Arab Democratic Republic]]<ref group="n">Occupies part of the territory of [[Western Sahara]], disputed with Morocco.</ref>|| [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|100px]] || [[El Aaiún]] (Moroccan), [[Bir Lehlou]] (temporary)<ref group="n">Currently under Moroccan administration. [[Bir Lehlou]] is the temporary capital and Tindouf Camps is the ''de facto'' one</ref>|| [[Moroccan dirham]] || N/A.<ref group="n">[[isi-Arabhu]] and [[isiSpeyini]] recognised regional languages.</ref> || 267,405 (claimed) || 266,000 || N/A || <span style="display:none">7</span>[[File:Location Western Sahara AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amakoloni ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[French Southern and Antarctic Lands]]<ref group="n">[[Overseas territories of France|Overseas territory]] of France. Only the [[Îles Éparses]] are considered part of the African continent. The remaining four districts lie outside the continental shelf in the [[List of islands in the Indian Ocean|Indian Ocean]] or [[Territorial claims in Antarctica|Antarctica]].</ref> ([[Îles Éparses]] part only)|| [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|100px]] || [[Port-aux-Français]] <ref group="n">The main station on the Îles Éparses is on [[Tromelin Island|Tromelin]]. The headquarters of the district chief, however, is [[Saint-Pierre]], in [[Réunion]].</ref>|| [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 38.6 || No permanent population<ref>{{Cite web |title=French Southern and Antarctic Lands |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |access-date=2012-03-03 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |dead-url=yes }}</ref> || N/A ||
|-
| [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]] (UK)<ref group="n" name="BOT">[[British Overseas Territory|Overseas territory]] of the [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]].</ref>|| [[File:Flag_of_Saint_Helena.svg|100px]] || [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] || [[Saint Helenian pound]] || [[isiNgisi]] || 420 || 5,661 || N/A || <span style="display:none">40b</span>[[File:LocationStHelena.png|150px]]
|}
=== Izindawo zinye ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[Iziqhingi iKhaneli]]<ref group="n" name="Spain">Part of [[Spain]].</ref>|| [[File:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|100px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]] and [[Santa Cruz de Tenerife]] || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 7,447 || 1,995,833 || N/A || <span style="display:none">6</span>[[File:Location Canary Islands Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ceuta]] (''Autonomous City of Ceuta'') || [[File:Flag_Ceuta.svg|100px]] || Ceuta || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 28 || 76,861 || N/A || <span style="display:none">2a</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[iMadira]] <ref group="n" name="ARP">Part of [[Portugal]].</ref> (''Autonomous Region of Madeira'') || [[File:Flag_of_Madeira.svg|100px]] || [[Funchal]] || [[Euro]] || [[isiPutukezi]] || 828 || 245,806 || N/A || <span style="display:none">1</span>[[File:Location Madeira Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMayotte]] ([[France]])<ref group="n">Currently an [[Departments of France|overseas department]] of [[France]] as of February 2011.</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Mamoudzou]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 374 || 186,452 || 2,600 || <span style="display:none">43b</span>[[File:Location Mayotte Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMelilla]] <ref group="n" name="Spain"/> (''Autonomous City of Melilla'') || [[File:Flag_Melilla.svg|100px]] || Melilla || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 20 || 72,000 || N/A || <span style="display:none">2b</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[Plazas de soberanía]] <ref group="n" name="Spain"/> ||[[File:Flag of Spain.svg|100px]] || N/A || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || || Uninhabited || N/A || <span style="display:none">2a</span> [[File:Mapa del sur de España neutral.png|150px]]
|-
| [[iRiyunion]] <ref group="n">[[Departments of France|Overseas department]] of [[France]].</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 2,512 || 793,000 || N/A ||<span style="display:none">44b</span> [[File:Location Réunion Africa.svg|150px]]
|}
== Izixhumanisi ==
* [[Prince Kevin I Nyerere (Tanzaniya)]]
== Notes ==
{{Reflist|group=n}}
== References ==
{{Reflist|30en}}
[[Category:Amazwekazi|Afrika]]
[[Category:IAfrika| ]]
ljf4hqyvymtcdqwvvbrn56lby7tkgm4
124598
124597
2026-06-12T08:11:39Z
Queller47
26426
Added a reference.
124598
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:iAfrika}}
[[File:Africa (orthographic projection).svg|right|200px]]
Lapha uhlelo ngamazwe amashumi amahlanu nane we-Afrika. Ukwaziswa ngesiqongo, izilimi, izimali, amanani labantu, ukuminyana no-[https://www.worldometers.info/gdp/gdp-per-capita/ GDP]<ref>https://www.worldometers.info/gdp/gdp-per-capita/</ref>.
[[iMalta]] nezigaba we-[[Italiya]], [[iSpeyini]], [[iPhothugali]] no-[[iFulansi|Fulansi]] nazo ezwakazi we-Afrika, kodwa ziswe[[IYurobhu|Yurobhu]]. Isiqhingi [[iSokhotra]] nango ezwakazi we-Afrika, kodwa yizwe [[iYemen]] we-[[I-Eshiya|Eshiya]]. [[iGibhithe]], elula e[[nhlonhlo Sayinayi]], kodwa ziswe-Afrika<ref>https://iafrika.org/</ref>.
== Amazwe ==
Amazwe amashumi amahlanu nane ngamalunga we[[Izizwe Ohlangeneyo|zizwe ohlangeneyo]],<ref>http://www.un.org/en/members/ | Member States | United Nations | 28 July 2011</ref>. Zonke ngaphandle kwa-[[iMorokho|Morokho]] ngamalunga wa-[[Iqoqo i-Afrika|qoqo i-Afrika]].<ref>http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |date=2015-01-09 }} | Member States | African Union | 15 July 2011</ref><ref>http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223204621/http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |date=2011-12-23 }} | African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union | StarAfrica.com | 27 July 2011 | 28 July 2011</ref>
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'')
! class=unsortable| Flag
! Capital
! Currency
! Official language(s)
! Area (km<sup>2</sup>)
! Population
! GDP per capita (PPP) (US$)
! class=unsortable| Map
|-
| [[i-Aljiria]] (''People's Democratic Republic of Algeria'') || [[File:Flag of Algeria.svg|100px]] || [[Algiers]] || [[Algerian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 2,381,740 || 33,333,216 || 7,124 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Algeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Angola]] (''Republic of Angola'') || [[File:Flag of Angola.svg|100px]] || [[Luanda]] || [[Kwanza]] || [[isiPutukezi]] || 1,246,700 || 15,941,000 || 2,813 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Angola AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBenini]] (''Republic of Benin'') || [[File:Flag of Benin.svg|100px]] || [[Porto Novo]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 112,622 || 8,439,000 || 1,176 || <span style="display:none">24</span>[[File:Location Benin AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBotswana]] (''Republic of Botswana'') || [[File:Flag of Botswana.svg|100px]] || [[Gaborone]] || [[Botswana pula|Pula]] || [[isiNgisi]], [[isiTswana]] || 581,726 || 1,839,833 || 11,400 || <span style="display:none">46</span>[[File:Location Botswana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBukhina Faso]] (''Burkina Faso'')|| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|100px]] || [[Ouagadougou]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 274,000 || 13,228,000 || 1,284 || <span style="display:none">21</span>[[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iBurundi]] (''Republic of Burundi'') || [[File:Flag of Burundi.svg|100px]] || [[Bujumbura]] || [[Burundi franc]] || [[Kirundi]], [[isiFulansi]] || 27,830 || 7,548,000 || 739 || <span style="display:none">38</span>[[File:Location Burundi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKamerooni]] (''Republic of Cameroon'') || [[File:Flag of Cameroon.svg|100px]] || [[Yaoundé]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 475,442 || 17,795,000 || 2,421 || <span style="display:none">26</span>[[File:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKhepi Vedhi]] (''Republic of Cape Verde'') || [[File:Flag of Cape Verde.svg|100px]] || [[Praia]] || [[Cape Verdean escudo]] || [[isiPutukezi]] || 4,033 || 420,979 || 6,418 || <span style="display:none">14a</span>[[File:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Central African Republic]] (''Central African Republic'') || [[File:Flag of the Central African Republic.svg|100px]] || [[Bangui]] || [[Central African CFA franc]] || [[Sango]], [[isiFulansi]] || 622,984 || 4,216,666 || 1,198 || <span style="display:none">27</span>[[File:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTshedi]] (''Republic of Chad'') || [[File:Flag of Chad.svg|100px]] || [[N'Djamena]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]], [[isi-Arabhu]] || 1,284,000 || 10,146,000 || 1,519 || <span style="display:none">11</span>[[File:Location Chad AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[isiKhomorosi]] (''Union of the Comoros'') || [[File:Flag of the Comoros.svg|100px]] || [[Moroni, Comoros|Moroni]] || [[Comorian franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]], [[Comorian language|Comorian]]|| 2,235 || 798,000 || 1,660 || <span style="display:none">43a</span>[[File:Location Comoros AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ugu Emhlophe]] (''Republic of Côte d'Ivoire'') || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|100px]] || [[Yamoussoukro]] <br /> || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 322,460 || 17,654,843 || 1,600 || <span style="display:none">20</span>[[File:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki Labantu weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Kinshasa'' and formerly as ''Zaire''.</ref> (''Democratic Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Kinshasa]] || [[Congolese franc]] || [[isiFulansi]] || 2,344,858 || 71,712,867 || 774 || <span style="display:none">34</span>[[File:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki weKongo]]<ref group="n">Also known as ''Congo-Brazzaville''.</ref> (''Republic of the Congo'') || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|100px]] || [[Brazzaville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 342,000 || 4,012,809 || 3,919 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iJibouti]] (''Republic of Djibouti'') || [[File:Flag of Djibouti.svg|100px]] || [[Djibouti (city)|Djibouti]] || [[Djiboutian Franc]] || [[isi-Arabhu]], [[isiFulansi]] || 23,200 || 906,000 || 2,070 || <span style="display:none">29</span>[[File:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGibhithi]]<ref group="n" name="TAA">Some territory could be argued to be a part of [[List of Asian countries|Asia]] or Africa.</ref> (''Arab Republic of Egypt'') || [[File:Flag of Egypt.svg|100px]] || [[Cairo]] || [[Egyptian Pound]] || [[isi-Arabhu]] || 1,001,449 || 80,335,036 || 4,836 || <span style="display:none">5</span>[[File:Location Egypt AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Enkabazw]] (''Republic of Equatorial Guinea'') || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|100px]] || [[Malabo]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiSpeyini]], [[isiFulansi]], [[isiPutukezi]] || 28,051 || 504,000 || 16,312 || <span style="display:none">31</span>[[File:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Eritrea]] (''State of Eritrea'') || [[File:Flag of Eritrea.svg|100px]] || [[Asmara]] || [[Eritrean nakfa|Nakfa]] || [[Tigrinya]], [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]]|| 117,600 || 5,880,000 || 1,000 || <span style="display:none">13</span>[[File:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[i-Ithiopia]] (''Federal Democratic Republic of Ethiopia'') || [[File:Flag of Ethiopia.svg|100px]] || [[Addis Ababa]] || [[Ethiopian birr]] || [[Amharic language|Amharic]], [[isiNgisi]]||| 1,104,300 || 85,237,338 || 4,567 || <span style="display:none">28</span>[[File:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGaboni]] (''Gabonese Republic'') || [[File:Flag of Gabon.svg|100px]] || [[Libreville]] || [[Central African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 267,668 || 1,384,000 || 7,055 || <span style="display:none">32</span>[[File:Location Gabon AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGambia]] (''Republic of The Gambia'') || [[File:Flag of The Gambia.svg|100px]] || [[Banjul]] || [[Dalasi]] || [[isiNgisi]] || 10,380 || 1,517,000 || 2002 || <span style="display:none">15</span>[[File:Location Gambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGhana]] (''Republic of Ghana'') || [[File:Flag of Ghana.svg|100px]] || [[Accra]] || [[Ghanaian cedi]] || [[isiNgisi]] || 238,534 || 23,000,000 || 2,700 || <span style="display:none">22</span>[[File:Location Ghana AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini]] (''Republic of Guinea'') || [[File:Flag of Guinea.svg|100px]] || [[Conakry]] || [[Guinean franc]] || [[isiFulansi]] || 245,857 || 9,402,000 || 2,035 ||<span style="display:none">17</span> [[File:Location Guinea AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iGini Bisawu]] (''Republic of Guinea-Bissau'') || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|100px]] || [[Bissau]] || [[West African CFA franc]] || [[isiPutukezi]] || 36,125 || 1,586,000 || 736 || <span style="display:none">16</span>[[File:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iKenya]] (''Republic of Kenya'') || [[File:Flag of Kenya.svg|100px]] || [[Nairobi]] || [[Kenyan shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 580,367 || 34,707,817 || 1,445 || <span style="display:none">36</span>[[File:Location Kenya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[oSotho]] (''Kingdom of Lesotho'') || [[File:Flag of Lesotho.svg|100px]] || [[Maseru]] || [[Lesotho loti|Loti]] || [[Sesotho language|Southern Sotho]], [[isiNgisi]] || 30,355 || 1,795,000 || 2,113 || <span style="display:none">49</span>[[File:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLiberia]] (''Republic of Liberia'') || [[File:Flag of Liberia.svg|100px]] || [[Monrovia]] || [[Liberian dollar]] || [[isiNgisi]] || 111,369 || 3,283,000 || 1,003 || <span style="display:none">19</span>[[File:Location Liberia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iLibiya]] (''Republic of Libya'') || [[File:Flag of Libya.svg|100px]] || [[Tripoli]] || [[Libyan dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 1,759,540 || 6,036,914 || 12,700 || <span style="display:none">4</span>[[File:Location Libya AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMadagasika]] (''Republic of Madagascar'') || [[File:Flag of Madagascar.svg|100px]] || [[Antananarivo]] || [[Malagasy Ariary]] || [[Malagasy language|Malagasy]], [[isiFulansi]] || 587,041 || 18,606,000 || 905 ||<span style="display:none">44</span> [[File:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMalawi]] (''Republic of Malawi'') || [[File:Flag of Malawi.svg|100px]] || [[Lilongwe]] || [[Malawian kwacha]] || [[isiNgisi]], [[Chichewa language|Chichewa]] || 118,484 || 12,884,000 || 596 || <span style="display:none">42</span>[[File:Location Malawi AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMali]] (''Republic of Mali'') || [[File:Flag of Mali.svg|100px]] || [[Bamako]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,240,192 || 13,518,000 || 1,154 || <span style="display:none">9</span> [[File:Location Mali AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMoritaniya]] (''Islamic Republic of Mauritania'') || [[File:Flag of Mauritania.svg|100px]] || [[Nouakchott]] || [[Mauritanian ouguiya]] || [[isi-Arabhu]] || 1,030,700 || 3,069,000 || 2,402 || <span style="display:none">8</span>[[File:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorishisi]] (''Republic of Mauritius'') || [[File:Flag of Mauritius.svg|100px]] || [[Port Louis]] || [[Mauritian rupee]] || [[isiNgisi]] || 2,040 || 1,219,220 || 13,703 || <span style="display:none">44a</span>[[File:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMorokho]] (''Kingdom of Morocco'') || [[File:Flag of Morocco.svg|100px]] || [[Rabat]] || [[Moroccan dirham]] || [[isi-Arabhu]], [[Berber language|Berber]] || 710,850 (claimed), 446,550 (internationally recognized) || 35,757,175 || 4,600 || <span style="display:none">2</span>[[File:Morocco in Africa (claimed).svg|150px]]
|-
| [[iMozambikhi]] (''Republic of Mozambique'') || [[File:Flag of Mozambique.svg|100px]]|| [[Maputo]] || [[Mozambican metical]] || [[isiPutukezi]] || 801,590 || 20,366,795 || 1,389 || <span style="display:none">43</span>[[File:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNamibhiya]] (''Republic of Namibia'') || [[File:Flag of Namibia.svg|100px]] || [[Windhoek]] || [[Namibian dollar]] || [[isiNgisi]] || 825,418 || 2,031,000 || 7,478 || <span style="display:none">45</span>[[File:Location Namibia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNayighe]] (''Republic of Niger'') || [[File:Flag of Niger.svg|100px]] || [[Niamey]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 1,267,000 || 13,957,000 || 872 || <span style="display:none">10</span>[[File:Location Niger AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iNigeria]] (''Federal Republic of Nigeria'') || [[File:Flag of Nigeria.svg|100px]] || [[Abuja]] || [[Nigerian naira]] || [[isiNgisi]] || 923,768 || 154,729,000 || 1,188 || <span style="display:none">25</span>[[File:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRuwanda]] (''Republic of Rwanda'') || [[File:Flag of Rwanda.svg|100px]] || [[Kigali]] || [[Rwandan franc]] || [[Kinyarwanda]], [[isiFulansi]], [[isiNgisi]] || 26,798 || 7,600,000 || 1,300 || <span style="display:none">37</span>[[File:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSawu Tome noPhrinitshipeyi]] (''Democratic Republic of São Tomé and Príncipe'') || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|100px]] || [[São Tomé]] || [[São Tomé and Príncipe Dobra]] || [[isiPutukezi]] || 964 || 157,000 || 1,266 || <span style="display:none">31a</span>[[File:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSenegal]] (''Republic of Senegal'') || [[File:Flag of Senegal.svg|100px]] || [[Dakar]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 196,723 || 11,658,000 || 1,759 ||<span style="display:none">14</span> [[File:Location Senegal AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSeyisheli]] (''Republic of Seychelles'') || [[File:Flag of the Seychelles.svg|100px]] || [[Victoria, Seychelles|Victoria]] || [[Seychellois rupee]] || [[isiNgisi]], [[isiFulansi]], [[Seychellois Creole]] || 451 || 80,654 || 11,818 ||<span style="display:none">39a</span> [[File:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSiera Liyoni]] (''Republic of Sierra Leone'') || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|100px]] || [[Freetown]] || [[Sierra Leonean leone|Leone]] || [[isiNgisi]] || 71,740 || 6,144,562 || 903 || <span style="display:none">18</span>[[File:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSomalia]] (''Somali Republic'') || [[File:Flag of Somalia.svg|100px]] || [[Mogadishu]] || [[Somali shilling]] || [[isiSomali]]{{cn}}, [[isi-Arabhu]] || 637,657 || 9,832,017 || 600 || <span style="display:none">30</span>[[File:Location Somalia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iRiphabliki yaseNingizimu i-Afrika]] (''Republic of South Africa'') || [[File:Flag of South Africa.svg|100px]] || [[Bloemfontein]], [[IKapa]], and [[Pretoria]] <br /> || [[South African rand]] ||[[IsiBhunu]], [[isiNgisi]], [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]], [[Northern Sotho language|Northern Sotho]], [[Sotho language|Sotho]], [[isiSwazi]], [[isiTsonga]], [[isiTswana]], [[isiVenda]], [[isiXhosa]], [[isiZulu]] || 1,221,037 || 47,432,000 || 12,161 || <span style="display:none">48</span>[[File:Location South Africa AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan yaseNingizimu]] (''Republic of South Sudan'') || [[File:Flag of South Sudan.svg|100px]] || [[Juba]] || [[South Sudanese pound]] || [[isiNgisi]] || 644,329 || 8,260,490 || || <span style="display:none">12</span>[[File:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSudan]] (''Republic of the Sudan'') || [[File:Flag of Sudan.svg|100px]] || [[Khartoum]] || [[Sudanese pound]] || [[isi-Arabhu]], [[isiNgisi]] || 1,861,484 || 36,787,012<!--45,047,502 - 8,260,490--> || 2,300 || <span style="display:none">12</span>[[File:Location Sudan-N AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iSwazi]] (''Kingdom of Eswatini'') || [[File:Flag of Eswatini.svg|100px]] || [[Lobamba]] (royal and legislative) <br /> [[Mbabane]] (administrative) || [[Lilangeni]] || [[isiNgisi]], [[isiSwazi]] || 17,364 || 1,032,000 || 5,245 || <span style="display:none">50</span>[[File:Location Eswatini AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTanzania]] (''United Republic of Tanzania'') || [[File:Flag of Tanzania.svg|100px]] || [[Dodoma]] || [[Tanzanian shilling]] || [[isiSwahili]], [[isiNgisi]] || 945,087 || 37,849,133 || 723 || <span style="display:none">39</span>[[File:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTogo]] (''Togolese Republic'') || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|100px]] || [[Lomé]] || [[West African CFA franc]] || [[isiFulansi]] || 56,785 || 6,100,000 || 1,700 || <span style="display:none">23</span>[[File:Location Togo AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iTunisia]] (''Tunisian Republic'') || [[File:Flag of Tunisia.svg|100px]] || [[Tunis]] || [[Tunisian dinar]] || [[isi-Arabhu]] || 163,610 || 10,102,000 || 8,800 || <span style="display:none">3</span>[[File:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iYuganda]] (''Republic of Uganda'') || [[File:Flag of Uganda.svg|100px]] || [[Kampala]] || [[Ugandan shilling]] || [[isiNgisi]], [[isiSwahili]] || 236,040 || 27,616,000 || 1,700 || <span style="display:none">35</span>[[File:Location Uganda AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZambia]] (''Republic of Zambia'') || [[File:Flag of Zambia.svg|100px]] || [[Lusaka]] || [[Zambian kwacha]] || [[isiNgisi]]|| 752,614 || 14,668,000 || 931 || <span style="display:none">41</span>[[File:Location Zambia AU Africa.svg|150px]]
|-
| [[iZimbabwe]] (''Republic of Zimbabwe'') || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|100px]] || [[Harare]] || [[Zimbabwean dollar]] || [[Shona language|Shona]], [[Northern Ndebele language|Ndebele]], [[isiNgisi]] || 390,757 || 13,010,000 || 2,607 || <span style="display:none">47</span>[[File:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amazwe akayivumi ===
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsupportable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!! Map
|-
|-
| [[Sahrawi Arab Democratic Republic]]<ref group="n">Occupies part of the territory of [[Western Sahara]], disputed with Morocco.</ref>|| [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|100px]] || [[El Aaiún]] (Moroccan), [[Bir Lehlou]] (temporary)<ref group="n">Currently under Moroccan administration. [[Bir Lehlou]] is the temporary capital and Tindouf Camps is the ''de facto'' one</ref>|| [[Moroccan dirham]] || N/A.<ref group="n">[[isi-Arabhu]] and [[isiSpeyini]] recognised regional languages.</ref> || 267,405 (claimed) || 266,000 || N/A || <span style="display:none">7</span>[[File:Location Western Sahara AU Africa.svg|150px]]
|}
=== Amakoloni ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[French Southern and Antarctic Lands]]<ref group="n">[[Overseas territories of France|Overseas territory]] of France. Only the [[Îles Éparses]] are considered part of the African continent. The remaining four districts lie outside the continental shelf in the [[List of islands in the Indian Ocean|Indian Ocean]] or [[Territorial claims in Antarctica|Antarctica]].</ref> ([[Îles Éparses]] part only)|| [[File:Flag_of_the_French_Southern_and_Antarctic_Lands.svg|100px]] || [[Port-aux-Français]] <ref group="n">The main station on the Îles Éparses is on [[Tromelin Island|Tromelin]]. The headquarters of the district chief, however, is [[Saint-Pierre]], in [[Réunion]].</ref>|| [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 38.6 || No permanent population<ref>{{Cite web |title=French Southern and Antarctic Lands |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |access-date=2012-03-03 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html |dead-url=yes }}</ref> || N/A ||
|-
| [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]] (UK)<ref group="n" name="BOT">[[British Overseas Territory|Overseas territory]] of the [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]].</ref>|| [[File:Flag_of_Saint_Helena.svg|100px]] || [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] || [[Saint Helenian pound]] || [[isiNgisi]] || 420 || 5,661 || N/A || <span style="display:none">40b</span>[[File:LocationStHelena.png|150px]]
|}
=== Izindawo zinye ===
{{-}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%;"
|-
! Name (''official name'') !!class=unsortable| Flag !! Capital !! Currency !! Official languages !! Area (km<sup>2</sup>) !! Population !! GDP per capita (PPP) (US$)!!class=unsortable| Map
|-
| [[Iziqhingi iKhaneli]]<ref group="n" name="Spain">Part of [[Spain]].</ref>|| [[File:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|100px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]] and [[Santa Cruz de Tenerife]] || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 7,447 || 1,995,833 || N/A || <span style="display:none">6</span>[[File:Location Canary Islands Africa.svg|150px]]
|-
| [[Ceuta]] (''Autonomous City of Ceuta'') || [[File:Flag_Ceuta.svg|100px]] || Ceuta || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 28 || 76,861 || N/A || <span style="display:none">2a</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[iMadira]] <ref group="n" name="ARP">Part of [[Portugal]].</ref> (''Autonomous Region of Madeira'') || [[File:Flag_of_Madeira.svg|100px]] || [[Funchal]] || [[Euro]] || [[isiPutukezi]] || 828 || 245,806 || N/A || <span style="display:none">1</span>[[File:Location Madeira Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMayotte]] ([[France]])<ref group="n">Currently an [[Departments of France|overseas department]] of [[France]] as of February 2011.</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Mamoudzou]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 374 || 186,452 || 2,600 || <span style="display:none">43b</span>[[File:Location Mayotte Africa.svg|150px]]
|-
| [[iMelilla]] <ref group="n" name="Spain"/> (''Autonomous City of Melilla'') || [[File:Flag_Melilla.svg|100px]] || Melilla || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || 20 || 72,000 || N/A || <span style="display:none">2b</span>[[File:Ceuta-melilla.png|150px]]
|-
| [[Plazas de soberanía]] <ref group="n" name="Spain"/> ||[[File:Flag of Spain.svg|100px]] || N/A || [[Euro]] || [[isiSpeyini]] || || Uninhabited || N/A || <span style="display:none">2a</span> [[File:Mapa del sur de España neutral.png|150px]]
|-
| [[iRiyunion]] <ref group="n">[[Departments of France|Overseas department]] of [[France]].</ref>|| [[File:Flag_of_France.svg|100px]] || [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] || [[Euro]] || [[isiFulansi]] || 2,512 || 793,000 || N/A ||<span style="display:none">44b</span> [[File:Location Réunion Africa.svg|150px]]
|}
== Izixhumanisi ==
* [[Prince Kevin I Nyerere (Tanzaniya)]]
== Notes ==
{{Reflist|group=n}}
== References ==
{{Reflist|30en}}
[[Category:Amazwekazi|Afrika]]
[[Category:IAfrika| ]]
381d1aeaitl3ft6xy1lyiv619iviqoq
Umfula
0
2173
124617
120767
2026-06-12T09:05:47Z
Queller47
26426
Linked a page.
124617
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== '''Umfula''' umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandlekazi]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi ezithile zonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi eMhlabeni. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba weqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembulo ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoza ngesibishaqembulo ukuba angene emizileni osezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo ezungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. Imifula akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. Imifula ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. Abantu bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
7vbpxry2oc90g2t7eyr92tv5cdp279p
124618
124617
2026-06-12T09:07:11Z
Queller47
26426
Linked a page.
124618
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== '''Umfula''' umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandlekazi]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi ezithile zonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi eMhlabeni. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba weqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembulo ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoza ngesibishaqembulo ukuba angene emizileni osezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo ezungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. Imifula akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. Imifula ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. [https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
4s4v0vord4wu4wt76hvoc3zenuyax5y
124619
124618
2026-06-12T09:08:03Z
Queller47
26426
Added a reference.
124619
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== '''Umfula''' umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandlekazi]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi ezithile zonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi eMhlabeni. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba weqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembulo ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoza ngesibishaqembulo ukuba angene emizileni osezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo ezungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. Imifula akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. Imifula ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
kubb868r6dvjs9cn4mb5jkluxzah9xz
124621
124619
2026-06-12T09:16:13Z
Queller47
26426
Added a reference.
124621
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== '''Umfula'''<ref>https://glosbe.com/zu/en/umfula</ref> umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandle]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi esithile sonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi eMhlabeni. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba eqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba esikubiza ngesiphethu. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembu ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoze ngesibishaqembulo ukuze angene emizileni esezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo esizungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. '''Imifula''' akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. '''Imifula''' ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
4whazromkwl9egx0eapsdejpnztz2ed
124622
124621
2026-06-12T09:17:11Z
Queller47
26426
Added a reference.
124622
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-2904d4d366879eced3a91313f314fbaffca2bc34.html</ref>'''Umfula'''<ref>https://glosbe.com/zu/en/umfula</ref> umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandle]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi esithile sonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi eMhlabeni. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba eqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba esikubiza ngesiphethu. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembu ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoze ngesibishaqembulo ukuze angene emizileni esezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo esizungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. '''Imifula''' akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. '''Imifula''' ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
1vp8x7vdm6pdvjdoo7h8yi9uv3ob700
124623
124622
2026-06-12T09:18:12Z
Queller47
26426
Linked a page.
124623
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-2904d4d366879eced3a91313f314fbaffca2bc34.html</ref>'''Umfula'''<ref>https://glosbe.com/zu/en/umfula</ref> umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandle]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi esithile sonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi e[https://www.translate.com/dictionary/xhosa-english/mhlabeni-9363444 Mhlabeni]. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba eqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba esikubiza ngesiphethu. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembu ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoze ngesibishaqembulo ukuze angene emizileni esezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo esizungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. '''Imifula''' akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. '''Imifula''' ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
nz006xqczwi9xq0msvo3xpcdrgt2oco
124624
124623
2026-06-12T09:18:56Z
Queller47
26426
Added a reference.
124624
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-2904d4d366879eced3a91313f314fbaffca2bc34.html</ref>'''Umfula'''<ref>https://glosbe.com/zu/en/umfula</ref> umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandle]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi esithile sonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi e[https://www.translate.com/dictionary/xhosa-english/mhlabeni-9363444 Mhlabeni]<ref>https://www.translate.com/dictionary/xhosa-english/mhlabeni-9363444</ref>. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba eqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba esikubiza ngesiphethu. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembu ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoze ngesibishaqembulo ukuze angene emizileni esezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo esizungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. '''Imifula''' akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. '''Imifula''' ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
m5szevkvi6b5wc93l5da3huyk4sjibd
124625
124624
2026-06-12T09:21:10Z
Queller47
26426
Added a reference.
124625
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|uMfula uThukela]]
[[File:Rivers of south KwaZulu-Natal.png|thumb|Imifula eseningizimu nesifundazwe saKwaZulu]]
== <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-2904d4d366879eced3a91313f314fbaffca2bc34.html</ref>'''Umfula'''<ref>https://glosbe.com/zu/en/umfula</ref> umzila wamanzi ogeleza ngokwemvelo phakathi nezwe, noma phakathi komgede, imvamisa wakhiwa amanzi angenatswayi futhi ugelezela endaweni esezansi efana [[Ulwandlekazi|nolwandle]], [[ichibi]] noma omunye umfula. Kwezinye izimo, umfula uyoma ungakafiki lapho uchithela khona, uphelelwe ngamanzi, noma ugeleze ngesikhathi esithile sonyaka kuphela. Imifula emincane kungabhekiswa kuyo kusetshenziswa amagama anjengemifudlana, isifufula noma umlambo. Imifula ilawulwa umjikelezo wamanzi, okungumdludlungu wokujikeleza kwamanzi e[https://www.translate.com/dictionary/xhosa-english/mhlabeni-9363444 Mhlabeni]<ref>https://www.translate.com/dictionary/xhosa-english/mhlabeni-9363444</ref>. Amanzi agcwala emifuleni [[Ukuna|ngokuna]] kwemvula, noma ngokuhululeka asuka ezimbandeni, ngokuncibilika kwamaqeqeba eqhwa, noma ngokumfimfa ephuma ngaphansi kobuso boMhlaba esikubiza ngesiphethu. ==
'''Imifula''' igobhoza emizileni yamanzi bese ihlangana emaxhumeni ''(confluence)'' ukuze yakhe izibishaziba (''drainage basins)'', lapho khona amanzi aqoqana khona ukuze agobhozele endaweni eyodwa. Izibishaqembu ''(drainage divides'') zigcina imifula yahlukene kweminye imizila yamanzi futhi yenza amazi avela phezulu agobhoze ngesibishaqembulo ukuze angene emizileni esezansi. Imifula inamandla wokukhinyabeza ukuma kweze eliwazungezile. Kwezinye isikhathi iyachichima idle izindwani yeqe ugu lwayo futhi ikhukhule izindawo eziseduze, isakaze imisoco kulezo zindawo. Impephala yodanga ''(alluvium'') egudlwa umfula nayo iyasiguqula isimo sendawo esizungezile, yakhe umahlukanamfula neziqhingi zomfula lapho ukugobhoza kusililiza khona. '''Imifula''' akuvamile ukuthi igobhoze iqombothe, kunalokho iyabhena, igwincize: futhi ukuma kogu lomfula kungaguquka noma yinini. '''Imifula''' ithola impephala yodanga ngemvuthuluka, okuyiyna egweda amadwala kube imigwila nezigodi.
'''Imifula''' ibilokhu inanakekela abantu nezilwane izinkulungane zeminyaka. [[IziPhili|Iziphili]] <ref>wisdomlib.org/names/isiphile</ref>ezihlala eduze noma phakathi emfuleni ezifana [[Inhlanzi|nezinhlanzi]], izitshalo zasemanzini, izinambuzane zonke zineqhaza ezilibambayo ngokwehlukene, kuhlanganisa ukudludlunga izithako zemvelo nokuzingelana. Imifula ikhiqizela aantu izinsizakusebenza eziningi, ezihlanganisa ukudla, ezokuthtutha, amanzi wokuphuza, nezokuzilibazisa. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html</ref>[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-19f93135e2cb8ac89a87f229c2369b2eef1745c3.html Abantu] bakwazile ukungcikisha imifula ukuze bavimbele izikhukhula, banisele izitshalo, futhi bakhiqize amazubomjilimba ngamadamu. Abantu bayamanisa imifula nempilo nenzalo futhi banezinkolelo ezinamandla ngemifula. Babuye balwe nezimpi ngenxa yayo.
==== Amagama wemifula yaKwaZulu ====
Amandawe
Amahlongwa
uBivane
iNcome
uMsuluzi
uMzinyathi
iNgwagwane
iBisi
iFafa
iGubazi
uMadlozana
iNdwe
iMpongoza
uMkhabazo
iNtambane
iNcwanakazi
IMpambanyoni
uMthwalume
iLovu
iNzinga
Bushman
iHluhluwe
Intombe
uMhlungu
iNzimane
iMfule
uMatigulu
iPholela
iBilanhlolo
iHlimbithwa
Maukwana
uGobhogobho
iMabane
uMzinsangu
iJojosi
iHoqo
iNondweni
uMvumankala
iNyakaza
uMhlungwane
iNdezi
iNdaka
iNtenjane
uMzinhlava
iVungu
uMtilombo
iSezela
uMzinto
eZotsha
iNcandu
iMvuzane
uMsimbazi
uMkhumbane
uMgababa
eManzamnyama
uMbango
uMagogo
eMahobe
iNhlabane
uMthonjaneni
Inselenyana
Inseleni
iNdawana
eNgudwini
eDobela
iNonoti
iNtshambili encane
iNtshambili enkulu
iNyane
iNsezi
iJozini
Isikhwebezi
Isikhwebezane
iNhlambamasoka
iBululwane
uMbango
uMbizana
uMbodi
uMbokodweni
uMdesingane
uMdlotane
uMdloti
uMdumbe
uMgobezeleni
uMgwalana
uMhlabatshane
uMlalazi
uMlaza
uMhlali
uMhlathuze
uMhlathuzana
uMtshezi
uMbulombe
iNsane
iMpukunyoni
iMbongolwane
iCubhu
uMmolokohlo
iTholeni
iNgula
uMzimkhwane
iQuha
uMabhongo
uMuncumuncu
uMkomazi
uMkhuze
uMngeni
uMpofana (mooi)
uMpenjati
[[UMfula uMsunduzi|uMsunduzi]]
uMtamvuna
uMugwenya
uMtontwane
uMzimkhulwana
uMzimkhulu
uMzumbe
iNgagana
iNgwavuma
iNsuze
iNswamanzi
iNyalazi
iNyoni
Umhlanga
uPhongolo
iSandlundlu
uThongathi
uThukela
uMbilo
uMfolozi
uMfolozi omnyama
uMfolozi omhlophe
uMvoti
uVuzana
iWela
iMona
Amaphophoma
Umsimbazi
uMlambonja
Injesuthi
uNkankazane
uSuthu
iHhweba
uHlanjana
iLotheni
Izimbuzi
uMdlelanga
Inkonisa
iMbizwe
uMkhohlwa
uMkhobeni
uMzinsangu
iSithunjwana
iNcibidwana
uMzinyashana
iNgwavuma
iSampofu
uMkhondo
Zinkwasi
Sundays
Kaba
Koshwana
==Bheka futhi==
*[[w:List of rivers of South Africa|Uhlu lwemifula yaseNingizimu Afrika]] <small>''([[IsiNgisi]])''</small>
{{Commonscat|Rivers}}
[[Category:Imvelo]]
[[Category:Amanzi]]
[[Category:Imifula| ]]
7x67h2vhmypifhsgbye2fpojndeza2j
Nelson Mandela
0
3210
124582
123021
2026-06-12T07:31:28Z
MaSibalukhulu
26425
linked to other page
124582
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013 wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-ANC bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-Congress of the People ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yiMarxism, wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-SACP wasungula i-UMkhonto we Sizwe ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, UDonald Rickard, owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-University of London International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-University of London Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji uDe Wet wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
1u9croz3bp5k08xpz92onyv5jhc8gly
124586
124582
2026-06-12T07:43:33Z
MaSibalukhulu
26425
linked to a page
124586
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013 wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-[https://www.anc1912.org.za/ ANC] bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-Congress of the People ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yiMarxism, wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-SACP wasungula i-UMkhonto we Sizwe ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, UDonald Rickard, owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-University of London International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-University of London Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji uDe Wet wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
5w0t9pbxzlfz05vie5s70osuuandhfq
124588
124586
2026-06-12T07:47:19Z
MaSibalukhulu
26425
link to another page
124588
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013 wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-[https://www.anc1912.org.za/ ANC] bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-[https://www.anc1912.org.za/congress-of-the-people-freedom-in-our-lifetime/ Congress of the People] ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yi[https://blog.acton.org/archives/117396-half-of-gen-z-supports-marxism-socialism-heres-why.html?utm_term=gen%20z%20marxism&utm_campaign=&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=9098040689&hsa_cam=20165653606&hsa_grp=150702423113&hsa_ad=659122475263&hsa_src=g&hsa_tgt=kwd-2068957334108&hsa_kw=gen%20z%20marxism&hsa_mt=b&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=20165653606&gbraid=0AAAAADku6v5tFe9fHSXmSwNmdY9VgJbIW&gclid=EAIaIQobChMIqabp3pqBlQMVz5RQBh3m0DzIEAAYASAAEgJgf_D_BwE Marxism], wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-[https://www.sacp.org.za/ SACP] wasungula i-[[UMkhonto weSizwe|UMkhonto we Sizwe]] ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, UDonald Rickard, owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-University of London International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-University of London Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji uDe Wet wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
77s3qft2d2jo155jemrfmt0ch7dkufi
124590
124588
2026-06-12T07:49:10Z
MaSibalukhulu
26425
link to another page
124590
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013 wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala wase[[Ningizimu Afrika]] kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-[https://www.anc1912.org.za/ ANC] bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-[https://www.anc1912.org.za/congress-of-the-people-freedom-in-our-lifetime/ Congress of the People] ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yi[https://blog.acton.org/archives/117396-half-of-gen-z-supports-marxism-socialism-heres-why.html?utm_term=gen%20z%20marxism&utm_campaign=&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=9098040689&hsa_cam=20165653606&hsa_grp=150702423113&hsa_ad=659122475263&hsa_src=g&hsa_tgt=kwd-2068957334108&hsa_kw=gen%20z%20marxism&hsa_mt=b&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=20165653606&gbraid=0AAAAADku6v5tFe9fHSXmSwNmdY9VgJbIW&gclid=EAIaIQobChMIqabp3pqBlQMVz5RQBh3m0DzIEAAYASAAEgJgf_D_BwE Marxism], wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-[https://www.sacp.org.za/ SACP] wasungula i-[[UMkhonto weSizwe|UMkhonto we Sizwe]] ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, U[[:en:Donald_Rickard|Donald Rickard]], owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-University of London International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-University of London Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji uDe Wet wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
g0bfpji4w8bv8n09qrvmnlpiotioxm5
124595
124590
2026-06-12T08:07:12Z
MaSibalukhulu
26425
cited references
124595
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013 wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala wase[[Ningizimu Afrika]] kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
Igama lika "Nelson" walithola kuthisha wakhe u MaMdingane ngelanga lokuqala esikoleni samabanga aphansi. Ngenkathi eneminyaka eyishumi nambili(12) ubaba wakhe washona wabe esekhuliswa yi-Regent yase Great Place e-Mqhekezweni. Wayiswa ezikolweni ezazihamba phambili ezazikhona ngaleso sikhathi wabe eseqala ukufunda i-BA e-Fort Hare University. <ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAekUXi_hOAkrfSiBXT8WN3AY&gclid=EAIaIQobChMI5f7Z35yBlQMV_JJQBh1MBzucEAAYASAAEgKbpvD_BwE</ref>
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-[https://www.anc1912.org.za/ ANC] bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-[https://www.anc1912.org.za/congress-of-the-people-freedom-in-our-lifetime/ Congress of the People] ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yi[https://blog.acton.org/archives/117396-half-of-gen-z-supports-marxism-socialism-heres-why.html?utm_term=gen%20z%20marxism&utm_campaign=&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=9098040689&hsa_cam=20165653606&hsa_grp=150702423113&hsa_ad=659122475263&hsa_src=g&hsa_tgt=kwd-2068957334108&hsa_kw=gen%20z%20marxism&hsa_mt=b&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=20165653606&gbraid=0AAAAADku6v5tFe9fHSXmSwNmdY9VgJbIW&gclid=EAIaIQobChMIqabp3pqBlQMVz5RQBh3m0DzIEAAYASAAEgJgf_D_BwE Marxism], wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-[https://www.sacp.org.za/ SACP] wasungula i-[[UMkhonto weSizwe|UMkhonto we Sizwe]] ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
Umama wakhe bekungu Nonqaphi Nosekeni, ubaba wakhe kungu Nkosi Mphakanyiswa Gadla Mandela, obekade engum'bonisi we Acting King wabantu bakwa Thembu<ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAekUXi_hOAkrfSiBXT8WN3AY&gclid=EAIaIQobChMI5f7Z35yBlQMV_JJQBh1MBzucEAAYASAAEgKbpvD_BwE</ref>, Jongintaba Dalindyebo.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, U[[:en:Donald_Rickard|Donald Rickard]], owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-[https://www.london.ac.uk/ University of London] International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-University of London Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji uDe Wet wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
ft8hfli9z9l0glr4p2uhhbho9971krj
124599
124595
2026-06-12T08:12:24Z
MaSibalukhulu
26425
linked to a page
124599
wikitext
text/x-wiki
'''UNelson Rolihlahla Mandela''' owazalwa ngo 18 July 1918 - 5 December 2013<ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAekUXi_hOAkrfSiBXT8WN3AY&gclid=EAIaIQobChMI5f7Z35yBlQMV_JJQBh1MBzucEAAYASAAEgKbpvD_BwE</ref> wayengumshisekeli we-bandarheid waseNingizimu Afrika futhi engumholi wezombusazwe owayengumongameli wokuqala wase[[Ningizimu Afrika]] kusukela ngo-1994 kuya ku-1999. Wayengumholi we qembu elincani . Ngokwemibono wayengumlandeli wobuzwe wase-Afrika futhi engumsekeli wesimishttps://southafrica.co.za/nr/unelson-rolihlahla-mandela-ngokuqoqwa-ngu-raymond-louw.htmlo sokusebenzela uhulumeni, wasebenza njengomongameli weqembu le-[[African National Congress|I-African National Congress]] (ANC) kusukela ngo-1991 kuya ku-1997.
Igama lika "Nelson" walithola kuthisha wakhe u MaMdingane ngelanga lokuqala esikoleni samabanga aphansi. Ngenkathi eneminyaka eyishumi nambili(12) ubaba wakhe washona wabe esekhuliswa yi-Regent yase Great Place e-Mqhekezweni. Wayiswa ezikolweni ezazihamba phambili ezazikhona ngaleso sikhathi wabe eseqala ukufunda i-BA e-Fort Hare University. <ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAekUXi_hOAkrfSiBXT8WN3AY&gclid=EAIaIQobChMI5f7Z35yBlQMV_JJQBh1MBzucEAAYASAAEgKbpvD_BwE</ref>
U Mandela wazalelwa emndenini wasebukhosini waseThembu [[Mvezo|I-Mvezo]], eNingizimu Afrika. Wafundela umthetho e-[[University of Fort Hare|I-University of Fort Hare]] nase-University de Witwatersrand ngaphambi kokuba asebenze njengomeli IGoli. Lapho wahileleka kwezombusazwe ezilwa namakoloni nezobuzwe base-[[IAfrika|Afrika]], wajoyina i-ANC ngo-1943 futhi wasungula i-Youth League ngonyaka wa-1944. Ngemuva kokuba uhulumeni we-National Party wabamhlophe kuphela usungule ubandlululo, uhlelo Ukuhlukaniswa ngokohlanga olwalunikeza abamhlophe ilungelo, uMandela ne-[https://www.anc1912.org.za/ ANC] bazibophezele ekubhidlikeni. Wakhethwa njengomongameli wegatsha laseTransvaal le-ANC, wavelela ngokuzibandakanya kwakhe eMkhankasweni Wokuvikela wango-1952 kanye ne-[https://www.anc1912.org.za/congress-of-the-people-freedom-in-our-lifetime/ Congress of the People] ka-1955. Waboshwa ngokuphindaphindiwe ngenxa yemisebenzi ukuvukela umbuso futhi washushiswa ngokungaphumeleli eNkantolo Yokuvukela Uhulumeni ka-1956. Ethonywe yi[https://blog.acton.org/archives/117396-half-of-gen-z-supports-marxism-socialism-heres-why.html?utm_term=gen%20z%20marxism&utm_campaign=&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=9098040689&hsa_cam=20165653606&hsa_grp=150702423113&hsa_ad=659122475263&hsa_src=g&hsa_tgt=kwd-2068957334108&hsa_kw=gen%20z%20marxism&hsa_mt=b&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=20165653606&gbraid=0AAAAADku6v5tFe9fHSXmSwNmdY9VgJbIW&gclid=EAIaIQobChMIqabp3pqBlQMVz5RQBh3m0DzIEAAYASAAEgJgf_D_BwE Marxism], wajoyina ngasese ingalo yomthetho evinjelwe. Nakuba ekuqaleni ayezinikele ekubhikisheni okungenabudlova, ehlangene ne-[https://www.sacp.org.za/ SACP] wasungula i-[[UMkhonto weSizwe|UMkhonto we Sizwe]] ngo-1961 eyahola umkhankaso ukucekela phansi uhulumeni wobandlululo. Waboshwa futhi waboshwa ngo-1962, futhi, ngemuva kwe-Rivonia Trial, wagwetshwa ukudilikelwa ejele ngenxa yokuzama ukugumbuqela umbuso.
Umama wakhe bekungu Nonqaphi Nosekeni, ubaba wakhe kungu Nkosi Mphakanyiswa Gadla Mandela, obekade engum'bonisi we Acting King wabantu bakwa Thembu<ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAekUXi_hOAkrfSiBXT8WN3AY&gclid=EAIaIQobChMI5f7Z35yBlQMV_JJQBh1MBzucEAAYASAAEgKbpvD_BwE</ref>, Jongintaba Dalindyebo.
[[Category:AmaXhosa]]
[[Category:Abongameli yamazwe]]
[[Category:Abafa nge-2013]]
[[Category:Abazalwa nge-1918]]
== Ukuboshwa ==
=== Ukuboshwa nokuqulwa kwecala laseRivonia: 1962-1964 ===
Mhla zi-5 kuNcwaba ngonyaka ka-1962, amaphoyisa athatha uMandela kanye nesishoshovu esikanye naye UCecil Williams eduze kwaseHowick.[130] Amalungu amaningi e-MK asola ukuthi iziphathimandla zazixwayisiwe ngokuqondene nokuthi uMandela ukuphi, yize uMandela ngokwakhe anikeza lemibono ubuqotho obuncane.[131] Eminyakeni yakamuva, U[[:en:Donald_Rickard|Donald Rickard]], owayengummeli waseMelika, wembula ukuthi I-Central Intelligence Agency, eyayesaba ubudlelwano bukaMandela namakhomanisi, yayitshele amaphoyisa aseNingizimu Afrika indawo ayekuyo.[132] Eboshiwe ejele laseMarshall Square eGoli, uMandela wamangalelwa ngokukhuthaza iziteleka zezisebenzi nokuhamba ezweni ngaphandle kwemvume. Eziveza yena noSlovo njengomeluleki wezomthetho, uMandela wayehlose ukusebenzisa icala ukubonisa "ukuphikisa kokuziphatha kwe-ANC ngobandlululo" ngenkathi abasekeli bebhikisha ngaphandle kwenkantolo.[134] Wathuthela ePitoli, lapho uWinnie ayengamvakashela khona, waqala izifundo zokuxhumana ukuze athole iziqu ze-Bachelor of Laws (LLB) e-[https://www.london.ac.uk/ University of London] International Programmes.[135] Ukulalelwa kwakhe kwaqala ngoMfumfu, kodwa waphazamisa inqubo ngokugqoka ''i-kaross'' yendabuko, enqaba ukubiza noma yimuphi ofakazi, futhi waphendulela isicelo sakhe sokunciphisa inkulumo yezombusazwe. Watholakala enecala, wagwetshwa iminyaka emihlanu ejele, wathi ephuma enkantolo, abalandeli bacula "i[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel iAfrika]]".[136]
Mhla ziyi-11 kuNtulikazi ngonyaka ka-1963, amaphoyisa ahlasela iPulazi laseLiliesleaf, abopha labo ababathola lapho futhi athola amaphepha abonisa imisebenzi ye-MK, amanye awo akhuluma ngoMandela. Icala laseRivonia laqala eNkantolo Ephakeme YasePitoli kuMfumfu, lapho uMandela namaqabane akhe babekwa icala kumacala amane okucekela phansi uhulumeni ngendluzula; umshushisi wabo omkhulu kwakungu Percy Yutar.[139] UJaji I-Quartus de Wet ngokushesha walahla icala lomshushisi ngenxa yobufakazi obuncane, kodwa u-Yutar waphinde walungisa amacala, wethula icala lakhe elisha kusukela ngoZibandlela ngonyaka ka-1963 kuze kube nguNhlolanja ngonyaka ka-1964, wabiza ofakazi abangu-173 wabe eseletha izinkulungwane zamaphepha nezithombe ecaleni.[140]
Nakuba abane balabo abamangalelwa baphika ukuzibandakanya ne-MK, uMandela nabanye abamangalelwa abahlanu bavuma ukucekela phansi kodwa baphika ukuthi bake bavumelana ukuqala impi yabashokobezi ngokumelene nohulumeni.[141] Basebenzisa ukuqulwa ukuveza inhloso yabo yezombusazwe; ekuvulweni kwenqubo yokuvikela, uMandela wanikeza inkulumo yakhe yamahora amathathu ethi "Ngilungiselele Ukufa". Leyo nkulumo yayigqigquzelwe yi- "History Will Absolve Me" kaCastro - yabikwa kabanzi emaphephandabeni naphezu kokuhlolwa okusemthethweni.[142] Inkulumo yayiphucuziwe futhi yahlelwa ngu [[Nadine Gordimer]], umbhali wamanoveli ongumJuda waseNingizimu Afrika, kanye nentatheli yaseBrithani U-Anthony Sampson, bobabili ababehlonipha umqondo womphakathi wentando yeningi nozikhululekile, belandela indlela kaMandela. Icala lathola ukunakwa emazweni omhlaba; kwakukhona izicelo zomhlaba wonke zokukhululwa kwabamangalelwa yi-United Nations kanye UMkhandlu Wokuthula Womhlaba, ngenkathi I-[[University of London]] Union ivota uMandela ukuba abe ngumongameli wayo.[144] Mhla ziyi-12 kuNhlangulana ngonyaka ka-1964, ijaji u[[De Wet]] wathola uMandela nababili ababemangalelwe nabo becala kuwo wonke amacala amane; nakuba abashushisi babecele ukuthi isigwebo sentambo sisetshenziswe, ijaji esikhundleni salokho labalahla ngejele.[145]
73fp6tpxqg9fc9e4ngdryl27rokt46v
Ilanga
0
3528
124592
122157
2026-06-12T07:57:39Z
Queller47
26426
124592
wikitext
text/x-wiki
[[File:Izgrew.jpg|thumb|right|Ilanga ([[File:Sun symbol.svg|20px]])]]
{{wiktionary|ilanga}}
'''Ilanga''' (uphawu: [[file:Sun symbol (bold).svg|16px|☉]]) [[Izinkanyezi|liyinkanyezi]] esemnyombeni [[Uzungezohlelo lwelanga|wohlelo lelanga]]. Liwu[[uNyazani|nyazani]] olushisayo oluyimbulunga enkulu. [[Ukuxubana kwenuzi|Ingxubano yenuzi]] emnyombweni walo iyona elenza lishise lize libhazimule, lonza isidlakalasi esisebusweni balo sibe [[Ukukhanya|isokhanya]] noma [[Insibomvu]] namaphsesenti ayishumi [[Uzukhwithi|kazukhwithi]]. iLanga liwumthombo wesidlakalasi [[Impilo|sempilo]] eMhabeni. Abantu basendulo ezindaweni ezihlukene zomhlaba babelihlinioha ngezindlela ezingafani, futhi abanye babelicwaninga lapho befunda ngezomkhathi<ref>https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga</ref>.
{{commons|Sun}}
[[Category:Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
cjsz6u453vc521tz1fmsdau6o3sl4hm
124606
124592
2026-06-12T08:28:21Z
Queller47
26426
Improved contents.
124606
wikitext
text/x-wiki
[[File:Izgrew.jpg|thumb|right|Ilanga ([[File:Sun symbol.svg|20px]])]]
{{wiktionary|ilanga}}
# '''Ilanga''' (uphawu: [[file:Sun symbol (bold).svg|16px|☉]]) [[Izinkanyezi|liyinkanyezi]] esemnyombeni [[Uzungezohlelo lwelanga|wohlelo lelanga]]. Liwu[[uNyazani|nyazani]] olushisayo oluyimbulunga enkulu. [[Ukuxubana kwenuzi|Ingxubano yenuzi]] emnyombweni walo iyona elenza lishise lize libhazimule, lonza isidlakalasi esisebusweni balo sibe ''[[Ukukhanya|isokhanya]] noma [[Insibomvu]] namaphsesenti ayishumi [[Uzukhwithi|kazukhwithi]]''.
# '''iLanga''' liwumthombo wesidlakalasi [[Impilo|sempilo]] eMhabeni. Abantu basendulo ezindaweni ezihlukene zomhlaba babelihlinioha ngezindlela ezingafani, futhi abanye babelicwaninga lapho befunda ngezomkhathi<ref>https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga</ref>.
{{commons|Sun}}
[[Category:Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
32r3nion2d73sl5ndighk1xxcwwqkoy
UMhlaba
0
7271
124574
122984
2026-06-12T07:19:18Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124574
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
r479grwpa41minp9ct9smwubf8t3vzv
124575
124574
2026-06-12T07:21:16Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124575
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
gwmoan5lh78tp13a0ljqdvlsc4xv123
124577
124575
2026-06-12T07:23:52Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124577
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
igx0d8eptjjz2xuxalwwuf8wwet96t7
124578
124577
2026-06-12T07:25:40Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124578
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
e7ghduhrlcish0f33oiuisbnfurix3q
124579
124578
2026-06-12T07:26:41Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124579
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
fh1jht99r38pxo9msc5uu17ujhnmgoh
124580
124579
2026-06-12T07:29:40Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124580
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
o9yi61gj1incpi80pxzc2ybkwbumsv5
124581
124580
2026-06-12T07:31:20Z
Queller47
26426
Linked to other page.
124581
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
spn9wrwwftb60v55oyukm5ir7kqydjf
124583
124581
2026-06-12T07:40:05Z
Queller47
26426
linked to a page.
124583
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
344hk55fkkanvkbu9isemqga8t2qsr9
124584
124583
2026-06-12T07:41:31Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124584
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
74k57mhxtnmhci7221q2p9odocpwzgs
124585
124584
2026-06-12T07:43:11Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124585
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
6fakfrjf459x6poy65bzyqxizmbjak9
124587
124585
2026-06-12T07:44:59Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124587
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
22he3zy08brh1m9zxjcej65vkw0bctp
124589
124587
2026-06-12T07:47:34Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124589
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
rgd3uvy5d3puwzhe8lgkr6g5n4n3deo
124591
124589
2026-06-12T07:50:46Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124591
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga ILanga] nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
0lty92o0dxoaa1e6pcpyj3jtv21qcs5
124593
124591
2026-06-12T08:02:13Z
Queller47
26426
Added the reference.
124593
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo] nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] <ref>https://sahistory.org.za/article/defining-term-bantu</ref>bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga ILanga] nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
rmxaexaj14ji0dywfj1tkozjrdvqbue
124600
124593
2026-06-12T08:13:39Z
Queller47
26426
Added the reference.
124600
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo]<ref>https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325</ref> nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] <ref>https://sahistory.org.za/article/defining-term-bantu</ref>bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga ILanga] nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
6tqbjeicxfwczog193ji1k787f6dg02
124601
124600
2026-06-12T08:15:43Z
Queller47
26426
Linked a page.
124601
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo]<ref>https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325</ref> nokuzamazama komhlaba. [[Igobohla lo Mhlaba|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] <ref>https://sahistory.org.za/article/defining-term-bantu</ref>bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga ILanga] nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
ox58ol5wjfkcr8hg001yqcifs14fjt4
124604
124601
2026-06-12T08:26:12Z
Queller47
26426
Improved contents.
124604
wikitext
text/x-wiki
== {{lowercase title}} ==
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]'''[[UMhlaba]]''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. '''Amaphesenti angu-71%''' obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, [https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325 Izintabamlilo]<ref>https://wol.jw.org/zu/wol/d/r28/lp-zu/101996325</ref> nokuzamazama komhlaba. [[Igobohla lo Mhlaba|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
# '''UMhlaba''' udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. [[Ukukhanya]] kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha [https://umhlaba.co.za/ umMhlab]a izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka ''(cishe izinsuku ezingama-365.25'') ukuze uzungeze ngokuphelele [[Ilanga|iLanga]]. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (''amahora angama-23 nemizuzu engama-56''). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. [[Umnyondo womhlaba|Umnyondo]] weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
# uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] <ref>https://sahistory.org.za/article/defining-term-bantu</ref>bokuqala bavela kuZwekazi [[IAfrika|i-Afrika]] eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke [[amaZwekazi]] oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
[https://researchspace.ukzn.ac.za/items/e664cbfe-01b4-439f-af51-c4134ac0f86f Izindikimba] zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, [[umQongo]] weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, [[Izinhlamvu Zamagama|izinhlamvu]] zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, [https://glosbe.com/xh/en/iwonga iwonga] lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/community-news/ilanga ILanga] nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. [http://zu.techik-colorsorter.com/application/spices/ Izinongo] eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
jqlr3ypgwsl4quwxlj8qfm9koklhsez
124609
124604
2026-06-12T08:31:07Z
NDG
24078
Reverted edits by [[Special:Contribs/Queller47|Queller47]] ([[User talk:Queller47|talk]]) to last version by GeertivpBot: test edits, please use the sandbox
122984
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''UMhlaba''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
l1w1n36i74ljolzixedesn4be55sjg2
124613
124609
2026-06-12T08:33:47Z
Queller47
26426
Improved contents.
124613
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''UMhlaba''' (''uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]'') [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
'''UMhlaba''' udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (''cishe izinsuku ezingama-365.25)'' ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (''amahora angama-23 nemizuzu engama-56''). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
'''uMhlaba''' utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== '''Umlando woMhlaba''' ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]]Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
8jwlecf93gl25rkdhw35jwxeux03dof
124614
124613
2026-06-12T08:34:08Z
NDG
24078
Reverted edits by [[Special:Contribs/Queller47|Queller47]] ([[User talk:Queller47|talk]]) to last version by NDG: test edits, please use the sandbox
122984
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''UMhlaba''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [[IGobohla|Umnyombo woMhlaba]] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
l1w1n36i74ljolzixedesn4be55sjg2
124615
124614
2026-06-12T08:55:15Z
Queller47
26426
Linked to a page.
124615
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''UMhlaba''' (uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]) [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [https://glosbe.com/zu/en/umnyombo Umnyombo woMhlaba] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
UMhlaba udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza umnyaka (cishe izinsuku ezingama-365.25) ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku (amahora angama-23 nemizuzu engama-56). Amamchopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
uMhlaba utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]].
Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]].
UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
rgrhvidqkzvanzwd4w3ykmdvi8dgm8j
124616
124615
2026-06-12T09:03:06Z
Queller47
26426
Improved contents.
124616
wikitext
text/x-wiki
{{lowercase title}}
[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|uMhlaba uNomkhubulwane]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|Inyanga noMhlaba]]
'''UMhlaba''' (''uphawu: [[File:Earth symbol (bold).svg|16px|🜨]]'') [[umzulane|ungumZulane]] wesithathu ozungeza [[Ilanga|iLanga]] futhi uwutho olusemkhathini olwaziwa njengoluqukethe [[Impilo|ukuphila]]. Nakuba imithamo emikhulu [[Amanzi|yamanzi]] ifumaneka kuwo wonke uzungezohlelo lweLanga, nguMhlaba wodwa olondoloza amanzi anguketshezi. Amaphesenti angu-71% obuso boMhlaba agcwele [[Ulwandlekazi|ulwandle]], okwenza amachopho eqhwa, amachibi [[Umfula|nemifula]] kube kuncane. Amaphesenti asele angu-29% obuso boMhlaba angumhlababathi, ongamazwekazi neziqhingi. [[Igobohla lo Mhlaba|Igobohla loMhlaba]] liqukethe izingqweqwe zokuzabazaba eziningana ezidikizayo kancane, ezinananayo ukuze zikhiqize izintaba, Izintabamlilo nokuzamazama komhlaba. [https://glosbe.com/zu/en/umnyombo Umnyombo woMhlaba] osaketshezi uphehla isimo esisawonga esibumba iwongambulunga lomhlaba, eliphebeza izivungu zelanga eziyingozi nemiyonzi yomkhathi.
'''UMhlaba''' udilingene waba imbulunga enobundingiliza obungamakhilomitha ayizi-40,000. Ungumzulane osikhuhle kakhulu kuzungezohlelo lweLanga. Phakathi kwemizulane ehalabathi emine, yiwona omkhulu futhi oyisimuhluza. Ukukhanya kuthatha imizuzu eyisiphohlongo kuphela kusuka eLangeni, futhi kuthatha umMhlaba izinsuku ezinsuku ezenza unyaka ''(cishe izinsuku ezingama-365.25)'' ukuze uzungeze ngokuphelele iLanga. UMhlaba undiyaza ngamachopho awo isikhathi esenza usuku ''(amahora angama-23 nemizuzu engama-56).'' Amachopho wokundiyaza koMhlaba alutsheku uma eqhathaniswa nokuqombotha kweLanga okwenza akhiqize izinkathi zonyaka ezingafani. UMhlaba uzungezwa [[iduna]] lawo lemvelo [[INyanga|okuyiNyanga]], ezungeza uMhlaba iqhele ngebanga elingamakhilomitha angama- 384,400 km. Umnyondo weNyanga ulekelela ukwenza amachopho woMhlaba azinze, ubangela amabuya futhi usililiza ukundiyaza koMhlaba. Ngokufanayo, ukudonsa komnyondo woMhlaba kwenza uzungezo lweNyanga lukhweqamabuya, okwenza ihlezi ibuke uMhlaba ngecala elilodwa.
'''uMhlaba''' utholakala [[Uzungezohlelo lweLanga|kuzungezohlelo lweLanga]] njengezinye izindikimba nawo wakheka eminyakeni eyiyizigidinqindi ezi-4.5 ezedlule kusuka kuhowo nothuli olugcwele emkhathini. Ukwakheka kolwandlekazi kanye neziphili kwenzeka eminyakeni eyizigidinqindi zokuqala zomlando woMhlaba. Impilo yasakazeka kwimbulunga yonke futhi iyona iyaguqula umoyambulunga woMhlaba nobuso bawo, nokwaholela kusehlakalo sokuqala esibizwa UkuThuhleka OkuKhulu eminyakeni eyizigidinqindi ezimbili ezedlule. [[Umuntu|Abantu]] bokuqala bavela kuZwekazi i-Afrika eminyakeni eyizi-300,000 edlule futhi basakazekela kuwo wonke amaZwekazi oMhlaba. Abantu bacakathe kumpilombulunga kanye nezinsizakusebenza zemvelo ukuza baqhubeke nokuphila. Kodwa indlela abantu abakhinyabeza ngayo isimo soMhlaba nempilombulunga, kusongela impilo yabantu nezinye iziphili ezinhlobonhlobo, okwenza ezinye zazo zishabalale.
{{Uhlu lwemithombo}}
{{Commonscat|Earth}}
{{DEFAULTSORT:Umhlaba}}
[[Category: Uhlelo Lemihlaba YeLanga]]
[[Category: Imizulane]]
== Umlando woMhlaba ==
=== Ukwakheka kwawo ===
[[File:The Mysterious Case of the Disappearing Dust.jpg|thumb|upright|Umdwebo wesiqalo sozungezohlelo lweLanga kusayisicaba sothuli lombasa, okwabumbeka kuzo izindikimba zozungezohlelo lweLanga]]Izindikimba zozungezohlelo lweLanga zabumbeka Kanye neLanga. Ngokomchachiso, umQongo weLanga wehlukanisa wakhipha umthamo wefu lomzwayi ngokowohloka komnyondo, bese liqala ukumpimpiliza libe yisicaba ''(circumstellar disk)'', khonake luqale kukhule ImiZulane kulo Kanye neLanga. Ngokuvamile umQongo uqukatha uhowo, izinhlamvu zeqhwa, nothuli lomkhathi.<ref>{{cite journal|url=https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|title=Ag Isotopic Evolution of the Mantle During Accretion: New Constraints from Pd and Ag Metal–Silicate Partitioning|journal=Differentiation: Building the Internal Architecture of Planets|last1=Righter|first1=K.|first2=M.|last2=Schonbachler|date=7 May 2018|volume=2084|page=4034|bibcode=2018LPICo2084.4034R|access-date=25 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106093844/https://ntrs.nasa.gov/citations/20180002991|url-status=live}}</ref>
=== Emva kokubumbeka ===
[[Umoyambulunga Womhlaba|Umoyambulunga woMhlaba]] nezilwandlekazi zabumbeka ngobuqhebeqhebe bentshaba nokutshaka kohowo.<ref>[https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments. https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html#:~:text=Volcanic%20eruptions%20spewed%20gases%20from,organic%20molecules%20to%20Earth's%20environments.]</ref> Umhwamuko wamanzi ovela kulemithombo wajiyeka kwaba zilwandlekazi, ezanezelelwa amanzi neqhwa elivela kumihlatshana [[UBhaqanyezi|namabhaqanyezi]]. Kungenzeka futhi uMhlaba wawunamanzi anele kwasekubumbekeni kwawo.<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|display-authors=1|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–1113|doi=10.1126/science.aba1948 |pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P |url=https://hal.science/hal-02933795 }}</ref> Ngokwalolo nongo, uhowo lomoyambulunga yilona elagxina amanzi ezilwandlekazi eqandile ukuze angashiswa iLanga elalingwangwaza ngamaphesenti angama-70. Ngokufanayo, iwonga lomhlaba nalo lase libumbekile ukuze livimbele umoyambulunga ekobukeni wobulwa izivungu zeLanga.
[[File:NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|thumb|upright|''Icashazi eliphaphathekile'', igama lomdwebo woMhlaba usemusha<ref name="Trainer Pavlov DeWitt Jimenez pp. 18035–18042">{{cite journal |last1=Trainer |first1=Melissa G. |last2=Pavlov |first2=Alexander A. |last3=DeWitt |first3=H. Langley |last4=Jimenez |first4=Jose L. |last5=McKay |first5=Christopher P. |last6=Toon |first6=Owen B. |last7=Tolbert |first7=Margaret A. |display-authors=1 |date=28 November 2006 |title=Organic haze on Titan and the early Earth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=48 |pages=18035–18042 |doi=10.1073/pnas.0608561103 |issn=0027-8424 |pmc=1838702 |pmid=17101962 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Ingomuso ===
[[File:Red Giant Earth warm.jpg|thumb|upright|alt=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|Isicabango soMhlaba ogagadekile ngenva kokukhukhumala kweLanga liba iqhakamela elibomvu, eminyakeni eyizigidinqindi eziyisi-5.7]]
Ingomuso loMhlaba lixhomeke kulelo leLanga. Eminyakeni eyizigidinqindi ezayo ukungwangwaza kweLanga kuzokhula ngamaphesenti ayi-10% eminyakeni eyizigidinqindi ezi-3.5 ngamaphesenti angama-40. Futhi ngenxa yongwangwaza okukhulayo amazinga wokushisa woMhlaba azokhuphika kakhulu, amanzi ezilwandlekazi azoshamuka wonke aphele.<ref name="Mello-2020">{{Cite journal
|last1=Mello |first1=Fernando de Sousa |last2=Friaça |first2=Amâncio César Santos |date=2020 |title=The end of life on Earth is not the end of the world: converging to an estimate of life span of the biosphere? |journal=International Journal of Astrobiology |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=25–42 |doi=10.1017/S1473550419000120 |bibcode=2020IJAsB..19...25D |issn=1473-5504 |doi-access=free}}</ref>
ILanga nalo lizokhula liphenduke iqhakamela elibomvu. Izinongo eziningi zibikezela ukuthi iLanga lizokhukhumala izikhathi eziphindwa ngama-250 zobukhulu balo manje.
== Izinkondolo zomhlaba ==
=== Ubungako nobumo ===
[[File:Earth2014shape SouthAmerica small.jpg|thumb|upright|Igambulunga elisentshona lo Mhlaba livezwa ngokucakathene nenkaba yoMhlaba]]UMhlaba unobumo obuyimbulunga, ngenxa yenqubo ebizwa ''(hydrostatic equilibrium)'',<ref name="Horner 2021">https://theconversation.com/ive-always-wondered-why-are-the-stars-planets-and-moons-round-when-comets-and-asteroids-arent-160541#:~:text=The%20short%20answer,alwayswondered@theconversation.edu.au</ref> ngobulungangoni obungamakhilomitha ayizi, okuwenza kube umZulane wesihlanu omkhulu ngobungako nendikimba enkulu ehlabathi kuzungezohlelo lweLanga.<ref>{{Cite web |last=Lea |first=Robert |date=6 July 2021 |title=How big is Earth? |url=https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109225632/https://www.space.com/17638-how-big-is-earth.html |archive-date=9 January 2024 |access-date=11 January 2024 |website=Space.com |language=en}}</ref>
Ngenxa yokundiyaza koMhlaba, umumo wawo usabukhophelana, futhi uqumbile enkabazweni. Umumo woMhlaba uphinde ube nemigoxigoxi ehlukahlukene efana nomhlehlebulo kaMariana, ojule ngamagxathu ayizi-35,843 ukwehla, bese intaba iEverest enkulu yona iphakeme ngamagxathu ayizi-29,029.
== Amaphatho ==
6wivbgbe5u2el09yj2rz2xtpe3t1bkj
Umuntu
0
7309
124594
106799
2026-06-12T08:04:12Z
Queller47
26426
124594
wikitext
text/x-wiki
[[File:Anterior view of human female and male, with labels.svg|thumb|umuntu]]
<ref>https://sahistory.org.za/article/defining-term-bantu</ref>""Abantu"" (iZothamlilo) bawuhlobo lwamaGanyaphambili ayinala kakhulu nasabalele, anesici esi[[Nyawombaxa]] kanye nobuchopho ubukhulu nobuyinkimbinkimbi. Lokhu kube usizo entuthukweni yamathuluzi athe thuthu, isiko, kanye nolimi. Abantu banobungane kakhulu futhi bathambekele ekuhlaleni ezinhlakeni zomphakathi eziyisixhanti ezakhiwa amaqembu amaningi abambisanayo nancintisanayo, kusuka oxhoxhweni lwemindeni nabozalo kufika emibusweni yezombusazwe. Iminano yobungane phakathi kwabantu seyakhe izindlelazokuphila, imikhuba eyamukelwayo, nemidanti eminingi engafani, ezifukula umphakathi wabantu. Ilukuluku nesifiso somuntu sokuqonda nokuthonya imvelo kanye nokuchaza nokuxhaphaza imimangaliso kushukumisele isintu ekuthuthukiseni [[isayensi]], ifilosofi, ezeziNganekwane, [[inkolo]], neminye imikhakha yokufundwa.
{{izilwane|
|isilwane= umuntu
|isayensi=
|isithombe= Anterior_view_of_human_female_and_male,_with_labels_2.png|250px
|kingdom= Izilwane
|umBuso= Izilwane
|phylum= ezobuntambo
|umHibatho=
|class= IziNcelisi
|isiGaba= Izilwane ezincelisayo
|order= ezibuChophokhulu
|uHlelo= ezibuChophokhulu
|suborder= eziLikhalalula
|uHlelo oluncane=
|family= Hominidae
|umndeni= ezisaMenzo
|genus= uMenzo
|uZalo= Abantu
|species= H. sapiens
|uhlobo= Umuntu
}}
'''Abantu''' ngamadoda, nabafazi, nabafana namantombazane.
{{Commonscat|People}}
[[Category:Izilwane]]
hbff4atqzzpvujdwmtk8r0hfpcx1b8p
User:GerardM/Members of the National Assembly of Guinea
2
9836
124566
123440
2026-06-11T23:28:41Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124566
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?from ?to WHERE { ?item p:P39 ?position . ?position ps:P39 wd:Q21295985
OPTIONAL { ?position pq:P580 ?from }
OPTIONAL { ?position pq:P582 ?to }
}
|section=
|sort=?from
|sort_order=desc
|one_row_per_item=no
|columns=label:Article,description,P27:Country,?from:Start date,?to:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q123989333|Moustapha Kaba]]''
|
| [[IGini]]
| 2021-04-22
| 2024-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991706|Sata Diakité]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-06-03
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124252328|Nestor Kagbadouno]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124249407|Seydouba Maciré Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124248197|Hawa Eva Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124248187|Mamady Sidibé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124220104|Kaka Sékou Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124218179|Bandjou Oularé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124218166|Bandian Neyba Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124212059|Louceny Fofana]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2020-05-03
|
|-
| ''[[:d:Q124173086|Fodé Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124159815|Abdourahmane Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124149389|Fatoumata Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124080518|Joe Bébéto]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991818|Saliou Bella Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991807|Boubacar Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991773|Sâa Kossa Touré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991769|Pépé Koulémou]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991748|Mohamed Lamine Kaba]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991742|Bouna Keita]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991691|M’Ballou Fatoumata Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991670|Morlaye Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991647|Mamadou Kaly Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989334|Elhadj Mamadou Dian Barry]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2020-11-18
|
|-
| ''[[:d:Q123989330|Boubacar Sidiky Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989325|Mamadou Alpha Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989307|Mamadou Saliou Sow]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-03-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989304|Abdoulaye Sanoh]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989302|Fatoumata Barry]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989298|Malick Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123989294|Moussa Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988819|Mansa Samaoro]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988811|Tokpa Jean Kolié]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988333|Mohamed Tounkara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988325|Momo Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988295|Aissatou Bobo Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988265|Mamady Kandé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988123|Daouda Sidibé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988038|Sory Sow]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988023|Lanceï Diakité]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987995|Facely Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987970|Ibrahima Sory Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987942|Balla Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987891|Eva Kross]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987867|Abdoulaye Kaba]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987468|Mathieu Kpogomou]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987446|Zoupé Zogbélémou]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987429|Marie Kenneth Guilavogui]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987404|Samouka Bérété]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987345|Mamadou Saliou Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987327|Mamadou Saliou Kanté]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987308|Mamadou Dian I Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987208|Ibrahima Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987192|Elhadj Ibrahima Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987176|Fodé Abass Cissé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987157|Cheik Fantamady Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123987064|Amara Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123986946|Sékou Minkaïlou Conté]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123986912|Mohamed Diop]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123986837|Meta Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123985730|Mamadou Baadiko Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q111550712|Ibrahima Sory Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109538043|Abou Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109322223|Souleymane Touré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109322199|Marie Madeleine Kamano]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321676|Hadja Djakagbè Kaba]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321466|Antoine Kadouno]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321463|Elhadj Baila Ly]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321431|Togba Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321083|Thierno Aliou Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109321066|Moustapha Diané]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109318712|Aboubacar Adama Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q96621736|Aboubacar Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q16186605|Sekou Benna Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q3510611|Sékou Kouréissy Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-22
| 2021-09-05
| [[File:Sékou Koureissy CONDE.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99399482|Oyé Béavogui]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-04-01
|
|
|-
| ''[[:d:Q123988797|Ramatoulaye Labo Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-03-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988735|Moussa Bangoura]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-03-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988512|Souleymane Keita]]''
|
| [[IGini]]
| 2020-03-22
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988286|Togba Zogbélémou]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-14
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124467539|Bakary Goyo Zoumanigui]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124467509|N’faly Yaradouno]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124467482|Kalemodou Yansané]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124467441|Djantou Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124466557|Djessira Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124466538|Yaya Traoré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124466506|Fodé Mangué Touré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2014-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124466453|Christian Sinata Touré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124466377|Pépé Toupou]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2022-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124401989|Abdoulaye Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124401958|Alpha Sylla]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124401911|Mamadou Diouldé Sow]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124401888|Aissata Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124401845|Sékou Savané]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124399367|Abdoul Karim Oularé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124399243|Aly Nabé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124399164|Fodé Amara Maréga]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124399058|Anne-Marie Mansaré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124398890|Holomo koni Kourouma]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124398848|Lancinet Sény Kourouma]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395925|Bangaly Kourouma]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395910|Nantènin Konaté]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395893|Sékou Konaté]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395820|Ben Youssouf Keita]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395727|Diao Kanté]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395693|Mamadi Kandé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395678|Mohamed Lamine Kamissoko]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395627|Sory Haba]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395455|Fofana Marie Anne]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124395447|Fodé Oussou Fofana]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391136|Demba Fadiga]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391133|Mohamed Aly Doumbouya]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391129|Abdoulaye Doukouré]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391118|Mamadi Diawara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391116|Fatoumata Binta Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124391078|Hawa Binta Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388661|Alpha Mohamed Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388650|Mamadou Kenda Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388536|Alpha Ousmane Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388142|Fatoumata Binta Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388053|Amadou Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124388029|Abdoulaye Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124387883|Mamadou Dian Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124387812|Dian Bailo Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124382220|Abdoulaye Diouma Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124382187|N’vayanga Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124382166|Naby Nouhan Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378340|Aliou Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378305|Mamadou N'fa Condé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378282|Fatoumata Tonguino Cissoko]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378267|Sidiki Cissé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378254|Saloum Cisé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378189|Amara Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378167|Momo II Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124378124|Moriba Gopou Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124374662|Fatoumata Boh Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124374513|Mamadouba Tawel Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124374261|Daouda David Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124373787|Abdourahamane Sinkoun Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124373640|Sékou Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124371171|Thierno Abdourahmane Barry]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124371021|Aissatou Barry]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124370772|Saikou Yaya Barry]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124370561|Ibrahima Bangoura]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124370540|Mamadou Alpha Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124369500|Alpha Mamadou Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124369488|Mamadou Cellou Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
| [[File:Cellou Baldé.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q124369466|Jamsedine Baldé]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124369399|Assiatou Diallo Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q124257619|Souleymane Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991754|Elhadj Ibrahima Sila Bah]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988551|Bakary Diakité]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123988307|Michel Kamano]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109609655|Aboubacar Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q109310549|Abdoulaye Bernard Keita]]''
|
| [[IGini]]
| 2014-01-01
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124466406|Ibrahima Sory Touré]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-09-28
| 2020-02-16
|
|-
| ''[[:d:Q124024843|Mamadou Diawara]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-09-28
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q123991786|Fodé Mohamed Soumah]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-09-28
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q88863811|Djéné Saran Camara]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-09-28
| 2021-09-05
|
|-
| ''[[:d:Q124391086|Hamadou Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-01-01
| 2020-03-01
|
|-
| ''[[:d:Q87442540|Nanfadima Magassouba]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-01-01
| 2020-01-01
|
|-
| ''[[:d:Q3358505|Ousmane Diallo]]''
|
| [[IGini]]
| 2013-01-01
| 2020-01-01
| [[File:Ousmane Gaoual Diallo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5351372|El Hadj Ismael Mohamed Gassim Gushein]]''
|
| [[IGini]]
| 1995-01-01
| 2008-12-01
|
|-
| ''[[:d:Q124369298|Mohamed Aliou Bah]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124358957|Thierno kadiatou Bah]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124358285|Mamadou Salim Bah]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124358206|Baidy Aribot]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96695282|Domani Doré]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96678700|Elhadj Dembo Sylla]]''
| usombusazwe, IGini
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96678697|Ibrahima Deen Touré]]''
| usombusazwe, IGini
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96678661|Aly Kaba]]''
| usombusazwe, IGini
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6666650|Loffo Camara]]''
|
| [[IGini]]
|
|
| [[File:Loffo Camara - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2289977|Siradiou Diallo]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q527792|Jean-Marie Doré]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q323086|Aboubacar Somparé]]''
|
| [[IGini]]
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
2smtbwehgroirkfxqkve6006wvcq6rd
User:GerardM/Members of the Assembly of the Republic of Mozambique
2
9882
124564
124341
2026-06-11T16:26:21Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124564
wikitext
text/x-wiki
This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the Assembly of the Republic of Mozambique who was a member twice does not show twice.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q19953712 }
|section=
|sort=P39/Q19953712/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q19953712/P580:Start date,P39/Q19953712/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q34282|Alberto Vaquina]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
| [[File:Alberto Vaquina.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57392|Armando Guebuza]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Armando Guebuza 2014-08-11.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q236020|Luísa Diogo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2013-03-29
| [[File:Luisa Diogo, World Economic Forum Annual Meeting 2009 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q357430|Aires Ali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
| [[File:Aires Ali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1315233|Sérgio Vieira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1383773|Pascoal Mocumbi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1438841|Sebastião Marcos Mabote]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1893287|Marcelino dos Santos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Marcelino dos Santos 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1957066|Mário da Graça Machungo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2133237|Raúl Domingos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| No/unknown value
|
|-
| ''[[:d:Q2440581|Tomaz Salomão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-02-28
| [[File:Tomaz Salomão, 071203-F-9074R-001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2832185|Alcinda Abreu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
| [[File:Alcinda Abreu UNDP 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4711973|Alberto Chipande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4739019|Amade Camal]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5340644|Eduardo Joaquim Mulémbwè]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5398931|Esperança Bias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Esperança Bias.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5643918|Hama Thai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5993938|David Simango]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Simango David 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6077711|Isabel Nkavadeka]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1999
| 2004
|
|-
| ''[[:d:Q6153514|Janet Mondlane]]''
|
| [[IMelika]]<br/>[[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6291941|José Condungua Pacheco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
| [[File:Jose Pacheco (6964747611) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6292303|José Gabriel Manteigas]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6526096|Leonardo Simão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6722501|Verónica Macamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1994
| 2020-01-20
| [[File:President of National Assembly, Veronica Macamo, at Maputo, in Mozambique (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6752965|Manuel de Araújo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Manuel de Araujo USAID.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6760997|Maria Angelina Dique Enoque]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1994
|
|
|-
| ''[[:d:Q6762420|Mariano de Araújo Matsinhe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7701012|Teodato Hunguana]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1977
| 2003
| [[File:Teodato Hunguana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7811637|Tobias Joaquim Dai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9629194|Armando Artur]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10272837|Eneas da Conceição Comiche]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2019-03-15
|
|-
| ''[[:d:Q19057400|Carlos Agostinho do Rosário]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-01-20
| [[File:Mozambican Prime Minister Carlos Agostinho do Rosario.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19613993|Ivone Soares]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-01
|
| [[File:Ivone Soares in Maputo Mozambique.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19816448|Carmelita Namashulua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-01-20
| [[File:USAID @ MZ Mother Language Day.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19834060|Adelaide Amurane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q20014463|Vitória Diogo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-01-24
|
|-
| ''[[:d:Q20192117|Jaime Basílio Monteiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-04-15
|
|-
| ''[[:d:Q25428943|Carvalho Muária]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-06-05<br/>2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q27220074|Nyeleti Mondlane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1994
| 2014<br/>2020-01-24
| [[File:P029697000601-425303 Nyeleti Brooke Mondlane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42897817|Isabel Casimiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1995
| 1999
|
|-
| ''[[:d:Q55106039|Ossufo Momade]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1999
| 2018
| [[File:Ossufo Momade VOA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55237841|Rui Baltazar]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1975
| 1992
|
|-
| ''[[:d:Q63507934|Francisco Madeira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Francisco Madeira - 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65160367|Hélder Muteia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Helder Muteia 9M1A0545.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q83864924|Fernando Ganhão]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1977-12
| No/unknown value
|
|-
| ''[[:d:Q88473923|Manuel Chang]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q88624340|Francisco Marcelino]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94839123|Mércia Viriato Licá]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96195503|Paulina Mateus Nkunda]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-01
| 2013
|
|-
| ''[[:d:Q97031273|Abdul Razak]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97031320|Eliseu Joaquim Machava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97033016|Raimundo Pachinuapa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97034513|Raimundo Maico Diomba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97036050|Rosário Mualeia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q97061797|Maurício Vieira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q97119572|Maria Elias Jonas]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q97119885|Telmina Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97119895|Alfredo Namitete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97120115|Cidália Manuel Chaúque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97148316|Alfredo Cepeda Gamito]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97148662|Francisca Domingos Tomás]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-10-23<br/>2020-02-28
|
|-
| ''[[:d:Q97221887|Felício Pedro Zacarias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97228015|Francisco de Assis Masquil]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97285065|Joaquim Veríssimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105001942|Amélia Sumbana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Amelia Narciso Matos Sumbana of Mozambique in 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105325412|Maria Veloso]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1977
| No/unknown value
|
|-
| ''[[:d:Q105326708|Salomé Moiane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1977
| 2004
|
|-
| ''[[:d:Q105326781|Teresa Tembo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106547696|Salimo Abdula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Salimo Abdula 2020 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109950528|Margarida Talapa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-01-20
|
|-
| ''[[:d:Q109950913|Carlos Jorge Siliya]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111816864|Margarida Mapanzene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-02-28
|
|-
| ''[[:d:Q111828598|Açucena Xavier Duarte]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2014-08-28
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828599|Aguiar Mazula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828600|Aiuba Cuereneia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q111828602|Alcido Nguenah]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828603|Alexandre Manguele]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828609|Antonio Namburete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828613|Arnaldo Nhavoto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828616|Bernardo Ferraz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828620|Castigo Langa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828621|Conceita Ernesto Xavier Sortane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828625|Feliciano Salomão Gundana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828637|Lucas Chomera]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111828638|Luciano André de Castro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2023-05-26
|
|-
| ''[[:d:Q111828656|Tomás Mandlate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:The Agriculture Minister, Republic of Mozambique, Mr. Tomas Frederica Mandlate shaking hands with the Minister of State for Agriculture, Shri Kanti Lal Bhuria, in New Delhi on November 21, 2006 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111828658|Virgília Matabele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111829801|Jaime Himede]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q111841428|Abacar Chande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841429|Abdala Ossifo Ibraimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841432|Abdul Gafur Mamade Hossene Issufo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841433|Abiba Aba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841434|Afonso Januário Bombene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2024-01
|
|-
| ''[[:d:Q111841435|Afonso Lopes Nipero]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841436|Agostinho André Likangóne]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841437|Agostinho Cosme Manje]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841438|Agostinho Gomes Chipindula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841439|Agostinho José Lobato]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841440|Agostinho Zacarias Vuma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2022-11-28
|
|-
| ''[[:d:Q111841441|Aida Maria Soares]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841442|Ainca Micusserima Chande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841445|Aisácia João Chochoma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841446|Albano Bulaunde José]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841447|Albertina Ilda Lino]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Albertina Ilda Lino (28451156403).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111841448|Albertina Jocia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2019-10-24
|
|-
| ''[[:d:Q111841449|Albertina Julião Matavele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841450|Alberto Jacinto Nancuta Mtukutuku]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2024-03-13
|
|-
| ''[[:d:Q111841451|Alberto Jumulate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841454|Alfredo Jaime]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841455|Alfredo Tomás Magumisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841456|Alice Caetano Tomás]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841457|Almina Manuel Monteiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841458|Alves Jordão Zita]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841459|Amilcar José Hussein]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841460|Américo José Ubisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841461|Américo Paulo Noé Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841462|Ana Antónia Henrique Dimitri]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841463|Ana Paula Orta Cordeiro Manhique]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841464|Ana Paula Victorino J. P. da Graça]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841465|Ana Rita Sithole]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Ana-Rita Sithole - 1st Session of the OACPS-EU.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111841466|André Joaquim Magibire]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841467|António Rufino Cara-alegre Tembe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841468|Antónia Simão Paulo Charre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841470|António José Amélia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841471|António Pedro Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841472|António Rosário Niquice]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841473|António Severino Timba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841474|António Valério Kantile]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841476|Atanásio Gomes Kulyaukila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841477|Beatriz Mário Chaguala]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841478|Bernardino Benjamim Carneiro Cortez]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2015-07-26
|
|-
| ''[[:d:Q111841479|Bonifácio João Nicassa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841480|Buanar Muhamede]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841481|Caifadine Paulo Manasse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841482|Carimo Freitas de Oliveira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841483|Carlos Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841484|Carlos Manuel Simbi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841485|Carlos Moreira Vasco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841486|Carlos Samussone Maiela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841487|Carlos Sebastião]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841488|Carvalho Pensando António]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841489|Catarina Olinda Salomão Figueira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841490|Celmira Irene Melo Xavier]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841491|Cemilde Amélia Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841492|Chrispen Matches]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841493|Costa Francisco Chale]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841494|Damião José]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841495|Daniel João Matavele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-10-23
|
|-
| ''[[:d:Q111841496|Danilo Aly Teixeira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841497|David Jonas Moiana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841498|Deolinda Catarina João Chochoma]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-03-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841499|Dina Ali Américo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841500|Domingos Cintura]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841501|Domingos Gabriel Tavira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841502|Domingos Migina Assulai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841503|Edmundo Galiza Dimande Matos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841504|Edson Macuácua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-01-24
|
|-
| ''[[:d:Q111841505|Eduardo João Ladria]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841506|Eduardo Silva Nihia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841507|Elisa Amina Amisse Timóteo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841508|Elisa Maria Isabel Silvestre Cipriano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841509|Elisa Rajamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841510|Emídio Benjamim Xavier]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2019-03-15
|
|-
| ''[[:d:Q111841511|Emília Alfredo Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841512|Esmeralda Aurélio Mutemba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841513|Ester Epifánio Plaze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841514|Eulália Lourenço Oliveira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841515|Eva José Mangaze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-04-19
|
|-
| ''[[:d:Q111841516|Eva Teixeira Caetano Dias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841517|Evaristo Tatano Sixpence]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841518|Ezequiel João Aramane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841519|Faruk Osman]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841520|Felizarda Clara de Castro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841521|Fernando Amelane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841522|Fernando Bismarque Ali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841523|Fernando Jossias Matouassanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841524|Fernando José Namacua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841525|Fernando Mendes João Lavieque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841526|Filipe Carlos Domingos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841527|Filipe Chimoio Paunde]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841528|Filipe Jaime]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841529|Filomena Nachaque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841530|Flora Bela das Neves Caetano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841531|Francisca Sabão Domingos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841532|Francisco Filipe M. V. Mboya Campira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841533|Francisco Maingue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841534|Francisco Ussene Mucanheia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2022-06-20
|
|-
| ''[[:d:Q111841535|Freitas Joaquim Emílio Tiquila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841536|Félix Assomate Quembo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841537|Gania Aly Abdula Mussagy]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841538|Geraldo Alexandre Carvalho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841539|Gildo Fortunato Elias Muaga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841541|Glória Salvador]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841542|Gonçalves Maceda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841543|Helena da Glória Muando]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2017-10-12
|
|-
| ''[[:d:Q111841544|Helena Jacinto Música]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841545|Hermenegildo Mateus Infante]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841546|Hermenegildo Santana Chimarizene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841547|Hilário Uaite]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841548|Hélder Ernesto Injojo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841549|Irene Joaquim]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841550|Isac Lucas Mandava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841551|Isaura António Júlio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841552|Isaura da Uaitura Albino]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841553|Isequiel Molde Gusse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841554|Isidora da Esperança Faztudo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2015-06-11
|
|-
| ''[[:d:Q111841555|Ivan Amaral Chinganhane Mazanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841556|Jacinto Gabriel Lourenço Inácio Capito]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841557|Jaime Neto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841558|Janete Nelsone Tenene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841559|Jemusse Amido Lada]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841560|Jerónima Agostinho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841561|Jerónimo Malagueta Nalia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841562|Joana Anacleto Vasco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841563|Joana Muchanga Mondlane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841564|Joana Simão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841565|Joaquim Greva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841566|José Bento Coffe Mutsanhe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841568|José Carlos Cruz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841569|José Henrique Lopes]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2018-05-08
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841571|José Horácio Lourenço Lobo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841572|José Manuel de Sousa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841573|José Manuel Samo Gudo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841574|José Mateus Muária Katupha]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841588|José Nicolau]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841589|José Tsingano Camanula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841590|Jovial Setina Mutombene M. da Cruz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841591|João Paulo Pereira de Albuquerque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841592|Juliana Vitória Picardo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841593|Julieta António]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841594|Justina Sambil]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841595|Justino Paulo Langa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841597|Lassimo Ossifo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841598|Latifo Ismael Xarifo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841600|Laura Fernanda Souto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841601|Laura Maria de Jesus Amadeu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841602|Laurinda Silva Pedro António Cheia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841603|Leopoldo Alfredo Ernesto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841604|Lina Francisco Fafetine Ofiço]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Visitas.Visitantes (28992726971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111841606|Lourenço César Sufria]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841607|Lucinda Bela das Dores Impitule Malema]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841608|Lucília José Manuel Nota Hama]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2010-01-16
|
|-
| ''[[:d:Q111841609|Lutero Simango]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Lutero Simango, MDM VOA Português.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111841610|Lutsé Esperança Mirione Rumeia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841611|Lúcia Pedro Mafuaine]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841612|Lúcia Xavier Afate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841613|Manuel Vasconcelos E. Manuel Maria]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841614|Manuel Zeca Bissopo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841615|Margarida Manuel Salimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841617|Margarido Salvador Abrantes]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841618|Maria Anastácia da Costa Xavier]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2021-01-27
|
|-
| ''[[:d:Q111841619|Maria Bachir]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841620|Maria Helena]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841621|Maria Inês Martins]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841622|Maria Marta Mateus Fernando]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841623|Mariana Caisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841624|Marquita Alexandre Loforte Jaime]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841625|Martinha Januário Benfica]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841627|Matias José Matias Nhongue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841628|Miguel Anlawe Musssa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841629|Miguel Celestino Mpamba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841630|Mohamad da Costa Ali Yassine]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2022-11-04
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841631|Muhamad Bacir Abdul Remane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841632|Muhamedrachid Sulemane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841633|Mustagibo Atimo Bachir]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841634|Mário Ali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841635|Mário Franque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841636|Nilza Henguissere Narciso]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841637|Odete Isaias Motiça]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841638|Ofélia Timóteo Mutombene]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-24
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841639|Olinda Francisco Langa Mith]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-09-17
|
|-
| ''[[:d:Q111841640|Olinda Navais]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841641|Patrício M'pagai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841643|Paulo Vahanle]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-05-08
|
|-
| ''[[:d:Q111841644|Pedro Frederico Cossa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841645|Pedro Tesoura Chichova]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841646|Rachade Carvalho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841647|Rafael António de Sousa Gusmão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2017-09-23
|
|-
| ''[[:d:Q111841649|Rafael Lourenço Chande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841650|Raimundo Pitágoras Lauma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841651|Ramulata Mahumudo Irache]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841652|Regina Macuacua Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841653|Ricardina Suia Albano Mazive]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841654|Ricardo Frederico Francisco Tomás]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841655|Rui Sixpence Gonzane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841656|Saimone Muhambi Macuaina]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841657|Sande Castigo Carmona]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841658|Sandura Vasco Ambrósio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841659|Sara Mamudo Abdula Vassanegy]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841660|Sebastião da Costa Sebastião]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841661|Severiano Romão Khoy]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841662|Severina Tiago Banze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841663|Silvério Eugénio Samuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841664|Simão Bute]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841665|Simões Paulo Mário]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841666|Sofrimento Funai Matequenha]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841667|Sérgio José Camunga Pantie]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841668|Sónia Maria Vasco Mepameia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841671|Valdemiro de G. Pascoal Nhancengo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841672|Valentina Justa Puchar Mtumuke]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841673|Valéria José Mitilela]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2024-01-26
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841674|Vasco Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841675|Venâncio Mondlane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2018-06-29<br/>2024-06-03
| [[File:Venâncio Mondlane 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111841676|Vergonha Abudo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841677|Viana da Silva Magalhães]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841678|Victor Viandro Mudivila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841680|Virgínia Oreste Kwavateka Gondola]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841681|Yonusse Amad]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841682|Zezinho Ricardo José]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111841683|Ássia Paulo Cipriano Abudo Ali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843320|Abdul Zacarias]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2018-10-23
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843321|Abdula Tarmamade Abdula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843322|Adelino Andissene Silveira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843325|Agostinho Navanssuane Chelua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843326|Agostinho Pinto Mussuluaia Muapilote]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2022-11-04
|
|-
| ''[[:d:Q111843327|Agostinho Sairosse Maeni]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843329|Alberto Francisco Valoi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843331|Alberto José Bacar]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843332|Alberto João Ferreira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843333|Alberto Lives Andela Niquice]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843334|Alexandre Tiago]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843335|Alice Ana Francisco Xavier Kufa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843338|Ana Armando Chapo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843339|Ana Maria de Lourdes Massengele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843340|Ana Maria Simante]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843341|António do Rosário Bernardino Boene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843342|António Eusébio Mulima]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843343|António Joaquim Mainato]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843344|Arlinda Cipriano de Sousa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843345|Arlindo Arrido Maquival]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843346|Arlindo Daniel Bila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843347|Arnaldo Francisco Chalaua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843348|Atanásio Quirino Machude]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843349|Aureliana Otília Filipe Jamisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843350|Balbina Deolinda Raibo Mateus]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843351|Bonito Novunga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843352|Brígida Anita Jorge Mathavele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2021-02-02
|
|-
| ''[[:d:Q111843354|Carlos Sebastião Chissingue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843355|Carminda da Graça Barata]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843357|Catarinha Mário Dimande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843359|Clarice da Esperança Milato]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843360|Clementina Francisco Bomba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843361|Cristina Chelene Manhice Sevene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843362|Daly Assumane Kumanda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2021-02-26
|
|-
| ''[[:d:Q111843363|Dias Julião Letela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843364|Dionísio Cherewa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843365|Domingas Gonçalves José Ferrão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843366|Dominic Phiri]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843367|Dores Armando Izidro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843368|Bonifácio Gruveta]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-09-28
|
|-
| ''[[:d:Q111843369|Edson Judite Calisto Nhangumele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843370|Elcina Eugénio Marindze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843371|Elias Gilberto Impuiri]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843372|Elias Macacho Marceta Dhlakama]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843373|Elvira Pinto Duarte Timana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843374|Eusébio Nanguia Nipite Mulange]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843376|Faizal Américo António]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843378|Flora Enosse José]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843379|Fátima Machona Dias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843380|Fátima Rais Aly Mpemba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843381|Gabriel Junior]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Gabriel Junior em 2025.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111843382|Germano José Joaquim]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843383|Gilberto Francisco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843384|Glória Ernesto Matuassa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843385|Henriqueta Fabião Cuna]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843386|Hermenegildo Bernardo Devesse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843387|Hermenegildo Domingos Chiúre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843388|Hermínio Morais]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843389|Hortência Gaurassue Zacarias Magibire de]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843390|Idalina Felix Nitasse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843391|Inácia Henriques Carneiro Ngonde]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843392|Inácio João Reis]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843393|Isaltina Maria Campioni Biwi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843394|Ivone Sansão Bila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843395|Joana Júlia Seifana Mucamba Ravia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843396|Joaquina Oreste Siliya]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843397|Jonas Fenias Sitoe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843410|Josefa Jacinto Musica]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843412|João Catemba Chacuamba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843413|João Samuel Watchy]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843414|Kintheyaro Júlia Mariana Aguacheiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843415|Luísa André Avelino Cuchamano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843416|Lúcia José Madeira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843418|Manuel Alex Muacuane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843419|Manuel Pereira Zuze Caliquete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843420|Manuel Rodrigo Ramessane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843423|Margarida José Naiete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843424|Maria Alice Saize]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843425|Maria Celeste Mucote Mavungue Cachite]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843426|Maria Inês Ntseka]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843427|Maria Isabel Luís da Silva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843428|Maria Joaquina Júlio Inácio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843429|Mateus Elias Damião Faimane da Silva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843430|Mateus Muchacuare Tomo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843431|Matias Filipe Macamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843433|Milissão Castomo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843434|Mirna Isabel Chibuco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843435|Momade Arnaldo Juízo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843436|Muanaiamo Pinto Massua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843437|Muanarera Abdala]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904613|Feliciano Anjo Bernardo Mata]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904614|Fernando Saide]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904615|Filipa Baltazar da Costa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904616|Francisco Domingos Machambisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-10-09
|
|-
| ''[[:d:Q111904617|Francisco João José Dias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904618|Francisco João Pateguana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904620|Francisco Rupansane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904622|Graça César Machaiane Nhanala Nhaliginga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904623|Hariazate Suria]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904625|Helena da Zinha Paulo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904626|Henriques Bone Mulieca]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904627|Hermenegildo Maria Cepeda Gamito]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904629|Herondina Herculano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904630|Hilario Latina]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904631|Hilario Pires Beja]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904634|Hipolito Jesus Fernandes X do Couto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904635|Horacio José Namalve]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904636|Ilídio António Alfredo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904638|Inacio Jossitala]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904639|Isau Joaquim Meneses]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904640|Jaime Mussa Massesse]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904641|Janeiro Mariano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904642|Jeremias Pondeca Munguambe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904643|João Alexandre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904644|João Macuamule]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904645|João Manuel Alvaro Goncalves]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904646|João Manuel Rocha]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904647|Joe Lucas de Figueireiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904648|Joel Matias Libombo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904649|José Augusto Mazuana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904650|José Carlos Rodrigues Palaco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904651|José do Rosario]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904652|José Ferreira Muivai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904653|José Maria Sisto Carrau]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904654|José Mascarenhas]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904655|José Patricio Manuel Andre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904656|José Zeca Arijama]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904657|Judite Angelina Macoo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904658|Khalid Hussene Muhamed Sidat]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904659|Laurinda José Pequenino]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904660|Lazaro Ernesto Mabone]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904663|Lerina dos Prazeres dos Santos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904664|Linete Eunice Gonoury]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904665|Lorenco Juma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904666|Lucia Xavier]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904667|Luis Alberto Franco Afonso Videira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904668|Luis Benedito Gouveia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904669|Luis Boavida Mudivela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904670|Luis Garife Matsangaice]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904671|Luis Inacio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904672|Lurdes António Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904673|Lurdes Daniel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904676|Mahomed Rucundino Dula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904677|Maneca Daniel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904678|Manuel Fernandes Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904679|Manuel Henrique Franque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904680|Manuel Jorge Tome]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904681|Manuel Jose dos Santos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904682|Manuel Nongofe Bendzane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-11-20
|
|-
| ''[[:d:Q111904683|Manuel Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904684|Maria Angela Ismael Manjate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904687|Maria Antonia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904688|Maria das Dores de António]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904689|Maria de Lurdes Gouveia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904690|Maria Isabel Ferreira Lima]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904691|Maria Josefa Miguel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2012-12
|
|-
| ''[[:d:Q111904692|Maria Matilde Alves Lampião Soares]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904693|Maria Tereza Nilimo Nanvarre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904694|Maria Virginia Sousa Videira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904696|Mário Ciquenta Naula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904697|Mateus Anibal Malichocho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904699|Mateus Lucas António]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2011-05-31
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904700|Matias Alberto Ngulela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904701|Máximo Dias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904703|Milho de Castro Akili]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904705|Mustafa Rachide]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904706|Natercia Felizarda de Jesus Matiquite]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904708|Nelson Afonso Alberto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904709|Orlando Pedro Candua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904710|Ossufo Muze Quitine]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904711|Ossumane Ali Dauto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904712|Osvaldo Filipe Jabu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904713|Padimbe Mabosse Kamati Andrea]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904714|Palmira Angelina Pedro Francisco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
| [[File:Palmira Pedro Francisco 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111904715|Pauco Muatamulo Nanpuio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904716|Paulino Luis Branquinho Valia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904717|Pedro Armando Alberto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904718|Rachide João Tayobe Mahomed]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904719|Rafael Maguni]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904720|Rahil Samsser Khan]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904721|Raquel Carlos José Damião]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904722|Raul João Balate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904723|José António da Conceição Chichava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904725|Raul Ribeiro Munhuaua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904726|Ricardo Sebastião de Oliveira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904727|Roberto Maximiano Chitsonzo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904728|Rosa Florencia Chucua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904729|Rosa Isabel Maope]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904730|Rosalia Celestina José Lumbela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904731|Rosita Maluane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843439|Mussabay Issufo Gani]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843440|Mário da Cruz de Amaral]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843442|Natércia Mutide Pilima]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843443|Nerina Jone Bustani]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843444|Nharongue Mário Muringa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843445|Noel Brácio Nandena]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843446|Nunes Age Antage]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843447|Olívia Fernando Matavele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843448|Osório João Soto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843449|Palma Pinto da Conceição José Maria]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843450|Paulino Santos Lenço]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2020-07-20
|
|-
| ''[[:d:Q111843451|Paulo Rosário Phatama]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843452|Pedro António Bila]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843454|Ricardo Joaquim Nguiriche Gerente]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843455|Rita Bento Muianga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843456|Rogério Ernesto Mboa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843457|Sabir José Vasco Maquege]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843458|Safi Mahomed Reman Gulamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843459|Samuel Eugénio Mandlate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843460|Saripa Trinta Namuira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843461|Saíde Fidel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843462|Sebastião Inácio Saíde]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843463|Sefo Sente]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843465|Sábado Alamo Chombe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843466|Uale Amado]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843467|Vasco David Gaspar]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843469|Zacarias José]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843470|Zacarias João Chivavi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843471|Zaia Miquitaio Cafumbe Valeta]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843472|Zainane Memane Ossumane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843473|Zuria Tuaibo Assumane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843474|Álvaro António Faquirá Caul]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843475|Ângela Catarina Vidigal Fole Marizane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111843500|José Domingos Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904539|Abel Ernesto Safrao]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904540|Abel Gabriel Mabunda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904541|Abílio Adelaide António]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904542|Agostinho Nampera Sualeia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904543|Agostinho Semende Murrial]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904544|Agostinho Ussene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904545|Ahamed Ismail Musa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904546|Aissa Ossufo Suale]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904547|Aiuba Ismail]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904548|Aiuba Megama Abdul Camal]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904549|Albertina Vicente Pelembe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904550|Alberto Conforme Tigre]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904551|Alberto Manuel Sarande]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904552|Albino Munafaene Ducuza Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904554|Alexandre Siveto Massingue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904555|Alfredo Maria São Bernardo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904556|Almeida dos Santos Tambara]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904558|Ana Alberto Sabonete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904559|Ana Maria Rafael]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904561|Anacleta Torres Caliano Meque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904562|Anatercia de Fatima Ismael Aly Adriano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904563|André Jumamossi Malhembudi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904564|Ângela Maria do Carmo Benesse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904565|Anselmo Ernesto Victor]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904567|António K Mafuta Banda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904568|António Muanayange]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904569|Armando Maria Pereira Constantino Julio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904571|Augusto Janeiro Gumbaza]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904572|Aurelio Amandio Zilhao]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904573|Aurora Mussane Murrime]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904574|Bachir Kassimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904575|Bernardo Assumane Sabao]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904576|Carlos Alexandre dos Reis]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904577|Carlos da Piedade]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904578|Carlos Macareia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904579|Carolina Halime Chemane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904580|Casimiro Pedro Sacadura Huate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904581|Catarina Albertina Ratibo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904582|Celina Elias Solomone]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904583|Chico Francisco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904584|Constância António Devesse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904585|Cornelio Quivela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904586|Cristovao Felipe Soares]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904587|Cristóvão Gemusse Nhacatete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904588|Cristóvão Sucane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904589|Daniel Litsure]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904590|Danilo Amarcy Ragú]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2014
|
|-
| ''[[:d:Q111904591|David Alone Selemane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904592|Dionísio Quelhas]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904594|Domingos Pilale]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904595|Duarte Cassiano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904596|Edgar Alfredo Cossa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904597|Eduardo Augusto Elias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904598|Eliado Jossias Mussengue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904600|Elisa Nicolau José de Melo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904601|Elvino José de Sousa Ferrão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904602|Elvira Luis Mabunda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904603|Ernesto Cassimuca Lipapa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904604|Ernesto Filipe Mausse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904605|Ernesto Muala]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904606|Etelvina Rita Joaquim Fevereiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904607|Eugénio Numaio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904608|Fátima Luis Omar Danune]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904609|Faustina Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904610|Faustino Licaneque]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904612|Faustino Mateus]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904732|Rui Domingos de Sousa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904733|Sábado Teresa Malendza]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904735|Samuel Brito Simango]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904736|Sausande Mpatula Kuakula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904738|Sergio Ernesto Neves]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904739|Silvano João da Cruz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904740|Sousa Salvador Munhaua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904741|Teresa Aide]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904742|Tertuliano Juma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904745|Vasco Novela Charamadane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904746|Vicente Zacarias Ululu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904748|Virgilia T C Guerreiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904749|Virgilio Francisco Ferrao]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904750|Yohanda Tadeu Mkeka]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904751|Zeca Castro Morgado]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111904752|Zelma Graciete Ratagy Vasconcelos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906893|Abel Vicente Sana Sana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906894|Achiro Amisse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906896|Adelina Rosa Bernardo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906897|Adriano Tesoura Passanduca]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906898|Afonso Francisco Massingue]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906899|Afonso Paulo Salimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906900|Agostinho Severo Tomé]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906901|Agostinho Ussore]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906902|Ahmed Abdul Gani]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906903|Aida Luis Garife Massangaissa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-05-28
|
|-
| ''[[:d:Q111906904|Aida Ussene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906905|Albina Tomás Gulele]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906906|Alexandre Meque Vicente]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906907|Alfredo Alide Sualei]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2014-04
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906909|Alicora Intutunha]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906910|Alige Derque Mussulmade de Morais]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906911|Alzira Frederico Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906919|Amândio Cláudio Absalão Siueia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906920|Ana Celestina Meneses Sousa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906921|Ana Madalena da Silva Charomar]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906922|Angelina Cândida N’chumali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906923|Angelina Ernesto Namoeto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906924|Anselmo Jacinto Eduardo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906926|António Hama Thay]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2012-05-10
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906927|António Jorge Franguolis]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906928|António Razão Miromo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906929|Armando Alifa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906930|Arminda Jaime Vombe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906931|Armindo João Milaco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2013-10-21
|
|-
| ''[[:d:Q111906932|Arnaldo Obed Muchabje Quibe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906933|Artur Xavier Vilanculos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906934|Assane Ali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906935|Augusto Jonas Navando]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906936|Augusto Mateus]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906938|Azevedo Evaristo Mussibora]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2014-08-04
|
|-
| ''[[:d:Q111906941|Bendita Francisco Nchumali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906942|Bernardo Júlio Macamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906944|Brito Caetano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906947|Castro Qualquer António Ntemassaka]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906948|Catarina Paiva Muacamissa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906949|Celestino Neúma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906950|Cipriano Severino Nimpachula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906951|Claudina Inácio Guimarães]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906952|Daniel Maqueia Cueteia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906953|Danilo Rui Alberto Mutumula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906954|Djone Dique Ncussa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906955|Dominga Domingos Chuva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906956|Dorteia Hérculos Ambrósio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906957|Edgar de Jesus Gonzaga C Silva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906958|Elisa Júlio Salamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906960|Elsa Muzé Ussene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906961|Ermelinda Micaela Lucas Rodolfo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906962|Ermósio Justo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906963|Ester Hassane Macande Peule]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906964|Eufrásia Guerra Jordão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906966|Fabião Pedro Sitoé]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2014-01-28
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906967|Fernando Calisto Jauado]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906968|Filipe António Primero]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906969|Florêncio Francisco Alfainho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906970|Francisco Braz Muchanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906972|Fátima Luís Madeira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906974|Hermínia Carlos Nhantumbo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906976|Irene António Beira Castro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906977|Ireneu Joaquim Muanaco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906979|Ismael Jamú Mussá]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906980|Jerónimo Agostinho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906981|Joana José Carvalho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906982|Joaquim Mussuaho Luis M. Bicho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906983|João Carlos Colaço]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906984|João José Monteiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906985|João Luís]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906986|Julião Caixote Nembe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906987|Julião Munhequeia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906988|Kapwepwe Saíde Chai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906990|Leonor Amosse Pedro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906991|Lucia do Carmo Casimiro Lima]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906992|Luciano Augusto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906993|Luciano Filipe Governo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906995|Luis Trinta Mecupia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906997|Luís Ramos Domingos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906998|Luísa Chirindza]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111906999|Lídia Rita Geremias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907000|Lúcia Geraldo Namashulua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907001|Maconha João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907002|Madalena João Francisco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907003|Madalena M’bela Ambrósio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907004|Manuel Francisco Lole]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907006|Maria de Lurdes do Carmo Lobo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907007|Maria Ema Anchunala Cassimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907008|Maria Joana João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907010|Maria José Moreno]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907013|Maria Olívia Álvaro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907016|Mariano Humberto Rodrigues]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907018|Maurício Mateus Madebe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907019|Micas Carlos António Jafare]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907021|Milagrosa Armando Langa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907022|Mário Lampião Sevene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907023|Palmira Eusébio Mbanze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907024|Paulina Tsumba Nhacumbena Canhane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907027|Raimundo Joaquim Mapanzene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907028|Rema Fabião]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907029|Ricardo Pedro Filimone]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907032|Rosa Mafuna Julai Sitole]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907033|Rosário Salimo Régulo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907034|Rosário Zacarias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907035|Rui António Chundiza]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907038|Saíbo Alberto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907039|Sebastião Dengo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2016-11-17
|
|-
| ''[[:d:Q111907040|Sebastião dos Santos Temporário]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907041|Tiago Horácio Simba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907042|Tsoquisse Mulaícho Munhiwa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907044|Xavier Aleixo Chicutirene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907046|Zabura Selemane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907047|Zélia da Luz Francisco Muthambe Langa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907048|Ângelo Thai]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907154|Alafu Abdala Sufu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907155|Albertina Makata]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907157|Alberto José Sabe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907159|Alcinda da Conceição]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2018-06-29
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907160|Aleke Paulo José Katete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907161|Alexandre Pedro Natividade Capitão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2014-04-06
|
|-
| ''[[:d:Q111907162|Alfredo Mashalo Ibraimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907166|Angelica Paulo Camões]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907170|António Mussa Inze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907172|Asraf Amad Kassamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907173|Augusto Eduardo Chalamanda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907174|Bartolomeu Afonso Baptista Muibo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907175|Beatriz Afonso Murenge]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907176|Berta Lucas]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907177|Botelho Mario Benjamim Chuni]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907178|Caibe Hussen Ali Ussene]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907179|Carlos Filipe Panguana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907180|Carlos Luwanga Sabonete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907182|Chiueche Arone Guenha]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16<br/>2018-04-19
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907183|Claudete da Conceição Fernandes]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2011-11-23<br/>2020-10-23
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907184|Crisanto João Naiti]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907185|Damião dos Santos Banda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907187|David Machimbuku]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907188|Dário Fernandes Machava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907189|Eduardo Muaride]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907192|Eulália Nhaculezele Atibe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907193|Faustino Maurício Uamusse]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907194|Feliz Avelino Silvia]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-02-28
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907195|Fernando Guebo Bilali]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907196|Francisco Nangura Muceliua]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2013-03-29
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907198|Graça Lindo Dinheiro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907199|Guerreiro Augusto Mundefa]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907200|Guilherme Sampinguira Uissiquete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907201|Haia Ossufo Paquile]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907202|Henrique Alexandre Mandava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907204|Inácio António Nunes]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907205|Jacinta Sousa Inácio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907206|James Mlando Fausto Njiji]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907208|Joaquim José Mondlane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907209|José António Chuquela]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2016-11-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907211|José Paulo da Cruz]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907212|João Afonso]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907213|Judite Anastácia João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907214|Julieta Gilda João de Brito Chauma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907215|Juvenália Abiatar Mutemba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907217|Leopoldina Manuel Gimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907218|Lourenço Sabonete]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907220|Luisa João Mumba Carlos Gandar Braga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907221|Mateus Adamo Assane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2018-06-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907223|Matilde Nazarena Anchunala]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907224|Muanassa Abubacar]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907228|Nelson Albino Paiva]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907229|Onório Plácido Horácio]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907230|Oreste Bustan]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907231|Patricio Filimone Meque]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907233|Roberto Matola Saide]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907235|Rosa Manuel Andrade da Silva]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2010-01-16
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907237|Ruquia Mohamed Saide]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907239|Ruquia Muler Gustavo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907240|Sabina Isaias Nhaca Fache]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2019-03-15
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907241|Sabina Sara Hassane Bicá]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907242|Salma Maria Alexandre Machate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907243|Sofia Afonso Jinja Cussaia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907244|Suzete Alberto Dança]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907246|Tania Crescente Elson Canhemba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111907247|Teodoro Andrade Waty]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114680327|Valeriano Ferrão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q117865667|José Luís Cabaço]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1978
| 1994
|
|-
| ''[[:d:Q118234712|Alberto Francisco Cassimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 1977-08
| 1981
|
|-
| ''[[:d:Q126099297|Graciano Júlio Francisco]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-07-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q126129896|José Tomás Amadeu]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-24
|
|
|-
| ''[[:d:Q126130110|Sarfina Filipe Franco Chidaculema]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-24
|
|
|-
| ''[[:d:Q126130621|Joaquina Jaime dos Santos Munatica]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q126152117|Maria do Céu Omar do Amaral Nhantumbo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-01-20
|
|
|-
| ''[[:d:Q126152485|Elisete Eliseu Machava]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2022-12-13
|
|
|-
| ''[[:d:Q126153212|Saíde Issufo Momade]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2023-05-26
|
|
|-
| ''[[:d:Q126182947|Lino Manecas Chioza]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2021-02-26
|
|
|-
| ''[[:d:Q126183303|Sabina Judite Anastácio João]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2019-03-15
|
|
|-
| ''[[:d:Q126183350|Mário Salimo]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2021-01-27
|
|
|-
| ''[[:d:Q126196206|Augusto Magaure Fernando]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2019-10-24
|
|
|-
| ''[[:d:Q126196269|Feliz Avelino Silva]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2018-09-17
|
|
|-
| ''[[:d:Q126209718|João Pedro Amade]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2017-10-30
|
|
|-
| ''[[:d:Q126209739|Marieta Xavier Armando]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2017-10-30
|
|
|-
| ''[[:d:Q126211002|Angelina Agripino Ndimalela Mavota]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2012-04-13
|
|-
| ''[[:d:Q126366126|Eufrásia Guerra Saleva Jordão]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2013-10
|
|
|-
| ''[[:d:Q126370605|Fernando Mbararano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-03-05
|
|-
| ''[[:d:Q126370636|Agostinho Macuácua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2011-02-28
|
|-
| ''[[:d:Q118307568|Fernando Honwana]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445098|António Palange]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445181|Jafar S. Cane]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445182|José Chicuarra Massinga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445183|Marcos Juma]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445184|Martins Luís Bilal]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445185|Palmerun António Mausse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118445186|Tarcisio Gemusse]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449786|Abdala Mussa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449788|Casimiro Santos T Abreu]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449791|Issufo Mecabo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449795|Safura Augusto Conceição]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449801|Miguel Osório Cosme Bonga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449804|Jacinto Manuel Muxanga]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449805|Jorge Francisco Banze]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449807|Pedro Abrahamo Macamo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449808|António Domingos da Cruz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449810|Eduardo Arão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449812|João Muchine Mudema]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449813|José Chissuco Valentim]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449815|Nazir Yakoob Lunat]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449817|Fernando Jorge Pires]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449858|Celestino de O Cariaco]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449868|Fernando Adelino Munava]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449873|Francisco X. R. de Carvalho]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449875|Geraldo Muissa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449876|Jorge Adriano Nampula]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449877|José Mussan]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449880|Mariano Domingos Martins]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449881|Mário Belém Singano]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449886|Saide Ali Assane Ismail]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449889|Abdul Kha Leck]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449891|Calisto Paulo Uataia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449892|Eduardo Ulanda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449893|Manuel José A. Mucananda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449894|Augusto Chaviro]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449897|Domingo João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449898|Domingos Chalé João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449900|Francisco Caetano Bero]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449902|Luís M. Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449903|Manuel A. Nacinho da Maia]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449905|Alexandre Faite]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449906|Celestino Bento]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449908|Félix Binda Raposo]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449909|Joaquim Rui Fernando Augusto]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449910|Jorge Abrão Pires]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449911|José Rafael Kangonda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449912|Virgílio Chaphata]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449913|Abdul Amide Mahomed]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449924|Assane Chawal A. Napa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449934|Bonifácio G. Massamba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449941|Carlos Pereira Klint]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449951|Inusso Ismael]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449960|Adalberto Ussene Pereira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449966|Custódio Domingos Vieira]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449976|Horácio M. S. Matsimbe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449984|Latifo Balão Janela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449985|Mussatar Abdul Aziz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449986|Orlando António da Graça]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449990|Tayob Ussemane Motany]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118449991|Virgílio Carlos S. Miguel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450722|Marcelino Inlave Joaquim]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450725|José Matias Mugalla]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450728|Celestino Chalé Mussa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450730|Carlos Álvaro Fernandes]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450733|Avelino Manuel João]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450735|António Maloa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450738|António Barros F. Namuraha]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450741|Ali Amba]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450743|Jacinto Tonhiua]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450746|Humberto Pereira Victorino]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450748|Hassan Ismail Makda]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450751|Amade Chemane C. Júnior]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450757|Jafar Gulamo Jafar]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450761|Narciso Matos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450763|Gaspar Vicente Sitoe]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450764|Mahomed Mogne]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450765|Daniel Ensure]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450766|Custódio Joaquim Simões]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450770|Alberto Zaqueu Jamice]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450772|Luís Desse Semente]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450773|António Dima Manuel]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450775|Alberto Maiosa Canjera]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450776|Aniceto dos Muchangos]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450777|Manuel Mendes da Fonseca]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450780|Mário Cardoso Janela]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450781|Luís Culaire]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450785|Gilberto Miguel Catema]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450787|Arlindo Luís Zacarias]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450788|Adelino A. José Comissão]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118450789|Abdul Carimo M. Issa]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118613828|Olímpio Victorino Vaz]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
| 2012-08-16
|
|-
| ''[[:d:Q119698834|Edmundo Bonifácio Gruveta Massamba]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126072581|Calide Sidate]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126072582|Margarida Joaquim Mlauzi]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126072584|José Gaspar Mascarenhas]]''
|
| [[IMozambiki]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126089379|Yudérsio José Nicolau]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-02-28
|
|
|-
| ''[[:d:Q126089431|Florência André Calane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-02-28
|
|
|-
| ''[[:d:Q126089460|Sara Maria Ubisse Ussumane]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2020-04-15
|
|
|-
| ''[[:d:Q126099269|Dina André]]''
|
| [[IMozambiki]]
| 2022-05-18
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
mqfl4rykvvq9d14xku4eaajjxuawrya
User:GerardM/Members of the National Assembly of Niger
2
9889
124571
124361
2026-06-12T05:19:41Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124571
wikitext
text/x-wiki
This list is not ready for use on Wikipedia because a member of the National Assembly of Niger who was a member twice does not show twice.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295995 }
|section=
|sort=P39/Q21295995/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295995/P580:Start date,P39/Q21295995/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q57482|Mahamadou Issoufou]]''
| usombusazwe, INayighe
| [[INayighe]]
| 1993
| 2009
| [[File:Mahamadou Issoufou-IMG 3645.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57877|Brigi Rafini]]''
|
| [[INayighe]]
| 2004-12
| 2009-05
| [[File:Brigi Rafini - June 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q220227|Mamadou Tandja]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Tandja in Nigeria June 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q319430|Mahamane Ousmane]]''
| usombusazwe, INayighe
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Mahamane Ousmane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q331201|Hamid Algabid]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q356237|Amadou Cheiffou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q420397|Akoli Daouel]]''
|
| [[INayighe]]
| 1970
| 1974
| [[File:Ejh. Akoli Daouel, en 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452276|Amadou Gaoh]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q452297|Amadou Hassane]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q544141|Hama Amadou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Hama Amadou.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q703987|Seyni Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Seyni Oumarou (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q895031|Boukary Sabo]]''
|
| [[INayighe]]
| 1959
| 1969
|
|-
| ''[[:d:Q1567506|Hadiza Moussa Gros]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1735274|Kassoum Mamane Moctar]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q2755794|Moumouni Adamou Djermakoye]]''
|
| [[INayighe]]
| 1993
|
|
|-
| ''[[:d:Q2830749|Albadé Abouba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q2912103|Boubou Hama]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3318398|Mohamed Bazoum]]''
|
| [[INayighe]]
| 1993
| 2021
| [[File:Mohamed Bazoum at the European Commission - P060245-844068 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4665136|Abdou Daouda]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4665143|Abdou Labo]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4665174|Abdoulaye Hamani Diori]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4739087|Amadou Ali Djibo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q5221545|Daouda Marthé]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q5431991|Falké Bacharou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5474228|Foumakoye Gado]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Foumakoye Gado.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5612787|Grémah Boucar]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5636746|Habi Mahamadou Salissou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5680106|Hassoumi Massoudou]]''
|
| [[INayighe]]
| 1999<br/>2021-03-05
| 2004
| [[File:Hassoumi Massoudou.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6087974|Issa Lamine]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6353461|Kalla Ankourao]]''
|
| [[INayighe]]
| 1993<br/>2004-12<br/>2021-03-05
| 1995<br/>2023
| [[File:Kalla Ankourao 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6370490|Karidjo Mahamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Mahamadou Karidio 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6890945|Mohamed Abdoulahi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Mohamed Abdoulahi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6919199|Aïssata Mounkaïla]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6926188|Moussa Moumouni Djermakoye]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7110324|Ouhoumoudou Mahamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Book of Condolence (52366561634) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7110501|Oumarou Sidikou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7418898|Sanoussi Jackou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15431173|Dandi Abarchi]]''
|
| [[INayighe]]
| 1993
| 1995
|
|-
| ''[[:d:Q15432114|Boubacar Cissé]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15437568|Moutari Moussa]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15819843|Ibrahim Yacouba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Ibrahim Yacouba 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16123823|Ousmane Issoufou Oubandawaki]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Ousmane Issoufou Oubandawaki 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19259177|Amadou Salifou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Amadou Salifou 2015-07-30.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19956213|Issaka Issoufou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Issaka Issoufou-IMG 4351.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20027758|Noma Kaka]]''
|
| [[IFulansi]]<br/>[[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23060908|Attaher Abdoulmoumine]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23062948|Laouan Magagi]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26715424|Habib Moctar]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26980205|Ali Sirfi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2000
|
|
|-
| ''[[:d:Q27825306|Ousseini Tinni]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
| [[File:Tinni Ousséini, President of the National Assembly of Niger, Niamey, 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40704839|manirou housseini]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41074316|Habibou Allélé]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41748339|Yahaya Tounkara]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43380162|Hama Assah]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q46996069|Jeannette Schmidt Degener]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57274601|Ibrahim Nomao]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57834669|Adamou Namata]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58806803|N’Gadé Nana Hadiza Noma Kaka]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q81112514|Kalla Moutari]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Flintlock 2018 Opening Ceremony (27523512838).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89716691|Aïchatou Maïnassara]]''
|
| [[INayighe]]
| 2016
| 2020
|
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
|
| [[INayighe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99521146|Souna Hadizatou Diallo]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989
| 1991
|
|-
| ''[[:d:Q99628785|Marie Lebihan]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989
| 1991
|
|-
| ''[[:d:Q99630863|Roukayatou Abdou Issaka]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989
| 1991
|
|-
| ''[[:d:Q99630890|Bibata Adamou Dakaou]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989
| 1991
|
|-
| ''[[:d:Q99823830|Oumarou Alma]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
| 2025-03-07
| [[File:Oumarou Alma 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106510370|Mounkaïla Issa]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q106637549|Ibrahim Idi Ango Ousmane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q110004769|Sani Maïgochi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
| [[File:Sani Maïgochi 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110399010|Rabi Maitournam Moustapha]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q110399463|Hadiza Seyni Zarmakoye]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q110537732|Abdou Rabiou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q110537922|Hadiza Douara Kafougou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q117306297|Abaché Chaibou]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989-12
| 20th century
|
|-
| ''[[:d:Q117306374|Abdoulkarim Abani]]''
|
| [[INayighe]]
| 1989-12
| 1991
|
|-
| ''[[:d:Q131679516|Ibrahima Souleymane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679520|Hadizatou Kafougou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679526|Amadou Djibo Ali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679530|Mahamadou Karidio]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679537|Abdallah Mahamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679538|Abdou Adamou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679539|Abdou Boubacar]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679540|Abdou Hamza]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679541|Abdou Mani]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679543|Adam Efangal]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679544|Ahmed Elhadji Gondji]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679545|Ahmet Hameda]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679547|Aichatou Abba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679548|Aichatou Barko Amadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679550|Aissatou Abdoulaye Tondi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679551|Algabi Elhadji Atta]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679552|Alhader Samro]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679553|Alio Namata]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679554|Alkabouss Jalaoui]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679555|Amadou Dioffo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679556|Amadou Goulo Abdou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679557|Amadou Harouna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679558|Amadou Idrissa]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679559|Amadou Mahaman Sani]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679560|Amadou Massalatchi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679561|Amadou Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679562|Amina Abdou Souna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679563|Amina Elhadji Ousmane Barmo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679564|Amina Saminou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679565|Aminata Garanké]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679566|Aminatou Habibou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679567|Assane Dit Koubou Marou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679568|Assoumana Karoua]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679569|Assoumi Tahirou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679570|Bachir Sidi Abdoul Aziz]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679571|Badi Ibrahim]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679572|Baraka Mamane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679573|Barakatou Laouali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679576|Bibata Seyni Djibo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679577|Boubacar Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679578|Boucary Sani]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679579|Dardaou Zanaidou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679580|Djibo Madougou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679582|Doulla Moussa Afmad]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679583|Elhadji Boulou Mamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679585|Fatima Doubou Dogo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679586|Fatouma Abdoulaye Sambo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679587|Fatsima Ibrahim]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679588|Fougou Boukar]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679589|Hadidjiatou Haladou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679591|Hadizatou Gado]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679592|Hadizatou Yacouba Bozari]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679593|Halidou Hama]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679594|Hambali Ali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679595|Hamissou Abdoua]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679597|Hamza Boka]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679598|Hamza Garba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679599|Haoua Hassane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679600|Hapsatou Djibrilla]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679601|Hassana Boubacar]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679602|Hassane Ali Abdourahamane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679603|Hassane Saley]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679604|Hassia Hassan]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679606|Ibrahim Eka]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679607|Idi Ango Ousmane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679609|Illia Labo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679610|Illiassou Hamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679611|Ismaël Issoufou Salifou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679612|Issaka Assoumane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679613|Kadi Zakari]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679614|Khalid Hamadi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679615|Khalil Oumbarik]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679617|Laila Attoujani]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679618|Lantana Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679620|Laouali Ibrahim]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679621|Laouré Elhadji Sanoussi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679623|Maazou Hamidou Dadé]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679624|Magagi Issaka]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679625|Mahamadou Amadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679626|Mahaman Bachir Abdou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679627|Mahaman Issa Maifada]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679628|Mahaman Kabirou Ibrahim Maidaji]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679629|Mahaman Laoual Bako Galadima]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679630|Mahamane Sani Laouali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679632|Mahmoud Sagdoun]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679633|Malam Moctar Garba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679634|Maman Rabiou Maina]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679635|Mamane Bako]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679636|Mamane Harouna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679637|Mamane Laouali Zabèye Moussa]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679638|Mamani Malan Goga]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679639|Maria Saidou Soulé]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679640|Mariama Adamou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679641|Mariama Elhadji Ibrahim]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679642|Mariama Iro]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679643|Mariama Mamadou Maïna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679644|Massaoudou Galy]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679646|Moussa Ousmane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679647|Moussa Salé]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679648|Moustapha Assan]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679650|Moutari Ousmane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679652|Nana Aicha Laouali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679653|Nana Djoubie Harouna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679654|Nouhou Arba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679655|Oumarou Dogari Moumouni]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679657|Oumarou Harouna]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679658|Oumarou Tanja Mamadou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679659|Oumarou Yahaya]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679660|Ousmane Mahamane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679661|Ousseyna Madougou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679662|Rabi Hassane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679663|Rabi Kiassa]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679664|Rachida Mani Ali]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679665|Rakiatou Ali Beidi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679666|Ramatou Hima]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679667|Ramnatou Issa Mayaki]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679669|Saadé Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679670|Sahadatou Saley]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679671|Saïda Mohamed Cheloutan]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679672|Saidou Ama]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679673|Salé Djibrillou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679674|Salifou Moussa]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679675|Salissou Elh Alio]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679676|Samaila Maika]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679677|Samuila Sanoussi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679679|Sani Sanoussi]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679680|Sanoussi Moussa Maraini]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679682|Souley Dioffo]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679683|Souley Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679684|Souleymane Arzika]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679685|Soumana Gaoh Yacoubou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679686|Soumana Hassane]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679687|Soumana Sanda]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679688|Tanimoune Oumarou]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679690|Tidère Ahamani]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679691|Yacine Ben Mohamed]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679692|Zakari Garba]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-03-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q131679694|Zeinabou Maïga Adama]]''
|
| [[INayighe]]
| 2021-05-05
|
|
|-
| ''[[:d:Q133162145|Abdallah Mahamadou Aboussah]]''
|
|
| 2021-03
| 2023-07
|
|}
{{Wikidata list end}}
o7h3qmt44jz8321td3myu83567guqoq
User:GerardM/Cercles of Mali
2
10251
124570
124119
2026-06-12T05:04:22Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124570
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q2115792 }
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q1783463|Koro Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q130581074|Bandiagara Region]]''
| {{Coord|14.333333|-2.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q631684|Yanfolila Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q130390762|Bougouni Region]]''
| {{Coord|10.916667|-8.083333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Yanfolila.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139898593|Béléko circle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q131468014|Dioila Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q474936|Bourem Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
| {{Coord|16.946|-0.313|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Bourem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q570016|Ansongo Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
| {{Coord|15.75|0.75|display=inline}}
| [[File:Cercle of Ansongo.png|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1493783|Gao Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
| {{Coord|16.75|0.583333|display=inline}}
| [[File:La Dune Rose.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Gao.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136687021|Ouattagouna Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136687025|Kassambere Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136687031|Djebock Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136687041|Almoustrat Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139917020|Soni Aliber (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140136506|Gabéro (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140136519|N'Tillit (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140137983|Tabankort (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140138121|Cercle de Tessit]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140138780|Tin-Aouker (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140139148|Talataye (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140139334|Ersane (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140140060|Bamba (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332392|Gao Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55747176|Bamako]]''
|
| [[IMali]]
| [[IMali]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q648765|Bafoulabé Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|13.666667|-10.666667|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Bafoulabé.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q743538|Nioro Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|15.083333|-9.75|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Nioro du Sahel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944313|Yélimané Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|15.083333|-10.583333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Yélimané.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1231874|Diéma Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|14.583333|-9.25|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Diéma.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1247547|Kita Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|13.25|-9.333333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kita.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1537779|Kéniéba Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|12.666667|-11|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kéniéba.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1538145|Kayes Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
| {{Coord|14.5|-11.5|display=inline}}
| [[File:Sahel forest near Kayes Mali.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Kayes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q134441200|cercle de Sadiola]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134488592|Cercle d'Aourou]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134604407|cercle de Diamou]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135423743|cercle de Ségala]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135423755|cercle de Ambidédi]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136981415|Cercle de Oussoubidiagna]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q332113|Kayes Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q319858|Abeïbara Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
| {{Coord|19.666667|2.25|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Abeïbara.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q668196|Kidal Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
| {{Coord|18.5|1.416667|display=inline}}
| [[File:Kidal.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Kidal.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2064111|Tin-Essako Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
| {{Coord|18.583333|3.083333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Essouk.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2064157|Tessalit Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
| {{Coord|20|0.166667|display=inline}}
| [[File:Aguel 48.JPG|center|128px]]
| [[File:Cercle of Tessalit.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136980408|Cercle de Achibogho]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136980490|Timétrine (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136980581|Cercle de Aguel-Hoc]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136980669|Cercle de Takalote]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136980769|Anefi cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q338988|Kidal Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135392040|Cercle de Sagabari]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q131447789|Kita Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135413128|cercle de Toukoto]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q131447789|Kita Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q630815|Koulikoro Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
| {{Coord|13.083333|-7.333333|display=inline}}
| [[File:Niger river at Koulikoro.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Koulikoro.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q806073|Banamba Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
| {{Coord|13.75|-7.333333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Banamba.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q908462|Kati Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
| {{Coord|12.5|-8.333333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kati.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q939091|Kangaba Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
| {{Coord|11.916667|-8.583333|display=inline}}
| [[File:Entrance to Kangaba.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Kangaba.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1227118|Dioïla Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''<br/>''[[:d:Q131468014|Dioila Region]]''
| {{Coord|12.49|-6.789|display=inline}}<br/>{{Coord|12.33043|-6.79164|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Dioïla.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1538165|Kolokani Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
| {{Coord|13.75|-8.166667|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kolokani.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1814964|Nara Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''<br/>''[[:d:Q131467708|Nara Region]]''
| {{Coord|15.168461|-7.290153|display=inline}}
| [[File:Nara Mali concert 2008.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Nara.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q132778219|Nyamina (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132860302|Cercle de Siby]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132862557|Néguéla circle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q287789|Koulikoro Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1538131|Koutiala Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q131522025|Koutiala Region]]''
| {{Coord|12.333333|-5.583333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Koutiala.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139898675|Konséguéla (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q131522025|Koutiala Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q374553|Djenné Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|13.916667|-4.583333|display=inline}}
| [[File:Digue à Djenné.png|center|128px]]
| [[File:Cercle of Djenné.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q806313|Bandiagara Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|14.416667|-3.666667|display=inline}}
| [[File:Bandiagara2.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Bandiagara.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q806721|Bankass Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|13.666667|-3.666667|display=inline}}
| [[File:BankassMali.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Bankass.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q940936|Douentza Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|15.083333|-2.666667|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Douentza.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1816378|Mopti Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|14.666667|-4.083333|display=inline}}
| [[File:Mopti1.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Mopti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1816412|Youwarou Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|15.416667|-4.5|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Youwarou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2064101|Ténenkou Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
| {{Coord|14.666667|-5|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Ténenkou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131441571|cercle de Konna]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q214155|Mopti Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1816396|Ménaka Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q3455550|Ménaka Region]]''
| {{Coord|16.583333|2.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q61439225|Andéramboukane Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q3455550|Ménaka Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q895013|Bougouni Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q461298|Sikasso Region]]''
| {{Coord|11.416|-7.597|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Bougouni.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q912845|Kadiolo Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q461298|Sikasso Region]]''
| {{Coord|10.633333|-5.833333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kadiolo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1537714|Sikasso Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q461298|Sikasso Region]]''
| {{Coord|11.5|-5.916667|display=inline}}
| [[File:Sikasso marche tomat 2008.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Sikasso.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1537725|Kolondieba Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q461298|Sikasso Region]]''
| {{Coord|10.916667|-6.75|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Kolondieba.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1537735|Yorosso Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q461298|Sikasso Region]]''
| {{Coord|12.333333|-4.75|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Yorosso.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139748|Macina Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|13.916667|-5.416667|display=inline}}
| [[File:Macina.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Macina.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q808747|Barouéli Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|13|-6.666667|display=inline}}<br/>{{Coord|13.07489|-6.57171|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Barouéli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q879908|Bla Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|12.95|-5.75|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Bla.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1816334|Niono Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|14.75|-6|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Niono.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1816358|Tominian Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|13.25|-4.416667|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Tominian.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1902391|San Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|13.3|-4.9|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of San.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2064200|Ségou Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
| {{Coord|13.583333|-6.25|display=inline}}<br/>{{Coord|13.65956|-6.15029|display=inline}}
| [[File:Kalabougou1.jpg|center|128px]]
| [[File:Région Ségou.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q135829431|Farako cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139898636|Dioro (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140138022|Nampala (Kreis)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q656845|Ségou Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q174455|Timbuktu Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
| {{Coord|20.833333|-3.333333|display=inline}}
| [[File:Sahara Desert Tribal Camp.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Tombouctou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q947057|Niafunké Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
| {{Coord|15.916667|-3.833333|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Niafunké.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1228316|Diré Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
| {{Coord|16.256|-3.41|display=inline}}<br/>{{Coord|16.28017|-3.31302|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Diré.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1499253|Goundam Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
| {{Coord|16.417222|-3.666667|display=inline}}
|
| [[File:Cercle of Goundam.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1540214|Gourma-Rharous Cercle]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
| {{Coord|16.083333|-1.75|display=inline}}
| [[File:Gourma Rharous.jpg|center|128px]]
| [[File:Cercle of Gourma-Rharous.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136980331|Cercle de Tonka]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139902967|Léré (Cercle)]]''
|
| [[IMali]]
| ''[[:d:Q339462|Timbuktu Region]]''
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
tf2ytafqzv2gy6hcs1hjzl2qxcqlpf0
DBZ Ntuli
0
10449
124561
111972
2026-06-11T15:08:26Z
WikiNingizumu
21084
/* Isiqalo sempilo nemfundo */
124561
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = DBZ Ntuli
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| birth_name = Deuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli
| birth_date = 1940
| birth_place = Gcotsheni, Eshowe KwaZulu-Natali, Ningizimu Afrika
| death_date =
| death_place =
| nationality = UmNingizimu Afrika
| spouse =
| field = [[Umbhali]], [[Umhumushi]]
| training = [[Nyuvesi yakwaZulu]]
| movement =
| works =
| patrons =
| influenced_by =
| influenced =
| awards = B.W Vilakazi Award
| website =
}}
'''UDeuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli''' (wazalwa ngo08 kuNhlaba wa-1940; owaziwa ngo '''D.B.Z. Ntuli''') ungumbhali wamanoveli, izincwadi kanye nezindaba ezimfushane waseNingizimu Afrika. UNtuli ubhala ngolimi lwesiZulu futhi ungomunye wababhali abanegalelo elikhulu ekuthuthukiseni ukufundwa kanye nokuhlelwa kolimi lwesiZulu. Uphinde ahumushe izincwadi ezibhalwe ngolimi lwesiNgisi azihumushele esiZulwini, incwadi egqamile ayihumusha ile kaNelson Mandela, esihloko sithi ''Uhambo Olude Oluya eNkululekweni'' (''Long Walk to Freedom''). UNtuli ungomunye wabasunguli benhlangano yababhali eyaziwa ngokuthi Usiba Writers' Guild<ref name="lit"/>.
==Isiqalo sempilo nemfundo==
UNtuli wazalelwa endaweni yaseGcotsheni, Eshowe, enyakatho neKwaZulu-Natali. imfundo yakhe yamabanga aphansi wayifunda eGcotsheni BC School (okwakuthiwa yiBantu Community School ngaleziya zikhathi). Wafunda naseNdulinde Primary School okuyindawo eyakhelene nakhona eGcotsheni. Wafunda imfundo yamabanga aphakeme esikoleni samaKhatholika esiseMariannhill esaziwa ngokuthi i[[St Francis College (Mariannhill)|St Francis College]], lapho aqeda khona umatikuletsheni (ibanga le-12). Waphothula iziqu zakhe e[[Nyuvesi yakwaZulu]] <ref name="lit">{{cite web |url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |title=DBZ Ntuli |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=KZN Literary Tourism |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822143954/http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |dead-url=yes }}</ref>. Laphaya enyuvesi yakwaZulu (University of Zululand) wayeseqoqweni lokuqala ngqa labafundi ababhaliswa khona ngonyaka we-1960.
==Umsebenzi==
Ngenkathi eqeda kwethweswa iziqu zakhe waya kosebenza okokuiqala isikhashana njengomabhalane emboniini yakwaSappi edolobhaneni langakubo eMandeni. Wasuka lapho wayosebenza esiteshini sezokusakaza kwa-SABC kwaRadio Bantu lapho ayesebenza khona njengomdidiyeli kanye nomethuli wezinhlelo zesiZulu. Lomsebenzi wawenza iminyaka emithathu. Emumva kwalomsebenzi wathola umsebenzi e[[Nyuvesi yaseNingizimu Afrika]] lapho ayezoba khona ngumfundisi eMnyangweni weZilimi zase-Afrika. Ngonyaka wezi-1978 wathweswa iziqu zobuDokotela weziNcwadi (''D Litt Degree''), wazithola khona eNyuvesi yaseNingizimu Afrika (UNISA). Waphinde waba yinhloko yomnyango omncane wesiZulu khona e-UNISA, lesi isikhundla asiphatha iminyaka engama-32 ngaphambi kokuthi athathe umhlalaphansi ngonyaka wezi-1999 <ref name="ukzn">{{cite web |url=http://cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |title=DBZ Ntuli (South Africa) |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=UKZN Time of the Writer |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2016-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814045157/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |dead-url=yes }}</ref>.
UMphemba wabhala izincwadi, ama-eseyi kanye nezindaba ezimfushane eziningi ezahlukahlukene. Usebhale washicilela izindaba kanye nama eseyi angama-16, eminye imisebenzi yakhe kubalwa izincwadi eziyi-10 kanye namaqoqo ezinkondlo ayisi-8. Kweminye imibhalo uphinde abhale ngokuhlanganyela eminye abe ngumhleli. Incwadi yakhe yokuqala esihloko sithi ''UBheka'' yashicilelwa eneminyaka engama-21 ngonyaka wezi-1962. Incwadi yakhe yesisbili, ''Ngiyoze Ngimthole'' yashicilelwa ngonyaka wezi-1970 <ref name="ukzn"/>.
UNtuli lapho aba khona negalelo elikhulu isezindabeni ezimfishane kanye nakuma-eseyi, nokho uphinde ahumushe imibhalo eminingi ayiyise esiZulwini. Imisebenzi yakhe yokuhumusha egqamile kubalwa incwadi kaNelson Mandela i-''Long Walk to Freedom'', wayiguqula yaba nesihloko esithi ''Uhambo Olunde Oluya eNkululekweni''. Enye incwadi ayihumusha ileyo ka Kahil Gibran esihloko sithi ''The Prophet'' ayihumusha yaba nesihloko esithi ''UMphulofethi''<ref name="lit"/>.
==Izindodo==
Ngemisebenzi yakhe yemibhalo ehlukahlukene usahlabana izindondo ezingaphezu kwama-20. Izihlandla ezine zilandelalana, eminyakeni engama-20 usahlabana neNdondo iBW Vilakazi (''BW Vikazi Award'') okuyindondo yombhalo wesiZulu oseqophelweni eliphezulu. Lendondo wayeyehlabana ngezincwadi zakhe okubalwa kuzo: ''Imicibisholo'' kanye ''Izezizenze'' okuyizindaba ezimfishane kanye nama eseyi, ''Izimpande'' okungumlando wemibhalo yesiZulu, kanye nethi ''Imilando YakwaZulu'' okungumdlalo. Imibhalo eyisithupa yezifundo zobudokela esibhaliwe ngemisebenzi yakhe <ref name="lit"/>.
==Imisebenzi <ref name="ukzn"/><ref name="lit"/>==
* 1962 - ''UBheka'', Shuter and Shooter
* 1970 - ''Ngiyoze Ngimthole'', Educum
* 1970 - ''Imicibisholo'', Shuter and shooter
* 1971 - ''Indandatho yesethembiso'', Educum
* 1978 - ''The Poetry of B.W Vilakazi'', ePitoli: Van Schaik
* 1978 - ''Uthingo lweNkosazana'', Educum Publisher: eGoli
* 1980 - ''Ugqozi 1'', Van Schaik: ePitol
* 1985 - ''Ngamafuphi: Izindaba Ezimfushane'', De Jager-Haum Publishers: ePitoli
* 1987 - ''Umtshingo'', KwaZulu Booksellers: eThekwini
* 1987 - ''Ingcamu'', Shuter and Shooter
* 1988 - ''Woza Nendlebe'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1990 - ''Isicamelo: Izindaba Ezimfushane'', Reac Out Publsihers: uMgungundlovu
* 1991 - ''Lalela-ke: Imidlalo yomsakazo'', Reach Out Publishers: uMgungundlovu
* 1992 - ''Indoni Yamanzi'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1994 - ''Isibhakabhaka'', Actua Press: ePitoli
* 1996 - ''Amandl' Esambane'', Y Press: eThekwini
* 1997 - ''Impilo Ingcono'', Kagiso Media: ePitoli
* 1998 - ''Yekanini Ukuzenza'', Kwela Books: eKapa
* 2000 - ''Imilando yakwaZulu'', UNISA Press: ePitoli
* 2001 - ''Izinyembezi Zothando'', Shutre and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Imibhalo ka D.B.Z Ntuli: Incwadi yokubonga'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Ugqozi olumaphiko'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2003 - ''Amadlelo aluhlaza'', Shuter and Shooter: ePitoli
* 2003 - ''Amaseko'', Heinemann Publsihers (pty) ltd
* 2006 - ''Ngingusosobala Mbatha'', Shuter and Shooter, uMgungundlovu
==Imithombo==
{{reflist}}
[[Category:Abazalwa nge-1940]]
[[Category:Abantu baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Ababhali besiZulu]]
[[Category:Ababhali baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Abantu abaphilayo]]
3biyo91ssci5mj48tzl2d9a5m0cvhm6
124562
124561
2026-06-11T15:09:24Z
WikiNingizumu
21084
/* Izindodo */
124562
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = DBZ Ntuli
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| birth_name = Deuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli
| birth_date = 1940
| birth_place = Gcotsheni, Eshowe KwaZulu-Natali, Ningizimu Afrika
| death_date =
| death_place =
| nationality = UmNingizimu Afrika
| spouse =
| field = [[Umbhali]], [[Umhumushi]]
| training = [[Nyuvesi yakwaZulu]]
| movement =
| works =
| patrons =
| influenced_by =
| influenced =
| awards = B.W Vilakazi Award
| website =
}}
'''UDeuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli''' (wazalwa ngo08 kuNhlaba wa-1940; owaziwa ngo '''D.B.Z. Ntuli''') ungumbhali wamanoveli, izincwadi kanye nezindaba ezimfushane waseNingizimu Afrika. UNtuli ubhala ngolimi lwesiZulu futhi ungomunye wababhali abanegalelo elikhulu ekuthuthukiseni ukufundwa kanye nokuhlelwa kolimi lwesiZulu. Uphinde ahumushe izincwadi ezibhalwe ngolimi lwesiNgisi azihumushele esiZulwini, incwadi egqamile ayihumusha ile kaNelson Mandela, esihloko sithi ''Uhambo Olude Oluya eNkululekweni'' (''Long Walk to Freedom''). UNtuli ungomunye wabasunguli benhlangano yababhali eyaziwa ngokuthi Usiba Writers' Guild<ref name="lit"/>.
==Isiqalo sempilo nemfundo==
UNtuli wazalelwa endaweni yaseGcotsheni, Eshowe, enyakatho neKwaZulu-Natali. imfundo yakhe yamabanga aphansi wayifunda eGcotsheni BC School (okwakuthiwa yiBantu Community School ngaleziya zikhathi). Wafunda naseNdulinde Primary School okuyindawo eyakhelene nakhona eGcotsheni. Wafunda imfundo yamabanga aphakeme esikoleni samaKhatholika esiseMariannhill esaziwa ngokuthi i[[St Francis College (Mariannhill)|St Francis College]], lapho aqeda khona umatikuletsheni (ibanga le-12). Waphothula iziqu zakhe e[[Nyuvesi yakwaZulu]] <ref name="lit">{{cite web |url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |title=DBZ Ntuli |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=KZN Literary Tourism |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822143954/http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |dead-url=yes }}</ref>. Laphaya enyuvesi yakwaZulu (University of Zululand) wayeseqoqweni lokuqala ngqa labafundi ababhaliswa khona ngonyaka we-1960.
==Umsebenzi==
Ngenkathi eqeda kwethweswa iziqu zakhe waya kosebenza okokuiqala isikhashana njengomabhalane emboniini yakwaSappi edolobhaneni langakubo eMandeni. Wasuka lapho wayosebenza esiteshini sezokusakaza kwa-SABC kwaRadio Bantu lapho ayesebenza khona njengomdidiyeli kanye nomethuli wezinhlelo zesiZulu. Lomsebenzi wawenza iminyaka emithathu. Emumva kwalomsebenzi wathola umsebenzi e[[Nyuvesi yaseNingizimu Afrika]] lapho ayezoba khona ngumfundisi eMnyangweni weZilimi zase-Afrika. Ngonyaka wezi-1978 wathweswa iziqu zobuDokotela weziNcwadi (''D Litt Degree''), wazithola khona eNyuvesi yaseNingizimu Afrika (UNISA). Waphinde waba yinhloko yomnyango omncane wesiZulu khona e-UNISA, lesi isikhundla asiphatha iminyaka engama-32 ngaphambi kokuthi athathe umhlalaphansi ngonyaka wezi-1999 <ref name="ukzn">{{cite web |url=http://cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |title=DBZ Ntuli (South Africa) |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=UKZN Time of the Writer |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2016-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814045157/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |dead-url=yes }}</ref>.
UMphemba wabhala izincwadi, ama-eseyi kanye nezindaba ezimfushane eziningi ezahlukahlukene. Usebhale washicilela izindaba kanye nama eseyi angama-16, eminye imisebenzi yakhe kubalwa izincwadi eziyi-10 kanye namaqoqo ezinkondlo ayisi-8. Kweminye imibhalo uphinde abhale ngokuhlanganyela eminye abe ngumhleli. Incwadi yakhe yokuqala esihloko sithi ''UBheka'' yashicilelwa eneminyaka engama-21 ngonyaka wezi-1962. Incwadi yakhe yesisbili, ''Ngiyoze Ngimthole'' yashicilelwa ngonyaka wezi-1970 <ref name="ukzn"/>.
UNtuli lapho aba khona negalelo elikhulu isezindabeni ezimfishane kanye nakuma-eseyi, nokho uphinde ahumushe imibhalo eminingi ayiyise esiZulwini. Imisebenzi yakhe yokuhumusha egqamile kubalwa incwadi kaNelson Mandela i-''Long Walk to Freedom'', wayiguqula yaba nesihloko esithi ''Uhambo Olunde Oluya eNkululekweni''. Enye incwadi ayihumusha ileyo ka Kahil Gibran esihloko sithi ''The Prophet'' ayihumusha yaba nesihloko esithi ''UMphulofethi''<ref name="lit"/>.
==Izindondo==
Ngemisebenzi yakhe yemibhalo ehlukahlukene usahlabana izindondo ezingaphezu kwama-20. Izihlandla ezine zilandelalana, eminyakeni engama-20 usahlabana neNdondo iBW Vilakazi (''BW Vikazi Award'') okuyindondo yombhalo wesiZulu oseqophelweni eliphezulu. Lendondo wayeyehlabana ngezincwadi zakhe okubalwa kuzo: ''Imicibisholo'' kanye ''Izezizenze'' okuyizindaba ezimfishane kanye nama eseyi, ''Izimpande'' okungumlando wemibhalo yesiZulu, kanye nethi ''Imilando YakwaZulu'' okungumdlalo. Imibhalo eyisithupa yezifundo zobudokela esibhaliwe ngemisebenzi yakhe <ref name="lit"/>.
==Imisebenzi <ref name="ukzn"/><ref name="lit"/>==
* 1962 - ''UBheka'', Shuter and Shooter
* 1970 - ''Ngiyoze Ngimthole'', Educum
* 1970 - ''Imicibisholo'', Shuter and shooter
* 1971 - ''Indandatho yesethembiso'', Educum
* 1978 - ''The Poetry of B.W Vilakazi'', ePitoli: Van Schaik
* 1978 - ''Uthingo lweNkosazana'', Educum Publisher: eGoli
* 1980 - ''Ugqozi 1'', Van Schaik: ePitol
* 1985 - ''Ngamafuphi: Izindaba Ezimfushane'', De Jager-Haum Publishers: ePitoli
* 1987 - ''Umtshingo'', KwaZulu Booksellers: eThekwini
* 1987 - ''Ingcamu'', Shuter and Shooter
* 1988 - ''Woza Nendlebe'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1990 - ''Isicamelo: Izindaba Ezimfushane'', Reac Out Publsihers: uMgungundlovu
* 1991 - ''Lalela-ke: Imidlalo yomsakazo'', Reach Out Publishers: uMgungundlovu
* 1992 - ''Indoni Yamanzi'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1994 - ''Isibhakabhaka'', Actua Press: ePitoli
* 1996 - ''Amandl' Esambane'', Y Press: eThekwini
* 1997 - ''Impilo Ingcono'', Kagiso Media: ePitoli
* 1998 - ''Yekanini Ukuzenza'', Kwela Books: eKapa
* 2000 - ''Imilando yakwaZulu'', UNISA Press: ePitoli
* 2001 - ''Izinyembezi Zothando'', Shutre and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Imibhalo ka D.B.Z Ntuli: Incwadi yokubonga'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Ugqozi olumaphiko'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2003 - ''Amadlelo aluhlaza'', Shuter and Shooter: ePitoli
* 2003 - ''Amaseko'', Heinemann Publsihers (pty) ltd
* 2006 - ''Ngingusosobala Mbatha'', Shuter and Shooter, uMgungundlovu
==Imithombo==
{{reflist}}
[[Category:Abazalwa nge-1940]]
[[Category:Abantu baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Ababhali besiZulu]]
[[Category:Ababhali baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Abantu abaphilayo]]
3gzti27e10cv6kz3bqd3yx6x5842cpv
124563
124562
2026-06-11T15:10:31Z
WikiNingizumu
21084
/* Umsebenzi */
124563
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = DBZ Ntuli
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| birth_name = Deuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli
| birth_date = 1940
| birth_place = Gcotsheni, Eshowe KwaZulu-Natali, Ningizimu Afrika
| death_date =
| death_place =
| nationality = UmNingizimu Afrika
| spouse =
| field = [[Umbhali]], [[Umhumushi]]
| training = [[Nyuvesi yakwaZulu]]
| movement =
| works =
| patrons =
| influenced_by =
| influenced =
| awards = B.W Vilakazi Award
| website =
}}
'''UDeuteronomy Bhekinkosi Zeblon Ntuli''' (wazalwa ngo08 kuNhlaba wa-1940; owaziwa ngo '''D.B.Z. Ntuli''') ungumbhali wamanoveli, izincwadi kanye nezindaba ezimfushane waseNingizimu Afrika. UNtuli ubhala ngolimi lwesiZulu futhi ungomunye wababhali abanegalelo elikhulu ekuthuthukiseni ukufundwa kanye nokuhlelwa kolimi lwesiZulu. Uphinde ahumushe izincwadi ezibhalwe ngolimi lwesiNgisi azihumushele esiZulwini, incwadi egqamile ayihumusha ile kaNelson Mandela, esihloko sithi ''Uhambo Olude Oluya eNkululekweni'' (''Long Walk to Freedom''). UNtuli ungomunye wabasunguli benhlangano yababhali eyaziwa ngokuthi Usiba Writers' Guild<ref name="lit"/>.
==Isiqalo sempilo nemfundo==
UNtuli wazalelwa endaweni yaseGcotsheni, Eshowe, enyakatho neKwaZulu-Natali. imfundo yakhe yamabanga aphansi wayifunda eGcotsheni BC School (okwakuthiwa yiBantu Community School ngaleziya zikhathi). Wafunda naseNdulinde Primary School okuyindawo eyakhelene nakhona eGcotsheni. Wafunda imfundo yamabanga aphakeme esikoleni samaKhatholika esiseMariannhill esaziwa ngokuthi i[[St Francis College (Mariannhill)|St Francis College]], lapho aqeda khona umatikuletsheni (ibanga le-12). Waphothula iziqu zakhe e[[Nyuvesi yakwaZulu]] <ref name="lit">{{cite web |url=http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |title=DBZ Ntuli |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=KZN Literary Tourism |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2020-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822143954/http://www.literarytourism.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=373:dbz-ntuli&catid=13:authors&Itemid=28 |dead-url=yes }}</ref>. Laphaya enyuvesi yakwaZulu (University of Zululand) wayeseqoqweni lokuqala ngqa labafundi ababhaliswa khona ngonyaka we-1960.
==Umsebenzi==
Ngenkathi eqeda kwethweswa iziqu zakhe waya kosebenza okokuiqala isikhashana njengomabhalane emboniini yakwaSappi edolobhaneni langakubo eMandeni. Wasuka lapho wayosebenza esiteshini sezokusakaza kwa-SABC kwaRadio Bantu lapho ayesebenza khona njengomdidiyeli kanye nomethuli wezinhlelo zesiZulu. Lomsebenzi wawenza iminyaka emithathu. Emumva kwalomsebenzi wathola umsebenzi e[[Nyuvesi yaseNingizimu Afrika]] (University of South Africa) lapho ayezoba khona ngumfundisi eMnyangweni weZilimi zase-Afrika. Ngonyaka wezi-1978 wathweswa iziqu zobuDokotela weziNcwadi (''D Litt Degree''), wazithola khona eNyuvesi yaseNingizimu Afrika (UNISA). Waphinde waba yinhloko yomnyango omncane wesiZulu khona e-UNISA, lesi isikhundla asiphatha iminyaka engama-32 ngaphambi kokuthi athathe umhlalaphansi ngonyaka wezi-1999 <ref name="ukzn">{{cite web |url=http://cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |title=DBZ Ntuli (South Africa) |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=UKZN Time of the Writer |publisher= |accessdate=16 Zibandlela 2018 |archive-date=2016-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814045157/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php/tow-past-participants/37-tow-2005/318-dbz-ntuli-south-africa |dead-url=yes }}</ref>.
UMphemba wabhala izincwadi, ama-eseyi kanye nezindaba ezimfushane eziningi ezahlukahlukene. Usebhale washicilela izindaba kanye nama eseyi angama-16, eminye imisebenzi yakhe kubalwa izincwadi eziyi-10 kanye namaqoqo ezinkondlo ayisi-8. Kweminye imibhalo uphinde abhale ngokuhlanganyela eminye abe ngumhleli. Incwadi yakhe yokuqala esihloko sithi ''UBheka'' yashicilelwa eneminyaka engama-21 ngonyaka wezi-1962. Incwadi yakhe yesisbili, ''Ngiyoze Ngimthole'' yashicilelwa ngonyaka wezi-1970 <ref name="ukzn"/>.
UNtuli lapho aba khona negalelo elikhulu isezindabeni ezimfishane kanye nakuma-eseyi, nokho uphinde ahumushe imibhalo eminingi ayiyise esiZulwini. Imisebenzi yakhe yokuhumusha egqamile kubalwa incwadi kaNelson Mandela i-''Long Walk to Freedom'', wayiguqula yaba nesihloko esithi ''Uhambo Olunde Oluya eNkululekweni''. Enye incwadi ayihumusha ileyo ka Kahil Gibran esihloko sithi ''The Prophet'' ayihumusha yaba nesihloko esithi ''UMphulofethi''<ref name="lit"/>.
==Izindondo==
Ngemisebenzi yakhe yemibhalo ehlukahlukene usahlabana izindondo ezingaphezu kwama-20. Izihlandla ezine zilandelalana, eminyakeni engama-20 usahlabana neNdondo iBW Vilakazi (''BW Vikazi Award'') okuyindondo yombhalo wesiZulu oseqophelweni eliphezulu. Lendondo wayeyehlabana ngezincwadi zakhe okubalwa kuzo: ''Imicibisholo'' kanye ''Izezizenze'' okuyizindaba ezimfishane kanye nama eseyi, ''Izimpande'' okungumlando wemibhalo yesiZulu, kanye nethi ''Imilando YakwaZulu'' okungumdlalo. Imibhalo eyisithupa yezifundo zobudokela esibhaliwe ngemisebenzi yakhe <ref name="lit"/>.
==Imisebenzi <ref name="ukzn"/><ref name="lit"/>==
* 1962 - ''UBheka'', Shuter and Shooter
* 1970 - ''Ngiyoze Ngimthole'', Educum
* 1970 - ''Imicibisholo'', Shuter and shooter
* 1971 - ''Indandatho yesethembiso'', Educum
* 1978 - ''The Poetry of B.W Vilakazi'', ePitoli: Van Schaik
* 1978 - ''Uthingo lweNkosazana'', Educum Publisher: eGoli
* 1980 - ''Ugqozi 1'', Van Schaik: ePitol
* 1985 - ''Ngamafuphi: Izindaba Ezimfushane'', De Jager-Haum Publishers: ePitoli
* 1987 - ''Umtshingo'', KwaZulu Booksellers: eThekwini
* 1987 - ''Ingcamu'', Shuter and Shooter
* 1988 - ''Woza Nendlebe'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1990 - ''Isicamelo: Izindaba Ezimfushane'', Reac Out Publsihers: uMgungundlovu
* 1991 - ''Lalela-ke: Imidlalo yomsakazo'', Reach Out Publishers: uMgungundlovu
* 1992 - ''Indoni Yamanzi'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 1994 - ''Isibhakabhaka'', Actua Press: ePitoli
* 1996 - ''Amandl' Esambane'', Y Press: eThekwini
* 1997 - ''Impilo Ingcono'', Kagiso Media: ePitoli
* 1998 - ''Yekanini Ukuzenza'', Kwela Books: eKapa
* 2000 - ''Imilando yakwaZulu'', UNISA Press: ePitoli
* 2001 - ''Izinyembezi Zothando'', Shutre and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Imibhalo ka D.B.Z Ntuli: Incwadi yokubonga'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2002 - ''Ugqozi olumaphiko'', Shuter and Shooter: uMgungundlovu
* 2003 - ''Amadlelo aluhlaza'', Shuter and Shooter: ePitoli
* 2003 - ''Amaseko'', Heinemann Publsihers (pty) ltd
* 2006 - ''Ngingusosobala Mbatha'', Shuter and Shooter, uMgungundlovu
==Imithombo==
{{reflist}}
[[Category:Abazalwa nge-1940]]
[[Category:Abantu baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Ababhali besiZulu]]
[[Category:Ababhali baseNingizimu Afrika]]
[[Category:Abantu abaphilayo]]
apkhycaifja3394p0mhisnacyqkf33p
User:GerardM/Fellows of the Ugandan National Academy of Sciences
2
11113
124565
122706
2026-06-11T23:23:18Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124565
wikitext
text/x-wiki
[https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q68928508 Fellows of the Ugandan National Academy of Sciences]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
DISTINCT ?item
(COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count)
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia)
WHERE {
?item wdt:P166 wd:Q68928508 .
OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item }
}
GROUP BY ?item|section=
|sort=P166/Q68928508/P585
|sort_order=desc
|columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q68928508/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing)
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! occupation
! ORCID
! Google Scholar author ID
! VIAF
! Date conferred
! Image
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q85204898|Sally Stansfield]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85204898|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85204898/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85205082|Sylvester Nyakaana]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85205082|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85205082/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84922904|Ben Kiregyera]]''
| ''[[:d:Q2732142|statistician]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/65272228 65272228]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84922904|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84922904/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18749082|Harriet Mayanja-Kizza]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q913404|Doctor of Medicine]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9297-6208 0000-0002-9297-6208]
| [https://scholar.google.com/citations?user=tjbhqqYAAAAJ tjbhqqYAAAAJ]
| [https://viaf.org/viaf/309900685 309900685]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q18749082|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18749082/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84925001|James P. M. Ntozi]]''
| ''[[:d:Q12360779|demographer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/6493980 6493980]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84925001|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q84925001/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16732954|Peter Mugyenyi]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9183-9973 0000-0002-9183-9973]
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q16732954|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16732954/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q68927681|Samson Rwahwire]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-2008-0362 0000-0003-2008-0362]
| [https://scholar.google.com/citations?user=hfKVFroAAAAJ hfKVFroAAAAJ]
|
| 2018
|
| [[toolforge:scholia/author/Q68927681|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q68927681/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q72394455|Elly N. Sabiiti]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q72394455|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72394455/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84507497|Patrick R. Rubaihayo]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84507497|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84507497/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84507696|Edward K. Kirumira]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84507696|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84507696/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84509247|Justin Epelu Opio]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84509247|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84509247/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84509987|Livingstone Luboobi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0438-9845 0000-0003-0438-9845]
| [https://scholar.google.com/citations?user=nYLrDJAAAAAJ nYLrDJAAAAAJ]
| [https://viaf.org/viaf/317149294363780522309 317149294363780522309]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84509987|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84509987/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q25112522|Joseph Mugisha]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=IiVx9AQAAAAJ IiVx9AQAAAAJ]
|
|
| [[File:Prof Joseph YT Mugisha.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q25112522|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q25112522/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q320005|Apolo Nsibambi]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>[[UNgqongqoshe]]
|
|
| [https://viaf.org/viaf/43084597 43084597]
|
| [[File:Apolo Nsibambi.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q320005|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q320005/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q90283295|James M Ntambi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9784-9550 0000-0001-9784-9550]
|
| [https://viaf.org/viaf/33602498 33602498]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q90283295|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q90283295/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5373353|Emmanuel Tumusiime-Mutebile]]''
| ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>''[[:d:Q1979607|financier]]''<br/>''[[:d:Q806798|banker]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q132050|governor]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/232482927 232482927]
|
| [[File:Mutebile.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5373353|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5373353/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18356337|Frederick Kayanja]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q18356337|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18356337/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84821435|Mateete Bekunda]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84821435|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84821435/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5239645|David Serwadda]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6532-6587 0000-0001-6532-6587]
|
|
|
| [[File:David Serwadda at 2012 International AIDS Conference.JPG|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5239645|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q5239645/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84827605|Samuel Kyamanywa]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84827605|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84827605/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84830403|Louis Mukwaya]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84830403|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84830403/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84836248|Steven Allan Nyanzi]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84836248|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84836248/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5111001|Christine Dranzoa]]''
| ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/169942625 169942625]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5111001|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5111001/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q69990468|Asinisi Fina Opio]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q69990468|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69990468/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84840225|John Tuhe Kakitahi]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84840225|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84840225/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84841844|Joseph Mukiibi]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84841844|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84841844/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6990732|Nelson Sewankambo]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q913404|Doctor of Medicine]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9362-053X 0000-0001-9362-053X]
|
|
|
| [[File:Fogarty-nih-50th-symposium-speaker-nelson-sewankambo (41746078365).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q6990732|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6990732/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84991115|Nakanyike B. Musisi]]''
| ''[[:d:Q15319501|social scientist]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/41955099 41955099]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84991115|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84991115/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84991133|Thomas Gordon Egwang]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84991133|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84991133/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84558963|William B. Banage]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84558963|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84558963/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84561079|Julius Y.Kitungulu Zake]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84561079|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84561079/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84561290|Paul Edward Tebakyagenda Mugambi]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84561290|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84561290/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3105642|Gilbert Bukenya]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>[[Usomabhizinisi]]<br/>''[[:d:Q24017732|public health scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[UNgqongqoshe]]
|
|
|
|
| [[File:Dr. Gilbert Balibaseka Bukenya (cropped).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q3105642|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3105642/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q58755745|Noble Banadda]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=TsN9EmsAAAAJ TsN9EmsAAAAJ]
| [https://viaf.org/viaf/29153237737429211271 29153237737429211271]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q58755745|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58755745/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56449512|John Robert Stephen Tabuti]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9024-9181 0000-0001-9024-9181]
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q56449512|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56449512/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84995752|Felix Budara Bareeba]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84995752|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84995752/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84852651|John Baptist Kaddu]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84852651|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84852651/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84998060|Miph Boses Musoke]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84998060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84998060/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84998805|Mackay Okure]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84998805|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84998805/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85001860|Jeninah Karungi]]''
|
| [https://orcid.org/0000-0002-0433-7423 0000-0002-0433-7423]
| [https://scholar.google.com/citations?user=OSf_QWkAAAAJ OSf_QWkAAAAJ]
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85001860|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85001860/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19276816|Pen-Mogi Nyeko]]''
| ''[[:d:Q202883|veterinarian]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q19276816|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19276816/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85020141|Gerald Kayingo]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85020141|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85020141/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85020286|Maria G. N. Musoke]]''
| [[Usonzululwazi wokwaziswa]]<br/>''[[:d:Q24975603|Deputy Vice Chancellor]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1079-6201 0000-0003-1079-6201]
| [https://scholar.google.com/citations?user=P2HFFZsAAAAJ P2HFFZsAAAAJ]
| [https://viaf.org/viaf/53258232 53258232]
|
| [[File:Maria Musoke.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q85020286|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85020286/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85020439|Florence Mutonyi D'ujanga]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85020439|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85020439/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85310280|Peter Kakubeire Baguma]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85310280|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85310280/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85310447|Abel M.S. Katahoire]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85310447|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85310447/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100449863|Grace Ndeezi]]''
| ''[[:d:Q1919436|pediatrician]]''<br/>[[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5557-2733 0000-0001-5557-2733]
|
| [https://viaf.org/viaf/100149066363965600781 100149066363965600781]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q100449863|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100449863/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85313759|Florence Mirembe]]''
|
|
|
| [https://viaf.org/viaf/68567853 68567853]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85313759|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85313759/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85314442|Francis Ejobi]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85314442|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85314442/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q65709427|John Muyonga]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q64461822|lecturer]]''<br/>''[[:d:Q2576499|nutritionist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5598-1462 0000-0002-5598-1462]
| [https://scholar.google.com/citations?user=AsIvIs8AAAAJ AsIvIs8AAAAJ]
| [https://viaf.org/viaf/33920330 33920330]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q65709427|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65709427/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q39183854|Lillian Tibatemwa-Ekirikubinza]]''
| ''[[:d:Q16533|umehluleli]]''<br/>''[[:d:Q40348|ummeli]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/2006957 2006957]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q39183854|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q39183854/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16116838|John Ssebuwufu]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q974144|educator]]''<br/>''[[:d:Q16532929|administrator]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/165145541820196600384 165145541820196600384]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q16116838|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16116838/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85319212|George William Otim-Nape]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85319212|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85319212/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85320212|Jonathan Baranga]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85320212|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85320212/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q72202604|Joseph Obua]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q72202604|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72202604/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84602232|Ham-Mukasa Mulira]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84602232|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84602232/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84608950|Abdu Basajjabaka Kawalya Kasozi]]''
|
|
|
| [https://viaf.org/viaf/41955081 41955081]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84608950|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84608950/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84608963|Denis Karuhize Byarugaba]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4175-5659 0000-0002-4175-5659]
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84608963|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84608963/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70917210|Emmanuel Kasimbazi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-6770-6740 0000-0002-6770-6740]
|
| [https://viaf.org/viaf/276472921 276472921]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q70917210|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70917210/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84761129|Tom Otiti]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84761129|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84761129/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84761148|George William Lubega]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84761148|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84761148/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q84763078|Hannington Oryem-Origa]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q84763078|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q84763078/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17580312|Maud Kamatenesi Mugisha]]''
| ''[[:d:Q18805|naturalist]]''<br/>''[[:d:Q3745071|science writer]]''<br/>''[[:d:Q21281706|academic administrator]]''<br/>''[[:d:Q3400985|academic]]''
|
|
|
|
| [[File:Prof. Maud Kamatenesi Mugisha (PhD).png|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q17580312|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q17580312/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17580348|Mary Okwakol]]''
| [[Umqaqathi]]<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q12416358|vice-chancellor]]''
|
|
| [https://viaf.org/viaf/46577721 46577721]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q17580348|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q17580348/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q8069664|Zerubabel Nyiira]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q8069664|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q8069664/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85203794|Adipala Ekwamu]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85203794|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85203794/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71651888|David Justin Bakibinga]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71651888|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71651888/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85203987|Johnny Mugisha]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q85203987|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q85203987/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
60je5crgjwq1e1twknjt1h2lejeat5s
User:GerardM/South African universities et al
2
11171
124631
124364
2026-06-12T10:33:49Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124631
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q258 Scholia for South Africa]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q258 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| [[INyuvesi yaseKapa|inyuvesi yeKapa]]
| 98
| [[toolforge:scholia/organization/Q951305|352]] / [[toolforge:scholia/organization/Q951305/missing|📖]]
|-
| [[University of the Witwatersrand]]
| 69
| [[toolforge:scholia/organization/Q534643|130]] / [[toolforge:scholia/organization/Q534643/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1066492|Stellenbosch University]]''
| 59
| [[toolforge:scholia/organization/Q1066492|256]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1066492/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi yasePitoli|I-University of Pretoria]]
| 46
| [[toolforge:scholia/organization/Q604444|78]] / [[toolforge:scholia/organization/Q604444/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi yakwaZulu-Natali]]
| 31
| [[toolforge:scholia/organization/Q727516|48]] / [[toolforge:scholia/organization/Q727516/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi kaRhodes|I-Rhodes University]]
| 19
| [[toolforge:scholia/organization/Q377757|26]] / [[toolforge:scholia/organization/Q377757/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1972050|University of Johannesburg]]''
| 17
| [[toolforge:scholia/organization/Q1972050|43]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1972050/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7565733|South African Medical Research Council]]''
| 13
| [[toolforge:scholia/organization/Q7565733|19]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7565733/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q475700|University of the Western Cape]]''
| 12
| [[toolforge:scholia/organization/Q475700|35]] / [[toolforge:scholia/organization/Q475700/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q55641219|National Institute for Communicable Diseases]]''
| 11
| [[toolforge:scholia/organization/Q55641219|12]] / [[toolforge:scholia/organization/Q55641219/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi yaseFree State|I-University of the Free State]]
| 10
| [[toolforge:scholia/organization/Q1678733|15]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1678733/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi yaseNingizimu Afrika|University of South Africa]]
| 9
| [[toolforge:scholia/organization/Q677993|25]] / [[toolforge:scholia/organization/Q677993/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2021166|University of Natal]]''
| 9
| [[toolforge:scholia/organization/Q2021166|22]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2021166/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30296386|South African National Biodiversity Institute]]''
| 9
| [[toolforge:scholia/organization/Q30296386|15]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30296386/missing|📖]]
|-
| [[Inyuvesi yasenyakatho-ntshonalanga]]
| 9
| [[toolforge:scholia/organization/Q1998811|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1998811/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948158|Stellenbosch University Faculty of Medicine and Health Sciences]]''
| 8
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948158|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948158/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17052573|National Health Laboratory Service]]''
| 7
| [[toolforge:scholia/organization/Q17052573|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17052573/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q746413|Elsevier]]''
| 7
| [[toolforge:scholia/organization/Q746413|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q746413/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q64846052|South African Young Academy of Science]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q64846052|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q64846052/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948390|University of Stellenbosch Faculty of Science]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948390|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948390/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q849145|Council for Scientific and Industrial Research]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q849145|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q849145/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2583379|Ditsong National Museum of Natural History]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q2583379|22]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2583379/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1331614|Nelson Mandela University]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q1331614|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1331614/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7565708|South African Institute of Aquatic Biodiversity]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q7565708|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7565708/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q39910516|University of KwaZulu-Natal Pietermaritzburg]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q39910516|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q39910516/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q913972|Order of Friars Minor]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q913972|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q913972/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7565742|South African National Bioinformatics Institute]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q7565742|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7565742/missing|📖]]
|-
| [[University of Fort Hare]]
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q2005511|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2005511/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7374853|Royal Society of South Africa]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q7374853|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7374853/missing|📖]]
|-
| [[Inyuvesi yakwaZulu|I-University of Zululand]]
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q2496192|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2496192/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q58819597|Extinction Rebellion]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q58819597|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q58819597/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q99288077|University of Johannesburg Faculty of Management]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q99288077|25]] / [[toolforge:scholia/organization/Q99288077/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6102031|Iziko South African Museum]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q6102031|16]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6102031/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2070244|FitzPatrick Institute of African Ornithology]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q2070244|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2070244/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30296748|Claude Leon Foundation]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30296748|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30296748/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948525|University of Cape Town Faculty of Science]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948525|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948525/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1325813|Electoral Institute for the Sustainability of Democracy in Africa]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1325813|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1325813/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7565814|South African Weather Service]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q7565814|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7565814/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948132|University of the Western Cape Faculty of Natural Science]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948132|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948132/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948358|University of the Witwatersrand School of Public Health]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948358|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948358/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1077277|Chris Hani Baragwanath Hospital]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1077277|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1077277/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q368400|Groote Schuur Hospital]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q368400|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q368400/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1139958|National Zoological Garden of South Africa]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1139958|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1139958/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30254244|Africa Centre for Health and Population Studies]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30254244|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30254244/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30287338|Agricultural Research Council of South Africa]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30287338|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30287338/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5008758|CAPRISA]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q5008758|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5008758/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5429065|Faculty of Science]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q5429065|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5429065/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi Yezobuchwepheshe YaseTshwane|Inyuvesi yethekhinoloji yaseTshwane]]
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1147874|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1147874/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1860280|Vista University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1860280|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1860280/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30270484|South African Tuberculosis Vaccine Initiative]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30270484|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30270484/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30296412|Onderstepoort Veterinary Institute]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30296412|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30296412/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4294670|Department of Agriculture, Forestry and Fisheries]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q4294670|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4294670/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43896712|Africa Health Research Institute]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q43896712|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q43896712/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4709352|Albany Museum]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q4709352|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4709352/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5428977|University of the Witwatersrand Faculty of Health Sciences]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q5428977|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5428977/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q99298942|University of Cape Town Faculty of Health Sciences]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q99298942|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q99298942/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q137544|Bang-Bang Club]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q137544|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q137544/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18333536|Embassy of Sweden, Pretoria]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q18333536|294]] / [[toolforge:scholia/organization/Q18333536/missing|📖]]
|-
| [[INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika|Inkonzo yamaphoyisa eningizimu afrika]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1362732|19]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1362732/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18355381|Tygerberg Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q18355381|15]] / [[toolforge:scholia/organization/Q18355381/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5108862|Diocesan College]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5108862|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5108862/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q743611|Association for Progressive Communications]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q743611|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q743611/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1497583|St Augustine College of South Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1497583|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1497583/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1211828|Die Burger]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1211828|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1211828/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1570993|IBSA Dialogue Forum]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1570993|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1570993/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948498|University of Pretoria Faculty of Health Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948498|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948498/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7611957|Steve Biko Academic Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7611957|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7611957/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100942503|University of Johannesburg Faculty of Science]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100942503|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100942503/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948537|University of Stellenbosch Department of Interdisciplinary Health Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948537|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948537/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19460826|Cape Town High School]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q19460826|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q19460826/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3129583|Helderberg College]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3129583|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3129583/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50035565|National Bioproducts Institute (South Africa)]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q50035565|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50035565/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5086067|Charlotte Maxeke Johannesburg Academic Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5086067|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5086067/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948408|University of KwaZulu-Natal School of Life Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948408|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948408/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q108027478|South African Non-Racial Olympic Committee]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q108027478|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q108027478/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q108353496|South African National Parks]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q108353496|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q108353496/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q119778375|South African Council for Natural Scientific Professions]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q119778375|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q119778375/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q121069260|South African Society of Biochemistry and Molecular Biology]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q121069260|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q121069260/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q121078581|South African Genetics Society]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q121078581|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q121078581/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q125308112|Association of Southern African Indexers and Bibliographers]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q125308112|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q125308112/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17090884|Sol Plaatje University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17090884|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17090884/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17091770|South African Environmental Observation Network]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17091770|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17091770/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18559855|Wikimedia South Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q18559855|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q18559855/missing|📖]]
|-
| [[I-Cydata]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q21580706|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q21580706/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2826172|African Institute for Mathematical Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2826172|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2826172/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30262094|Ubuntu Education Fund]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30262094|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30262094/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30265718|South African Association of Women Graduates]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30265718|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30265718/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q385450|Hugenote-Kollege]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q385450|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q385450/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q47151902|KwaZulu-Natal Museum]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q47151902|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q47151902/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5264812|Desmond Tutu HIV Foundation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5264812|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5264812/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5423186|Ezemvelo KZN Wildlife]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5423186|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5423186/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6024646|Indigenous Peoples of Africa Co-ordinating Committee]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6024646|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6024646/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q657155|The Sunday Times]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q657155|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q657155/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7303965|Red Cross War Memorial Children's Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7303965|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7303965/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7569570|Southern Africa Association for the Advancement of Science]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7569570|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7569570/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100267052|Africa Institute of South Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100267052|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100267052/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100943852|Wits University Donald Gordon Medical Centre]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100943852|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100943852/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100945341|University of Limpopo Faculty of Health Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100945341|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100945341/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100945357|Stellenbosch University Faculty of Engineering]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100945357|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100945357/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948051|University of Johannesburg Faculty of Humanities]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948051|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948051/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948126|University of the Western Cape School of Public Health]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948126|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948126/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948147|Cape Peninsula University of Technology Faculty of Applied Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948147|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948147/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948350|University of the Witwatersrand School of Education]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948350|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948350/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948365|University of Witwatersrand Sociology of Work Unit]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948365|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948365/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948388|University of Stellenbosch Faculty of Agrisciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948388|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948388/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948398|University of Cape Town Department of Medicine]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948398|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948398/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100948504|University of Pretoria Mammal Research Institute]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q100948504|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q100948504/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi Yezobuchwepheshe Emqoka, Free State]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1054047|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1054047/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117252774|Buffelskloof Herbarium]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117252774|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117252774/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1206693|Development Bank of Southern Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1206693|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1206693/missing|📖]]
|-
| [[SADiLaR|I-SADiLaR]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q124540717|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q124540717/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q125736882|Jan Smuts House Library]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q125736882|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q125736882/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1364273|national park of South Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1364273|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1364273/missing|📖]]
|-
| [[I-Eskom]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1367885|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1367885/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1419926|South African Broadcasting Corporation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1419926|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1419926/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1465079|Genootskap van Regte Afrikaners]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1465079|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1465079/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17060860|K-RITH]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17060860|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17060860/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17111389|Thobela FM]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17111389|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17111389/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q186192|Lithuanians]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q186192|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q186192/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q227807|South African Astronomical Observatory]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q227807|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q227807/missing|📖]]
|-
| [[I-Vaal University of Technology]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2399345|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2399345/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q25048766|CIVICUS]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q25048766|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q25048766/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q25613931|IThemba LABS]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q25613931|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q25613931/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q263265|University of Transkei]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q263265|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q263265/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2685228|Armscor]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2685228|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2685228/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q28003638|Zeitz Museum of Contemporary Art Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q28003638|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q28003638/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q289277|Kirstenbosch National Botanical Garden]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q289277|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q289277/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2929441|Technikon Witwatersrand]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2929441|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2929441/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30292279|TB HIV Care Association]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30292279|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30292279/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30294598|International Centre for Genetic Engineering and Biotechnology]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30294598|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30294598/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3135391|South African Military Academy]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3135391|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3135391/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42914025|Embassy of Japan in South Africa]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q42914025|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q42914025/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q47486748|National Institute for Theoretical and Computational Sciences]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q47486748|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q47486748/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4940284|Bolus Herbarium]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4940284|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4940284/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q511491|Kalahari Meerkat Project]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q511491|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q511491/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5209386|Daily Voice]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5209386|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5209386/missing|📖]]
|-
| [[E.tv]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5322327|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5322327/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5428988|University of the Witwatersrand Faculty of Humanities]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5428988|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5428988/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q55829926|Stellenbosch Institute for Advanced Study]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q55829926|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q55829926/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q58022405|Kimberley Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q58022405|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q58022405/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61930814|Smuts House Museum]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q61930814|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q61930814/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6794160|Daily Maverick]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6794160|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6794160/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7565710|South African Institute of International Affairs]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7565710|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7565710/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q8040081|Wynberg Girls' High School]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q8040081|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q8040081/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi yaseVenda|I-University of Venda]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q892543|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q892543/missing|📖]]
|-
| [[INyuvesi Yezobuchwepheshe yaseDurban]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q926710|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q926710/missing|📖]]
|-
| [[UMnyango Wezolimo, Ukuthuthukiswa Komhlaba Nentuthuko Yasemaphandleni|Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development]]
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q98140121|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q98140121/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q99286062|Tshwane University of Technology Pretoria Campus]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q99286062|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q99286062/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q99286067|North-West University - Vaal Triangle Campus]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q99286067|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q99286067/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q24451|Kruger National Park]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q24451|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q24451/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
kaswtvk9gzccczfeprc5k0j28wo1rv3
User:GerardM/Ugandan hospitals
2
12729
124567
124103
2026-06-12T00:48:08Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
124567
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT ?item WHERE {
?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q16917;
wdt:P17 wd:Q1036.
}
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q5003685|Bwindi Community Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|-0.968611|29.616944|display=inline}}
| [[File:Bwindi Community Hospital.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q16895532|Mpigi Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.225|32.3219|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q17062069|Hope Clinic Lukuli]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.279608|32.600379|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18388418|Kiruddu General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.261389|32.6003|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20746292|Mulago Women's Referral Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.3375|32.576111|display=inline}}
| [[File:New Mulago Specialised Hospital Maternal and Neonatal center 2.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q20746333|Uganda Heart Institute]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.338056|32.575278|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185305|Bwera General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.033889|29.766944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185306|Kilembe Mines Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.203889|30.010278|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185308|Women's Hospital International and Fertility Centre]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.350556|32.599167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185309|Kadic Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.349722|32.604167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24236537|Kampala Medical Chambers Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.317222|32.576667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24807572|Katakwi General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.9175|33.962222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24886693|Gulu Military Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|2.7825|32.284444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24915970|Bukwo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.294167|34.755278|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25066633|Atutur General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.409444|33.990833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25066678|Kiboga General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.911944|31.776389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25067322|Bududa General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.009444|34.332778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25068075|Bundibugyo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.705278|30.064722|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227101|Apac General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.978333|32.533611|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227112|Buwenge General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.225|33.321944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227119|Kalisizo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|-0.535556|31.622778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227128|Kambuga General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|-0.813889|29.800833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227169|Makerere University Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.327778|32.570833|display=inline}}
| [[File:Makerere university hospital 3.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q25340059|Upper Mulago Regional Referral Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.340833|32.575833|display=inline}}
| [[File:Mulago Hospital 5.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q28402499|Murchison Bay Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.299444|32.641667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q28444827|Gombe General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.183056|32.115|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q85789162|Nile International Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.4399|33.2185|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104848927|Kasese Municipal Health Centre III]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.207941|30.107571|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104872469|Uro Care Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|0.353333|32.535278|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104876451|Pope John's Hospital Aber]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|2.235|32.387778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104876664|Lwala Hospital Kaberamaido]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.859167|33.278333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104878305|St. Joseph’s Hospital Maracha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|3.238056|30.921667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q105605643|Ruharo Mission Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|-0.612778|30.631111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q113039735|Hoima Specialized Referral Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| {{Coord|1.441667|31.355|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227081|Abim General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Abim, Yuganda]]
| {{Coord|2.698889|33.657778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227083|Adjumani General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Adjumani District]]
| {{Coord|3.374167|31.7925|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6354247|Kalongo Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q4690976|Agago]]''
| {{Coord|3.041111|33.371111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4801989|Arua Regional Referral Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Arua]]
| {{Coord|3.01944|30.9125|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16893723|Kuluva Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Arua]]
| {{Coord|2.94667|30.9325|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227097|Bugiri General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Bugiri District]]
| {{Coord|0.573611|33.7425|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20047276|Paragon Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q4986229|Bugoloobi]]''
| {{Coord|0.308333|32.6269|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16895898|Nkokonjeru Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Buikwe]]<br/>[[Nkokonjeru]]
| {{Coord|0.2275|32.9275|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24807579|St. Charles Lwanga Buikwe Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Buikwe]]
| {{Coord|0.339167|33.032222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227096|Kawolo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Buikwe District]]
| {{Coord|0.368056|32.945556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6079935|Ishaka Adventist Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Bushenyi]]
| {{Coord|-0.544445|30.137778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q124000128|St. Daniel Comboni Hospital Kyamuhunga]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Bushenyi District]]
| {{Coord|-0.457892|30.130025|display=inline}}
| [[File:ST. DANIEL COMBONI HOSPITAL KYAMUHUNGA UGANDA MAIN GATE ENTRANCE.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q25227106|Busolwe General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Butaleja District]]
| {{Coord|0.849444|33.929167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7877584|Uganda Cancer Institute]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.34|32.5775|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q19843183|Kisubi Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.122222|32.5369|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q19903760|Case Medical Centre]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.324444|32.575|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q23926488|Bombo Military Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.586389|32.536111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24890463|Entebbe Military Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.083611|32.480556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55614546|International Specialized Hospital of Uganda]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Central Region, Yuganda]]
| {{Coord|0.23|32.568333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227067|Entebbe General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Entebbe]]
| {{Coord|0.063889|32.471667|display=inline}}
| [[File:Entebbe General Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q106797105|Entebbe Children's Surgical Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Entebbe]]
| {{Coord|0.083611|32.457778|display=inline}}
| [[File:6-13-ospedale-emergency-uganda.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q5471866|Fort Portal Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Fort Portal]]
| {{Coord|0.655|30.281944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6418278|Kitojo Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Fort Portal]]
| {{Coord|0.525|30.276667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7934814|Virika Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Fort Portal]]
| {{Coord|0.649444|30.2725|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3825255|St. Mary's Hospital Lacor]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Gulu]]
| {{Coord|2.7675|32.2531|display=inline}}
| [[File:St. Mary's Lacor Hospital (Gulu District) 01.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q5617907|Gulu Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Gulu]]
| {{Coord|2.7785|32.298|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5877791|Hoima Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Hoima]]
| {{Coord|1.42778|31.3544|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5002335|Butabika Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.315|32.656111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6050951|International Hospital Kampala]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.305|32.61|display=inline}}
| [[File:IHK Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6404079|Kibuli Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.309722|32.595|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6959083|Naguru General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.329722|32.606111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7375770|Rubaga Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.303889|32.553056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q14956750|Mulago Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.338056|32.576111|display=inline}}<br/>{{Coord|0.341323|32.576953|display=inline}}<br/>{{Coord|0.337778|32.575556|display=inline}}
| [[File:Aerial view of old Mulago Hospital in Uganda.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q14956789|Nsambya Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.301667|32.585|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q14956798|Mengo Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]
| {{Coord|0.313056|32.558611|display=inline}}
| [[File:Group photo at the opening of the new Mengo Hospital, Uganda, Wellcome L0038275.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q24236557|Galilee Community General Jewish Hospital of Uganda]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kampala|i-Kampala]]<br/>''[[:d:Q6695059|Rubaga Division]]''
| {{Coord|0.331667|32.535833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104878066|Uganda Martyrs' Hospital Ibanda]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Ibanda, Yuganda]]
| {{Coord|-0.129722|30.448611|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227100|Iganga General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Iganga]]
| {{Coord|0.615833|33.484444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6202525|Jinja Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Jinja, Yuganda]]
| {{Coord|0.431111|33.205|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24886423|Kaabong General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kaabong]]
| {{Coord|3.510556|34.131667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6343815|Kabale Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kabale]]
| {{Coord|0.655|30.281944|display=inline}}
| [[File:Kabale Regional Referral Hospital Children ward.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q25227121|Kagadi General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kagadi District]]
| {{Coord|0.941667|30.808889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16902740|Villa Maria Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kalungu, Yuganda]]
| {{Coord|-0.23|31.7433|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20047271|Kampala Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q18386821|Kampala Central Division]]''
| {{Coord|0.3325|32.5847|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6359840|Kamuli Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kamuli]]
| {{Coord|0.9475|33.121111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6359842|Kamuli Mission Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kamuli]]
| {{Coord|0.931944|33.129444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25067368|Kapchorwa General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kapchorwa]]
| {{Coord|1.398611|34.447222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6346357|Kagando Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kasese]]
| {{Coord|0.064167|29.8975|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q85783368|Makerere University Teaching Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q6375047|Katalemwa]]''
| {{Coord|0.384444|32.578889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18387358|Kawempe General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q6379968|Kawempe]]''
| {{Coord|0.361944|32.5614|display=inline}}
| [[File:Kawempe General Hospital 2016.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q25227075|Kayunga Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kayunga District]]
| {{Coord|0.703333|32.903889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227078|Kiryandongo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kiryandongo District]]
| {{Coord|1.879444|32.061944|display=inline}}
| [[File:Kiryandongo General Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q16895609|Mutolere Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kisoro]]
| {{Coord|-1.2625|29.72|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q60753724|CoRSU Rehabilitation Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q24054203|Kisubi]]''
| {{Coord|0.132778|32.535556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25067256|Kitagata General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q6417691|Kitagata]]''
| {{Coord|-0.6725|30.151111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q23926482|St. Joseph's Hospital Kitgum]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kitgum District]]
| {{Coord|3.289722|32.8725|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q23926483|Kitgum Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kitgum District]]
| {{Coord|3.294167|32.881111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24885600|Kyenjojo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Kyenjojo District]]
| {{Coord|0.616944|30.6375|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6557580|Lira Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Lira, Yuganda]]
| {{Coord|2.251667|32.901667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q56276212|Bishop Ceaser Asili Memorial Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Luweero District]]
| {{Coord|0.825556|32.501111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24886145|Lyantonde General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Lyantonde District]]
| {{Coord|-0.406667|31.154167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24915808|Masafu General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q25227163|Masafu]]''
| {{Coord|0.280556|34.119444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6782422|Masaka Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Masaka]]
| {{Coord|-0.329444|31.734444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16893518|Kitovu Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Masaka]]
| {{Coord|-0.345|31.7575|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24041317|Masindi General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Masindi]]
| {{Coord|1.685278|31.713333|display=inline}}
| [[File:Masindi Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q16824941|Buluba Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mayuge District]]
| {{Coord|0.49|33.385|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5014715|CURE Children's Hospital of Uganda]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbale, Yuganda]]
| {{Coord|1.074722|34.171944|display=inline}}
| [[File:Aerial View of Cure Children's Hospital, Mbale.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6799592|Mbale Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbale, Yuganda]]
| {{Coord|1.076944|34.176111|display=inline}}
| [[File:Mbale hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q5885659|Holy Innocents Children's Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbarara]]
| {{Coord|-0.623611|30.64|display=inline}}
| [[File:Holy Innocents Children's Hospital in Mbarara Uganda 05.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6799628|Mbarara Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbarara]]
| {{Coord|-0.616389|30.65889|display=inline}}
| [[File:Mbarara Regional Referral Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q85784465|Mayanja Memorial Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbarara]]
| {{Coord|-0.615833|30.661389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q139586218|Neocare Specialised Hospital and Fertility Center Mbarara]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mbarara]]
| {{Coord|-0.610906|30.658144|display=inline}}
| [[File:Neo-Care Specialised Hospital and Fertility Center in Mbarara 03.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q23926505|Mbuya Military Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q6799827|Mbuya]]''
| {{Coord|0.325|32.621389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227072|Mityana Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mityana]]
| {{Coord|0.396667|32.042222|display=inline}}
| [[File:Mityana hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6913297|Moroto Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Moroto, Idolobha]]
| {{Coord|2.5325|34.6614|display=inline}}
| [[File:Moroto regional referral hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q16894747|Matany Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Moroto, Idolobha]]
| {{Coord|2.44444|34.395|display=inline}}
|
| [[File:Moroto District Uganda.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25227107|Moyo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Moyo, Idolobha]]
| {{Coord|3.649722|31.727222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q139669745|Kampiringisa National Rehabilitation Center]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mpigi District]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6930885|Mubende Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mubende]]
| {{Coord|0.5675|31.393056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q14956797|Nagalama Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mukono, Idolobha]]
| {{Coord|0.525|32.7825|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q23926507|Mukono Health Centre IV]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Mukono, Idolobha]]
| {{Coord|0.361111|32.746944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6418934|Kiwoko Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nakaseke]]
| {{Coord|0.844167|32.363056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6960313|Nakaseke Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nakaseke]]
| {{Coord|0.7175|32.39861|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20047273|Nakasero Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q16895628|Nakasero]]''
| {{Coord|0.326944|32.5794|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227099|Nakasongola Military Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nakasongola]]
| {{Coord|1.391111|32.498056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q22935628|Aga Khan University Hospital, Kampala]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q6960368|Nakawa Division]]''
| {{Coord|0.325833|32.613611|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16868935|Angal Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nebbi]]
| {{Coord|2.4075|31.1925|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25066519|Nebbi General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nebbi]]
| {{Coord|2.4775|31.085556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18353174|Ngora Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Ngora District]]
| {{Coord|1.45722|33.7761|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7042637|Nkozi Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q15262424|Nkozi]]''
| {{Coord|0.0025|32.0164|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q14956813|Itojo Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Ntungamo]]
| {{Coord|0.7175|32.398611|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25064575|Anaka General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Nwoya District]]
| {{Coord|2.599722|31.9475|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104875951|Holy Family Hospital Nyapea]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q31974753|Nyapea]]''
| {{Coord|2.462222|30.950556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185307|Nyenga Mission Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q16896022|Nyenga]]''
| {{Coord|0.49|32.885|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q104903313|Pallisa General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Pallisa]]
| {{Coord|1.176111|33.710833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227111|Rakai General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Rakai District]]
| {{Coord|-0.705278|31.4025|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6416719|Kisiizi Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Rukungiri]]
| {{Coord|-0.995833|29.962222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16896016|Nyakibale Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Rukungiri]]
| {{Coord|-0.805|29.9319|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q24185310|Rushere Community Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| ''[[:d:Q7380808|Rushere]]''
| {{Coord|-0.49|30.385|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7563658|Soroti Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Soroti]]
| {{Coord|1.71611|33.6131|display=inline}}
| [[File:Soroti Regional Referral Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q55634969|Terrewode Women’s Community Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Soroti District]]
| {{Coord|1.759167|33.586944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25227085|Tororo General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Tororo District]]
| {{Coord|0.695|34.187778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q139670655|CoRSU Rehabilitation Hospital and Rehabilitation Centre]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Wakiso District]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55074874|Restoration Gateway Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Western Region, Yuganda]]
| {{Coord|2.223611|32.2875|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q60741610|Yumbe General Hospital]]''
|
| [[IYuganda]]
| [[Yumbe District]]
| {{Coord|3.465556|31.243056|display=inline}}
| [[File:Yumbe Hospital Admin Block.jpg|center|128px]]
|
|}
{{Wikidata list end}}
16j3ffy67gqat2tewub4ywuo2d5x8qv
Umuthi
0
18646
124552
124546
2026-06-11T13:04:28Z
Fongcwele
16873
Reverted edit by [[Special:Contributions/Queller47|Queller47]] ([[User talk:Queller47|talk]]) to last revision by [[User:Fongcwele|Fongcwele]]
120891
wikitext
text/x-wiki
[[File:Acacia_xanthophloea-_Koko_Crater_Botanical_Garden_-_IMG_2340.JPG|thumb|Umdlovunga esiqiwini saseHonolulu]]
[[File:Apodytes_dimidiata_tree_-_Cape_Town_77.jpg|thumb|Umuthi uMdakane, eKapa]]
[[File:Dülmen,_Naturschutzgebiet_-Am_Enteborn-_--_2014_--_0202.jpg|thumb|Ihlathi eligcwele imithi emide]]
'''UMuthi''' [[Izitshalo|yisitshalo]] esiphila inkathi ende, esidengokuphakama esinamagatsha namacembe, esakhiwe [[Ukhuni|ngokhuni]] noma esinamagxolo. Ezinye izincasiselo zibala ilala, uhlinzamfuku, idangabane, nezinhlobo zoqalo.
Imithi aziveli kukhokho oyedwa, Kodwa zinendabuko engafani nemiqhinqa ehlukahlukene eyavela ugodo amagatsha ukuze idlondlobale ngaphezu kwezinye izitshalo ukuze ithole ukukhanya kwelanga. Iningi lemiqhinqa yemithi ingamathelambali ''(angiosperm)'' noma amagodonzica (hardwood); bese ezinye zona zingamabekambewu ''(gymnosperm)'' noma amagodontobo. Imithi ivame ukuba nempilo ende, eminye efinyelela emawakeni eminyaka ubudala. Imithi yokuqala yavela eminyakeni eyizigidi ezingama-400 edlule, futhi kuqagelwa ukuba kunemithi eyizigidiyaca emikhulu emhlabeni wonke.
Imithi I amagatsha amaningi athwelwe isibhukuza sogodo esinezikhwepha zezicubu zokhuni, nemithambo engaphakathi ekwazi ukuthwala izithako ezisuka kwenye ingxenye yawo ziye kwenye. Isibhukuza somuthi simbozwe ungqimba lamagxolo oluyisivikelo. Ngaphansi komuthi enhlabathini, kukhona izimpande ezisakazeka kabanzi; eziyisisekelo somuthi futhi ezimonyula umswakama nemisoco enhlabathini. Ngaphezulu kwenhlabathi, kunamagatsha, nemixhantela yawo emincane engamahlume. Amahlume (shoots) came ukuhluma amacembe, okuyiwona abamba isidlakalasi sokukhanya asiphendule izincithi ngenqubo yomdibakhanya, ukuze kube nokudla okuzokhulisa umuthi.
Imithi ithela eminye imithi ngembewu. Izitshalo eziqhakazayo zinembewu phakathi kwezithelo zazo, kuyilapho conifers zithwala imbewu yazo ngezitshopo, bese izikhomane zona zithela ngezinhlamvuyana.
Imithi onamagalelo abalulekile ekunciphiseni ukuguguleka kwenhlabathi, nasekulawuleni isimo sezulu. Iyakwazi ukususa umCalahle ontuhlambili kumoyambulunga futhi iqoqonga amacala womCalahle ezicubwini zayo. Imithi namahlathi ziyikhaya lezilwane eziningi nezitshalo. Zibuye zihlinzeke ngethunzi, imijanjatho, nesivamelo zokufudumeza, nokudla.
=== Amagama wemithi ngesintu ===
uMfula/umhlume - Adina Galpini
uFukuzela - Ocimum obovatum
uMfusamvu - Pittosporum viridiflorum
Isigaganja - Lannea discolor
uLugagu - Acacia tree, natalita
uMgalanga - similar to umdon
uGambushe - Gumtree
uMganu - Sclerocarya caffra
uMunga - Mimosa tree
uMgcalanci - Nknadla tree
Isigceba - strelitzia augusta
Isigcengce - Heevia Paniculosa
Igcibo - Dombeya cymosa
Umgeba - Chilianthus arboreus
Igejalibomvu - from Nkandla
uMgezisa - Cussonia umbrellifera, natalensis
uMgibampethu - Calpurnia lasiogyne n sylvatica
uGobandlovu - Garcinia Livingstonii
uMgologolo - Rhamnus Zeyheri
uMgonswane - Ficus sonderi
Ingonswane - ficus ingens
uMgqangqa - Pleurostylia capensis
uMgqogqo - Berg Prium, pappea capensis
INgqumuza - Scolopia Mundtii
uMgqwabagqwaba - Erythrina latissima
uMkhakhasi - Homalium subsuperum
uMkhakhasibi - Pygeum africanum
uMkhakhasini - Combretum Kraussii
uMgqwashu - Sideroxylon inerme umhlahle
uMgudlangulube - Rawsonia lucida
uMgugudo/ingwavuma - Pseudocassine transvaalensis
uMgulugulu - Strychnos Gerrardi
uMgunguluza - Drypetes natalensis
uMhlwakele - Drypetes gerrard
uMgwagwa - Strychnos dysophylta
INgwebu enkulu - Albizzia
uMgwenya - Harpephyllum caffrum
uMgwenya wezinja - Eckrbergia capensic
uMgwinya - Chrysophyllum viridifolium
uMgxamu - Schotia latifolia n
iHluze - Schotia brachypetala
Isigxanyana - schotia transvaalensis
uMgxwala - Aloe Bainesii
uMhamalala - Strychnos atherstonii
uMhayihayiumkhayikhayi - Mimusops caffra/milkwood
uMwohlo/uMhhohlo - Eelephant wood bolusanthus speciosus
uMuhla/uMhlala - Strychnos spinosa
uMhlabahlungulu - Phyllanthus tree
uMhlabampunzi -
uMhlalampunzi - Sapium reticulatum
uMhlabankunzi - Doryalis caffra
uMhlahlankosi - Zizyphus mucronata/ umhlalabantu
uMhlahle - Sideroxylon inerme
uMhlahlemangcwibi/umhlalahlungulu/umhlalamagwababa - Bridelia micrantha.
uMhlakothi - Rhus villosa
iNhlokoshiyane - Rhus fraseri
uMhlabamvubu - Rhus Legatii
uMhlalajuba - Croton sylvaticus
Isihlalakahle - Haworthia limifolia
uMhlalanyathi/umlalanyathi - Grewia occidentalis
ihlambahlale - Scolopia Eckloni
ihlambageze - Scolopia zyheri
uMhlamabamanzi/umjela - Rauwolfia natalensis
uMhlambandlazi - Lachnopylis floribunda
uMhlandlothi/umhlanhlothi - Albizzia fastigiata
uMhlangothi - Protorhus longifolius
uMkhomizo - Protorhus long!folia
uMhluthi/inhluthi - Protorhus Iongifolia
uMhlangwenya - Cryptocarya fatifolia
uMhlofunga - Acacia Xanthophloae type
uMhlosinga/umkhambathi - Acacia type
Isihlohlela - Allophylus melanocarpus.
Isihlola - Chrysophyllum serratum
uMhlonhlo - Euphorbia ingens
uMphapha - Euphorbia cooperi
iNhlonhlwane - Euphorbia grandidens
uMhlonhlwane - Euphorbia triangularis
Isihlophe - Allophylus africana
uMhlukazi - Syzygium spec
uMhlulambazo - Notobuxus natalensis
iHlunguthi - Commiphora harveyi
iNhlunu yomntwana - Vangueria latifolia
iNhlunu yembuzi - Pavetta caffra
uMsunu wembuzi - Pavetta lanceolata
uMondi - Catha edulis, bushman;s tea
uMhlwehlwe - Xymalos monospora
uMhobohobo - Anthocleista zambesiaca
Iso lemamba - Cassinopsis tinifolia
iNjeli - Artocarpus integrifolia
uMjiwana - Grewia occidentalis.
uMjuluka - Casearea Junodi
uMkhahlu - Conopharyngia ventricosa
uMkhahlulu - Conopharungia elegans
uKhamginqi - Doryalis rhamnoides
uMkhwangu - Erythrophlocum guineense
uMkhathane - Cassipourea Gerrardi
uMkhiphampethu - Calpurnia sqbdecandra
uMkhiwane - wild figtree, Ficus capensis
uMkhoba - Podocarpus latifolius
iNkokhokho - Ficus sonderi
uMkhokhokho - Pygeum africanum
uMkhomakhoma - Cyathea dregci
Inkongoluthi - Cassinc sphaerophyll um
uMkhosikazi - Vitex Rehmannii
{{Commonscat}}
[[Category:Izihlahla]]
ho6i7dj88qaziqyrywel2a1pga3z1gy
INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika
0
27976
124554
123380
2026-06-11T13:27:37Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[Inkonzo yamaphoyisa eningizimu afrika]] to [[INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika]]
123380
wikitext
text/x-wiki
'''ISouth African Police Service''' ( '''SAPS''' ) ngumbutho wamaphoyisa kazwelonke [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika]] . Iziteshi zawo zamaphoyisa eziyi-1,154 eNingizimu Afrika zihlukaniswe ngokwemingcele [[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika|yezifundazwe]], bese kubekwa uKhomishani wesiFundazwe esifundazweni ngasinye. OKhomishani bezifundazwe abayisishiyagalolunye babika ngqo kuKhomishani Kazwelonke. Ihhovisi elikhulu lisyding [[IPitoli|ePitoli]] . <ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=2019-05-21 }}."</ref>
UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika ubeka ukuthi iSouth African Police Service inesibopho sokuvimbela, ukulwa nokuphenya ubugebengu, ukugcina ukuthula emphakathini, ukuvikela nokuvikela abantu baseRiphabhulikhi nempahla yabo, ukugcina nokuqinisa umthetho, ukudala indawo ephephile indawo evikelekile yabo bonke abantu baseNingizimu Afrika, evimbela noma yini engabeka ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi, iphenye nganoma yimaphi amacala asongela ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi,aqinisekise ukuthi izigebengu ziyiswa enkantolo futhi zibambe iqhaza emizameni yokubhekana nezimbangela ubugebengu. <ref>{{Cite web |title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |access-date=2021-07-24 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |dead-url=yes }}</ref>
I-Amnesty International nabanye bazwakalise ukukhathazeka okukhulu ngesihluku samaphoyisa aseNingizimu Afrika,okubandakanya ukuhlukunyezwa nokubulawa kwabantu ngokungacabangeli. <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 February 2013</ref> <ref>{{Cite web |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 October 2013 |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |access-date=24 July 2021 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref>
== Umlando ==
ISouth African Police Service ilanda umsuka wayo [[IKapa|kwiDutch Watch]], okuyinhlangano yezempi eyakhiwe izifiki esiFundazweni saseKapa ngo-1655 ukuvikela izakhamizi nokugcina umthetho nokuhleleka. Ngo 1795, izikhulu British Kusolwa ukulawula Dutch Watch, ngo-1825 wasungula Cape Constabulary (elaba [[IKapa|Cape Town]] Police Force ngo-1840). Ngo-1854, kwamiswa umbutho wamaphoyisa [[ITheku|eThekwini]] owawuzoba ngamaphoyisa aseThekwini Borough, kwathi ngo-1935 waba yiDurban City Police (DCP).UMthetho 3 ka-1855 wasungula iFrontier Armed and Mounted Police Force e- [[IMpumalanga Kapa|Eastern Cape]], yaphinde yabizwa njengeCape Mounted Riflemen ngo-1878.
Amaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAP) asungulwa ngemuva kokusungulwa [[Umbuso waseNingizimu Afrika|kweNyunyana yaseNingizimu Afrika]] ngo-1913. Eminyakeni emine kamuva, i-Mounted Riflemen's Association yanikela ngemisebenzi yayo yezempi kwi-SAP njengoba iningi lezibhamu zayo zazishiya ukusebenza eMpini Yezwe Yokuqala . I-SAP nabezempi babugcinile ubudlelwano obusondelene ngisho nangemva kokuthi iSAP ithathe isibopho saphakade somthetho wasekhaya nokuhleleka ngo-1926. Izikhulu zamaphoyisa zazivame ukunxenxa amasosha ukuba awasekele uma kunezimo eziphuthumayo. Ngesikhathi seMpi Yezwe Yesibili, iqembu elilodwa le-SAP lasebenza ne- 2nd Infantry Division of the [[Ibutho laseningizimu afrika|South African Army]] eNyakatho Afrika.
Ngenkathi iNational Party (NP) ihlanganisa abaphikisi bayo abanenkululeko okhethweni lukazwelonke ngo-1948, uhulumeni omusha washaya umthetho oqinisa ubudlelwano phakathi kwamaphoyisa namasosha. Amaphoyisa abe esehloma kakhulu, ikakhulukazi lapho ebhekene nezixuku ezingalawuleki noma ezinobutha. Umthetho Wezamaphoyisa (No. 7) wango-1958 wandisa inhloso yeSAP ngaphezu kwemisebenzi yamaphoyisa ejwayelekile, futhi wavumela amaphoyisa ukuba aqede iziyaluyalu zomphakathi futhi enze imisebenzi yokulwa nokuhlinzwa. Umthetho Ochibiyela Amaphoyisa (No. 70) wango-1965 wavumela amaphoyisa ukuba agcine noma ngubani, okokuthwala impahla, imoto, ibhanoyi, noma indawo ebangeni elingamakhilomitha amaningi kunoma imuphi umngcele wezwe, nokuthi athathe noma yini etholakala ngaphandle kwencwadi yemvume. Le ndawo yokusesha nokuthunjwa yanwetshwa yaya ebangeni elingamakhilomitha ayisishiyagalombili kunoma yimuphi umngcele ngo-1979 nasezweni lonke ngo-1983.
Ngemuva kokuphela kobandlululo, amaPhoyisa aseNingizimu Afrika aqanjwa kabusha ngokuthi iSouth African Police Service (SAPS),kwathi uMnyango Wezomthetho nama-oda waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyango Wezokuphepha nokuvikeleka, ngokuhambisana nalezi zinguquko ezingokomfanekiso.UNgqongqoshe omusha Wezokuphepha Nokuvikeleka, uSydney Mufamadi, uthole usizo lokuqeqeshwa kwamaphoyisa [[IZimbabwe|eZimbabwe]], e- [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]] naseCanada futhi wamemezela ukuthi ukubekezelelana ngokobuhlanga kanye namalungelo abantu kuzoba yinto ebalulekile ekuqeqeshweni kwamaphoyisa ngokuzayo. Ekupheleni kuka-1995, i-SAPS lase ifakwe ejensi amaphoyisa ayishumi ezwe elaliyi -homeland, futhi kabusha kokubili ezingeni likazwelonke kanye.
== Inhlangano ==
[[File:Police_of_South_Africa_(women).jpg|thumb| Abesifazane besifazane [[IKapa|eKapa]], ngo-2010]]
[[File:Wine_Expo_2014_1.jpg|thumb| Ukuqapha [[IStellenbosch|eStellenbosch]]]]
Izinyunyana ezintathu zamaphoyisa bezisebenza ngokuxoxisana egameni lezisebenzi zamaphoyisa nasekuvikeleni izintshisekelo zabasebenzi, kusukela ngonyaka we-1996. Leyi yinyunyana yamaPhoyisa namaJele Yamalungelo Abantu, enamalungu abalelwa ku-150 000; iSouth African Policing Union (SAPU), enamalunga abalelwa ku-35,000; kanye ne-Public Service Association (PSA), enamalungu abalelwa ku-4,000.
=== Ukwehlukana ===
Indlunkulu yeSouth African Police Service ePitoli ihlelwe ngezigaba eziyisithupha: ''iCrime Combating and Investigation Division'', i- ''Visible Policing Division'', i- ''Internal Stability Division'', ''iCommunity Relations Division'', i- ''Supporting Services Division'', ne- ''Human Resource Management Division'' .
''Uphiko Lokulwa Nobugebengu kanye Nophenyo'' luphethe umsebenzi jikelele wokuxhumanisa ubugebengu nezinqubo zokuphenya. Iphethe ''iCriminal Record Center'', ''iCommercial Crime Unit'', ''iDiamond neGold Branch'', ''iNarcotics Bureau'', ''iStock Theft Unit'', i- ''Inspectorate for Explosives'', ukubulala kanye nokuphanga okutholakala edolobheni elikhulu ngalinye, kanye nezindawo zokweba izimoto ezweni lonke. Ngaphezu kwalokho, lo mnyango uphatha iNational Bureau of Missing Persons, eyasungulwa ngasekupheleni kuka-1994. I- ''Visible Policing Division'' yengamela ukusebenza kwamaphoyisa omphakathi okuphezulu, njengokuqapha izikhulu eziphezulu zikahulumeni kanye nezicukuthwane. Iningi lezindawo zokuhlala zikahulumeni zigadwe ngamalungu ophiko ''lweSpecial Guard Unit'' . I- Special Task Force yokuzithandela yalesi sigaba isingatha izimo zokubanjwa kanye neminye imisebenzi enobungozi obukhulu. Uphiko Lokuzinza Kwangaphakathi lubhekele ukuvimbela nokuqeda udlame lwangaphakathi, nokusiza ezinye izigaba ekulweni nobugebengu. ICommunity Relations Division ibonisana nazo zonke izigaba zamaphoyisa mayelana nokuphendula nokuhlonipha amalungelo abantu. Uphiko Lwezinsizakalo Ezixhasayo luphatha izindaba zezimali, ezomthetho nezokuphatha. Kukhona futhi nokuhlukaniswa okukhulu kwezinqolobane.
=== Isakhiwo sezinga ===
Uhlelo lwamanje lwezinga loPhiko Lwamaphoyisa aseNingizimu Afrika lwamukelwa ngo-Ephreli 2010.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |access-date=2021-07-24 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821025108/http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |dead-url=yes }}</ref>Lolu shintsho lwadala impikiswano njengoba izikhundla ezintsha ezinjengo "jikelele" kanye "no-colonel" zinencazelo yezempi. Ngaphezu kwalokho,uhlelo olusha lwamarenki lukhombisa uhlelo olusetshenziswa ngamaphoyisa aseNingizimu Afrika ngesikhathi [[Uhlelo lobandlululo|sobandlululo]] .Ngo-2009, iPhini likaNgqongqoshe wezamaPhoyisa uFikile Mbalula lakhuluma ngokwenza amaphoyisa abe ngumbutho wezempi ngokushintsha uhlelo lweSAPS ukuze luzobukisisa kahle uhlelo lwezempi. Lokhu kudale impikiswano enkulu evela kubantu abagxeka lokho abakubiza "ngokulwa" kwamaphoyisa. <ref>[http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71619?oid=148248&sn=Detail The professor and the police minister.] </ref> <ref>[http://www.mg.co.za/article/2009-10-19-asmal-militarisation-of-police-is-craziness Asmal: Militarisation of police is "craziness" Mail & Guardian, 19 October 2009]</ref> <ref>[http://www.opendemocracy.net/christopher-mcmichael/green-zone-nation-south-african-government%E2%80%99s-new-growth-path Green Zone Nation: The South African government’s new growth path]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Open Democracy'', 19 March 2012</ref>
Uhlelo lwesimo luchibiyelwe ngo-2016. Kwethulwa iqhaza likakhomishana wamaphoyisa esifundeni, enesikhundla sokuba ngu-lieutenant general. Izikhundla ezinkulu nezama-lieutenant zaqedwa, kwathi ama-lieutenant athatha isikhundla sokuba ukaputeni nezikhulu ezithatha isikhundla sokuba ngu-lieutenant colonel.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Izinhlu zamaphoyisa aseNingizimu Afrika
| Iqembu
! colspan="4" | Abaphathi Abakhulu - Izikhulu Ezithunyelwe
|-
| Isikhundla
| Okujwayelekile (Gen)
| ULieutenant General (Lt Gen)
| UMajor General (Maj Gen)
| UBrigadier
|-
| ''<small>Indima</small>''
| ''<small>Ukuqokwa kwe-<br /><br /><br /><br /></small>''<nowiki></br></nowiki> ''<small>UKhomishani Kazwelonke</small>''
| ''<small>I-Actg.</small>'' ''<small>UKhomishani Kazwelonke,<br /><br /><br /><br /></small>''<nowiki></br></nowiki> ''<small>IPhini Likakhomishana Kazwelonke,<br /><br /><br /><br /></small>''<nowiki></br></nowiki> ''<small>UKomishina wesiFunda,<br /><br /><br /><br /></small>''<nowiki></br></nowiki> ''<small>UKhomishani wesiFundazwe,<br /><br /><br /><br /></small>''<nowiki></br></nowiki> ''<small>Ukhomishani Ohlukanisayo</small>''
|
|
|-
| I-Insignia
|</img>
|</img>
|</img>
|</img>
|-
| colspan="5" |
|-
|Iqembu
! colspan="4" | Izikhulu Ezithunjiwe
|-
| Isikhundla
| UColonel (Col)
| ULieutenant Colonel (Lt Col)
| UCaptain
|
|-
| I-Insignia
|</img>
|</img>
| </img>
|
|-
| colspan="5" |
|-
| Iqembu
! colspan="4" | Izikhulu Ezingathunyelwe
|-
| Isikhundla
| UWarrant Officer (WO)
| USergeant (Sgt)
| UConstable (Const)
|
|}
=== Amakhomishani kaZwelonke ===
{| class="wikitable"
!Ithemu iqalile
! Ithemu iphelile
! Isikhundla
! Isibongo
! Ama-initials
|-
| 1913
| 1928
| UColonel
| Umshayeli
| HBN Izinsika
|-
| 1928
| Ngo-1945
| UMajor General
| de Villiers
| IP
|-
| Ngo-1945
| 1951
| UMajor General
| Isundu
| RJ
|-
| 1951
| 1954
| UMajor General
| Isiqubu
| JA
|-
| 1954
| 1960
| UMajor General
| URademeyer
| CI
|-
| 1960
| 1962
| ULieutenant General
| du Plooy
| HJ
|-
| 1962
| Ngo-1968
| Jikelele
| UKeevy
| JM
|-
| Ngo-1968
| 1971
| Jikelele
| Gous
| JP
|-
| 1971
| Ngo-1973
| Jikelele
| UJoubert
| GJ
|-
| Ngo-1973
| Ngo-1975
| Jikelele
| Crous
| TJ
|-
| Ngo-1975
| Ngo-1978
| Jikelele
| Prinsloo
| GL
|-
| Ngo-1978
| 1983
| Jikelele
| Geldenhuys
| I-MCW
|-
| 1983
| Ngo-1987
| Jikelele
| UCoetzee
| PJ
|-
| Ngo-1987
| 1989
| Jikelele
| de Witt
| HG
|-
| 1989
| 1995
| Jikelele
| van der Merwe
| JG
|-
| 1995
| 2000
| Jikelele
| UFivaz
| JG
|-
| 2000
| 2009
| Jikelele
| USelebi
| JS
|-
| 2009
| 2012
| Jikelele
| UCele
| BH
|-
| 2012
| 2015
| Jikelele
| UPhiyega
| MV
|-
| 2015
| 2017
| Jikelele
| UPhahlane
| KJ
|-
| 2017
| 2017
| Jikelele
| Mothiba
| UL.
|-
| 2017
|
| Jikelele
| Sitole
| KJ
|}
== Izinsizakusebenza ==
=== Izimoto ===
Ngasekuqaleni kwawo-1990, amaphoyisa ayehlonyiswe ngezimoto ezihambisa intuthu nesisi esikhalisa unyembezi, amaloli amathangi anezinganono zamanzi, izimoto ezazikhipha ucingo oluhlabayo noma ucingo lwensingo ukuze zivale izindawo, nezindiza eziningi zamaphiko ukuze zibhekwe, ukuphathwa kwamandla aphansi komhlaba, ukuthunyelwa ngokushesha kweQembu eliQokiwe kanye namaqembu ochwepheshe ezigcawini zobugebengu nokunyakaza kwabasebenzi be-VIP. I- RG-12 'Nyala' isemotweni yezinsimbi esetshenziswa kakhulu. Imoto iCasspir Mine-Resistant Ambush Protected Vehicle ingenye imoto ephawulekayo esetshenziswa ngamaphoyisa.<gallery widths="200">
File:South African Police car - Durban (2).JPG|Imoto yamaphoyisa [[Mazda3|iMazda3]]
File:South African Police car - highway patrol.jpg|[[BMW 3 Series]] Highway Patrol
File:South African Police car - Pilgrims.JPG|[[Toyota Hilux|IToyota Hilux]]
File:South African Police car - Ulundi (8).JPG|I-RG-12, eyaziwa njengeNyala
File:SAPS HELICOPTERS 002.jpg|Indiza enophephela emhlane i-South African Police Service Bo 105
</gallery>
=== Ukundiza ===
UMbutho wamaPhoyisa aseNingizimu Afrika usebenzisa izindiza ezingama-34 nezindiza ezinophephela emhlane.{{Col-begin}}{{col-2}}
'''Airplanes'''
* 9 x [[Pilatus PC-6|Pilatus PC-6/B2-H4]]
* 1 x [[Beechcraft King Air|Beech King Air C90A]]
* 1 x [[Cessna 680 Citation Sovereign]]
* 1 x [[Pilatus PC-12]]/47
{{col-2}}
'''Helicopters'''
* 13 x [[Eurocopter AS350|Eurocopter AS350 B3]]
* 6 x [[Robinson R44]]
* 2 x [[MD Helicopters MD 500|McDonnell-Douglas 369E]]
* 1 x [[MBB/Kawasaki BK 117|MBB Bk 117B1]]
{{Col-end}}
=== Izibhamu ===
[[File:South_african_police_may_2010.jpg|thumb| Amaphoyisa aphethe izibhamu i- Vektor R5 [[IGoli (idolobha)|ngezibhamu eGoli]], ngo-2010]]
South African Police Service nezikhulu ngokuvamile baphathe Vektor Z88 9mm isibhamu kanye sikapelepele . Amaphoyisa aseKapa afakwe iBeretta 92, noma iBeretta PX Storm. Imoto yokugada ngayinye ivamise ukuba nayo ifakwe isibhamu esingu-R5 . Ukususa ukuphazamiseka kusetshenziswa izibhamu ezinhlobonhlobo, okubandakanya izibhamu ezingama- R1 semi-automatic, BXP sub-machine gun, Musler 12 gauge shotgun (ekwazi ukudubula izinhlamvu zenjoloba ezilwa nodlame eziqukethwe kumakhilogremu wesibhamu esijwayelekile), kanye negesi ekhala izinyembezi nama-pensela flares. Isibhamu i-R1 sikhishwe kuzo zonke izikhali zamaphoyisa zangaphambili kusukela maphakathi neminyaka yama-1990, kodwa sisasetshenziswa yizinhlaka zeSpecial Task Force .
== Ukugxekwa kanye nezimpikiswano ==
=== Ukuphatha ===
Kusukela kwahamba ukhomishani wokuqala wentando yeningi eNingizimu Afrika uGeorge Fivaz ngoJanuwari 2000, amakhomishani amaningi alandelanayo ahlulekile ukuqeda ihlandla elilodwa ehhovisi, athinteka kakhulu futhi athweswa icala lokungaziphathi kahle.
Ukusatshalaliswa kwabasebenzi kube nempikiswano, izishayamthetho zendawo zibuza ukuthi kungani izindawo ezidinga kakhulu izinsizakusebenza zamaphoyisa zinganakwa.Umnyango wagxekwa nguHulumeni waseWestern Cape ngokunikeza abasebenzi abasebancane kakhulu (abalungiselelwe inani labantu) ngokushoda kwamaphoyisa angama-2 392, yize babenezinga eliphezulu kakhulu lokubulawa kwabantu.Lokhu kube yisihloko seKhomishini yaseKhayelitsha .
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
edi9w96lrp7yjifbg6mz791o5vikz7d
124557
124554
2026-06-11T13:57:23Z
Fongcwele
16873
/* Isakhiwo sezinga */
124557
wikitext
text/x-wiki
'''ISouth African Police Service''' ( '''SAPS''' ) ngumbutho wamaphoyisa kazwelonke [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika]] . Iziteshi zawo zamaphoyisa eziyi-1,154 eNingizimu Afrika zihlukaniswe ngokwemingcele [[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika|yezifundazwe]], bese kubekwa uKhomishani wesiFundazwe esifundazweni ngasinye. OKhomishani bezifundazwe abayisishiyagalolunye babika ngqo kuKhomishani Kazwelonke. Ihhovisi elikhulu lisyding [[IPitoli|ePitoli]] . <ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=2019-05-21 }}."</ref>
UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika ubeka ukuthi iSouth African Police Service inesibopho sokuvimbela, ukulwa nokuphenya ubugebengu, ukugcina ukuthula emphakathini, ukuvikela nokuvikela abantu baseRiphabhulikhi nempahla yabo, ukugcina nokuqinisa umthetho, ukudala indawo ephephile indawo evikelekile yabo bonke abantu baseNingizimu Afrika, evimbela noma yini engabeka ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi, iphenye nganoma yimaphi amacala asongela ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi,aqinisekise ukuthi izigebengu ziyiswa enkantolo futhi zibambe iqhaza emizameni yokubhekana nezimbangela ubugebengu. <ref>{{Cite web |title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |access-date=2021-07-24 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |dead-url=yes }}</ref>
I-Amnesty International nabanye bazwakalise ukukhathazeka okukhulu ngesihluku samaphoyisa aseNingizimu Afrika,okubandakanya ukuhlukunyezwa nokubulawa kwabantu ngokungacabangeli. <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 February 2013</ref> <ref>{{Cite web |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 October 2013 |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |access-date=24 July 2021 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref>
== Umlando ==
ISouth African Police Service ilanda umsuka wayo [[IKapa|kwiDutch Watch]], okuyinhlangano yezempi eyakhiwe izifiki esiFundazweni saseKapa ngo-1655 ukuvikela izakhamizi nokugcina umthetho nokuhleleka. Ngo 1795, izikhulu British Kusolwa ukulawula Dutch Watch, ngo-1825 wasungula Cape Constabulary (elaba [[IKapa|Cape Town]] Police Force ngo-1840). Ngo-1854, kwamiswa umbutho wamaphoyisa [[ITheku|eThekwini]] owawuzoba ngamaphoyisa aseThekwini Borough, kwathi ngo-1935 waba yiDurban City Police (DCP).UMthetho 3 ka-1855 wasungula iFrontier Armed and Mounted Police Force e- [[IMpumalanga Kapa|Eastern Cape]], yaphinde yabizwa njengeCape Mounted Riflemen ngo-1878.
Amaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAP) asungulwa ngemuva kokusungulwa [[Umbuso waseNingizimu Afrika|kweNyunyana yaseNingizimu Afrika]] ngo-1913. Eminyakeni emine kamuva, i-Mounted Riflemen's Association yanikela ngemisebenzi yayo yezempi kwi-SAP njengoba iningi lezibhamu zayo zazishiya ukusebenza eMpini Yezwe Yokuqala . I-SAP nabezempi babugcinile ubudlelwano obusondelene ngisho nangemva kokuthi iSAP ithathe isibopho saphakade somthetho wasekhaya nokuhleleka ngo-1926. Izikhulu zamaphoyisa zazivame ukunxenxa amasosha ukuba awasekele uma kunezimo eziphuthumayo. Ngesikhathi seMpi Yezwe Yesibili, iqembu elilodwa le-SAP lasebenza ne- 2nd Infantry Division of the [[Ibutho laseningizimu afrika|South African Army]] eNyakatho Afrika.
Ngenkathi iNational Party (NP) ihlanganisa abaphikisi bayo abanenkululeko okhethweni lukazwelonke ngo-1948, uhulumeni omusha washaya umthetho oqinisa ubudlelwano phakathi kwamaphoyisa namasosha. Amaphoyisa abe esehloma kakhulu, ikakhulukazi lapho ebhekene nezixuku ezingalawuleki noma ezinobutha. Umthetho Wezamaphoyisa (No. 7) wango-1958 wandisa inhloso yeSAP ngaphezu kwemisebenzi yamaphoyisa ejwayelekile, futhi wavumela amaphoyisa ukuba aqede iziyaluyalu zomphakathi futhi enze imisebenzi yokulwa nokuhlinzwa. Umthetho Ochibiyela Amaphoyisa (No. 70) wango-1965 wavumela amaphoyisa ukuba agcine noma ngubani, okokuthwala impahla, imoto, ibhanoyi, noma indawo ebangeni elingamakhilomitha amaningi kunoma imuphi umngcele wezwe, nokuthi athathe noma yini etholakala ngaphandle kwencwadi yemvume. Le ndawo yokusesha nokuthunjwa yanwetshwa yaya ebangeni elingamakhilomitha ayisishiyagalombili kunoma yimuphi umngcele ngo-1979 nasezweni lonke ngo-1983.
Ngemuva kokuphela kobandlululo, amaPhoyisa aseNingizimu Afrika aqanjwa kabusha ngokuthi iSouth African Police Service (SAPS),kwathi uMnyango Wezomthetho nama-oda waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyango Wezokuphepha nokuvikeleka, ngokuhambisana nalezi zinguquko ezingokomfanekiso.UNgqongqoshe omusha Wezokuphepha Nokuvikeleka, uSydney Mufamadi, uthole usizo lokuqeqeshwa kwamaphoyisa [[IZimbabwe|eZimbabwe]], e- [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]] naseCanada futhi wamemezela ukuthi ukubekezelelana ngokobuhlanga kanye namalungelo abantu kuzoba yinto ebalulekile ekuqeqeshweni kwamaphoyisa ngokuzayo. Ekupheleni kuka-1995, i-SAPS lase ifakwe ejensi amaphoyisa ayishumi ezwe elaliyi -homeland, futhi kabusha kokubili ezingeni likazwelonke kanye.
== Inhlangano ==
[[File:Police_of_South_Africa_(women).jpg|thumb| Abesifazane besifazane [[IKapa|eKapa]], ngo-2010]]
[[File:Wine_Expo_2014_1.jpg|thumb| Ukuqapha [[IStellenbosch|eStellenbosch]]]]
Izinyunyana ezintathu zamaphoyisa bezisebenza ngokuxoxisana egameni lezisebenzi zamaphoyisa nasekuvikeleni izintshisekelo zabasebenzi, kusukela ngonyaka we-1996. Leyi yinyunyana yamaPhoyisa namaJele Yamalungelo Abantu, enamalungu abalelwa ku-150 000; iSouth African Policing Union (SAPU), enamalunga abalelwa ku-35,000; kanye ne-Public Service Association (PSA), enamalungu abalelwa ku-4,000.
=== Ukwehlukana ===
Indlunkulu yeSouth African Police Service ePitoli ihlelwe ngezigaba eziyisithupha: ''iCrime Combating and Investigation Division'', i- ''Visible Policing Division'', i- ''Internal Stability Division'', ''iCommunity Relations Division'', i- ''Supporting Services Division'', ne- ''Human Resource Management Division'' .
''Uphiko Lokulwa Nobugebengu kanye Nophenyo'' luphethe umsebenzi jikelele wokuxhumanisa ubugebengu nezinqubo zokuphenya. Iphethe ''iCriminal Record Center'', ''iCommercial Crime Unit'', ''iDiamond neGold Branch'', ''iNarcotics Bureau'', ''iStock Theft Unit'', i- ''Inspectorate for Explosives'', ukubulala kanye nokuphanga okutholakala edolobheni elikhulu ngalinye, kanye nezindawo zokweba izimoto ezweni lonke. Ngaphezu kwalokho, lo mnyango uphatha iNational Bureau of Missing Persons, eyasungulwa ngasekupheleni kuka-1994. I- ''Visible Policing Division'' yengamela ukusebenza kwamaphoyisa omphakathi okuphezulu, njengokuqapha izikhulu eziphezulu zikahulumeni kanye nezicukuthwane. Iningi lezindawo zokuhlala zikahulumeni zigadwe ngamalungu ophiko ''lweSpecial Guard Unit'' . I- Special Task Force yokuzithandela yalesi sigaba isingatha izimo zokubanjwa kanye neminye imisebenzi enobungozi obukhulu. Uphiko Lokuzinza Kwangaphakathi lubhekele ukuvimbela nokuqeda udlame lwangaphakathi, nokusiza ezinye izigaba ekulweni nobugebengu. ICommunity Relations Division ibonisana nazo zonke izigaba zamaphoyisa mayelana nokuphendula nokuhlonipha amalungelo abantu. Uphiko Lwezinsizakalo Ezixhasayo luphatha izindaba zezimali, ezomthetho nezokuphatha. Kukhona futhi nokuhlukaniswa okukhulu kwezinqolobane.
=== Uhlaka loqhiwu ===
Uhlelo lwamanje lwezinga loPhiko Lwamaphoyisa aseNingizimu Afrika lwamukelwa ngo-Ephreli 2010.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |access-date=2021-07-24 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821025108/http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |dead-url=yes }}</ref>Lolu shintsho lwadala impikiswano njengoba izikhundla ezintsha ezinjengo "jikelele" kanye "no-colonel" zinencazelo yezempi. Ngaphezu kwalokho,uhlelo olusha lwamarenki lukhombisa uhlelo olusetshenziswa ngamaphoyisa aseNingizimu Afrika ngesikhathi [[Uhlelo lobandlululo|sobandlululo]] .Ngo-2009, iPhini likaNgqongqoshe wezamaPhoyisa uFikile Mbalula lakhuluma ngokwenza amaphoyisa abe ngumbutho wezempi ngokushintsha uhlelo lweSAPS ukuze luzobukisisa kahle uhlelo lwezempi. Lokhu kudale impikiswano enkulu evela kubantu abagxeka lokho abakubiza "ngokulwa" kwamaphoyisa. <ref>[http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71619?oid=148248&sn=Detail The professor and the police minister.] </ref> <ref>[http://www.mg.co.za/article/2009-10-19-asmal-militarisation-of-police-is-craziness Asmal: Militarisation of police is "craziness" Mail & Guardian, 19 October 2009]</ref> <ref>[http://www.opendemocracy.net/christopher-mcmichael/green-zone-nation-south-african-government%E2%80%99s-new-growth-path Green Zone Nation: The South African government’s new growth path]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Open Democracy'', 19 March 2012</ref>
Uhlelo lwesimo luchibiyelwe ngo-2016. Kwethulwa iqhaza likakhomishana wamaphoyisa esifundeni, enesikhundla sokuba ngu-lieutenant general. Izikhundla ezinkulu nezama-lieutenant zaqedwa, kwathi ama-lieutenant athatha isikhundla sokuba ukaputeni nezikhulu ezithatha isikhundla sokuba ngu-lieutenant colonel.
===Isikhulu esiphezulu===
As of 2024 the National Commissioner is Lt. Gen. Sehlahle Fannie Masemola,[20] who was appointed on 31 March 2022.[21][22] Leon Mbangwa is Chief of Staff
===Uqhiwu lwezikhundla===
{| class="wikitable"
|+Uhlaka lwezikhundla (March 2023)<ref name="ar2023"/>
!UQhiwu
!Inani labasebenzi
|-
|Abasebenzi bomnyango
|30
|-
|INhloko kazwelonke (UMkhuzi)
|1
|-
|Iphini lenhloko kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|4
|-
|INhloko yohlaka kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|12
|-
|Izinhloko zezifundazwe (Iphini lomkhuzi)
|9
|-
|ISekelamkhuzi oyiphini
|156
|-
|UMvivi
|623
|-
|UMsengi
|2,417
|-
|UMsengi oyiphini
|5,975
|-
|INdunayekhulu
|12,155
|-
|Amaphoyisa angaphansi
|123,896
|-
|Izisebenzi ngokomthetho wenkonzo yomphakathi
|34,226
|-
|'''Abasebenzi bebonke'''
|'''179,502'''
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Police ranks of South Africa: Commissioned Officers
|-
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphezulu
|-
!Rank
||UMkhuzi (Gen)
||IPhini lomkhuzi (Lt Gen)
||Isekelamkhuzi oyiphini (Maj Gen)
||UMvivi
|-
!''<small>Role</small>''
||''<small>Uqokwa<br />njengeNhloko kazwelonke</small>''
||''<small>Ibamba lenhloko kazwelonke,<br />Iphini lenhloko kazwelonke,<br />Izinhloko zezifunda,<br />Izinhloko zezifundazwe,<br />Inhloko yohlaka</small>''
|-
!Insignia
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-9.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-8.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-7.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-6.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa aphezulu
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphakathi
|-
!UQhiwu
||UMsengi (Col)
||UMsengi oyiphini (Lt Col)
||INdunayekhulu
|-
!Insignia
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-5.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-4.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-2.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa angaphansi
!Group
! colspan="4" | Olunye uqhiwu
|-
!UQhiwu
||INdunayeshumi (WO)
||USigaxamabhande (Sgt)
||INgqovolo (Const)
|-
!Insignia
||[[File:SouthAfrice-Police-Warrant Officer.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Sergeant.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Constable.svg|50px]]
|}
=== Amakhomishani kaZwelonke ===
{| class="wikitable"
!Ithemu iqalile
! Ithemu iphelile
! Isikhundla
! Isibongo
! Ama-initials
|-
| 1913
| 1928
| UColonel
| Umshayeli
| HBN Izinsika
|-
| 1928
| Ngo-1945
| UMajor General
| de Villiers
| IP
|-
| Ngo-1945
| 1951
| UMajor General
| Isundu
| RJ
|-
| 1951
| 1954
| UMajor General
| Isiqubu
| JA
|-
| 1954
| 1960
| UMajor General
| URademeyer
| CI
|-
| 1960
| 1962
| ULieutenant General
| du Plooy
| HJ
|-
| 1962
| Ngo-1968
| Jikelele
| UKeevy
| JM
|-
| Ngo-1968
| 1971
| Jikelele
| Gous
| JP
|-
| 1971
| Ngo-1973
| Jikelele
| UJoubert
| GJ
|-
| Ngo-1973
| Ngo-1975
| Jikelele
| Crous
| TJ
|-
| Ngo-1975
| Ngo-1978
| Jikelele
| Prinsloo
| GL
|-
| Ngo-1978
| 1983
| Jikelele
| Geldenhuys
| I-MCW
|-
| 1983
| Ngo-1987
| Jikelele
| UCoetzee
| PJ
|-
| Ngo-1987
| 1989
| Jikelele
| de Witt
| HG
|-
| 1989
| 1995
| Jikelele
| van der Merwe
| JG
|-
| 1995
| 2000
| Jikelele
| UFivaz
| JG
|-
| 2000
| 2009
| Jikelele
| USelebi
| JS
|-
| 2009
| 2012
| Jikelele
| UCele
| BH
|-
| 2012
| 2015
| Jikelele
| UPhiyega
| MV
|-
| 2015
| 2017
| Jikelele
| UPhahlane
| KJ
|-
| 2017
| 2017
| Jikelele
| Mothiba
| UL.
|-
| 2017
|
| Jikelele
| Sitole
| KJ
|}
== Izinsizakusebenza ==
=== Izimoto ===
Ngasekuqaleni kwawo-1990, amaphoyisa ayehlonyiswe ngezimoto ezihambisa intuthu nesisi esikhalisa unyembezi, amaloli amathangi anezinganono zamanzi, izimoto ezazikhipha ucingo oluhlabayo noma ucingo lwensingo ukuze zivale izindawo, nezindiza eziningi zamaphiko ukuze zibhekwe, ukuphathwa kwamandla aphansi komhlaba, ukuthunyelwa ngokushesha kweQembu eliQokiwe kanye namaqembu ochwepheshe ezigcawini zobugebengu nokunyakaza kwabasebenzi be-VIP. I- RG-12 'Nyala' isemotweni yezinsimbi esetshenziswa kakhulu. Imoto iCasspir Mine-Resistant Ambush Protected Vehicle ingenye imoto ephawulekayo esetshenziswa ngamaphoyisa.<gallery widths="200">
File:South African Police car - Durban (2).JPG|Imoto yamaphoyisa [[Mazda3|iMazda3]]
File:South African Police car - highway patrol.jpg|[[BMW 3 Series]] Highway Patrol
File:South African Police car - Pilgrims.JPG|[[Toyota Hilux|IToyota Hilux]]
File:South African Police car - Ulundi (8).JPG|I-RG-12, eyaziwa njengeNyala
File:SAPS HELICOPTERS 002.jpg|Indiza enophephela emhlane i-South African Police Service Bo 105
</gallery>
=== Ukundiza ===
UMbutho wamaPhoyisa aseNingizimu Afrika usebenzisa izindiza ezingama-34 nezindiza ezinophephela emhlane.{{Col-begin}}{{col-2}}
'''Airplanes'''
* 9 x [[Pilatus PC-6|Pilatus PC-6/B2-H4]]
* 1 x [[Beechcraft King Air|Beech King Air C90A]]
* 1 x [[Cessna 680 Citation Sovereign]]
* 1 x [[Pilatus PC-12]]/47
{{col-2}}
'''Helicopters'''
* 13 x [[Eurocopter AS350|Eurocopter AS350 B3]]
* 6 x [[Robinson R44]]
* 2 x [[MD Helicopters MD 500|McDonnell-Douglas 369E]]
* 1 x [[MBB/Kawasaki BK 117|MBB Bk 117B1]]
{{Col-end}}
=== Izibhamu ===
[[File:South_african_police_may_2010.jpg|thumb| Amaphoyisa aphethe izibhamu i- Vektor R5 [[IGoli (idolobha)|ngezibhamu eGoli]], ngo-2010]]
South African Police Service nezikhulu ngokuvamile baphathe Vektor Z88 9mm isibhamu kanye sikapelepele . Amaphoyisa aseKapa afakwe iBeretta 92, noma iBeretta PX Storm. Imoto yokugada ngayinye ivamise ukuba nayo ifakwe isibhamu esingu-R5 . Ukususa ukuphazamiseka kusetshenziswa izibhamu ezinhlobonhlobo, okubandakanya izibhamu ezingama- R1 semi-automatic, BXP sub-machine gun, Musler 12 gauge shotgun (ekwazi ukudubula izinhlamvu zenjoloba ezilwa nodlame eziqukethwe kumakhilogremu wesibhamu esijwayelekile), kanye negesi ekhala izinyembezi nama-pensela flares. Isibhamu i-R1 sikhishwe kuzo zonke izikhali zamaphoyisa zangaphambili kusukela maphakathi neminyaka yama-1990, kodwa sisasetshenziswa yizinhlaka zeSpecial Task Force .
== Ukugxekwa kanye nezimpikiswano ==
=== Ukuphatha ===
Kusukela kwahamba ukhomishani wokuqala wentando yeningi eNingizimu Afrika uGeorge Fivaz ngoJanuwari 2000, amakhomishani amaningi alandelanayo ahlulekile ukuqeda ihlandla elilodwa ehhovisi, athinteka kakhulu futhi athweswa icala lokungaziphathi kahle.
Ukusatshalaliswa kwabasebenzi kube nempikiswano, izishayamthetho zendawo zibuza ukuthi kungani izindawo ezidinga kakhulu izinsizakusebenza zamaphoyisa zinganakwa.Umnyango wagxekwa nguHulumeni waseWestern Cape ngokunikeza abasebenzi abasebancane kakhulu (abalungiselelwe inani labantu) ngokushoda kwamaphoyisa angama-2 392, yize babenezinga eliphezulu kakhulu lokubulawa kwabantu.Lokhu kube yisihloko seKhomishini yaseKhayelitsha .
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
eba56p3ls55y2tc3psjp6x1vh3ojprm
124558
124557
2026-06-11T14:00:29Z
Fongcwele
16873
/* Uqhiwu lwezikhundla */
124558
wikitext
text/x-wiki
'''ISouth African Police Service''' ( '''SAPS''' ) ngumbutho wamaphoyisa kazwelonke [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika]] . Iziteshi zawo zamaphoyisa eziyi-1,154 eNingizimu Afrika zihlukaniswe ngokwemingcele [[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika|yezifundazwe]], bese kubekwa uKhomishani wesiFundazwe esifundazweni ngasinye. OKhomishani bezifundazwe abayisishiyagalolunye babika ngqo kuKhomishani Kazwelonke. Ihhovisi elikhulu lisyding [[IPitoli|ePitoli]] . <ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=2019-05-21 }}."</ref>
UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika ubeka ukuthi iSouth African Police Service inesibopho sokuvimbela, ukulwa nokuphenya ubugebengu, ukugcina ukuthula emphakathini, ukuvikela nokuvikela abantu baseRiphabhulikhi nempahla yabo, ukugcina nokuqinisa umthetho, ukudala indawo ephephile indawo evikelekile yabo bonke abantu baseNingizimu Afrika, evimbela noma yini engabeka ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi, iphenye nganoma yimaphi amacala asongela ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi,aqinisekise ukuthi izigebengu ziyiswa enkantolo futhi zibambe iqhaza emizameni yokubhekana nezimbangela ubugebengu. <ref>{{Cite web |title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |access-date=2021-07-24 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |dead-url=yes }}</ref>
I-Amnesty International nabanye bazwakalise ukukhathazeka okukhulu ngesihluku samaphoyisa aseNingizimu Afrika,okubandakanya ukuhlukunyezwa nokubulawa kwabantu ngokungacabangeli. <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 February 2013</ref> <ref>{{Cite web |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 October 2013 |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |access-date=24 July 2021 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref>
== Umlando ==
ISouth African Police Service ilanda umsuka wayo [[IKapa|kwiDutch Watch]], okuyinhlangano yezempi eyakhiwe izifiki esiFundazweni saseKapa ngo-1655 ukuvikela izakhamizi nokugcina umthetho nokuhleleka. Ngo 1795, izikhulu British Kusolwa ukulawula Dutch Watch, ngo-1825 wasungula Cape Constabulary (elaba [[IKapa|Cape Town]] Police Force ngo-1840). Ngo-1854, kwamiswa umbutho wamaphoyisa [[ITheku|eThekwini]] owawuzoba ngamaphoyisa aseThekwini Borough, kwathi ngo-1935 waba yiDurban City Police (DCP).UMthetho 3 ka-1855 wasungula iFrontier Armed and Mounted Police Force e- [[IMpumalanga Kapa|Eastern Cape]], yaphinde yabizwa njengeCape Mounted Riflemen ngo-1878.
Amaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAP) asungulwa ngemuva kokusungulwa [[Umbuso waseNingizimu Afrika|kweNyunyana yaseNingizimu Afrika]] ngo-1913. Eminyakeni emine kamuva, i-Mounted Riflemen's Association yanikela ngemisebenzi yayo yezempi kwi-SAP njengoba iningi lezibhamu zayo zazishiya ukusebenza eMpini Yezwe Yokuqala . I-SAP nabezempi babugcinile ubudlelwano obusondelene ngisho nangemva kokuthi iSAP ithathe isibopho saphakade somthetho wasekhaya nokuhleleka ngo-1926. Izikhulu zamaphoyisa zazivame ukunxenxa amasosha ukuba awasekele uma kunezimo eziphuthumayo. Ngesikhathi seMpi Yezwe Yesibili, iqembu elilodwa le-SAP lasebenza ne- 2nd Infantry Division of the [[Ibutho laseningizimu afrika|South African Army]] eNyakatho Afrika.
Ngenkathi iNational Party (NP) ihlanganisa abaphikisi bayo abanenkululeko okhethweni lukazwelonke ngo-1948, uhulumeni omusha washaya umthetho oqinisa ubudlelwano phakathi kwamaphoyisa namasosha. Amaphoyisa abe esehloma kakhulu, ikakhulukazi lapho ebhekene nezixuku ezingalawuleki noma ezinobutha. Umthetho Wezamaphoyisa (No. 7) wango-1958 wandisa inhloso yeSAP ngaphezu kwemisebenzi yamaphoyisa ejwayelekile, futhi wavumela amaphoyisa ukuba aqede iziyaluyalu zomphakathi futhi enze imisebenzi yokulwa nokuhlinzwa. Umthetho Ochibiyela Amaphoyisa (No. 70) wango-1965 wavumela amaphoyisa ukuba agcine noma ngubani, okokuthwala impahla, imoto, ibhanoyi, noma indawo ebangeni elingamakhilomitha amaningi kunoma imuphi umngcele wezwe, nokuthi athathe noma yini etholakala ngaphandle kwencwadi yemvume. Le ndawo yokusesha nokuthunjwa yanwetshwa yaya ebangeni elingamakhilomitha ayisishiyagalombili kunoma yimuphi umngcele ngo-1979 nasezweni lonke ngo-1983.
Ngemuva kokuphela kobandlululo, amaPhoyisa aseNingizimu Afrika aqanjwa kabusha ngokuthi iSouth African Police Service (SAPS),kwathi uMnyango Wezomthetho nama-oda waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyango Wezokuphepha nokuvikeleka, ngokuhambisana nalezi zinguquko ezingokomfanekiso.UNgqongqoshe omusha Wezokuphepha Nokuvikeleka, uSydney Mufamadi, uthole usizo lokuqeqeshwa kwamaphoyisa [[IZimbabwe|eZimbabwe]], e- [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]] naseCanada futhi wamemezela ukuthi ukubekezelelana ngokobuhlanga kanye namalungelo abantu kuzoba yinto ebalulekile ekuqeqeshweni kwamaphoyisa ngokuzayo. Ekupheleni kuka-1995, i-SAPS lase ifakwe ejensi amaphoyisa ayishumi ezwe elaliyi -homeland, futhi kabusha kokubili ezingeni likazwelonke kanye.
== Inhlangano ==
[[File:Police_of_South_Africa_(women).jpg|thumb| Abesifazane besifazane [[IKapa|eKapa]], ngo-2010]]
[[File:Wine_Expo_2014_1.jpg|thumb| Ukuqapha [[IStellenbosch|eStellenbosch]]]]
Izinyunyana ezintathu zamaphoyisa bezisebenza ngokuxoxisana egameni lezisebenzi zamaphoyisa nasekuvikeleni izintshisekelo zabasebenzi, kusukela ngonyaka we-1996. Leyi yinyunyana yamaPhoyisa namaJele Yamalungelo Abantu, enamalungu abalelwa ku-150 000; iSouth African Policing Union (SAPU), enamalunga abalelwa ku-35,000; kanye ne-Public Service Association (PSA), enamalungu abalelwa ku-4,000.
=== Ukwehlukana ===
Indlunkulu yeSouth African Police Service ePitoli ihlelwe ngezigaba eziyisithupha: ''iCrime Combating and Investigation Division'', i- ''Visible Policing Division'', i- ''Internal Stability Division'', ''iCommunity Relations Division'', i- ''Supporting Services Division'', ne- ''Human Resource Management Division'' .
''Uphiko Lokulwa Nobugebengu kanye Nophenyo'' luphethe umsebenzi jikelele wokuxhumanisa ubugebengu nezinqubo zokuphenya. Iphethe ''iCriminal Record Center'', ''iCommercial Crime Unit'', ''iDiamond neGold Branch'', ''iNarcotics Bureau'', ''iStock Theft Unit'', i- ''Inspectorate for Explosives'', ukubulala kanye nokuphanga okutholakala edolobheni elikhulu ngalinye, kanye nezindawo zokweba izimoto ezweni lonke. Ngaphezu kwalokho, lo mnyango uphatha iNational Bureau of Missing Persons, eyasungulwa ngasekupheleni kuka-1994. I- ''Visible Policing Division'' yengamela ukusebenza kwamaphoyisa omphakathi okuphezulu, njengokuqapha izikhulu eziphezulu zikahulumeni kanye nezicukuthwane. Iningi lezindawo zokuhlala zikahulumeni zigadwe ngamalungu ophiko ''lweSpecial Guard Unit'' . I- Special Task Force yokuzithandela yalesi sigaba isingatha izimo zokubanjwa kanye neminye imisebenzi enobungozi obukhulu. Uphiko Lokuzinza Kwangaphakathi lubhekele ukuvimbela nokuqeda udlame lwangaphakathi, nokusiza ezinye izigaba ekulweni nobugebengu. ICommunity Relations Division ibonisana nazo zonke izigaba zamaphoyisa mayelana nokuphendula nokuhlonipha amalungelo abantu. Uphiko Lwezinsizakalo Ezixhasayo luphatha izindaba zezimali, ezomthetho nezokuphatha. Kukhona futhi nokuhlukaniswa okukhulu kwezinqolobane.
=== Uhlaka loqhiwu ===
Uhlelo lwamanje lwezinga loPhiko Lwamaphoyisa aseNingizimu Afrika lwamukelwa ngo-Ephreli 2010.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |access-date=2021-07-24 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821025108/http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |dead-url=yes }}</ref>Lolu shintsho lwadala impikiswano njengoba izikhundla ezintsha ezinjengo "jikelele" kanye "no-colonel" zinencazelo yezempi. Ngaphezu kwalokho,uhlelo olusha lwamarenki lukhombisa uhlelo olusetshenziswa ngamaphoyisa aseNingizimu Afrika ngesikhathi [[Uhlelo lobandlululo|sobandlululo]] .Ngo-2009, iPhini likaNgqongqoshe wezamaPhoyisa uFikile Mbalula lakhuluma ngokwenza amaphoyisa abe ngumbutho wezempi ngokushintsha uhlelo lweSAPS ukuze luzobukisisa kahle uhlelo lwezempi. Lokhu kudale impikiswano enkulu evela kubantu abagxeka lokho abakubiza "ngokulwa" kwamaphoyisa. <ref>[http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71619?oid=148248&sn=Detail The professor and the police minister.] </ref> <ref>[http://www.mg.co.za/article/2009-10-19-asmal-militarisation-of-police-is-craziness Asmal: Militarisation of police is "craziness" Mail & Guardian, 19 October 2009]</ref> <ref>[http://www.opendemocracy.net/christopher-mcmichael/green-zone-nation-south-african-government%E2%80%99s-new-growth-path Green Zone Nation: The South African government’s new growth path]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Open Democracy'', 19 March 2012</ref>
Uhlelo lwesimo luchibiyelwe ngo-2016. Kwethulwa iqhaza likakhomishana wamaphoyisa esifundeni, enesikhundla sokuba ngu-lieutenant general. Izikhundla ezinkulu nezama-lieutenant zaqedwa, kwathi ama-lieutenant athatha isikhundla sokuba ukaputeni nezikhulu ezithatha isikhundla sokuba ngu-lieutenant colonel.
===Isikhulu esiphezulu===
As of 2024 the National Commissioner is Lt. Gen. Sehlahle Fannie Masemola,[20] who was appointed on 31 March 2022.[21][22] Leon Mbangwa is Chief of Staff
===Uqhiwu lwezikhundla===
{| class="wikitable"
|+Uhlaka lwezikhundla (March 2023)<ref name="ar2023"/>
!UQhiwu
!Inani labasebenzi
|-
|Abasebenzi bomnyango
|30
|-
|INhloko kazwelonke (UMkhuzi)
|1
|-
|Iphini lenhloko kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|4
|-
|INhloko yohlaka kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|12
|-
|Izinhloko zezifundazwe (Iphini lomkhuzi)
|9
|-
|ISekelamkhuzi oyiphini
|156
|-
|UMvivi
|623
|-
|UMsengi
|2,417
|-
|UMsengi oyiphini
|5,975
|-
|INdunayekhulu
|12,155
|-
|Amaphoyisa angaphansi
|123,896
|-
|Izisebenzi ngokomthetho wenkonzo yomphakathi
|34,226
|-
|'''Abasebenzi bebonke'''
|'''179,502'''
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Police ranks of South Africa: Commissioned Officers
|-
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphezulu
|-
!Rank
||UMkhuzi (Gen)
||IPhini lomkhuzi (Lt Gen)
||Isekelamkhuzi oyiphini (Maj Gen)
||UMvivi
|-
!''<small>Iqhaza</small>''
||''<small>Uqokwa<br />njengeNhloko kazwelonke</small>''
||''<small>Ibamba lenhloko kazwelonke,<br />Iphini lenhloko kazwelonke,<br />Izinhloko zezifunda,<br />Izinhloko zezifundazwe,<br />Inhloko yohlaka</small>''
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-9.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-8.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-7.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-6.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa aphezulu
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphakathi
|-
!UQhiwu
||UMsengi (Col)
||UMsengi oyiphini (Lt Col)
||INdunayekhulu
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-5.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-4.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-2.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa angaphansi
!Group
! colspan="4" | Olunye uqhiwu
|-
!UQhiwu
||INdunayeshumi (WO)
||USigaxamabhande (Sgt)
||INgqovolo (Const)
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrice-Police-Warrant Officer.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Sergeant.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Constable.svg|50px]]
|}
=== Amakhomishani kaZwelonke ===
{| class="wikitable"
!Ithemu iqalile
! Ithemu iphelile
! Isikhundla
! Isibongo
! Ama-initials
|-
| 1913
| 1928
| UColonel
| Umshayeli
| HBN Izinsika
|-
| 1928
| Ngo-1945
| UMajor General
| de Villiers
| IP
|-
| Ngo-1945
| 1951
| UMajor General
| Isundu
| RJ
|-
| 1951
| 1954
| UMajor General
| Isiqubu
| JA
|-
| 1954
| 1960
| UMajor General
| URademeyer
| CI
|-
| 1960
| 1962
| ULieutenant General
| du Plooy
| HJ
|-
| 1962
| Ngo-1968
| Jikelele
| UKeevy
| JM
|-
| Ngo-1968
| 1971
| Jikelele
| Gous
| JP
|-
| 1971
| Ngo-1973
| Jikelele
| UJoubert
| GJ
|-
| Ngo-1973
| Ngo-1975
| Jikelele
| Crous
| TJ
|-
| Ngo-1975
| Ngo-1978
| Jikelele
| Prinsloo
| GL
|-
| Ngo-1978
| 1983
| Jikelele
| Geldenhuys
| I-MCW
|-
| 1983
| Ngo-1987
| Jikelele
| UCoetzee
| PJ
|-
| Ngo-1987
| 1989
| Jikelele
| de Witt
| HG
|-
| 1989
| 1995
| Jikelele
| van der Merwe
| JG
|-
| 1995
| 2000
| Jikelele
| UFivaz
| JG
|-
| 2000
| 2009
| Jikelele
| USelebi
| JS
|-
| 2009
| 2012
| Jikelele
| UCele
| BH
|-
| 2012
| 2015
| Jikelele
| UPhiyega
| MV
|-
| 2015
| 2017
| Jikelele
| UPhahlane
| KJ
|-
| 2017
| 2017
| Jikelele
| Mothiba
| UL.
|-
| 2017
|
| Jikelele
| Sitole
| KJ
|}
== Izinsizakusebenza ==
=== Izimoto ===
Ngasekuqaleni kwawo-1990, amaphoyisa ayehlonyiswe ngezimoto ezihambisa intuthu nesisi esikhalisa unyembezi, amaloli amathangi anezinganono zamanzi, izimoto ezazikhipha ucingo oluhlabayo noma ucingo lwensingo ukuze zivale izindawo, nezindiza eziningi zamaphiko ukuze zibhekwe, ukuphathwa kwamandla aphansi komhlaba, ukuthunyelwa ngokushesha kweQembu eliQokiwe kanye namaqembu ochwepheshe ezigcawini zobugebengu nokunyakaza kwabasebenzi be-VIP. I- RG-12 'Nyala' isemotweni yezinsimbi esetshenziswa kakhulu. Imoto iCasspir Mine-Resistant Ambush Protected Vehicle ingenye imoto ephawulekayo esetshenziswa ngamaphoyisa.<gallery widths="200">
File:South African Police car - Durban (2).JPG|Imoto yamaphoyisa [[Mazda3|iMazda3]]
File:South African Police car - highway patrol.jpg|[[BMW 3 Series]] Highway Patrol
File:South African Police car - Pilgrims.JPG|[[Toyota Hilux|IToyota Hilux]]
File:South African Police car - Ulundi (8).JPG|I-RG-12, eyaziwa njengeNyala
File:SAPS HELICOPTERS 002.jpg|Indiza enophephela emhlane i-South African Police Service Bo 105
</gallery>
=== Ukundiza ===
UMbutho wamaPhoyisa aseNingizimu Afrika usebenzisa izindiza ezingama-34 nezindiza ezinophephela emhlane.{{Col-begin}}{{col-2}}
'''Airplanes'''
* 9 x [[Pilatus PC-6|Pilatus PC-6/B2-H4]]
* 1 x [[Beechcraft King Air|Beech King Air C90A]]
* 1 x [[Cessna 680 Citation Sovereign]]
* 1 x [[Pilatus PC-12]]/47
{{col-2}}
'''Helicopters'''
* 13 x [[Eurocopter AS350|Eurocopter AS350 B3]]
* 6 x [[Robinson R44]]
* 2 x [[MD Helicopters MD 500|McDonnell-Douglas 369E]]
* 1 x [[MBB/Kawasaki BK 117|MBB Bk 117B1]]
{{Col-end}}
=== Izibhamu ===
[[File:South_african_police_may_2010.jpg|thumb| Amaphoyisa aphethe izibhamu i- Vektor R5 [[IGoli (idolobha)|ngezibhamu eGoli]], ngo-2010]]
South African Police Service nezikhulu ngokuvamile baphathe Vektor Z88 9mm isibhamu kanye sikapelepele . Amaphoyisa aseKapa afakwe iBeretta 92, noma iBeretta PX Storm. Imoto yokugada ngayinye ivamise ukuba nayo ifakwe isibhamu esingu-R5 . Ukususa ukuphazamiseka kusetshenziswa izibhamu ezinhlobonhlobo, okubandakanya izibhamu ezingama- R1 semi-automatic, BXP sub-machine gun, Musler 12 gauge shotgun (ekwazi ukudubula izinhlamvu zenjoloba ezilwa nodlame eziqukethwe kumakhilogremu wesibhamu esijwayelekile), kanye negesi ekhala izinyembezi nama-pensela flares. Isibhamu i-R1 sikhishwe kuzo zonke izikhali zamaphoyisa zangaphambili kusukela maphakathi neminyaka yama-1990, kodwa sisasetshenziswa yizinhlaka zeSpecial Task Force .
== Ukugxekwa kanye nezimpikiswano ==
=== Ukuphatha ===
Kusukela kwahamba ukhomishani wokuqala wentando yeningi eNingizimu Afrika uGeorge Fivaz ngoJanuwari 2000, amakhomishani amaningi alandelanayo ahlulekile ukuqeda ihlandla elilodwa ehhovisi, athinteka kakhulu futhi athweswa icala lokungaziphathi kahle.
Ukusatshalaliswa kwabasebenzi kube nempikiswano, izishayamthetho zendawo zibuza ukuthi kungani izindawo ezidinga kakhulu izinsizakusebenza zamaphoyisa zinganakwa.Umnyango wagxekwa nguHulumeni waseWestern Cape ngokunikeza abasebenzi abasebancane kakhulu (abalungiselelwe inani labantu) ngokushoda kwamaphoyisa angama-2 392, yize babenezinga eliphezulu kakhulu lokubulawa kwabantu.Lokhu kube yisihloko seKhomishini yaseKhayelitsha .
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
i80qrg50v11umi3jsu1k3t1lewuyvxf
124560
124558
2026-06-11T14:23:49Z
Fongcwele
16873
124560
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox law enforcement agency
| agencyname = INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika<br/>''South African Police Service''<br/>''Suid-Afrikaanse Polisiediens''
| abbreviation = SAPS
| patch =
| patchcaption =
| logo =
| logocaption =
| badge = SAPS badge.svg
| badgecaption = South African Police Service badge
| flag = Flag of the South African Police Service.svg
| flagcaption = South African Police Service flag
| motto =
| mottotranslated =
| formedyear = 1995
| formedmonthday =
| preceding1 = Amaphoyisa aseNingizimu Afrika
| preceding2 = [[BantustanEzabelweni]] onongqayi
| employees = 171,692 <small>(2021/22)</small>{{citation needed|date=February 2026}}
| volunteers =
| budget =
| nongovernment =
| country = [[South Africa]]
| countryabbr =
| national = Yes
| sizearea = 1,219,090 km<sup>2</sup>
| sizepopulation = 62,091,133 <small>([[2022 South African census|2022 census]])</small>
| legaljuris =
| governingbody =
| constitution1 = Constitution of the Republic of South Africa 1996, Chapter 11, Section 205
| constitution2 = South African Police Service Act 68 of 1995
| police = Yes
| local = Yes
| sworntype = Officer
| sworn = 117,950 <small>(2022/23)</small>{{citation needed|date=February 2026}}
| unsworntype = Civilian
| unsworn = 52,792 <small>(2019/20)</small>{{citation needed|date=February 2026}}
| electeetype = Minister of Police
| minister1name = [[Firoz Cachalia]]
| chief1name = General Sehlahle Fannie Masemola
| chief1position = National Police Commissioner
| parentagency =
| child1agency =
| unittype = Division
| unitname = {{collapsible list|title=6|Visible Policing|Cluster Coordination|Detective Service|Crime Intelligence|Criminal Record and Forensic Science Services|Protection and Security Services}}
| officetype = Provincial
| officename = {{collapsible list|title=9|Eastern Cape|Free State|Gauteng|Kwazulu-Natal|Mpumalanga|Northern Cape|Limpopo|North West|Western Cape}}
| provideragency =
| uniformedas =
| stationtype =
| stations = 1,138 <small>(2014/15)</small><ref>{{Cite AV media|title=An overview of the Crime Statistics. |last=Nhleko |first=Nnosinathi |date=29 September 2015 |url=https://pmg.org.za/files/150929OverviewCrimeStats.ppt}}</ref>
| website = {{URL|saps.gov.za}}
| footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.saps.gov.za/ |publisher=South African Police Service |title=SAPS Profile |access-date=7 August 2008}}</ref>
}}
'''ISouth African Police Service''' ( '''SAPS''' ) ngumbutho wamaphoyisa kazwelonke [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika]] . Iziteshi zawo zamaphoyisa eziyi-1,154 eNingizimu Afrika zihlukaniswe ngokwemingcele [[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika|yezifundazwe]], bese kubekwa uKhomishani wesiFundazwe esifundazweni ngasinye. OKhomishani bezifundazwe abayisishiyagalolunye babika ngqo kuKhomishani Kazwelonke. Ihhovisi elikhulu lisyding [[IPitoli|ePitoli]] . <ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=2019-05-21 }}."</ref>
UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika ubeka ukuthi iSouth African Police Service inesibopho sokuvimbela, ukulwa nokuphenya ubugebengu, ukugcina ukuthula emphakathini, ukuvikela nokuvikela abantu baseRiphabhulikhi nempahla yabo, ukugcina nokuqinisa umthetho, ukudala indawo ephephile indawo evikelekile yabo bonke abantu baseNingizimu Afrika, evimbela noma yini engabeka ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi, iphenye nganoma yimaphi amacala asongela ukuphepha noma ukuphepha kwanoma imuphi umphakathi,aqinisekise ukuthi izigebengu ziyiswa enkantolo futhi zibambe iqhaza emizameni yokubhekana nezimbangela ubugebengu. <ref>{{Cite web |title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |access-date=2021-07-24 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |dead-url=yes }}</ref>
I-Amnesty International nabanye bazwakalise ukukhathazeka okukhulu ngesihluku samaphoyisa aseNingizimu Afrika,okubandakanya ukuhlukunyezwa nokubulawa kwabantu ngokungacabangeli. <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 February 2013</ref> <ref>{{Cite web |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 October 2013 |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |access-date=24 July 2021 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref>
== Umlando ==
ISouth African Police Service ilanda umsuka wayo [[IKapa|kwiDutch Watch]], okuyinhlangano yezempi eyakhiwe izifiki esiFundazweni saseKapa ngo-1655 ukuvikela izakhamizi nokugcina umthetho nokuhleleka. Ngo 1795, izikhulu British Kusolwa ukulawula Dutch Watch, ngo-1825 wasungula Cape Constabulary (elaba [[IKapa|Cape Town]] Police Force ngo-1840). Ngo-1854, kwamiswa umbutho wamaphoyisa [[ITheku|eThekwini]] owawuzoba ngamaphoyisa aseThekwini Borough, kwathi ngo-1935 waba yiDurban City Police (DCP).UMthetho 3 ka-1855 wasungula iFrontier Armed and Mounted Police Force e- [[IMpumalanga Kapa|Eastern Cape]], yaphinde yabizwa njengeCape Mounted Riflemen ngo-1878.
Amaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAP) asungulwa ngemuva kokusungulwa [[Umbuso waseNingizimu Afrika|kweNyunyana yaseNingizimu Afrika]] ngo-1913. Eminyakeni emine kamuva, i-Mounted Riflemen's Association yanikela ngemisebenzi yayo yezempi kwi-SAP njengoba iningi lezibhamu zayo zazishiya ukusebenza eMpini Yezwe Yokuqala . I-SAP nabezempi babugcinile ubudlelwano obusondelene ngisho nangemva kokuthi iSAP ithathe isibopho saphakade somthetho wasekhaya nokuhleleka ngo-1926. Izikhulu zamaphoyisa zazivame ukunxenxa amasosha ukuba awasekele uma kunezimo eziphuthumayo. Ngesikhathi seMpi Yezwe Yesibili, iqembu elilodwa le-SAP lasebenza ne- 2nd Infantry Division of the [[Ibutho laseningizimu afrika|South African Army]] eNyakatho Afrika.
Ngenkathi iNational Party (NP) ihlanganisa abaphikisi bayo abanenkululeko okhethweni lukazwelonke ngo-1948, uhulumeni omusha washaya umthetho oqinisa ubudlelwano phakathi kwamaphoyisa namasosha. Amaphoyisa abe esehloma kakhulu, ikakhulukazi lapho ebhekene nezixuku ezingalawuleki noma ezinobutha. Umthetho Wezamaphoyisa (No. 7) wango-1958 wandisa inhloso yeSAP ngaphezu kwemisebenzi yamaphoyisa ejwayelekile, futhi wavumela amaphoyisa ukuba aqede iziyaluyalu zomphakathi futhi enze imisebenzi yokulwa nokuhlinzwa. Umthetho Ochibiyela Amaphoyisa (No. 70) wango-1965 wavumela amaphoyisa ukuba agcine noma ngubani, okokuthwala impahla, imoto, ibhanoyi, noma indawo ebangeni elingamakhilomitha amaningi kunoma imuphi umngcele wezwe, nokuthi athathe noma yini etholakala ngaphandle kwencwadi yemvume. Le ndawo yokusesha nokuthunjwa yanwetshwa yaya ebangeni elingamakhilomitha ayisishiyagalombili kunoma yimuphi umngcele ngo-1979 nasezweni lonke ngo-1983.
Ngemuva kokuphela kobandlululo, amaPhoyisa aseNingizimu Afrika aqanjwa kabusha ngokuthi iSouth African Police Service (SAPS),kwathi uMnyango Wezomthetho nama-oda waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyango Wezokuphepha nokuvikeleka, ngokuhambisana nalezi zinguquko ezingokomfanekiso.UNgqongqoshe omusha Wezokuphepha Nokuvikeleka, uSydney Mufamadi, uthole usizo lokuqeqeshwa kwamaphoyisa [[IZimbabwe|eZimbabwe]], e- [[Umbuso Ohlangeneyo|United Kingdom]] naseCanada futhi wamemezela ukuthi ukubekezelelana ngokobuhlanga kanye namalungelo abantu kuzoba yinto ebalulekile ekuqeqeshweni kwamaphoyisa ngokuzayo. Ekupheleni kuka-1995, i-SAPS lase ifakwe ejensi amaphoyisa ayishumi ezwe elaliyi -homeland, futhi kabusha kokubili ezingeni likazwelonke kanye.
== Inhlangano ==
[[File:Police_of_South_Africa_(women).jpg|thumb| Abesifazane besifazane [[IKapa|eKapa]], ngo-2010]]
[[File:Wine_Expo_2014_1.jpg|thumb| Ukuqapha [[IStellenbosch|eStellenbosch]]]]
Izinyunyana ezintathu zamaphoyisa bezisebenza ngokuxoxisana egameni lezisebenzi zamaphoyisa nasekuvikeleni izintshisekelo zabasebenzi, kusukela ngonyaka we-1996. Leyi yinyunyana yamaPhoyisa namaJele Yamalungelo Abantu, enamalungu abalelwa ku-150 000; iSouth African Policing Union (SAPU), enamalunga abalelwa ku-35,000; kanye ne-Public Service Association (PSA), enamalungu abalelwa ku-4,000.
=== Ukwehlukana ===
Indlunkulu yeSouth African Police Service ePitoli ihlelwe ngezigaba eziyisithupha: ''iCrime Combating and Investigation Division'', i- ''Visible Policing Division'', i- ''Internal Stability Division'', ''iCommunity Relations Division'', i- ''Supporting Services Division'', ne- ''Human Resource Management Division'' .
''Uphiko Lokulwa Nobugebengu kanye Nophenyo'' luphethe umsebenzi jikelele wokuxhumanisa ubugebengu nezinqubo zokuphenya. Iphethe ''iCriminal Record Center'', ''iCommercial Crime Unit'', ''iDiamond neGold Branch'', ''iNarcotics Bureau'', ''iStock Theft Unit'', i- ''Inspectorate for Explosives'', ukubulala kanye nokuphanga okutholakala edolobheni elikhulu ngalinye, kanye nezindawo zokweba izimoto ezweni lonke. Ngaphezu kwalokho, lo mnyango uphatha iNational Bureau of Missing Persons, eyasungulwa ngasekupheleni kuka-1994. I- ''Visible Policing Division'' yengamela ukusebenza kwamaphoyisa omphakathi okuphezulu, njengokuqapha izikhulu eziphezulu zikahulumeni kanye nezicukuthwane. Iningi lezindawo zokuhlala zikahulumeni zigadwe ngamalungu ophiko ''lweSpecial Guard Unit'' . I- Special Task Force yokuzithandela yalesi sigaba isingatha izimo zokubanjwa kanye neminye imisebenzi enobungozi obukhulu. Uphiko Lokuzinza Kwangaphakathi lubhekele ukuvimbela nokuqeda udlame lwangaphakathi, nokusiza ezinye izigaba ekulweni nobugebengu. ICommunity Relations Division ibonisana nazo zonke izigaba zamaphoyisa mayelana nokuphendula nokuhlonipha amalungelo abantu. Uphiko Lwezinsizakalo Ezixhasayo luphatha izindaba zezimali, ezomthetho nezokuphatha. Kukhona futhi nokuhlukaniswa okukhulu kwezinqolobane.
=== Uhlaka loqhiwu ===
Uhlelo lwamanje lwezinga loPhiko Lwamaphoyisa aseNingizimu Afrika lwamukelwa ngo-Ephreli 2010.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |access-date=2021-07-24 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821025108/http://www.saps.gov.za/org_profiles/NEW_RANK_STRUCTURE_WEB.pdf |dead-url=yes }}</ref>Lolu shintsho lwadala impikiswano njengoba izikhundla ezintsha ezinjengo "jikelele" kanye "no-colonel" zinencazelo yezempi. Ngaphezu kwalokho,uhlelo olusha lwamarenki lukhombisa uhlelo olusetshenziswa ngamaphoyisa aseNingizimu Afrika ngesikhathi [[Uhlelo lobandlululo|sobandlululo]] .Ngo-2009, iPhini likaNgqongqoshe wezamaPhoyisa uFikile Mbalula lakhuluma ngokwenza amaphoyisa abe ngumbutho wezempi ngokushintsha uhlelo lweSAPS ukuze luzobukisisa kahle uhlelo lwezempi. Lokhu kudale impikiswano enkulu evela kubantu abagxeka lokho abakubiza "ngokulwa" kwamaphoyisa. <ref>[http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71619?oid=148248&sn=Detail The professor and the police minister.] </ref> <ref>[http://www.mg.co.za/article/2009-10-19-asmal-militarisation-of-police-is-craziness Asmal: Militarisation of police is "craziness" Mail & Guardian, 19 October 2009]</ref> <ref>[http://www.opendemocracy.net/christopher-mcmichael/green-zone-nation-south-african-government%E2%80%99s-new-growth-path Green Zone Nation: The South African government’s new growth path]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Open Democracy'', 19 March 2012</ref>
Uhlelo lwesimo luchibiyelwe ngo-2016. Kwethulwa iqhaza likakhomishana wamaphoyisa esifundeni, enesikhundla sokuba ngu-lieutenant general. Izikhundla ezinkulu nezama-lieutenant zaqedwa, kwathi ama-lieutenant athatha isikhundla sokuba ukaputeni nezikhulu ezithatha isikhundla sokuba ngu-lieutenant colonel.
===Isikhulu esiphezulu===
As of 2024 the National Commissioner is Lt. Gen. Sehlahle Fannie Masemola,[20] who was appointed on 31 March 2022.[21][22] Leon Mbangwa is Chief of Staff
===Uqhiwu lwezikhundla===
{| class="wikitable"
|+Uhlaka lwezikhundla (March 2023)<ref name="ar2023"/>
!UQhiwu
!Inani labasebenzi
|-
|Abasebenzi bomnyango
|30
|-
|INhloko kazwelonke (UMkhuzi)
|1
|-
|Iphini lenhloko kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|4
|-
|INhloko yohlaka kazwelonke (Iphini lomkhuzi)
|12
|-
|Izinhloko zezifundazwe (Iphini lomkhuzi)
|9
|-
|ISekelamkhuzi oyiphini
|156
|-
|UMvivi
|623
|-
|UMsengi
|2,417
|-
|UMsengi oyiphini
|5,975
|-
|INdunayekhulu
|12,155
|-
|Amaphoyisa angaphansi
|123,896
|-
|Izisebenzi ngokomthetho wenkonzo yomphakathi
|34,226
|-
|'''Abasebenzi bebonke'''
|'''179,502'''
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Police ranks of South Africa: Commissioned Officers
|-
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphezulu
|-
!Rank
||UMkhuzi (Gen)
||IPhini lomkhuzi (Lt Gen)
||Isekelamkhuzi oyiphini (Maj Gen)
||UMvivi
|-
!''<small>Iqhaza</small>''
||''<small>Uqokwa<br />njengeNhloko kazwelonke</small>''
||''<small>Ibamba lenhloko kazwelonke,<br />Iphini lenhloko kazwelonke,<br />Izinhloko zezifunda,<br />Izinhloko zezifundazwe,<br />Inhloko yohlaka</small>''
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-9.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-8.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-7.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-6.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa aphezulu
!Isigaba
! colspan="4" | Izikhulu eziphakathi
|-
!UQhiwu
||UMsengi (Col)
||UMsengi oyiphini (Lt Col)
||INdunayekhulu
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-5.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-4.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrica-Police-OF-2.svg|50px]]
|}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+UQhiwu lwezikhundla zamaphoyisa: Amaphoyisa angaphansi
!Group
! colspan="4" | Olunye uqhiwu
|-
!UQhiwu
||INdunayeshumi (WO)
||USigaxamabhande (Sgt)
||INgqovolo (Const)
|-
!Unembe
||[[File:SouthAfrice-Police-Warrant Officer.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Sergeant.svg|50px]]
||[[File:SouthAfrice-Police-Constable.svg|50px]]
|}
=== Amakhomishani kaZwelonke ===
{| class="wikitable"
!Ithemu iqalile
! Ithemu iphelile
! Isikhundla
! Isibongo
! Ama-initials
|-
| 1913
| 1928
| UColonel
| Umshayeli
| HBN Izinsika
|-
| 1928
| Ngo-1945
| UMajor General
| de Villiers
| IP
|-
| Ngo-1945
| 1951
| UMajor General
| Isundu
| RJ
|-
| 1951
| 1954
| UMajor General
| Isiqubu
| JA
|-
| 1954
| 1960
| UMajor General
| URademeyer
| CI
|-
| 1960
| 1962
| ULieutenant General
| du Plooy
| HJ
|-
| 1962
| Ngo-1968
| Jikelele
| UKeevy
| JM
|-
| Ngo-1968
| 1971
| Jikelele
| Gous
| JP
|-
| 1971
| Ngo-1973
| Jikelele
| UJoubert
| GJ
|-
| Ngo-1973
| Ngo-1975
| Jikelele
| Crous
| TJ
|-
| Ngo-1975
| Ngo-1978
| Jikelele
| Prinsloo
| GL
|-
| Ngo-1978
| 1983
| Jikelele
| Geldenhuys
| I-MCW
|-
| 1983
| Ngo-1987
| Jikelele
| UCoetzee
| PJ
|-
| Ngo-1987
| 1989
| Jikelele
| de Witt
| HG
|-
| 1989
| 1995
| Jikelele
| van der Merwe
| JG
|-
| 1995
| 2000
| Jikelele
| UFivaz
| JG
|-
| 2000
| 2009
| Jikelele
| USelebi
| JS
|-
| 2009
| 2012
| Jikelele
| UCele
| BH
|-
| 2012
| 2015
| Jikelele
| UPhiyega
| MV
|-
| 2015
| 2017
| Jikelele
| UPhahlane
| KJ
|-
| 2017
| 2017
| Jikelele
| Mothiba
| UL.
|-
| 2017
|
| Jikelele
| Sitole
| KJ
|}
== Izinsizakusebenza ==
=== Izimoto ===
Ngasekuqaleni kwawo-1990, amaphoyisa ayehlonyiswe ngezimoto ezihambisa intuthu nesisi esikhalisa unyembezi, amaloli amathangi anezinganono zamanzi, izimoto ezazikhipha ucingo oluhlabayo noma ucingo lwensingo ukuze zivale izindawo, nezindiza eziningi zamaphiko ukuze zibhekwe, ukuphathwa kwamandla aphansi komhlaba, ukuthunyelwa ngokushesha kweQembu eliQokiwe kanye namaqembu ochwepheshe ezigcawini zobugebengu nokunyakaza kwabasebenzi be-VIP. I- RG-12 'Nyala' isemotweni yezinsimbi esetshenziswa kakhulu. Imoto iCasspir Mine-Resistant Ambush Protected Vehicle ingenye imoto ephawulekayo esetshenziswa ngamaphoyisa.<gallery widths="200">
File:South African Police car - Durban (2).JPG|Imoto yamaphoyisa [[Mazda3|iMazda3]]
File:South African Police car - highway patrol.jpg|[[BMW 3 Series]] Highway Patrol
File:South African Police car - Pilgrims.JPG|[[Toyota Hilux|IToyota Hilux]]
File:South African Police car - Ulundi (8).JPG|I-RG-12, eyaziwa njengeNyala
File:SAPS HELICOPTERS 002.jpg|Indiza enophephela emhlane i-South African Police Service Bo 105
</gallery>
=== Ukundiza ===
UMbutho wamaPhoyisa aseNingizimu Afrika usebenzisa izindiza ezingama-34 nezindiza ezinophephela emhlane.{{Col-begin}}{{col-2}}
'''Airplanes'''
* 9 x [[Pilatus PC-6|Pilatus PC-6/B2-H4]]
* 1 x [[Beechcraft King Air|Beech King Air C90A]]
* 1 x [[Cessna 680 Citation Sovereign]]
* 1 x [[Pilatus PC-12]]/47
{{col-2}}
'''Helicopters'''
* 13 x [[Eurocopter AS350|Eurocopter AS350 B3]]
* 6 x [[Robinson R44]]
* 2 x [[MD Helicopters MD 500|McDonnell-Douglas 369E]]
* 1 x [[MBB/Kawasaki BK 117|MBB Bk 117B1]]
{{Col-end}}
=== Izibhamu ===
[[File:South_african_police_may_2010.jpg|thumb| Amaphoyisa aphethe izibhamu i- Vektor R5 [[IGoli (idolobha)|ngezibhamu eGoli]], ngo-2010]]
South African Police Service nezikhulu ngokuvamile baphathe Vektor Z88 9mm isibhamu kanye sikapelepele . Amaphoyisa aseKapa afakwe iBeretta 92, noma iBeretta PX Storm. Imoto yokugada ngayinye ivamise ukuba nayo ifakwe isibhamu esingu-R5 . Ukususa ukuphazamiseka kusetshenziswa izibhamu ezinhlobonhlobo, okubandakanya izibhamu ezingama- R1 semi-automatic, BXP sub-machine gun, Musler 12 gauge shotgun (ekwazi ukudubula izinhlamvu zenjoloba ezilwa nodlame eziqukethwe kumakhilogremu wesibhamu esijwayelekile), kanye negesi ekhala izinyembezi nama-pensela flares. Isibhamu i-R1 sikhishwe kuzo zonke izikhali zamaphoyisa zangaphambili kusukela maphakathi neminyaka yama-1990, kodwa sisasetshenziswa yizinhlaka zeSpecial Task Force .
== Ukugxekwa kanye nezimpikiswano ==
=== Ukuphatha ===
Kusukela kwahamba ukhomishani wokuqala wentando yeningi eNingizimu Afrika uGeorge Fivaz ngoJanuwari 2000, amakhomishani amaningi alandelanayo ahlulekile ukuqeda ihlandla elilodwa ehhovisi, athinteka kakhulu futhi athweswa icala lokungaziphathi kahle.
Ukusatshalaliswa kwabasebenzi kube nempikiswano, izishayamthetho zendawo zibuza ukuthi kungani izindawo ezidinga kakhulu izinsizakusebenza zamaphoyisa zinganakwa.Umnyango wagxekwa nguHulumeni waseWestern Cape ngokunikeza abasebenzi abasebancane kakhulu (abalungiselelwe inani labantu) ngokushoda kwamaphoyisa angama-2 392, yize babenezinga eliphezulu kakhulu lokubulawa kwabantu.Lokhu kube yisihloko seKhomishini yaseKhayelitsha .
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
p8uhdx4fgw0weo11u3r691rvmq5163d
IQembu Lebhola Lesizwe laseNingizimu Afrika
0
27977
124602
124506
2026-06-12T08:16:34Z
MaSibalukhulu
26425
link to another page
124602
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox national football team
| Name = Iqembu lebhola lesizwe laseNingizimu Afrika
| date =
| Badge = South Africa national soccer team logo.svg
| Badge_size = 190px
| Nickname = Bafana Bafana
| Association = [[INhlangano Kanobhutshuzwayo yaseNingizimu Afrika|SAFA]]
| Other-affiliation =
| Confederation = CAF
| Sub-confederation = Cosafa
| Coach = Hugo Bross
| Captain = Ronwen Williams
| Most caps = Aaron Mokeona (107)
| Top scorer = Benni McCarthy (31)
| Home Stadium = Ezihlukahlukene
| FIFA Trigramme = RSA
| pattern_la1 = _rsa26h
| pattern_b1 = _rsa26h
| pattern_ra1 = _rsa26h
| leftarm1 = fce53d
| body1 = fce53d
| rightarm1 = fce53d
| shorts1 = 21835d
| socks1 = FFF000
| pattern_name1 = Imibala
| pattern_la2 = _rsa26a
| pattern_b2 = _rsa26a
| pattern_ra2 = _rsa26a
| pattern_so2 = _adidasonwhitel
| leftarm2 = 400000
| body2 = 400000
| rightarm2 = 400000
| shorts2 = ffffff
| socks2 = dcb687
| pattern_name2 = Imibala
| pattern_la3 =
| pattern_b3 =
| pattern_ra3 =
| leftarm3 =
| body3 =
| rightarm3 =
| shorts3 =
| socks3 =
| pattern_name3 =
| FIFA Rank =
| FIFA max =
| FIFA max date = Or if you prefer the parameter can also be written: FIFA max year =
| FIFA min =
| FIFA min date = Or if you prefer the parameter can also be written: FIFA min year =
| First game = {{flag|Argentina}} 0–1 {{flag|South Africa|1906}}
| Largest win = {{flag|Australia}} 0–8 {{flag|South Africa|1928}}
| Largest loss =
| FIFA World cup apps = 4
| FIFA World cup first = 1998
| FIFA World cup best = Isigaba samaqoqo
| FIFA Arab cup apps =
| FIFA Arab cup first =
| FIFA Arab cup best =
| Regional name = CAF
| Regional cup apps =
| Regional cup first =
| Regional cup best =
| Confederations cup apps =
| Confederations cup first =
| Confederations cup best =
| medaltemplates =
| Website =
}}
[[File:First game of the 2010 FIFA World Cup, South Africa vs Mexico2.jpg|thumb|300x300px]]
'''Iqembu lesizwe lebhola laseNingizimu Afrika''' liyiqembu labesilisa elimele [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|iNingizimu Afrika]] emdlalweni [[Ibhola likanobhutshuzwayo|webhola likanobhutshuzwayo]] lamazwe omhlaba futhi ligunundwa [[INhlangano Kanobhutshuzwayo yaseNingizimu Afrika|iSAFA ]], okuyindikimba elawula unobhutshuzwayo eNingizimu Afrika. Igama eliyisifenqo noma isiteketiso laleli qembu lithi '''iBafana Bafana'''. Leli qembu lidlala ezinkundleni ezihlukahlukene eMhlabeni wonke. Leli qembu liyilunga lezinhlangano i[https://www.fifa.com/en FIFA] kanye neNhlangano Kanobhutshuzwayo yase-Afrika ([https://www.cafonline.com/ CAF]), futhi liyiqembu lesizwe elixhaswa kahle kakhulu e-Afrika,<ref>{{Cite journal | title=Supporters' perceived brand equity of the Bafana Bafana National Football Team of South Africa {{!}} African Journal for Physical Health Education, Recreation and Dance | journal=African Journal for Physical Health Education, Recreation and Dance | date=June 2013 | volume=19 | issue=2 | pages=324–335 | url=https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC137202 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240404074110/https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC137202 | access-date=23 December 2024 | archive-date=4 April 2024 | last1=Mahlangu | first1=H. B. | last2=Dlodlo | first2=N. | last3=Mokoena | first3=B. A. }}</ref> futhi laziwa ngonfaniswano walo wemibala ophuzi noluhlaza.
Ladlala umdlalo walo wokuqala ngowe-1906, futhi labuyela esigabeni somhlaba ngowe-1992, ngemuva kweminyaka eli-16 livinjelwe kuFIFA, kanye neminyaka engama-40 yokumiswa ngempumelelo ngenxa yohlelo [[Uhlelo lobandlululo|lobandlululo]].<ref>{{cite news| url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=10/news=from-apartheid-the-world-cup-four-decades-the-sporting-life-south-afri-94531.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20170210183231/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2004/m=10/news=from-apartheid-the-world-cup-four-decades-the-sporting-life-south-afri-94531.html | url-status=dead | archive-date=10 February 2017 | publisher=FIFA | title=From apartheid to the World Cup – four decades in the sporting life of South Africa | date=27 October 2004 | access-date=1 September 2017 <!--DASHBot-->}}</ref> INingizimu Afrika yafanelaka ukudlala [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|kuNdebe YoMhlaba yeFIFA]] izikhathi ezintathu: iNdebe YoMhlaba yowe-1998, iNdebe YoMhlaba yowezi-2002 neNdebe YoMhlaba yowezi-2006, futhi yafanelaka lapho isingethe umqhudelwano wezi-2010, yaba yisizwe sokuqala sase-Afrika ukwenza njalo. Nakuba yaguqisa elaseFransi ngamanqaku ama-2-1 emdlalweni wabo wokugcina wesigaba samaqembu, lahluleka ukudlulela phambili kusukela emzuliswaneni wokuqala walo mqhudelwano, laba yiqembu lesizwe lokuqala elisingethe iNdebe Yomhlaba yeFIFA kodwa laphuma esigabeni samaqembu emlandweni, lalandelwa elaseQatar ngowezi-2022.<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/8814195.stm | publisher=BBC News | title=England slip to worst Cup ranking | date=13 July 2010 | access-date=1 December 2011 <!--DASHBot--> | archive-date=29 December 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181229103711/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/8814195.stm | url-status=live }}</ref> NgoJanuary wezi-2026, leli zwe likleliswe njengelama-60 kuFIFA.
Impumelelo enkulu eyafezwa ilelizwe kwaba ukusingatha nokunqoba iNdebe Yamazwe ase-Afrika ngowe-1996 (AFCON). Lafika kwelamanqamu ngonyaka we-1998 kodwa lahlulwa elaseGibhithe.
== Umlando ==
===Phambi kowe-1992===
Umldalo kanobhutshuzwayo wafika eNingizimu Afrika [[UbuQoneli|ngobuqonela]] ekupheleni kwekhulu le-19, njengoba wawunesibunge phakathi kwamagumgedlela aseBrithani.<ref>{{cite book |last=Goldblatt |first=David |title=The Ball is Round: A Global History of Football |publisher=Penguin|location=London |year=2007 |pages=90–91 |isbn=978-0-14-101582-8}}</ref> Kusuka ezinsukwini zokuqala zalomdlalo eNingizimu Afrika kuze kube sekupheleni kobandlululo, unobhutshuzwayo ohlelekile wakhinyabezwa uhlelo lezwe lokubandlulula ngokobuhlanga. INhlangano yabamhlophe yebhola (FASA) yabunjwa ngowe-1892, kuyilapho amaNdiya abumba iNhlangano YamaNdiya yebhola (SAIFA), bese kuba neNhlangano yebhola yaBantu (SABFA) ekugcineni kube neNhlangano yebhola YabaNsundu (SACFA) zonke ezabunjwa ngowe-1903, 1933 nowe-1936 ngokulandelana.
[[File:South african fa 1906.jpg|thumb|left|250px|Iqembu laseNingizimu Afrika elajikeleza elaseMelika eseningizimu ngowe-1906. La dlala imiqhatho eli-12 futhi lahlulwa kanye.]]
Ngowe-1903 iSAFA yazihlanganisa neNhlangano kanobhutshuzwayo yaseNgilandi ngemva kweMpi YamaNgisi namaBhunu Yesibili. Kwakunezinhlelo zokuthi iqembu lidlale emqhudelwaneni owawuse-Argentina, phakathi kweNingizimu Afrika neFullham F.C. ezazivakashile, kodwa akunzekanga. Nkho, elaseNingizimu Afrika labheka eMelika eseningizimu ngowe-1906 ukuze liyodlala uchungechunge lwemidlalo yesihle lapho.<ref name=before>[http://before1292.rssing.com/chan-31949556/all_p4.html Before The 'D'...Association Football around the world, 1863–1937] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101194620/http://before1292.rssing.com/chan-31949556/all_p4.html |date=1 January 2018 }}, page 4</ref>
LaseNingizimu Afrika ladlala imiqhatho eli-12 kulelo zwekazi, lanqoba eli-11 ngamanqaku angama-60 ashayiwe lingenelwe ayisikhombisa kuphela. Amaqhwamelala ayihanganisa Belgrano A.C., iqembu lebhola lesizwe sase-Argentina, iLiga Rosarina, iEstudiantes (BA) kanye neQuilmes.<ref>[http://www.futbolnostalgia.com/girasdf.htm Gira Sudamericana de Sudáfrica 1906] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211121020318/http://www.futbolnostalgia.com/girasdf.htm |date=21 November 2021 }} on Fútbol Nostalgia website</ref> Iqembu elahlula iNingizimu Afrika kwaku elase-Argentina elibizwa Alumni ngenqaku eli-1– eqandeni 0 enkundleni iSociedad Sportiva eseBuenos Aires, mhla zingama-24 kuJune, nakuba iNingizimu Afrika yakwazi ukuziphindeselela mhla zingama-22 kuJulayi, lapho elanqoba ngamanqaku ama-2–0.<ref name=iwa>''Historia del Fútbol Amateur en la Argentina'' by Jorge Iwanczuk. Publisher: Autores Editores (1992) – {{ISBN|9504343848}}</ref> Abadlali baleli qembu kwakungbelungu bodwa, abayizisebenzi zikahulumeni, amakhwezi, nabangcikishi bengqalasizinda. Kubadlali abayi-15 abayisikhombisa bzalelwa eNingizimu Afrika, abayisiphohlongo babevela eNgilandi naseSkotilandi.
INingizimu Afrika kwakungelinya lamazwe amane ase-Afrika abamba iqhaza emhlanganweni weFIFA ngonyaka we-1953, lapho enza khona angqekelela, futhi anqoba, ukuba amelelwe esigungwini esiphezulu seFIFA.<ref name="Goldblatt493">Goldblatt, ''The Ball is Round: A Global History of Football'', p493</ref> Ngaleyondlela, lamazwe womane, iNingizimu Afrika, elaseTopiya, elaseGibhithe nelaseSudani abumba iNhlangano Kanobhutshuzwayo yase-Afrika gowe-1956, futhi umeleli weNingizimu Afrika uFred Fell, waba ilungu lokuqala ukuba ahlale kule nhlangano.
===1992–2000===
Ngemva kokuqeda amashumiminyaka amabili liqhingwe amanye amazwe, izwe laseNingizimu Afrika ladlala umdlalo walo wokuqala mhla zisikhonbisa kuJulayi 1992 lapho e-Ashiya khona elaseKamerooni ngeli-1-0 enkundleni yaseKings Park eThekwini.<ref>{{cite web | title=South Africa marks 30 years since return from footballing wilderness | work=BBC Sport | date=7 July 2022 | url=https://www.bbc.com/sport/africa/62067004 }}</ref>
Leli zwe langenela imidlalo yokuhlungelwa iNdebe Yamazwe ase-Afrika yowe-1994 futhi laba kuqembu 5 kanye neMaurishiyasi, iZambiya, neZimbakwe. Lawunqoba umdlalo wokuqala, bevakashele iZambiya, badlala ngokulingana neMaurishiuasi neZimbakwe ekhaya. Leli zwe laqeda isithathu lahluleka ukufaneleka kuya phambili.
Emidlalweni yokuhlungela iNdebe YoMhlaba yowezi-1994 iNingizimu Afrika yabekwa kuqembu D, kanye neKhongo, iLibiya, neNayijeriya. ILibiya yahoxa kulemidlalo. INingizimu Afrika yaphuma isibili eqenjini D iodwa yahluleka ukufaneleka kuya phambili.
Ngowe-1996, emva kweminyaka emihlanu llyamukelwe emhlabeni, izwe laseNingizimu Afrika lafeza okukhulu ngokusingatha futhi linqobe iNdebe Yamazwe ase-Afrika yowe-1996, futhi laba yizwe le-16 kuqhiwu lakwaFIFA.<ref>{{cite web | last1=Hawkey | first1=Ian | title='Mandela brought extra pressure': The story of South Africa's Afcon triumph | work=The Guardian | date=24 June 2019 | url=https://www.theguardian.com/football/2019/jun/24/south-africa-cup-of-nations-mandela-1996-bafana-bafana }}</ref>
Ukuxoshwa kukaClive Barker okuthuse abantu akuwehlisanga umfutho njengoba laqeda isibili kuNdebe Yamazwe ase-Afrika yowe-1998 lilandela elaseGibhithe ngaphansi komqeqeshi uJomo Sono]. Leli zwe lavela ukokuqala elkuNdebe YoMhlaba, lafaneleka ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi-1998. Ngaphansi komqeqeshi uPhilippe Troussier, iNingizimu Afrika yashywa bgamanqaku ama-3-0 elseFransi, emidlalweni wokuvula umqhudelwano, lalinganisa neDenmaki Kanye neSaudi Arabia ngamanqaku 1-1 namanqaku 2-2 ngokulandelana futhi laphuma kanjalo.
===Kweyezi-2000===
Ngaphansi komqeqehi omusha uTrott Moloto, iNingizimu Afrika yaqala ishumiminyaka ngamandla, futhi laphuma isithathu kumqhudelwano weNdebe Yamazwe ase-Afrika yowezi-2000; ngale kwalokhu, kwadingeka ukuba kutholwe omunye umqeqeshi. Kwaqashwa uCarlos Queiroz wasePhothugali ukuze ayise lelizwe kuNdebe YoMhlaba yowezi-2002. Leli zwe lafaneleka ukudlala kuNdebe Yamazwe ase-Afrika ngowe-2002 futhi lakhishwa emzuliswaneni wesiPhohlongo esisele lapho lishaywa abasingathi okuyiMali. Emidlalweni yokuhlungelwa iNdebe YoMhlaba, lapho elafaneleka khona kalula ukuyodlala kuyo, uQueiroz washiya isikhundla sakhe njengomqeqeshi ngenxa yokulwisana okwakuphakathi kwakhe nabaphathi.
Owayeyinkakha kwezikanobhuthsuzwayo uJomo Sono wabuyiswa ukuza azobamaba okwesikhashana alungiselele iqembu ukuya eKoriya naseJaphani. Leli zwe lafakwa eqenjini B leNdebe YoMhlaba kanye nelaseSpeyini, Paragweyi neliyisileke elaseSloveniya, lapho eladlala ngokulingana ngamanqaku 2-2 neParagweyi emqhathweni wokuvula lisizwa ukubhubuza emlotheni okwenziwe uQuinton Fortune futhi lalandela ngokunqoba kwalo kokuqala ngenqaku eli-1-0 ngokumelene neSloveniya. Laqhubeka ladlala neSpeyini linamaphuzu amathathu. Kulo mqhatho obubhekwe ngabomvu, nokwashywa kuwo amanqaku amahlanu ngehora lokuqala, iNingizimu Afrika yazama ukulinganisa kodwa yahlulwa ngamanqaku ama-3-2. Komunye umdlalo, owawudlalwa ngesikhathi esifanayo, iParagweyi yaguqisa iSloveniya ngama-3-1, nokwenza iParagweyi idlule iNingizimu Afrika ngamanqaku futhi idlulele phambili.
INingizimu Afrika yadlula kubaqeqeshi abane phakathi kweziNdebe ZoMhlaba yowezi2002 neyowezi-2006: uEphraim Mashaba (2002–2004), uApril Phumo (2004), uStuart Baxter (2004–2005), uTed Dumitru]] (2005–2006) nowayebambe isikhashana uPitso Mosimane (2006). Akekho kubo owakwazi ukuletha impumelelo eyayifana neyangaphambili ngrminyaka yowe-1990 nasekuqaleni kowezi-2000, leli zwe lahluleka ukuqombola ledlule izigaba zamaqembu eNdebeni Yamazwe ase-Afrika yowezi-2004 neyowezi-2006, lapho elahluleka nokushaya inqaku elilodwa, futhi lahluleka nokufaneleka ukuya kuNdebe YoMhlaba.
[[File:FIFA World Cup 2010 South Africa Uruguay.jpg|thumb|INingizimu Afrika ibhekene neUrugweyi ngowezi-2010]]
Kwalandwa owake wanqoba iNdebe YoMhlaba yowezi-1994 nomqeqeshi wezwe laseBrazili uCarlos Alberto Parreira ukuba azolekelela, naye wavuma. Wacikica isivumelwano seigidi ezilikhulu seminyaka emine. Waqala mhla zili-1 kuJanuwari 2007 kulungiselwla iNdebe YoMhlaba yowezi-2010, eyayizosingathwa iNingizimu Afrika. Washiya phansi njengomqeqeshi ngo-April wezi-2008 ngezizathu zomndeni. UJoel Santana owakhethwa nguye uParreira wamelaama esikhundleni futhi isivuelwano sakhe sasizophela ngowezi-2010.<ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/2008/soccer/wires/04/22/2080.ap.la.spt.soc.south.africa.santana.0414/index.html CNN]{{dead link|date=June 2010}}</ref>
Abasingathi beNdebe YoMhlaba yowezi-2010 bahluleka ukufaneleka iNdebe Yamazwe ase-Afrika yowezi-2010, futhi uParreira wabuya kusenesikhathi sokudlala kuNdebe Yezinhlangano zeFIFA yowezi-2009 – nayo eyayidlalelwa kuleli. Leli zwe lakwazi ukuphefukisa ukuqhogoya kwalo, futhi lamelana nelaseSpeyini ompetha nealseBrazili, okwadingeka ukuba lishaye inqaku lemizuzu engama-88 ukuze linqobe umdlalo liye kwelamanqamu. ELakulelei laphuma isine ekugcineni, lishaywa iSpeyini ngamanqaku ama-3-2.
[[File:FRA-RSA 2010-06-22.svg|thumb|Abadlali abavula umdlalo kuNdebe YoMhlaba yowezi-2010]]
Njengabasingathi beNdebe YoMhlaba, leli zwe labekwa eqenjini A, kanye nelaseMekisko, Urugweyi, neFransi. Leli zwe ladala umdlalo walo wokuqala wokuvula iNdebe YoMhlaba nelaseMekisiko futhi adlala ngokulingana (1-1-) ngenqaku elashywa uSiphiwe Tshabalala. Lehlulwa kanzima ngamqaku ama-3-0 elaseUrugweyi futhi ukunqoba kwelaseMekisko lishaya iFransi kwanciphisa amathemba abadlali. Nakuba lakwazi ukushaya elaseFransi, kodwa lahluleka ukuya emzuliswaneni wesibili, futhi kwaba iqembu lokuqala elisingethe ukuba lingadluli emzulisanwneni wokuqala.
==Iziqoshwa==
{{updated|15 October 2024}}<ref name="RSSSF">{{cite web |last1=Passo Alpuin |first1=Luis Fernando |title=South Africa – International Appearances |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/zaf-recintlp.html |website=RSSSF |access-date=2 February 2023 |archive-date=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105051912/http://rsssf.com/miscellaneous/zaf-recintlp.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=South Africa |url=https://www.national-football-teams.com/country/172/South_Africa.html |website=National Football Teams}}</ref>
:''Abadlali in '''abagqanyisiwe''' basasekhona eqenjini.''
===Abadlale kakhulu===
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center;"
|-
! width=30px |Uqhiwu
! width=160px |Umdlali
! width=50px |Caps
! width=50px |Amanqaku
! width=100px |Iminyaka
|-
| 1 || align=left|[[Aaron Mokoena]] || 107 || 1 || 1999–2010
|-
| 2 || align=left|[[Itumeleng Khune]] || 91 || 0 || {{nowrap|2008–2020}}
|-
| 3 || align=left|[[Siphiwe Tshabalala]] || 90 || 12 || 2006–2017
|-
| 4 || align=left|[[Siyabonga Nomvethe]] || 82 || 16 || 1999–2012
|-
| 5 || align=left|[[Benni McCarthy]] || 81 || 31 || 1997–2012
|-
| 6 || align=left|[[Shaun Bartlett]] || 74 || 29 || 1995–2005
|-
| rowspan=2|7 || align=left|[[John Moshoeu]] || 73 || 8 || 1992–2004
|-
| align=left|[[Bernard Parker]] || 73 || 23 || 2007–2015
|-
| 9 || align=left|[[Delron Buckley]] || 72 || 10 || 1999–2008
|-
| 10 || align=left|[[Lucas Radebe]] || 70 || 2 || 1992–2003
|}
===Top goalscorers===
[[File:BenniMcCarthy.jpg|200px|right|thumb|UBenni McCarthy ungumgadli weNibgizimu Afrika ophezulu obamanqaku angama-31.]]
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center;"
|-
! width=30px |Uqhiwu
! width=150px |Umdlali
! width=50px |Amanqaku
! width=50px |Caps
! width=50px |Isiqhathaniso
! width=100px |Iminyaka
|-
| 1 || align=left|[[Benni McCarthy]] || 31 || 81 || {{#expr:31/79 round 2}} || 1997–2012
|-
| 2 || align=left|[[Shaun Bartlett]] || 29 || 74 || {{#expr:28/74 round 2}} || 1995–2005
|-
| rowspan=2|3 || align=left|[[Katlego Mphela]] || 23 || 53 || {{#expr:23/53 round 2}} || 2005–2013
|-
| align=left|[[Bernard Parker]] || 23 || 73 || {{#expr:23/73 round 2}} || 2007–2015
|-
| 5 || align=left|[[Phil Masinga]] || 18 || 58 || {{#expr:19/58 round 2}} || 1992–2001
|-
| rowspan=2|6 || align=left|'''[[Percy Tau]]''' || 16 || 52 || {{#expr:16/52 round 2}} || {{nowrap|2015–present}}
|-
| align=left|[[Siyabonga Nomvethe]] || 16 || 82 || {{#expr:16/82 round 2}} || 1999–2012
|-
| rowspan=2| 8 || align=left|[[Tokelo Rantie]] || 13 || 41 || {{#expr:13/41 round 2}} || 2012–2017
|-
|align=left|[[Sibusiso Zuma]] || 13 || 67 || {{#expr:13/67 round 2}} || 1998–2008
|-
|rowspan=2| 10 || align=left|'''[[Themba Zwane]]''' || 12 || 51 || {{#expr:12/51 round 2}} || 2014–present
|-
| align=left|[[Siphiwe Tshabalala]] || 12 || 89 || {{#expr:12/89 round 2}} || 2006–2017
|-
|}
==Amaphatho==
eim8voektkqbhha9twyv2tjwpvh85o2
Ukukhanya
0
30507
124603
105460
2026-06-12T08:17:13Z
Queller47
26426
Added a reference.
124603
wikitext
text/x-wiki
[[File:Light_dispersion_conceptual_waves.gif|thumb|uzikhwana ohlakaza umsebe wokukhanya okumhlophe. ]]
'''Ukukhanya''' <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-c6217258cb36bb7cc1c29bdd5e74be465a4855f3.html</ref>noma '''isokhanya''' / '''isonkanya''' kungenye [[IMiyonzi yeNzubawonga|yemiyonzi yenzubawonga]] ngaphakathi kwesinaba somungco wenzubawonga esibonwa ngeso lenyama. Isokhanya imvama [[Incasiselo|lichasiswa]] njengelinebangacuphi eliphakathi kwamamithancu angama-400–700 (nm), aqondene nomjinge wamahazakhulu angama-750–420, maphakathi [[Insibomvu|nensibomvu]] (enamabangacuphi amade) kanye [[Uzukhwithi|nezukhwithi]] (enamabangacuphi amafushane).
[[Umchazandalo|Kumchazandalo]], ibizo elithi "ukukhanya" lingabhekisela kabanzi kumiyonzi yenzubawonga yanoma iliphi ibangacuphi, kungakhathaliseki ukuba iyabonakala noma cha. Ngalowomqondo, imisebentathu, amagu X, [[IChadaza|amachadaza]], [[Amaza womsakazo|namaza omsakazo]] konke kungukukhanya. Izakhi eziyinhloko zokukhanya ziyi-intensity, ukuhlakazeka kokuqombotha ''(propagation of direction)'', umungco womjingo noma ibangacuphi kanye [[Ukuluthuzeka (amaza)|nokuluthuzeka]]. Ijubane lokukhanya elinyeni, amamitha ayizi- 299 792 458 ngomzuzwana (m/s), kuyingxenye yenzinzo ''(constants)'' eliyisisekelo semvelo. Njengazo zonke izinhlobo zemiyonzi yenzubawonga, ukukhanya okubonakalayo busabalala ngezinhlayiyana ezingenasisindo ezibizwa [[Ibane|amabane]] ezimelela imingako yenzubawonga ''(electromagnetic field)'', futhi zingahlaziywa kokubili njengamaza nanjengezinhlayiyana.
Umthombo oyinhloko wokukhanya kwemvelo emhlabeni [[Ilanga|ilanga]]. Ngokomlando, omunye umthombo wokukhanya kubantu [[Umlilo|bekungumlilo]], kusuka kumathezi asendulo kufika ezibanini zanamuhla zamafutha. Ngokuthuthukiswa kwezibani [[Ugesi|zamazuba]] nohlelo lwesidlakathii, ukukhanyisa ngamazuba sekuthathe isikhundla sokukhanya komlilo ngokufanele.
== uMungco wenzubawonga nesokhanya==
[[File:EM spectrum.svg|thumb|380px|uMungco wenzubawonga, ogqanyiswe ingxenye yomungco obonakalayo]]
Ngokuvamile, [[IMiyonzi yeNzubawonga|imiyonzi yenzubawonga]] ijinjwa ngebangacuphi phakathi [[Amaza womsakazo|kwamaza omsakazo]], [[IChadaza|amachadaza]], [[Insibomvu|insibomvu]], umungco obonakalayo esiwushwayiza njengokukhanya, [[Uzukhwithi|uzukhwithi]], amagu-X nemisebentathu. Igama elithi "imiyonzi" lishiya ngaphandle [[Umzuba]], ubuwonga nezinkundla esiseduze.
== Ijubane lokukhanya ==
{{Main|Ijubane lokukhanya}}
[[File:Rocca dell'Abisso, Fondachelli Fantina, Sicilia.JPG|thumb|Umsebe wokukhanya kwelanga ngaphakathi komhhume ka-Rocca ill'Abissu ose-Fondachelli-Fantina, kwelase-Sicily]]
Ijubane lokukhanya elinyeni uchasiswa ngokuthi uyizi-299 792 458 imitha ngokomzuzwana. Inani eligxilile lokukhanya ngokwemivo yokulinganisa liwumphumela wesiminya esithi imitha kusebenza lona ukuchasisa leli jubane. Zonke izinhlobo zemiyonzi yenzubawonga zinyakaza ngejubane elifanayo elinyeni.
qjmffcyu7qo6syii0yhee6jdxd2a4fn
Inkanyezi
0
30743
124605
124160
2026-06-12T08:27:22Z
MaSibalukhulu
26425
improved content
124605
wikitext
text/x-wiki
[[File:LH 95.jpg|thumb|Indawo okwakheka kuyona izinkanyezi emafini aluthuli i-Magallanic cloud.]]
== '''INkanyezi''' into eyimbulunga enkulu ekhanyayo yonyazani, eyakhiwe ikakhulukazi [[IHwanzi|ngeHwanzi]] kanti futhi evuthayo ebanjwe [[umNyondo]] wayo ukuze ihlale iyimbulunga. Inkanyezi ekuyiyona esondele [[UMhlaba|kuMhlaba]] wethu ileyo esiyibiza [[Ilanga|ngeLanga]]. Into edala ukuthi ezinye '''''izinkanyezi''''' zibonakale zizincane kuneLanga kubangelwa ibanga elimaphakathi kwazo noMhlaba. Izinkanyezi ekuyizona ezigqame kakhulu kunezinye ilezo eziqoqelene ezakha [[IsiShomo|iziShomo]], noma [[ukunyonta]], futhi iningi lezinkanyezi ezikhanya ukudlula ezinye ziqanjwe amagama azo. [[Ugqayinyanga|Ogqayinyanga]] sebehlanganise izijengamazwi [[Amagama nezimpawunani zezinkanyezi|zeimpawunani namagama ezinkanyezi]] abavumelana ngawo umhlaba jikelele. Kulokho amehlo ethu akwazi ukukubona kanye nolwazi oseluqoqwe [[Isihlongamkhathi|izihlongamikhathi]], kulinganiselwa ukuthi [[UMkhathilibe|uMKhathilibe]] ungase ube nezinkanyezi ezilinganiselwe kwisi-<math>10^{22}</math> kuya kwisi-<math>10^{24}</math>. Izinkungwane ezine kuphela zalezinkanyezi ezibonakala ngeso lenyama —zonke ziyingxenye [[UmZilafasimbe|yomzilafasimbe]]. ==
[[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|IsiThombe selanga, uhlobo lojinji oluyinhloko luka-G-, elisondelene noMhlaba.]]
''Impilo yenkanyezi'' iqala ngokuwohloka ngokomyondo komqongo onohowo elakhiwe ngeHwanzi, iHwelanga kanye nenani elincane lezinye izinhlwa ezisindayo. Isisindo esiphelele senkanyezi isona esinquma ukuguquka nendlela ezofa ngayo. Empilweni yayo, inkanyezi iqhakaza ngenxa yengxubano yekhozanuzi leHwanzi liphenduka iHwelanga kemnyombeni wayo. Lo mdludlungu udedela [[isidlakalasi]] esizula ngaphakathi kwayo kuze kube ilapho sifinyelela ebusweni bayo, nokuyilapho siyonzelwa emKhathini. Ezinsukwini zayo zokugcina, ingxubano iyapheza futhi umnyombo wayo uphenduka insalelankanyezi: isiThomiyana esimhlophe, inkanyezi entunge, noma lapho inesisindo ngokwanele, iba [[IsiGwinqa|isiGwinqa.]]
Indidiyelanuzi eyenzeka ezinkanyezini noma kwizinsalela zazo ivame ukudala zonke izinhlwa zevange ezisinda ukwedlula [[umThanya]]. Ukulahlekelwa yisisindo kwenkanyezi noma ukuqhuma kwesidungazelakazi kuame ukubuyisela izithako ezinothe ngevange enqekeni yomkhathi. Lezi zinhlwa ziphinde zisetshenziselwe ukwakha izinkanyezi ezitsha. Ogqayinyanga bayakwazi ukunquma izakhi zenkanyezi —kuhlanganisa nesisindo, iminyaka, ubunkimbi (isigubo sevanga) ukuhwexuza, ibanga, nomdiki wayo emkhathini —ngokuthi bahlole inkazimulo ebonakalayo yazo, ukukhanya kwazo, nezinguquko zezikhundla ekuzo emkhathini emva kwesikhathi.
Izinkanyezi ziyakwazi ukwakha uzengezonhlelo nezinye zezinto ezisemkhathini, njengoba sibona kuzungezonhlelo lemizulane nezinhlelo zezinkanyezi ezinezinkanyezi ezimbili noma ezintathu. Lapho khona izinkanyezi ezimbili zozungezonhlelo zizungezana ngokusondelene, ukwenanana komNyondo yazo bukhinyabeza inguquko yazo. Izinkanyezi zivame ukuba ingxenye yezinhlaka ezinkulu zezinkanyezi ezibanjwe ndawonye umNyondo. Lezi zinhlaka zbizwa ngokuthi izixheke zezinkanyezi [[Umthalakazi|nemithalakaz]]<nowiki/>i.
== '''''uMsukagama''''' ==
Elithi inkanyezi ''liyibizongxube'' elihlanganisa izakhi zamagama ngalendlela ''in-'' + ''khanya'' (“shine”) + ''unyezi'' (“moonlight”). Ingxenye yesibili ilahlekelwe isiqalo sayo ingakho isele ngesiqu esithi ''-ezi''. Leli igama lesi[https://sahistory.org.za/article/zulu Zulu] lendikimba esemkhathini ekhanyayo. Elinye igama lenkanyezi elimqondfana yilelo elithi ''imbhasa.''
== '''''Izinhlobo Zezinkanyezi''''' ==
* isiHlalukanyezi ("''protostar''")
* inKanyezi eLundwa ("''blue star''")
* isiThomiyana esiPhuzi ("''yellow dwarf star''")
* isiThomiyana esinTshungwa ("''orange dwarf star''")
* isiThomiyana esiBomvu ("''red dwarf star''")
* isiThomiyana esiMhlophe ("''white dwarf star''")
* isiThomiyana esiMnyama ("''black dwarf star''")
* isiThomiyana esiNgamunwe ("''brown dwarf star''")
* uQhakamela oLundwa ("''blue giant star''")
* uQhakamela oBomvu ("''red giant star''")
* uQhakamelakazi oLundwa ("''blue supergiant star''")
* inKanyezi enTunge ("''neutron star''")
* isiGwinqa ("''black hole''")
* uNyazima ("''pulsar''")
* isiPhinqi ("''quasar''")
* iNjumbane ("''blazer''")
* umHonyezi ("''magnetar''")
* [[umQongo]] ("''nebula''")
* IsiDangazelekazi ("''Supernovae")''
* IsiDangazela ("''Planetary nebulae")''<ref>https://science.nasa.gov/universe/stars/types/#intro</ref><br />
=== '''''Amagama Ezinkanyezi Eziqhakazayo Ebusuku''''' ===
# <br />
[[ilanga|iLanga]] ("''Sun''")
# iNdonsa/iNdonsamasuku ("''Sirius''")
# iNkwenkwezi/iSandulela ("''Canopus''")
# inKonjane ("''Alpha Centauri''")
# uLwezibe ("''Arcturus''")
# uPhalane ("''Vega''")
# iNqonqoli ("''Capella''")
# [[IPhisi (inkanyezi)|IPhisi]] ("''Rigel''")
# inTulwa ("''Procyon''")
# umKhwilili ("''Archernar''")
# [[Undwendweni]] ("''Betelgeuse''")
# inKwenjane ("''Hadar''")
# inKwazi ("''Altair''")
# [[Inkanyazimu]] ("''Acrux''")
# uCwazibe ("''Aldebaran''")
# uMongo ("''Antares''")
# iNthola/isiQhubankomo ("''Spica''")
# isiDumukazi ("''Pollux''")
# iSengco ("''Fomalhaut''")
# uHlokotho ("''Deneb''")
# [[Intshona]] ("''Mimosa''")
# isiCimamlilo ("''Regulus''")
# uZukhwithi ("''Adhara''")
# uSilamamba ("''Shaula''")
# iMpofukazi ("''Castor''")
# [[Undonyazulu]] ("''Gacrux''")
# [[Isikhunundu]] ("''Bellatrix''")
# uCwazi ("''Elnath''")
# inKwebane ("''Miaplacidus''")
# [[Ududuma]]/Khulukuthu ("''Alnilam''")
# uNomdede ("''Regor''")
# uQongqotho ("''Alnair''")
# [[umveshe]] ("''Alnitak''")
# iQwaha ("''Mirfak''")
# uZemani ("''Wezen''")
# umVimba ("''Sargas''")
# uKhazamula ("''Kaus'' ''Australis''")
# umLilwane ("''Avior''")
# inGongoni ("''Menkalinan''")
# uNoginganhlola ("''Atria''")
# iMpofana ("''Alhena''")
# iNhlengane ("''Peacock''")
# uNomhhoyi ("''Alsephina''")
# iNqongolozi ("''Mirzam''")
# iHlosi ("''Alphard''")
# inQama ("''Hamal''")
# iNhlansi ("''Algieba''")
# inKondlwane ("''Diphda''")
# uKhazazela ("''Nunki''")
# uKhozi ("''Menkent''")
# umLozikazana ("''Mirach''")
# umNono ("''Alpharatz''")
# uKheswani ("''Rasalhague''")
# [[Ingqibi]] ("''Saiph''")
# usOkhisa ("''Denebola''")
# iDube ("''Algol''")
# uQongqodo ("''Tiaki''")
# isiHuhwa ("''Muhlifain''")
# inKwengezi ("''Aspidiske''")
# Nomphukulwana ("''Suhail''")
# inCwali ("''Alphecca''")
# [[Untondo]]/Khulukuthu ("''Mintaka''")
# isiHlakothi ("''Sadr''")
# isiThwalanyezi ("''Naos''")
# umLozi ("''Almach''")
# uDlolo ("''Izar''")
# iDlanga ("''Alpha Lupi''"")
# iNyandezulu ("''Dschubba''")
# uSbindimamba ("''Larawag''")
# uThekwane ("''Ankaa''/''Alpha Phoenicis''")
# inGqedamabele ("''Girtab''")
# uLethi ("''Enif''")
# umNguni ("''Scheat''")
# uMabibini ("''Sabik''")
# uZulucwathile ("''Aludra''")
# uNomzimane ("''Markeb''/''Kappa Velorum''")
# umNdawe ("''Markab''")
# isiKhohlothi ("''Aljanah''")
# iCiwu ("''Acrab''")<ref>https://www.britannica.com/science/list-of-brightest-stars-2231574</ref>
gj03scdhenxaaizm5fax4934qsecpgm
124607
124605
2026-06-12T08:29:26Z
MaSibalukhulu
26425
fixed backspace
124607
wikitext
text/x-wiki
[[File:LH 95.jpg|thumb|Indawo okwakheka kuyona izinkanyezi emafini aluthuli i-Magallanic cloud.]]
== '''INkanyezi''' into eyimbulunga enkulu ekhanyayo yonyazani, eyakhiwe ikakhulukazi [[IHwanzi|ngeHwanzi]] kanti futhi evuthayo ebanjwe [[umNyondo]] wayo ukuze ihlale iyimbulunga. Inkanyezi ekuyiyona esondele [[UMhlaba|kuMhlaba]] wethu ileyo esiyibiza [[Ilanga|ngeLanga]]. Into edala ukuthi ezinye '''''izinkanyezi''''' zibonakale zizincane kuneLanga kubangelwa ibanga elimaphakathi kwazo noMhlaba. Izinkanyezi ekuyizona ezigqame kakhulu kunezinye ilezo eziqoqelene ezakha [[IsiShomo|iziShomo]], noma [[ukunyonta]], futhi iningi lezinkanyezi ezikhanya ukudlula ezinye ziqanjwe amagama azo. [[Ugqayinyanga|Ogqayinyanga]] sebehlanganise izijengamazwi [[Amagama nezimpawunani zezinkanyezi|zeimpawunani namagama ezinkanyezi]] abavumelana ngawo umhlaba jikelele. Kulokho amehlo ethu akwazi ukukubona kanye nolwazi oseluqoqwe [[Isihlongamkhathi|izihlongamikhathi]], kulinganiselwa ukuthi [[UMkhathilibe|uMKhathilibe]] ungase ube nezinkanyezi ezilinganiselwe kwisi-<math>10^{22}</math> kuya kwisi-<math>10^{24}</math>. Izinkungwane ezine kuphela zalezinkanyezi ezibonakala ngeso lenyama —zonke ziyingxenye [[UmZilafasimbe|yomzilafasimbe]]. ==
[[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|IsiThombe selanga, uhlobo lojinji oluyinhloko luka-G-, elisondelene noMhlaba.]]
''Impilo yenkanyezi'' iqala ngokuwohloka ngokomyondo komqongo onohowo elakhiwe ngeHwanzi, iHwelanga kanye nenani elincane lezinye izinhlwa ezisindayo. Isisindo esiphelele senkanyezi isona esinquma ukuguquka nendlela ezofa ngayo. Empilweni yayo, inkanyezi iqhakaza ngenxa yengxubano yekhozanuzi leHwanzi liphenduka iHwelanga kemnyombeni wayo. Lo mdludlungu udedela [[isidlakalasi]] esizula ngaphakathi kwayo kuze kube ilapho sifinyelela ebusweni bayo, nokuyilapho siyonzelwa emKhathini. Ezinsukwini zayo zokugcina, ingxubano iyapheza futhi umnyombo wayo uphenduka insalelankanyezi: isiThomiyana esimhlophe, inkanyezi entunge, noma lapho inesisindo ngokwanele, iba [[IsiGwinqa|isiGwinqa.]]
Indidiyelanuzi eyenzeka ezinkanyezini noma kwizinsalela zazo ivame ukudala zonke izinhlwa zevange ezisinda ukwedlula [[umThanya]]. Ukulahlekelwa yisisindo kwenkanyezi noma ukuqhuma kwesidungazelakazi kuame ukubuyisela izithako ezinothe ngevange enqekeni yomkhathi. Lezi zinhlwa ziphinde zisetshenziselwe ukwakha izinkanyezi ezitsha. Ogqayinyanga bayakwazi ukunquma izakhi zenkanyezi —kuhlanganisa nesisindo, iminyaka, ubunkimbi (isigubo sevanga) ukuhwexuza, ibanga, nomdiki wayo emkhathini —ngokuthi bahlole inkazimulo ebonakalayo yazo, ukukhanya kwazo, nezinguquko zezikhundla ekuzo emkhathini emva kwesikhathi.
Izinkanyezi ziyakwazi ukwakha uzengezonhlelo nezinye zezinto ezisemkhathini, njengoba sibona kuzungezonhlelo lemizulane nezinhlelo zezinkanyezi ezinezinkanyezi ezimbili noma ezintathu. Lapho khona izinkanyezi ezimbili zozungezonhlelo zizungezana ngokusondelene, ukwenanana komNyondo yazo bukhinyabeza inguquko yazo. Izinkanyezi zivame ukuba ingxenye yezinhlaka ezinkulu zezinkanyezi ezibanjwe ndawonye umNyondo. Lezi zinhlaka zbizwa ngokuthi izixheke zezinkanyezi [[Umthalakazi|nemithalakaz]]<nowiki/>i.
== '''''uMsukagama''''' ==
Elithi inkanyezi ''liyibizongxube'' elihlanganisa izakhi zamagama ngalendlela ''in-'' + ''khanya'' (“shine”) + ''unyezi'' (“moonlight”). Ingxenye yesibili ilahlekelwe isiqalo sayo ingakho isele ngesiqu esithi ''-ezi''. Leli igama lesi[https://sahistory.org.za/article/zulu Zulu] lendikimba esemkhathini ekhanyayo. Elinye igama lenkanyezi elimqondfana yilelo elithi ''imbhasa.''
== '''''Izinhlobo Zezinkanyezi''''' ==
* isiHlalukanyezi ("''protostar''")
* inKanyezi eLundwa ("''blue star''")
* isiThomiyana esiPhuzi ("''yellow dwarf star''")
* isiThomiyana esinTshungwa ("''orange dwarf star''")
* isiThomiyana esiBomvu ("''red dwarf star''")
* isiThomiyana esiMhlophe ("''white dwarf star''")
* isiThomiyana esiMnyama ("''black dwarf star''")
* isiThomiyana esiNgamunwe ("''brown dwarf star''")
* uQhakamela oLundwa ("''blue giant star''")
* uQhakamela oBomvu ("''red giant star''")
* uQhakamelakazi oLundwa ("''blue supergiant star''")
* inKanyezi enTunge ("''neutron star''")
* isiGwinqa ("''black hole''")
* uNyazima ("''pulsar''")
* isiPhinqi ("''quasar''")
* iNjumbane ("''blazer''")
* umHonyezi ("''magnetar''")
* [[umQongo]] ("''nebula''")
* IsiDangazelekazi ("''Supernovae")''
* IsiDangazela ("''Planetary nebulae")''<ref>https://science.nasa.gov/universe/stars/types/#intro</ref><br />
=== '''''Amagama Ezinkanyezi Eziqhakazayo Ebusuku''''' ===
# [[ilanga|iLanga]] ("''[[Sun]]''")
# iNdonsa/iNdonsamasuku ("''Sirius''")
# iNkwenkwezi/iSandulela ("''Canopus''")
# inKonjane ("''Alpha Centauri''")
# uLwezibe ("''Arcturus''")
# uPhalane ("''Vega''")
# iNqonqoli ("''Capella''")
# [[IPhisi (inkanyezi)|IPhisi]] ("''Rigel''")
# inTulwa ("''Procyon''")
# umKhwilili ("''Archernar''")
# [[Undwendweni]] ("''Betelgeuse''")
# inKwenjane ("''Hadar''")
# inKwazi ("''Altair''")
# [[Inkanyazimu]] ("''Acrux''")
# uCwazibe ("''Aldebaran''")
# uMongo ("''Antares''")
# iNthola/isiQhubankomo ("''Spica''")
# isiDumukazi ("''Pollux''")
# iSengco ("''Fomalhaut''")
# uHlokotho ("''Deneb''")
# [[Intshona]] ("''Mimosa''")
# isiCimamlilo ("''Regulus''")
# uZukhwithi ("''Adhara''")
# uSilamamba ("''Shaula''")
# iMpofukazi ("''Castor''")
# [[Undonyazulu]] ("''Gacrux''")
# [[Isikhunundu]] ("''Bellatrix''")
# uCwazi ("''Elnath''")
# inKwebane ("''Miaplacidus''")
# [[Ududuma]]/Khulukuthu ("''Alnilam''")
# uNomdede ("''Regor''")
# uQongqotho ("''Alnair''")
# [[umveshe]] ("''Alnitak''")
# iQwaha ("''Mirfak''")
# uZemani ("''Wezen''")
# umVimba ("''Sargas''")
# uKhazamula ("''Kaus'' ''Australis''")
# umLilwane ("''Avior''")
# inGongoni ("''Menkalinan''")
# uNoginganhlola ("''Atria''")
# iMpofana ("''Alhena''")
# iNhlengane ("''Peacock''")
# uNomhhoyi ("''Alsephina''")
# iNqongolozi ("''Mirzam''")
# iHlosi ("''Alphard''")
# inQama ("''Hamal''")
# iNhlansi ("''Algieba''")
# inKondlwane ("''Diphda''")
# uKhazazela ("''Nunki''")
# uKhozi ("''Menkent''")
# umLozikazana ("''Mirach''")
# umNono ("''Alpharatz''")
# uKheswani ("''Rasalhague''")
# [[Ingqibi]] ("''Saiph''")
# usOkhisa ("''Denebola''")
# iDube ("''Algol''")
# uQongqodo ("''Tiaki''")
# isiHuhwa ("''Muhlifain''")
# inKwengezi ("''Aspidiske''")
# Nomphukulwana ("''Suhail''")
# inCwali ("''Alphecca''")
# [[Untondo]]/Khulukuthu ("''Mintaka''")
# isiHlakothi ("''Sadr''")
# isiThwalanyezi ("''Naos''")
# umLozi ("''Almach''")
# uDlolo ("''Izar''")
# iDlanga ("''Alpha Lupi''"")
# iNyandezulu ("''Dschubba''")
# uSbindimamba ("''Larawag''")
# uThekwane ("''Ankaa''/''Alpha Phoenicis''")
# inGqedamabele ("''Girtab''")
# uLethi ("''Enif''")
# umNguni ("''Scheat''")
# uMabibini ("''Sabik''")
# uZulucwathile ("''Aludra''")
# uNomzimane ("''Markeb''/''Kappa Velorum''")
# umNdawe ("''Markab''")
# isiKhohlothi ("''Aljanah''")
# iCiwu ("''Acrab''")<ref>https://www.britannica.com/science/list-of-brightest-stars-2231574</ref>
ai977cjvl554u1rl98wpbjgyku0gjd6
124608
124607
2026-06-12T08:31:02Z
MaSibalukhulu
26425
link to another page
124608
wikitext
text/x-wiki
[[File:LH 95.jpg|thumb|Indawo okwakheka kuyona izinkanyezi emafini aluthuli i-Magallanic cloud.]]
== '''INkanyezi''' into eyimbulunga enkulu ekhanyayo yonyazani, eyakhiwe ikakhulukazi [[IHwanzi|ngeHwanzi]] kanti futhi evuthayo ebanjwe [[umNyondo]] wayo ukuze ihlale iyimbulunga. Inkanyezi ekuyiyona esondele [[UMhlaba|kuMhlaba]] wethu ileyo esiyibiza [[Ilanga|ngeLanga]]. Into edala ukuthi ezinye '''''izinkanyezi''''' zibonakale zizincane kuneLanga kubangelwa ibanga elimaphakathi kwazo noMhlaba. Izinkanyezi ekuyizona ezigqame kakhulu kunezinye ilezo eziqoqelene ezakha [[IsiShomo|iziShomo]], noma [[ukunyonta]], futhi iningi lezinkanyezi ezikhanya ukudlula ezinye ziqanjwe amagama azo. [[Ugqayinyanga|Ogqayinyanga]] sebehlanganise izijengamazwi [[Amagama nezimpawunani zezinkanyezi|zeimpawunani namagama ezinkanyezi]] abavumelana ngawo umhlaba jikelele. Kulokho amehlo ethu akwazi ukukubona kanye nolwazi oseluqoqwe [[Isihlongamkhathi|izihlongamikhathi]], kulinganiselwa ukuthi [[UMkhathilibe|uMKhathilibe]] ungase ube nezinkanyezi ezilinganiselwe kwisi-<math>10^{22}</math> kuya kwisi-<math>10^{24}</math>. Izinkungwane ezine kuphela zalezinkanyezi ezibonakala ngeso lenyama —zonke ziyingxenye [[UmZilafasimbe|yomzilafasimbe]]. ==
[[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|IsiThombe selanga, uhlobo lojinji oluyinhloko luka-G-, elisondelene noMhlaba.]]
''Impilo yenkanyezi'' iqala ngokuwohloka ngokomyondo komqongo onohowo elakhiwe ngeHwanzi, iHwelanga kanye nenani elincane lezinye izinhlwa ezisindayo. Isisindo esiphelele senkanyezi isona esinquma ukuguquka nendlela ezofa ngayo. Empilweni yayo, inkanyezi iqhakaza ngenxa yengxubano yekhozanuzi leHwanzi liphenduka iHwelanga kemnyombeni wayo. Lo mdludlungu udedela [[isidlakalasi]] esizula ngaphakathi kwayo kuze kube ilapho sifinyelela ebusweni bayo, nokuyilapho siyonzelwa emKhathini. Ezinsukwini zayo zokugcina, ingxubano iyapheza futhi umnyombo wayo uphenduka insalelankanyezi: isiThomiyana esimhlophe, inkanyezi entunge, noma lapho inesisindo ngokwanele, iba [[IsiGwinqa|isiGwinqa.]]
Indidiyelanuzi eyenzeka ezinkanyezini noma kwizinsalela zazo ivame ukudala zonke izinhlwa zevange ezisinda ukwedlula [[umThanya]]. Ukulahlekelwa yisisindo kwenkanyezi noma ukuqhuma kwesidungazelakazi kuame ukubuyisela izithako ezinothe ngevange enqekeni yomkhathi. Lezi zinhlwa ziphinde zisetshenziselwe ukwakha izinkanyezi ezitsha. Ogqayinyanga bayakwazi ukunquma izakhi zenkanyezi —kuhlanganisa nesisindo, iminyaka, ubunkimbi (isigubo sevanga) ukuhwexuza, ibanga, nomdiki wayo emkhathini —ngokuthi bahlole inkazimulo ebonakalayo yazo, ukukhanya kwazo, nezinguquko zezikhundla ekuzo emkhathini emva kwesikhathi.
Izinkanyezi ziyakwazi ukwakha uzengezonhlelo nezinye zezinto ezisemkhathini, njengoba sibona kuzungezonhlelo lemizulane nezinhlelo zezinkanyezi ezinezinkanyezi ezimbili noma ezintathu. Lapho khona izinkanyezi ezimbili zozungezonhlelo zizungezana ngokusondelene, ukwenanana komNyondo yazo bukhinyabeza inguquko yazo. Izinkanyezi zivame ukuba ingxenye yezinhlaka ezinkulu zezinkanyezi ezibanjwe ndawonye umNyondo. Lezi zinhlaka zbizwa ngokuthi izixheke zezinkanyezi [[Umthalakazi|nemithalakaz]]<nowiki/>i.
== '''''uMsukagama''''' ==
Elithi inkanyezi ''liyibizongxube'' elihlanganisa izakhi zamagama ngalendlela ''in-'' + ''khanya'' (“shine”) + ''unyezi'' (“moonlight”). Ingxenye yesibili ilahlekelwe isiqalo sayo ingakho isele ngesiqu esithi ''-ezi''. Leli igama lesi[https://sahistory.org.za/article/zulu Zulu] lendikimba esemkhathini ekhanyayo. Elinye igama lenkanyezi elimqondfana yilelo elithi ''imbhasa.''
== '''''Izinhlobo Zezinkanyezi''''' ==
* isiHlalukanyezi ("''protostar''")
* inKanyezi eLundwa ("''blue star''")
* isiThomiyana esiPhuzi ("''yellow dwarf star''")
* isiThomiyana esinTshungwa ("''orange dwarf star''")
* isiThomiyana esiBomvu ("''red dwarf star''")
* isiThomiyana esiMhlophe ("''white dwarf star''")
* isiThomiyana esiMnyama ("''black dwarf star''")
* isiThomiyana esiNgamunwe ("''brown dwarf star''")
* uQhakamela oLundwa ("''blue giant star''")
* uQhakamela oBomvu ("''red giant star''")
* uQhakamelakazi oLundwa ("''blue supergiant star''")
* inKanyezi enTunge ("''neutron star''")
* isiGwinqa ("''[https://www.magiscenter.com/blog/black-holes-stephen-hawking-and-the-evangelical-physicist-who-proved-him-wrong?campaignid=22756906055&adgroupid=&adid=&utm_term=&utm_campaign=Faith+and+Science+Resources+-+PMax&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=8035034826&hsa_cam=22756906055&hsa_grp=&hsa_ad=&hsa_src=x&hsa_tgt=&hsa_kw=&hsa_mt=&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=22760599645&gbraid=0AAAAADtwsMQyaC5XfAqhj6RHIdd9cf5Ez&gclid=EAIaIQobChMI5OL0yaSBlQMVbZNQBh2icjaREAAYASAAEgKC4fD_BwE black hole]''")
* uNyazima ("''pulsar''")
* isiPhinqi ("''quasar''")
* iNjumbane ("''blazer''")
* umHonyezi ("''magnetar''")
* [[umQongo]] ("''nebula''")
* IsiDangazelekazi ("''Supernovae")''
* IsiDangazela ("''Planetary nebulae")''<ref>https://science.nasa.gov/universe/stars/types/#intro</ref><br />
=== '''''Amagama Ezinkanyezi Eziqhakazayo Ebusuku''''' ===
# [[ilanga|iLanga]] ("''[[Sun]]''")
# iNdonsa/iNdonsamasuku ("''Sirius''")
# iNkwenkwezi/iSandulela ("''Canopus''")
# inKonjane ("''Alpha Centauri''")
# uLwezibe ("''Arcturus''")
# uPhalane ("''Vega''")
# iNqonqoli ("''Capella''")
# [[IPhisi (inkanyezi)|IPhisi]] ("''Rigel''")
# inTulwa ("''Procyon''")
# umKhwilili ("''Archernar''")
# [[Undwendweni]] ("''Betelgeuse''")
# inKwenjane ("''Hadar''")
# inKwazi ("''Altair''")
# [[Inkanyazimu]] ("''Acrux''")
# uCwazibe ("''Aldebaran''")
# uMongo ("''Antares''")
# iNthola/isiQhubankomo ("''Spica''")
# isiDumukazi ("''Pollux''")
# iSengco ("''Fomalhaut''")
# uHlokotho ("''Deneb''")
# [[Intshona]] ("''Mimosa''")
# isiCimamlilo ("''Regulus''")
# uZukhwithi ("''Adhara''")
# uSilamamba ("''Shaula''")
# iMpofukazi ("''Castor''")
# [[Undonyazulu]] ("''Gacrux''")
# [[Isikhunundu]] ("''Bellatrix''")
# uCwazi ("''Elnath''")
# inKwebane ("''Miaplacidus''")
# [[Ududuma]]/Khulukuthu ("''Alnilam''")
# uNomdede ("''Regor''")
# uQongqotho ("''Alnair''")
# [[umveshe]] ("''Alnitak''")
# iQwaha ("''Mirfak''")
# uZemani ("''Wezen''")
# umVimba ("''Sargas''")
# uKhazamula ("''Kaus'' ''Australis''")
# umLilwane ("''Avior''")
# inGongoni ("''Menkalinan''")
# uNoginganhlola ("''Atria''")
# iMpofana ("''Alhena''")
# iNhlengane ("''Peacock''")
# uNomhhoyi ("''Alsephina''")
# iNqongolozi ("''Mirzam''")
# iHlosi ("''Alphard''")
# inQama ("''Hamal''")
# iNhlansi ("''Algieba''")
# inKondlwane ("''Diphda''")
# uKhazazela ("''Nunki''")
# uKhozi ("''Menkent''")
# umLozikazana ("''Mirach''")
# umNono ("''Alpharatz''")
# uKheswani ("''Rasalhague''")
# [[Ingqibi]] ("''Saiph''")
# usOkhisa ("''Denebola''")
# iDube ("''Algol''")
# uQongqodo ("''Tiaki''")
# isiHuhwa ("''Muhlifain''")
# inKwengezi ("''Aspidiske''")
# Nomphukulwana ("''Suhail''")
# inCwali ("''Alphecca''")
# [[Untondo]]/Khulukuthu ("''Mintaka''")
# isiHlakothi ("''Sadr''")
# isiThwalanyezi ("''Naos''")
# umLozi ("''Almach''")
# uDlolo ("''Izar''")
# iDlanga ("''Alpha Lupi''"")
# iNyandezulu ("''Dschubba''")
# uSbindimamba ("''Larawag''")
# uThekwane ("''Ankaa''/''Alpha Phoenicis''")
# inGqedamabele ("''Girtab''")
# uLethi ("''Enif''")
# umNguni ("''Scheat''")
# uMabibini ("''Sabik''")
# uZulucwathile ("''Aludra''")
# uNomzimane ("''Markeb''/''Kappa Velorum''")
# umNdawe ("''Markab''")
# isiKhohlothi ("''Aljanah''")
# iCiwu ("''Acrab''")<ref>https://www.britannica.com/science/list-of-brightest-stars-2231574</ref>
ds65i4fkkmhc8k0pvs8kddnppaj42zr
124612
124608
2026-06-12T08:33:06Z
MaSibalukhulu
26425
improved content
124612
wikitext
text/x-wiki
[[File:LH 95.jpg|thumb|Indawo okwakheka kuyona izinkanyezi emafini aluthuli i-Magallanic cloud.]]
== '''INkanyezi''' into eyimbulunga enkulu ekhanyayo yonyazani, eyakhiwe ikakhulukazi [[IHwanzi|''ngeHwanzi'']] kanti futhi evuthayo ebanjwe [[umNyondo|''umNyondo'']] wayo ukuze ihlale iyimbulunga. Inkanyezi ekuyiyona esondele [[UMhlaba|''kuMhlaba'']] wethu ileyo esiyibiza [[Ilanga|''ngeLanga'']]. Into edala ukuthi ezinye '''''izinkanyezi''''' zibonakale zizincane kuneLanga kubangelwa ibanga elimaphakathi kwazo noMhlaba. Izinkanyezi ekuyizona ezigqame kakhulu kunezinye ilezo eziqoqelene ezakha [[IsiShomo|''iziShomo'']], noma [[ukunyonta|''ukunyonta'']], futhi iningi lezinkanyezi ezikhanya ukudlula ezinye ziqanjwe amagama azo. [[Ugqayinyanga|Ogqayinyanga]] sebehlanganise izijengamazwi [[Amagama nezimpawunani zezinkanyezi|zeimpawunani namagama ezinkanyezi]] abavumelana ngawo umhlaba jikelele. Kulokho amehlo ethu akwazi ukukubona kanye nolwazi oseluqoqwe [[Isihlongamkhathi|izihlongamikhathi]], kulinganiselwa ukuthi [[UMkhathilibe|uMKhathilibe]] ungase ube nezinkanyezi ezilinganiselwe ''kwisi-<math>10^{22}</math> kuya kwisi-<math>10^{24}</math>''. Izinkungwane ezine kuphela zalezinkanyezi ezibonakala ngeso lenyama —zonke ziyingxenye [[UmZilafasimbe|yomzilafasimbe]]. ==
[[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|IsiThombe selanga, uhlobo lojinji oluyinhloko luka-G-, elisondelene noMhlaba.]]
''Impilo yenkanyezi'' iqala ngokuwohloka ngokomyondo komqongo onohowo elakhiwe ngeHwanzi, iHwelanga kanye nenani elincane lezinye izinhlwa ezisindayo. Isisindo esiphelele senkanyezi isona esinquma ukuguquka nendlela ezofa ngayo. Empilweni yayo, inkanyezi iqhakaza ngenxa yengxubano yekhozanuzi leHwanzi liphenduka iHwelanga kemnyombeni wayo. Lo mdludlungu udedela [[isidlakalasi]] esizula ngaphakathi kwayo kuze kube ilapho sifinyelela ebusweni bayo, nokuyilapho siyonzelwa emKhathini. Ezinsukwini zayo zokugcina, ingxubano iyapheza futhi umnyombo wayo uphenduka insalelankanyezi: isiThomiyana esimhlophe, inkanyezi entunge, noma lapho inesisindo ngokwanele, iba [[IsiGwinqa|isiGwinqa.]]
Indidiyelanuzi eyenzeka ezinkanyezini noma kwizinsalela zazo ivame ukudala zonke izinhlwa zevange ezisinda ukwedlula [[umThanya]]. Ukulahlekelwa yisisindo kwenkanyezi noma ukuqhuma kwesidungazelakazi kuame ukubuyisela izithako ezinothe ngevange enqekeni yomkhathi. Lezi zinhlwa ziphinde zisetshenziselwe ukwakha izinkanyezi ezitsha. Ogqayinyanga bayakwazi ukunquma izakhi zenkanyezi —kuhlanganisa nesisindo, iminyaka, ubunkimbi (isigubo sevanga) ukuhwexuza, ibanga, nomdiki wayo emkhathini —ngokuthi bahlole inkazimulo ebonakalayo yazo, ukukhanya kwazo, nezinguquko zezikhundla ekuzo emkhathini emva kwesikhathi.
Izinkanyezi ziyakwazi ukwakha uzengezonhlelo nezinye zezinto ''ezisemkhathini'', njengoba sibona kuzungezonhlelo lemizulane nezinhlelo zezinkanyezi ezinezinkanyezi ezimbili noma ezintathu. Lapho khona izinkanyezi ezimbili zozungezonhlelo zizungezana ngokusondelene, ukwenanana komNyondo yazo bukhinyabeza inguquko yazo. Izinkanyezi zivame ukuba ingxenye yezinhlaka ezinkulu zezinkanyezi ezibanjwe ndawonye umNyondo. Lezi zinhlaka zbizwa ngokuthi izixheke zezinkanyezi [[Umthalakazi|nemithalakaz]]<nowiki/>i.
== '''''uMsukagama''''' ==
Elithi inkanyezi ''liyibizongxube'' elihlanganisa izakhi zamagama ngalendlela ''in-'' + ''khanya'' (“shine”) + ''unyezi'' (“moonlight”). Ingxenye yesibili ilahlekelwe isiqalo sayo ingakho isele ngesiqu esithi ''-ezi''. Leli igama lesi[https://sahistory.org.za/article/zulu Zulu] lendikimba esemkhathini ekhanyayo. Elinye igama lenkanyezi elimqondfana yilelo elithi ''imbhasa.''
== '''''Izinhlobo Zezinkanyezi''''' ==
* isiHlalukanyezi ("''protostar''")
* inKanyezi eLundwa ("''blue star''")
* isiThomiyana esiPhuzi ("''yellow dwarf star''")
* isiThomiyana esinTshungwa ("''orange dwarf star''")
* isiThomiyana esiBomvu ("''red dwarf star''")
* isiThomiyana esiMhlophe ("''white dwarf star''")
* isiThomiyana esiMnyama ("''black dwarf star''")
* isiThomiyana esiNgamunwe ("''brown dwarf star''")
* uQhakamela oLundwa ("''blue giant star''")
* uQhakamela oBomvu ("''red giant star''")
* uQhakamelakazi oLundwa ("''blue supergiant star''")
* inKanyezi enTunge ("''neutron star''")
* isiGwinqa ("''[https://www.magiscenter.com/blog/black-holes-stephen-hawking-and-the-evangelical-physicist-who-proved-him-wrong?campaignid=22756906055&adgroupid=&adid=&utm_term=&utm_campaign=Faith+and+Science+Resources+-+PMax&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=8035034826&hsa_cam=22756906055&hsa_grp=&hsa_ad=&hsa_src=x&hsa_tgt=&hsa_kw=&hsa_mt=&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=22760599645&gbraid=0AAAAADtwsMQyaC5XfAqhj6RHIdd9cf5Ez&gclid=EAIaIQobChMI5OL0yaSBlQMVbZNQBh2icjaREAAYASAAEgKC4fD_BwE black hole]''")
* uNyazima ("''pulsar''")
* isiPhinqi ("''quasar''")
* iNjumbane ("''blazer''")
* umHonyezi ("''magnetar''")
* [[umQongo]] ("''nebula''")
* IsiDangazelekazi ("''Supernovae")''
* IsiDangazela ("''Planetary nebulae")''<ref>https://science.nasa.gov/universe/stars/types/#intro</ref><br />
=== '''''Amagama Ezinkanyezi Eziqhakazayo Ebusuku''''' ===
# [[ilanga|iLanga]] ("''[[Sun]]''")
# iNdonsa/iNdonsamasuku ("''Sirius''")
# iNkwenkwezi/iSandulela ("''Canopus''")
# inKonjane ("''Alpha Centauri''")
# uLwezibe ("''Arcturus''")
# uPhalane ("''Vega''")
# iNqonqoli ("''Capella''")
# [[IPhisi (inkanyezi)|IPhisi]] ("''Rigel''")
# inTulwa ("''Procyon''")
# umKhwilili ("''Archernar''")
# [[Undwendweni]] ("''Betelgeuse''")
# inKwenjane ("''Hadar''")
# inKwazi ("''Altair''")
# [[Inkanyazimu]] ("''Acrux''")
# uCwazibe ("''Aldebaran''")
# uMongo ("''Antares''")
# iNthola/isiQhubankomo ("''Spica''")
# isiDumukazi ("''Pollux''")
# iSengco ("''Fomalhaut''")
# uHlokotho ("''Deneb''")
# [[Intshona]] ("''Mimosa''")
# isiCimamlilo ("''Regulus''")
# uZukhwithi ("''Adhara''")
# uSilamamba ("''Shaula''")
# iMpofukazi ("''Castor''")
# [[Undonyazulu]] ("''Gacrux''")
# [[Isikhunundu]] ("''Bellatrix''")
# uCwazi ("''Elnath''")
# inKwebane ("''Miaplacidus''")
# [[Ududuma]]/Khulukuthu ("''Alnilam''")
# uNomdede ("''Regor''")
# uQongqotho ("''Alnair''")
# [[umveshe]] ("''Alnitak''")
# iQwaha ("''Mirfak''")
# uZemani ("''Wezen''")
# umVimba ("''Sargas''")
# uKhazamula ("''Kaus'' ''Australis''")
# umLilwane ("''Avior''")
# inGongoni ("''Menkalinan''")
# uNoginganhlola ("''Atria''")
# iMpofana ("''Alhena''")
# iNhlengane ("''Peacock''")
# uNomhhoyi ("''Alsephina''")
# iNqongolozi ("''Mirzam''")
# iHlosi ("''Alphard''")
# inQama ("''Hamal''")
# iNhlansi ("''Algieba''")
# inKondlwane ("''Diphda''")
# uKhazazela ("''Nunki''")
# uKhozi ("''Menkent''")
# umLozikazana ("''Mirach''")
# umNono ("''Alpharatz''")
# uKheswani ("''Rasalhague''")
# [[Ingqibi]] ("''Saiph''")
# usOkhisa ("''Denebola''")
# iDube ("''Algol''")
# uQongqodo ("''Tiaki''")
# isiHuhwa ("''Muhlifain''")
# inKwengezi ("''Aspidiske''")
# Nomphukulwana ("''Suhail''")
# inCwali ("''Alphecca''")
# [[Untondo]]/Khulukuthu ("''Mintaka''")
# isiHlakothi ("''Sadr''")
# isiThwalanyezi ("''Naos''")
# umLozi ("''Almach''")
# uDlolo ("''Izar''")
# iDlanga ("''Alpha Lupi''"")
# iNyandezulu ("''Dschubba''")
# uSbindimamba ("''Larawag''")
# uThekwane ("''Ankaa''/''Alpha Phoenicis''")
# inGqedamabele ("''Girtab''")
# uLethi ("''Enif''")
# umNguni ("''Scheat''")
# uMabibini ("''Sabik''")
# uZulucwathile ("''Aludra''")
# uNomzimane ("''Markeb''/''Kappa Velorum''")
# umNdawe ("''Markab''")
# isiKhohlothi ("''Aljanah''")
# iCiwu ("''Acrab''")<ref>https://www.britannica.com/science/list-of-brightest-stars-2231574</ref>
465mqn9mpof1ki9wm0x1svgxxc4jwai
Umoyambulunga Womhlaba
0
31511
124610
119303
2026-06-12T08:31:11Z
Queller47
26426
Improved contents.
124610
wikitext
text/x-wiki
[[File:Top_of_Atmosphere.jpg|thumb|330x330px|Ukukhanya okulundwa kusakazwa kakhulu ngamarhowo akumoyambulunga kunamanye amabangacuphi, azungeze umhlaba ngobuhalalazi obulundwa ku-I-stratosphere, ngaphezu kwamafu e-I-troposphere, lapho bubonwa ngesikhumulo se-ISS ekuphakameni okungama-{{cvt|335|km|mi}} km (208 <span>mi) </span> ([[INyanga|Inyanga]] ibonakala njenge-crescent ngemuva kude). ]]
== '''Umoyambulunga woMhlaba''' bakhiwa ubuhalalazi [[UHow|bohowo]] oluxubileyo olubizwa ngokuthi '''umoya''', obubanjwe [[umNyondo]], ukuze bungunge ubuso [[UMhlaba|boMhlaba]]. Uqukethe amanani ahlukahlukene e- aerosols nezinhlayinhlayi (''particulates'') ezenza kube nesimo sezulu esifana namafu nofasimbe. ==
# '''Umoyambulunga''' uyisivikelo esiphakathi kobuso boMhlaba nomkhathinga.
# Uvikela ubuso boMhlaba kumaqhumanyezi, nemiyonzi kazikhwithi yeLanga, unciphise nomehluko wamazinga okushisa phakathi kobusuki nemini, futhi ugcina umhlaba ufudumele ngokugcina ikhoza ngomthelela womshabasiluju.
# '''Umoyambulung'''a usabalalisa ikhoza nomswakama ezindaweni ezihlukene usebenzisa imisinga yomoya, futhi uhlinzeka ngezimo zevange nezezulu ezivumeka ukuba khona kwempilo eMhlabeni.
Ngokwesibalo semizwayi, umoya owomile uqukethe amaphesenti angama-78.08 [[INihwe|eNihwe]], amaphesenti angama-20.95 [[IsOhwe|esOhwe]], amaphesenti ayi-0.93% argon, amaphesenti ayi-0.04% [[UmCalahle ontuhlambili|omCalahle ontuhlambili]] nolunye uhowo oluyingcosana. Umoya ubuye uqukathe isibalo esiluhwexu somhwamuko wamanzi.
'''Umoyambulunga''' woMhlaba wanguna wawunohowo oluhlumelele kumqongo welanga, Kodwa leso sigubo saguqula ekuhambeni kwesikhathi, sikhinyabezwa izici ezifana nezintshabamlilo, ukushwamuka, ukugadlazeka, ukuzulenza, nokuthubeka kwempilo. Namuhla, ubuqhebeqhebe [[Umuntu|babantu]] buyaqhubeka nokuguqula umoyambulunga, ngokuguquguquka kwezulu (okubangwa ukugencwa kwamahlathi, nesivamelo sezintshicwa- ezenza [[Ukufudumala kwembulunga|imbulunga ifudumele]], ukuphela kwesintshongohwe.
'''Umoyambulunga''' uyazaca lapho ubhekwa ekuphakameni futhi awunamngcele owuhlukanisa nomkhathinga. Kármán line okumakhilomitha ayi-100 usetshenziswa njengencasiselo eyamukelwayo yomngcele womkhathi. Kunobuhalalazi ubumbalwa ubuhlukaniseka ngokwezinkondolo zabo kumoyambulunga, ezihlanganisa amazinga okushisa, isigubo, obubizwa kanje:
* Izulumbulinga - ''troposphere''
* Ihowombulunga - ''stratosphere''
* Ishambulunga - ''mesosphere''
* Iluvumbulunga - ''thermosphere''
* Amalambulunga - '' exosphere''
Isigubo somoya, amazinga wokushisa nomfutho kuyahlukahluka kulobu buhalalazi uma buys phezulu. Umoya ofanele ukusetshenziswa kumdibakhanya yizitshalo futhi uphefunyulwe izilwane itholakala kuzulumbulunga.
Isifundo esicwaninga umoyambulunga woMhlaba sibizwa umchazamoya, futhi sihambisana neminye imikhakhanyana efana nezeSimo sezulu, nomchazandalo womoyambulunga.
6sr59githciecriiwv1x1kymj489i2o
124611
124610
2026-06-12T08:32:21Z
NDG
24078
Reverted edits by [[Special:Contribs/Queller47|Queller47]] ([[User talk:Queller47|talk]]) to last version by Fongcwele: test edits, please use the sandbox
119303
wikitext
text/x-wiki
[[File:Top_of_Atmosphere.jpg|thumb|330x330px|Ukukhanya okulundwa kusakazwa kakhulu ngamarhowo akumoyambulunga kunamanye amabangacuphi, azungeze umhlaba ngobuhalalazi obulundwa ku-I-stratosphere, ngaphezu kwamafu e-I-troposphere, lapho bubonwa ngesikhumulo se-ISS ekuphakameni okungama-{{cvt|335|km|mi}} km (208 <span>mi) </span> ([[INyanga|Inyanga]] ibonakala njenge-crescent ngemuva kude). ]]
'''Umoyambulunga woMhlaba''' bakhiwa ubuhalalazi [[UHow|bohowo]] oluxubileyo olubizwa ngokuthi '''umoya''', obubanjwe [[umNyondo]], ukuze bungunge ubuso [[UMhlaba|boMhlaba]]. Uqukethe amanani ahlukahlukene e- aerosols nezinhlayinhlayi (particulates) ezenza kube nesimo sezulu esifana namafu nofasimbe. Umoyambulunga uyisivikelo esiphakathi kobuso boMhlaba nomkhathinga. Uvikela ubuso boMhlaba kumaqhumanyezi, nemiyonzi kazikhwithi yeLanga, unciphise nomehluko wamazinga okushisa phakathi kobusuki nemini, futhi ugcina umhlaba ufudumele ngokugcina ikhoza ngomthelela womshabasiluju. Umoyambulunga usabalalisa ikhoza nomswakama ezindaweni ezihlukene usebenzisa imisinga yomoya, futhi uhlinzeka ngezimo zevange nezezulu ezivumeka ukuba khona kwempilo eMhlabeni.
Ngokwesibalo semizwayi, umoya owomile uqukethe amaphesenti angama-78.08 [[INihwe|eNihwe]], amaphesenti angama-20.95 [[IsOhwe|esOhwe]], amaphesenti ayi-0.93% argon, amaphesenti ayi-0.04% [[UmCalahle ontuhlambili|omCalahle ontuhlambili]] nolunye uhowo oluyingcosana. Umoya ubuye uqukathe isibalo esiluhwexu somhwamuko wamanzi.
Umoyambulunga woMhlaba wanguna wawunohowo oluhlumelele kumqongo welanga, Kodwa leso sigubo saguqula ekuhambeni kwesikhathi, sikhinyabezwa izici ezifana nezintshabamlilo, ukushwamuka, ukugadlazeka, ukuzulenza, nokuthubeka kwempilo. Namuhla, ubuqhebeqhebe [[Umuntu|babantu]] buyaqhubeka nokuguqula umoyambulunga, ngokuguquguquka kwezulu (okubangwa ukugencwa kwamahlathi, nesivamelo sezintshicwa- ezenza [[Ukufudumala kwembulunga|imbulunga ifudumele]], ukuphela kwesintshongohwe.
Umoyambulunga uyazaca lapho ubhekwa ekuphakameni futhi awunamngcele owuhlukanisa nomkhathinga. Kármán line okumakhilomitha ayi-100 usetshenziswa njengencasiselo eyamukelwayo yomngcele womkhathi. Kunobuhalalazi ubumbalwa ubuhlukaniseka ngokwezinkondolo zabo kumoyambulunga, ezihlanganisa amazinga okushisa, isigubo, obubizwa kanje:
* Izulumbulinga - ''troposphere''
* Ihowombulunga - ''stratosphere''
* Ishambulunga - ''mesosphere''
* Iluvumbulunga - ''thermosphere''
* Amalambulunga - '' exosphere''
Isigubo somoya, amazinga wokushisa nomfutho kuyahlukahluka kulobu buhalalazi uma buys phezulu. Umoya ofanele ukusetshenziswa kumdibakhanya yizitshalo futhi uphefunyulwe izilwane itholakala kuzulumbulunga.
Isifundo esicwaninga umoyambulunga woMhlaba sibizwa umchazamoya, futhi sihambisana neminye imikhakhanyana efana nezeSimo sezulu, nomchazandalo womoyambulunga.
cfq29bhhh242pn4agpqqa4tjwk0zkk6
INyuvesi yaseVenda
0
32282
124572
113255
2026-06-12T05:48:47Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[I-University of Venda]] to [[INyuvesi yaseVenda]]
113255
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="5" |I-University of Venda
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:University_of_Venda_logo.svg|150x150px]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Isiqubulo
| class="infobox-data" |Ukudala Abaholi Besikhathi Esizayo
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Uhlobo
| class="infobox-data" |[[Public university|Inyuvesi yomphakathi]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Ukumiswa
| class="infobox-data" |1981
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |[[Chancellor (education)|Ishansela]]
| class="infobox-data" |UMojankunyane Gumbi
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<span class="nowrap">[[Vice-Chancellor|Isekela likaShansela]]</span>
| class="infobox-data" |UProfesa Ndanduleni Bernard Nthambeleni
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Abafundi
| class="infobox-data" |15,248 (2023) <ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="171">[https://www.4icu.org/reviews/4238.htm "University of Venda"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809021531/https://www.4icu.org/reviews/4238.htm |date=2024-08-09 }}. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="172">''UniRank 2023''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="173"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2023</span>.</span></cite></ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Indawo
| class="infobox-data adr" |<div class="locality" style="display:inline">[[Thohoyandou|IThohoyandou]]</div>,<div class="state" style="display:inline">[[Limpopo|ULimpopo]]</div>,<div class="country-name" style="display:inline">[[South Africa|INingizimu Afrika]]</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |[[Athletic nickname|Igama lesidlaliso]]
| class="infobox-data" |I-Univen
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |Iwebhusayithi
| class="infobox-data" |http://www.univen.ac.za/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240802142530/https://www.univen.ac.za/ |date=2024-08-02 }}
|}
'''I-University of Venda''' ('''I-Univen'''; Venda Yunivesithi ye Venḓa, Afrikaans Universiteit van Venda) iyisikhungo esibanzi saseNingizimu Afrika esisemaphandleni, esiseThohoyandou esifundazweni saseLimpopo.<ref>{{Cite book|page=481}}</ref> Yasungulwa ngo-1981 ngaphansi kukahulumeni we-Republic of Venda.
Inyuvesi yasungulwa ngo-1981 ukuze ikhonze izakhamuzi zaseVenda IBantustan; nokho, iqembu labafundi e-Univen alizange libe nabafundi be-Venda kuphela njengoba abafundi abavela kulo lonke elaseNyakatho Transvaal babehambele lesi sikhungo.<ref>{{Cite book|page=65–68}}</ref> Ngemuva kokuphela [[Uhlelo lobandlululo|Ubandlululo]] kanye nokuhlanganiswa kabusha kwama-bantustan eNingizimu Afrika, iqembu labafundi be-Univen lakhishwa kulo lonke elaseNingizimu Afrika. Ngohlelo lukahulumeni waseNingizimu Afrika lwenguquko Imfundo ephakeme enkulungwaneni entsha, i-Univen yaba "iyunivesithi ebanzi", enikeza kokubili izifundo ezibhekiswe emibonweni naseziqondiswe empeleni.<ref>https://www.univen.ac.za/wp-content/uploads/2022/01/Univen-History-Book.pdf</ref>
== Isikhungo ==
I-University of Venda ine-Campus eyodwa eyinhloko [[IThohoyandou]]. I-Campus ihlala wonke amakhono amane esikhungo, <ref>https://www.univen.ac.za/on-campus-residences/</ref>
jq7osdw8kxdecy71k4fegy9gsc5xrkx
Amafufu
0
32283
124630
110003
2026-06-12T10:32:20Z
MaSibalukhulu
26425
improved content
124630
wikitext
text/x-wiki
'''Amafufu''' [[Amafu|angamafu]] anezisekelo eziyisicaba futhi avame ukuchazwa njengakhukhumele, afana nokotini, nangokuba nommomo ontobontobo. Amafufu angamafu asezingeni eliphansi, ngokuvamile angaphansi kwezinkulungwane ezimbili (2,000) zamamitha ekuphakameni ngaphandle uma ewuhlobo lwamafufu aqongileyo. Amafufu angase avele ngokwawo ewodwana, noma esemgqeni, noma ngezihleke.
Amafufu avamise ukwandulela ezinye izinhlobo zamafu, [[Amafenala|njengamafalenala]], lapho ethonywa izici zesimo sezulu njengokungazinzi, umswakama, nezinga lokushisa eliphansi . Ngokuvamile, amafufu akhiqiza ukuna encane noma ilize , kodwa angakhula abe amafufu aminyene athwele izulu noma aphenduke amafenala. Amafufu angakhiwa [[Umhwamuko wamanzi|ngomhwamuko wamanzi]], amaconsi wamanzi Banda mpo, noma [[Umncwebe weqhwa|imincwebe yeqhwa]], kuye ngezinga lokushisa elizungezile . Amafufu eza ngezima eziningi ezihlukene futhi ngokuvamile abandisa umhlaba ngokukhwentuza [[imisebe]] yelanga engenayo.
Amafufu ayingxenye yomunxa omkhulu wamafufu angenamyukakhoza noma angachadaluki, ohlanganisa namafenala.
puacblxm2cp4gq8e3jr8qiagx1zfuyd
Irvin Khoza
0
32326
124620
109066
2026-06-12T09:09:27Z
Lubinh123
26433
124620
wikitext
text/x-wiki
[[File:Irvin Khoza.jpg|thumb]]
'''U Irvin Khoza''' (owazalwa ngoMasingana 27, 1948) ungumphathi [[Ibhola|webhola likanobhutshuzwayo]] waseNingizimu Afrika futhi ungusomabhizinisi. Uphinde aziwe ngokuthi ngu"Iron Duke / "MadalaGufets", unguSihlalo we-Orlando Pirates Football Club, uSihlalo weSouth African Premier Soccer League uphinde abe yiPhini likaMonganmeli we-South African Football Association (SAFA). Ubuhlobo bakhe ne-Orlando Pirates baqala ngo-1980, lapho eba unobhala nomnikazi wayo ngo-1991. Njengosihlalo we-Premier Soccer League, waba nendima enkulu ekuqinisekiseni abaxhasi be-league, [[DStv|I-DSTv]]. Waphinde waba nguSihlalo we-FIFA World Cup Organizing Committee yaseNingizimu Afrika ka-2010, ngemuva kokukhonza njengoSihlalo woMidlalo yeNdebe Yomhlaba ye-FIFA ka-2010 eNingizimu Afrika.
uKhoza wayeyingxenye yeqembu elazuza ilungelo lokwamukela i-2010 FIFA World Cup eNingizimu Afrika futhi kamuva waba usihlalo weKomiti Yokuhlela yaseNingizimu Afrika. Ememezelweni yempumelelo yeNingizimu Afrika, uKhoza wathi "Laba abantu bomhlaba abavotela ukuvuselelwa kwe-Afrika".
[[Category:Abantu baphilayo]]
[[Category:Abazalwa nge-1948]]
lewym888sav36zzugv4tsyrhik3pekt
Nhlanhla Mkhwanazi
0
33047
124553
121640
2026-06-11T13:22:40Z
Fongcwele
16873
124553
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Nhlanhla Mkhwanazi
| honorific_prefix = Isekela Mkhuzi
| image = SAPS badge.svg
| image = Flag of the South African Police Service.svg|
| flagcaption = Idwashu lamaphoyisa
| alt =
| caption =
| birth_name = Nhlanhla Sibusiso Mkhwanazi
| birth_date = {{birth date and age|1973|02|05|df=y}}
| birth_place = Edendale, [[Pietermaritzburg]], [[KwaZulu-Natal]], [[South Africa]]
| nationality =
| other_names =
| education = IDiploma kazwelonke yemidigingo yeviyo elikhethekile <br>IDiploma kazwelonke kuhlelolawulo lamaphoyisa<br>B-Tech Degree in Policing<br>Iziqu zeBA kwezobuphoyisa
| alma_mater = Technikon SA<br>[[University of South Africa]]
<br>SAPS Special Task Force Academy
| occupation = Isikhulu sokuphoqelelwa komthetho
| years_active = 1993–kufika manje
| employer = [[Inkonzo yamaphoyisa eningizimu afrika|SAPS]]
| title = Inhloko yamaphoyisa, [[KwaZulu-Natal]]
| predecessor =
| spouse = Esethu Mkhwanazi {{small|(ngokwemithombo ethile)}}
| children = 2–4 {{small|(ngokwemithombo ephikisanayo)}}
| awards =
| known_for = Ubuholi emaphoyiseni, Iviyo elikhethekile, UMkhuzi wamaphoyisa kuzwelonke obambile Commissioner
}}
U'''Nhlanhla Lucky Mkhwanazi''' uyisikhulu sokuphoqelelwa komthetho eNingizimu Afrikha esisebenzela esifundazweni saKwaZulu-Natali eNingizimu Afrikha njengo Khomishane wamaphoyisa esifundazweni. Wazalwa mhla zi-5 ku Nhlolanja, 1973, [[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]], eNingizimu Afrikha. Uke waba nguKhomishana Wophiko Lwemisebenzi Yamaphoyisa AseNingizimu Afrika (i-SAPS) Yezinkonzo Ezikhethekile Zokuphendula.
UMkhwanazi ubambe ezikhundleni eziningana eyinhloko ngaphakathi emaphoyiseni. Usebenze njengoKhomishana Kazwelonke wamaphoyisa ngesikhathi esibucayi, ebhekana nezinselelo zokuphepha kazwelonke futhi esebenzisa izinguquko zokuphoqelelwa komthetho. Ubuholi bakhe bubonakala ngesenzo esinamandla sokulwa nobugebengu obuhleliwe nenkohlakalo.<ref>https://www.iol.co.za/news/crime-and-courts/exclusive-kzn-police-boss-nhlanhla-mkhwanazi-taking-the-fight-to-the-criminals-sees-him-emerge-as-contender-for-top-cop-job-2f11f291-c296-416f-b588-0dcedd03e97a</ref> Uphinde abe yiNhloko yoPhiko kanye noMkhuzi wophiko lwamaphoyisa olusezingeni eliphezulu loMbutho Wamaphoyisa aseNingizimu Afrika, iSpecial Task Force (STF), eyaziwa ngokuthi ama-“Taakies” njengoba ephumelele ohlelweni oludume umhlaba wonke lokukhetha nokuqeqesha ngezinga eliphezulu lokucwila ku-85% noma ngaphezulu emijikelezweni ethile yokuqasha.<ref>Masilela, Sinenhlanhla (2025-09-16). "KZN police boss Mkhwanazi sues forensic investigator Paul O'Sullivan for R5 million over defamation claims". ''IOL''. Retrieved 2025-09-16.</ref> Usebenze ophikweni lwe-elite njengomsebenzi wamaphoyisa okhethekile. Ungumuntu owaziwayo ngeqhaza lakhe lobuholi eMbuthweni Wamaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAPS), futhi uthole ukuhlonishwa kuzwelonke ngokusebenza njengebamba likaKhomishana Wamaphoyisa Kazwelonke
'''UMLANDO WOMUSEBENZI WAKHE'''
[[Category:Abantu baphilayo]]
jbbk3w66evpx4nd68pjq87r5plw8op0
Ubulili
0
34217
124576
123547
2026-06-12T07:21:19Z
MaSibalukhulu
26425
link to another page
124576
wikitext
text/x-wiki
'''Ubulili''' (noma ubuliliqobo) buyinkondolo yomchazampilo yesiphili esizalayo yokukhiqiza amalilizana we-anisogamy eyodwa noma ezimbili zobungako obungalingani: kungaba owesilisa noma obesifazane.<ref name="Mills p5">{{cite book | vauthors = Mills A | chapter = Sex and Reproduction |title=Biology of Sex |date=2018 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |isbn=978-1-4875-9337-7 |page=43 |language=en |quote=In sexually reproducing animals, there are two sexes, the male and the female. [...] We have already defined male and female based on gonads and on the type of gametes produced in those gonads, either eggs or sperm. |ref={{sfnref|Mills|2018}} }}</ref><ref name="Purves-2000"/><ref>{{Cite journal |last=De Loof |first=Arnold |date=2018 |title=Only two sex forms but multiple gender variants: How to explain? |journal=Communicative & Integrative Biology |volume=11 |issue=1 |article-number=e1427399 |doi=10.1080/19420889.2018.1427399 |doi-access=free |issn=1942-0889 |pmc=5824932 |pmid=29497472}}</ref> Ngalokho, indlela yomjinjo weziphili, ngobulili bazo, yaziwa ngokuthi ubulili besilisa nobulili besifazane. Lapho kunesenzo socansi, amalilizana esilisa nesifazane, amalotha neqanda, kufanele akhande ''zygote'', okuyiyan ezokhula kube inzalo ezofuza izinkondolo zomzali gamunye. Ngokuvumelana, [[IziPhili|isiphili]] ezikhiqiza amalilizana amancane, [[Amalotha|okungamalotha]], kuthiwa ''esesilisa'', kuyilapho isiphili esikhiqiza amalilizana amakhulu, [[amaqanda]] sona sibizwa ''esesifazane''.<ref name="Royle-2012">{{cite book | vauthors = Kokko H, Jennions M | author-link1 = Hanna Kokko | chapter = Sex differences in parental care | veditors = Royle NJ, Smiseth PT, Kölliker M | chapter-url={{GBurl|id=K-EUDAAAQBAJ|q=Sex+differences+in+parental+care|pg=PR5}}|title=The Evolution of Parental Care|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969257-6|page=103|language=en|quote=The answer is that there is an agreement by convention: individuals producing the smaller of the two gamete types{{snd}}sperm or pollen{{snd}}are males, and those producing larger gametes{{snd}}eggs or ovules{{snd}}are females.}}</ref> Bese isiphili esikhiqiza zombili izinhlobo zamalilizana sona sibizwa incukumbili.<ref name="Purves-2000">{{cite book|title=Life: The Science of Biology|vauthors=Purves WK, Sadava DE, [[Gordon Orians|Orians GH]], Heller HC|publisher=Sinauer Associates; W.H. Freeman & Co. |location=Sunderland, Mass. |year=2000|isbn=978-0-7167-3873-2|page=736|quote=A single body can function as both male and female. Sexual reproduction requires both male and female haploid gametes. In most species, these gametes are produced by individuals that are either male or female. Species that have male and female members are called dioecious (from the Greek for 'two houses'). In some species, a single individual may possess both female and male reproductive systems. Such species are called monoecious ('one house') or hermaphroditic.}}</ref><ref name="Avise-2011">{{cite book | chapter = Two sexes in one | chapter-url={{GBurl|id=jqiR8C0lEckC|q=Hermaphrodite}}|title=Hermaphroditism: A Primer on the Biology, Ecology, and Evolution of Dual Sexuality|vauthors=Avise JC|date=2011|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52715-6|pages=1–7|language=en|author-link=John Avise|access-date=18 September 2020}}</ref>
== Amaphatho ==
scxy33jute9qj6as4t27aos78wppeej
INdebe YoMhlaba yeFIFA yowezi-2026
0
34278
124568
124502
2026-06-12T04:34:46Z
Fongcwele
16873
/* Isigaba samaqoqo */ group A update
124568
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable float-right toptextcells" style="width:300px; margin-top:0; font-size:90%;float:right"
! colspan="2" |INdebe YoMhlaba yowezi-2026
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" |[[File:2026 FIFA World Cup emblem.svg|250x250px]]
<small>uphawu lweNdebe Yomhlaba yowezi-2026</small>
|-
|'''Amazwe asingethe'''
|
* IKhanada
* iMelika
* iMeksiko
|-
|'''Izinsuku'''
|11 Julayi - 19 Julayi
|-
|'''Amazwe'''
| 48
|-
|'''Izinkundla'''
|ezidlaveleni eziyi-16
|}
'''INdebe Yomhlaba ye-FIFA yowezi-2026''' kuzoba [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|yiNdebe Yomhlaba ye-FIFA]] yama-23, umqhudelwano [[Ibhola likanobhutshuzwayo|webhola likanobhutshuzwayo]] labesilisa lamazwe olwenzeka emva kweminyaka emine okuqhudelana kuwo amaqembu esizwe ezinhlangano ezingamalungu e- [[FIFA]]. Lo mqhudelwano uzoqala ngoJuni zili-11 kuya kuJulayi zili-19, wezi-2026. Uzosingathwa ngokubambisana [[Isidlavela|yizidlavela]] eziyishumi nesithupha—ishumi nanye eMelika, ezintathu zaeMexico, kanye nezimbili zaeKhanada. Lo mqhudelwano uzoba yiNdebe Yomhlaba yokuqala ye-FIFA ukusingathwa amazwe amathathu, kanye neyokuqala ukufaka amaqembu angama-48, ukwanda kusuka kwangama-32 ngaphambilini.
Isicelo esiBumbene sowezi-2026 sinqobe isicelo seqembu eliphikisayo laseMorocco ngesikhathi sokuvota kokugcina eNgqungqutheleni yama-68 ye-FIFA [[IMoskwa|eMoscow]]. Kuzoba yiNdebe Yomhlaba yamadoda yokuqala kusukela ngowezi- 2002 ukuba isingathwe amazwe ngokubambisana. Njengoba yake yasingatha imiqhudelwano yangowe-1970 nango -1986, iMeksiko izoba yizwe lokuqala ukusingatha noma ukusingatha ngokubambisana iNdebe Yomhlaba yabesilisa kathathu. ElaseMelika layisingatha iNdebe Yomhlaba yamadoda ngaphambilini ngowe -1994 . Ngokuphambene nalokho, kuzoba okokuqala iKhanada isingatha noma ibamba kanyekanye umqhudelwano wabesilisa. Lo mcimbi uzobuyela ohlelweni lwawo lwendabuko lwasehlobo lwaseNyakatho Nenkabazwe ngemuva kokuba iNdebe Yomhlaba yowezi-2022 eQatar ibanjwe ngendlela ekhethekile ngoNovemba nangoDisemba.
Njengoba amazwe asingathayo, [[iKhanada]], [[IMekisiko|iMeksiko]], neMelika wonke efaneleka njengabasingathi. ICape Verde, iCuraçao, iJordan, ne -Uzbekistan zizodlala okokuqala kwiNdebe Yomhlaba. I-Argentina ingumpetha ovikelayo, njengoba inqobe isicoco sayo sesithathu seNdebe Yomhlaba ngowezi-2022.
[[Category:Ezemidlalo]]
[[Category:Ezemidlalo ngoJuni]]
[[Category:Ibhola lezinyawo]]
[[Category:Ibhola likanobhutshuzwayo]]
[[Category:INdebe Yomhlaba YeFIFA]]
== Isimiso nokwanda ==
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|ibhola elibizwa Adidas Trionda]]
Umqondo wokwandisa umqhudelwano wawusikisilwe kusukela ngowezi-2013 ngumongameli we-UEFA wangaleso sikhathi uMichel Platini, kanye nangowezi-2016 ngumongameli we-FIFA uGianni Infantino. Amaqhwamelala esiphakamiso athi inani lemihlangabezo edlalwayo lase lisezingeni elingamukeleki, ukuthi ukwanda kuzonciphisa izingabunjalo lemihlangabezo, nokuthi isinqumo sasiqhutshwa yiminako yezombusazwe hhayi yezemidlalo, besola u-Infantino ngokusebenzisa isithembiso sokuletha amazwe amaningi eNdebeni Yomhlaba ukuze anqobe ukhetho lwakhe .
Kusukela kulolu hlelo, iNdebe Yomhlaba ye-FIFA yandiswe yaba namazwe angama-48, ukwanda ngamazwe ali-16 uma kuqhathaniswa nemincintiswano eyisikhombisa edlule. Amazwe azohlukaniswa ngamaqembu ayishumi nambili anamazwe amane, amazwe amabili aphezulu eqenjini ngalinye kanye namazwe ayisishiyagalombili alele isithathu azoqhubekela emzuliswaneni omusha wama-32, njengoba kuvunywe yi- uMkhandlu weFIFA ngoMashi 14, 2023. Lokhu kulindeleke ukuthi kube ukuqala kokukhula kanye noguquko lwesimiso kusukela ngo-1998 .
Inani eliphelele lemihlangabezo edlalwayo lizokhuphuka lisuka kwengama-64 liye kwengama-104, kanti inani lemihlangabezo ezodlalwa amazwe afinyelela kowamanqamu amane lizokhuphuka lisuka kwayisi-7 liye kwayisi-8. Lo mqhudelwano uzothatha izinsuku ezingama-39, ukwanda kusuka ezinsukwini ezingama-32 zemiqhudelwano wezi-2014 nowezi- 2018 . Izwe ngalinye lisazodlala imihlangabezo emithathu yamaqembu.
=== Kuhlolwe ezinye izimiso zokunweba ===
Ukwandiswa kwamazwe angama-48 kwase kuvunyelwe ngoJanuwari zili-10, wezi-2017, lapho kwanqunywa khona ekuqaleni ukuthi umqhudelwano uzohlanganisa amaqembu ali-16 amazwe amathatu, kanye nemihlangabezo engama-80 iyonke, kanye namazwe amabili aphezulu eqenjini ngalinye aqhubekela phambili emzuliswaneni wama-32. Ngaphansi kwalolu hlobo lesimiso, inani eliphezulu lemihlangabezo yezwe ngalinye belizohlala liyi-7, kodwa izwe ngalinye belizodlala umhlangabezo owodwa weqembu omncane kunangaphambili. Umqhudelwano ubuzoqhubeka uqedwe zingakapheli izinsuku ezingama-32. Lesi simiso sakhethwa ekuqaleni kunezinye iziphakamiso ezintathu, kusukela kumazwe angama-40 kuya kwangama-48, kusukela kumidlalo engama-76 kuya kwangama-88, kanye kusukela kumhlangabezo owodwa kuya kwemine okungenani eqenjini ngalinye.
Abagxeki balesi simiso bathi ukusetshenziswa kwamaqembu amazwe amathathu anamazwe amabili athuthukayo kwandisa kakhulu ingozi yokuhlangana phakathi kwamazwe. <ref name="guyon">{{Cite journal|last=Guyon|first=Julien|date=April 30, 2020|title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup?|journal=Journal of Sports Analytics|volume=6|issue=4|pages=259–279|doi=10.3233/JSA-200414}}</ref> Lokhu kwashukumisela i-FIFA ukuthi iphakamise ukuthi ukukhahlelwa emlotheni kungasetshenziswa ukuvimbela ukulingana esigabeni samaqembu, yize noma kunjalo ingozi yokuhlangana ingasasele, futhi kungenzeka ukuthi amazwe alahlekelwe ngamabomu ekukhahleleni emlotheni ukuze kukhishwe iqhwemalala. <ref name="guyon" /> Ukuze kuxazululwe lezi zinkinga, i-FIFA yaqhubeka nokucabangela ezinye izindlela - umdludlungu owaphela ngesimemezelo sowezi-2023 sokuthi uhlobo luzoba amaqembu ayi-12 anamazwe amane-4.
==Amazwe==
===Ukuhlungela nokufaneleka===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|<!--Do not remove the World Cup qualification map.-->{{Legend|#0000ff|Afanelekayo}}{{Legend|#ffcc00|Akhishiwe}}{{Legend|#000000|Amisiwe}}{{Legend|#cccccc|Akuwona amalungu eFIFA}}]]
Amazwe esicelo esibumbene amathathu ayelindele ukuthi vele wona azofaneleka njengabasibgathi bomqhudelwano.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> Mhla zingama-31 kuAugust wezi2022, umengameli weFIFA uGianni Infantino waqinisekisa ukuthi amazwe ayisithupha enhlangano iCONCACAF azofaneleka ukudlala iNdebe YoMhlaba, Kanye neKhanada, iMelika neMeksiko njengabasingathi.<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> Lokhu kwaqinisekiswa uMkhandlu weFIFA mhla zili-14 kuFebruary wezi-2023.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref>
Masinyane ngaphambi kweNgqungqutyela yeFIFA yama-67, uMkhandlu weFIFA wagunyaza ukwabiwa kwezikhala emhlabganweni owawuseManama, eBahrain.<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> Lokhu kwakuhlanganisa umqhudelwano wokuhlungelea Wamazwe Omhlaba onamaqembi ayisithupha okuzokhethwa amabili kuwo ukuze avale izikhala ezimbili ezisele zeNdebe YoMhlaba.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref>
Emazweni angama-48 afanelekayo, angama-25 ayekhona kuNdebe YoMhlaba yowezi-2022. Highlights include:
* Amazwe iCape Verde, iCuraçao, <ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> iJordan, neUzbekistan<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> azoba isileke kuNdebe YoMhlaba.
* IQatar ingene kumqhidelwano nokufaneleka okokuqala, njengoba ngaphmbili yadlala ngenxa yokusingatha owezi-2022.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref>
* IDR Congo neHaiti]] amazwe abuyela emqhudelwaneni emva kokuvela emqhudelwaneni weNdebe YoMhlaba ye1974.<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref>
* ElaseIraq libuyela kumqhudelwano njengoba lagcina ukuvela kuNdebe YoMhlaba yowe-1986.<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref>
* Amazwe iAustria, iNorway,<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> neScotland abuyela kumqhudelwano emva kokuvela kuNdebe YoMhlaba yowe-1998.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref>
* ElaseTurkey liyaqala ukufaneleka selokhu laphuma isithathu kuNdebe YoMhlaba yowezi-2002.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}</ref>
* Izwe iCzech Republic nalo liyabuya njengoba lagcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi-2006.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}</ref>
* Amazwe iNew Zealand]], iParaguay neNingizimu Afrika akhiza ibuya njengoba agcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi2010.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}</ref>
* Amazwe iAlgeria, iBosnia and Herzegovinia ne-Ivory Coas akwazile ukufaneleka njenga agcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi-2014.
* Amazwe iColombia, iGibhithe, iPanama]], neSweden azobuya njengoba aphuthelwa iNdebe YoMhlaba yowezi-2022.
Phezu kwalokho, izwe lase-Italiya elingompetha izikhathi ezine ngeke libe khona njengoba likhoshwe elaseBosnia nase Herzegovina sekukhahlelwa emlotheni, nokwalenza laba ompetha abahlumbayo ukudlala kuNdebe YoMhlaba izikhathi ezintathu zilandelana.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Lahlumva nangonyaka wezi-2018 nowezi-2022.
Amaqembu esizwe afanalekayo, ngokwezifunda:
{{col-begin}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzayo iAFC''' (9)
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Iran}} <!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal -->
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Japan}}
* {{flag|Jordan}} (Isileke)
* {{flag|Qatar}}
* {{flag|Saudi Arabia}}
* {{flag|South Korea}}
* {{flag|Uzbekistan}} (isileke)
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iCAF''' (10)
* {{flag|Algeria}}
* {{flag|Cape Verde}} (isileke)
* Congo
* {{flag|Egypt}}
* {{flag|Ghana}}
* {{flag|Ivory Coast}}
* {{flag|Morocco}}
* {{flag|Senegal}}
* {{flag|South Africa}}
* {{flag|Tunisia}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iCONCACAF''' (6)
* {{flag|Canada}} (lisingethe)
* Curaçao (isileke)
* {{flag|Haiti}}
* {{flag|Mexico}} (lisingethe)
* {{flag|Panama}}
* {{flag|United States}} (lisingethe)
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwyo iCONMEBOL''' (6)
* {{flag|Argentina}}
* {{flag|Brazil}}
* {{flag|Colombia}}
* {{flag|Ecuador}}
* {{flag|Paraguay}}
* {{flag|Uruguay}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iOFC''' (1)
* {{flag|New Zealand}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iUEFA''' (16)
* {{flag|Austria}}
* {{flag|Belgium}}
* {{flag|Bosnia and Herzegovina}}
* {{flag|Croatia}}
* {{flag|Czech Republic}}
* England
* {{flag|France}}
* {{flag|Germany}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Norway}}
* {{flag|Portugal}}
* Scotland
* {{flag|Spain}}
* {{flag|Sweden}}
* {{flag|Switzerland}}
* {{flag|Turkey}}
{{col-end}}
.
==Isigaba samaqoqo==
Isigaba samaqoqo sizodlalwa kusuka zili-11 kuJuni kuya zingama-27 kuJuni.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> Amazwe ancintisanayo ahlukaniswe ngamaqoqo alishumi nambili anamazwe amane (amaqoqo A - L), lapho amazwe ezodlalela ukudlulela emzuliswaneni wesibili. Kulemidlalo, amazwe azonikwa amaphuzu amathathu lapho enqobe, iphuzu elilodwa uma eedlala ngokulingana, izwe uma edliwa. Ekupheleni kwemidlalo yamaqoqo, amaazwe aphezulu eqoqweni ngalinye, kanye namazwe alele isithathu ayisiphohlongo aphezulu kuwo wonke amaqoqoq, azodlulela esigabeni somkhumulajezi.
{| class="wikitable mw-collapsible"
|+ Indinganiso yokugqabula ukubambana ngamaphuzu emaqoqweni
|-
|Ukukleliswa kwamazwe eqoqweni ngalinye kuzonqunywa amaphuzu azuzwe kuyo yonke imidlalo. Uma amazwe amabili noma ngaphezulu elingana ngamaphuzu, kuzosetshenziswa indinganiso elandelayo ukuwaklelisa:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>
*a. Amamohuzu azuzwe emidlalweni yamaqoqo phakathi kwamazwe;
*b. Umehluko wamanqaku emidlalweni yamaqoqo phakathi kwamazwe;
*c. Amanqaku ashaywe emidlalweni yamaqoqo edlalwe phakathi kwayo;
Uma, emva kokusebenzisa indinganiso ezingaphezulu (a - c), amazwe asabambene ngamaphuzu, indinganiso (a - c) izosetshenziswa kabusha emazweni asabambene ukuze akleliswe okokugcina. Uma lenqubo ingalethi isisiombululo, kuzotshenziswa indinganiso (d - h) elandelayo.
*d. Umehluko wamanqaku kuyo yonke imidlalweni yamaqoqo;
*e. Amanqaku amaningi ashaywe kuyo yonke imidlalo yeqoqo;
*f. Ukudlala kahle okuphezulu kwezwe kuyo yonke imidlalo yeqoqo (kuzosuswa iphuzu elilodwa kumdlali, izwe, umqeqeshi kumdlalo owodwa):
**Ikhadi eliphuzi: −iphuzu 1;
**Ikhadi elibomvu (ngekhadi lesibili): −amaphuzu 3;
**Ikhadi elibomvu ngokuqondile: −amapuzu 4;
**Ikhadi eliphuzi nelibomvu ngokuqondile: −amaphuz 5;
*g. Isikhundla esingcono emidlalweni yeFIFA yakamuva;
*h. Isikhundla esingcono emidlalweni yakudala yeFIFA.
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo A
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| Pld
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| Pts
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Mexico}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 3
|rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|South Korea}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 3
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Czech Republic}}
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 2
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|South Africa}}
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 2
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo B
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Canada}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"| Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Bosnia and Herzegovina}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Qatar}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Switzerland}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo C
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Brazil}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Morocco}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Haiti}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| Scotland
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo D
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|United States}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Paraguay}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Australia}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Turkey}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo E
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Germany}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| Curaçao
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Ivory Coast}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Ecuador}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo F
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Netherlands}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Japan}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Sweden}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Tunisia}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo G
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Belgium}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Egypt}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Iran}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|New Zealand}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo H
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Spain}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Cape Verde}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Saudi Arabia}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Uruguay}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo I
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GD
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|France}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Senegal}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Iraq}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Norway}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo J
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Argentina}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Algeria}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Austria}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Jordan}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo K
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Portugal}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| DR Congo
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Uzbekistan}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Colombia}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo L
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| England
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Croatia}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Ghana}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Panama}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
===Ukukleliswa kwamazwe aphume isithathu===
{|class="wikitable"
|+
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqoqo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| Pld
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| Pts
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
| A
| Izwe lesithathu eqoqweni A
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| rowspan=8 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Azoya kumkhumulajezi
|-
!scope=row| 2
| B
| Izwe lesithathu eqoqweni B
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|-
!scope=row| 3
| C
| Izwe lesithathu eqoqweni C
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 4
| D
| Izwe lesithathu eqoqweni D
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 5
| E
| Izwe lesithathu eqoqweni E
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 6
| F
| Izwe lesithathu eqoqweni F
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 7
| G
| Izwe lesithathu eqoqweni G
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 8
| H
| Izwe lesithathu eqoqweni H
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 9
| I
| Izwe lesithathu eqoqweni I
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| rowspan=4 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: red;"|khumbule ekhaya
|-
!scope=row| 10
| J
| Izwe lesithathu eqoqweni J
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 11
| K
| Izwe lesithathu eqoqweni K
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 12
| L
| Izwe lesithathu eqoqweni L
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
==Izinkundla==
NgoJune 16, wezi-2022, [[Isidlavela|izidlavela]] ezili-16 (ezimbili eKhanada, ezintathu eMeksiko, ezili-11 eMelika) zamenyezelwa i[[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, neVancouver.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}</ref> Ieziyisiphohlongo kulezo ezakhethwa zinesinandimbumbulu (artificila turf) okuzodingeka ukuba sisuswe bese kufakwa isinandi eswutshani bangempela ngokweziqondiso zeFIFA nocwaningo olwenziwa ithimba lenyuvesi yaseTennessee.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}</ref>
Izinkundla ezine (ezise-Atlanta, Dallas, Houston, nase-Vancouver) ziyizinkundla ezinophahla, ezisebenzisa uphahla olugoqekayo, zonke ezifakwe uhlelo lokulawula isimo, bese eyesihlanu, eseLos Angeles, ivuleke ngengenezi kodwa inophahla oluluntwentwe futhi ayinalo uhlelo lokulawula.<ref>{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}</ref> Inkundla okuzabanjelwa kuyo owamanqamu, eseNew Jersey, yamenyezelwa iFIFA mhla zizine kuFebruari 2024.<ref name="ESPN-Schedule">{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}</ref>
Nakuba zikhona izinkundla zebhola likanobhutshuzwayo eKhanada naseMelika, inkundla enkulu yebhola eseMelika ebizwa Geodis Park ise-Nashville, eTennessee, inezihlalo eziyizi-30,000, futhi iyasilela ezimfunekweni zeFIFA zezihlalo eziyizi-40,000 (inkundla eseToronto iBMO Field iyakhuliswa ukuze ibe nezihlalo eziyizi-45,500).<ref>{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}</ref> Kuzosethsenziswa izinkundla ezivame ukubamba imiqhudelwano yebhola lezinyawo laseMelika.<ref>{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}</ref>
Inkundla yaseMexico City iyona kuphela ezobe isesiqongweni kula mazwe amathathu, njengoba inkundla yaseWshingyon D.C ingakulungele ukuba isingathe lemidlalo.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}</ref> Nakuba izidlavela eziyisiphohlongo ezizosingatha imidlalo zake zayisingatha ngampili, iyodwa inkundla ezophinde isingathe imidlalo yomqhudelwano kulezo ezake zayisingatha, ibizwa Estadio Azteca, futhi yasingatha imidlalo ngowe-1970 nowe-1986; ayikho inkundla eyasetshenziswa ngeNdebe YoMhlaba yowe-1994 izosethsenziswa kulomqhudelwano.<ref>{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}</ref>
<gallery mode="packed" heights= "135" style="font-size:100%; line-height:130%'>
File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|{{Center|Inkundla yaseDallas}}|alt=Dallas
File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|{{Center|Inkundla yaseMexico City}}|alt=Mexico city
Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|{{Center|Inkundla yaseNew Jersey}}|alt=New York New Jersey
File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|{{Center|Inkundla yaseAtlanta}}|alt=Atlanta
File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|{{Center|Inkundla yaseKansas City}}|alt=Kansas City
File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|{{Center|Inkundla yaseHouston}}|alt=Houston
File:Entering Levi's Stadium.JPG|alt=San Francisco
File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|{{Center|Inkundla yaseLos Angeles}}|alt=Los Angeles
File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|{{Center|Inkundla yaseFiladelfiya}}|alt=Philadelphia
File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|{{Center|Inkundla yaseSeattle}}|alt=Seattle
File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|{{Center|Inkundla yaseBoston}}|alt=Boston
File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|{{Center|Inkundla yaseMiami}}|alt=Miami
File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|{{Center|Inkundla yaseVancouver}}|alt=Vancouver
File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|{{Center|Inkundla yaseMonterrey}}|alt=Monterrey
File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|{{Center|Inkundla yaseGuadalajara}}|alt=Guadalajara
File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|{{Center|Inkundla yaseToronto}}|alt=Toronto
</gallery>
==Amaphatho==
hg1ndv3fp4gyfeddlk9yoicdaw5eiyz
124569
124568
2026-06-12T04:38:54Z
Fongcwele
16873
/* Isigaba samaqoqo */ group A update
124569
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable float-right toptextcells" style="width:300px; margin-top:0; font-size:90%;float:right"
! colspan="2" |INdebe YoMhlaba yowezi-2026
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" |[[File:2026 FIFA World Cup emblem.svg|250x250px]]
<small>uphawu lweNdebe Yomhlaba yowezi-2026</small>
|-
|'''Amazwe asingethe'''
|
* IKhanada
* iMelika
* iMeksiko
|-
|'''Izinsuku'''
|11 Julayi - 19 Julayi
|-
|'''Amazwe'''
| 48
|-
|'''Izinkundla'''
|ezidlaveleni eziyi-16
|}
'''INdebe Yomhlaba ye-FIFA yowezi-2026''' kuzoba [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|yiNdebe Yomhlaba ye-FIFA]] yama-23, umqhudelwano [[Ibhola likanobhutshuzwayo|webhola likanobhutshuzwayo]] labesilisa lamazwe olwenzeka emva kweminyaka emine okuqhudelana kuwo amaqembu esizwe ezinhlangano ezingamalungu e- [[FIFA]]. Lo mqhudelwano uzoqala ngoJuni zili-11 kuya kuJulayi zili-19, wezi-2026. Uzosingathwa ngokubambisana [[Isidlavela|yizidlavela]] eziyishumi nesithupha—ishumi nanye eMelika, ezintathu zaeMexico, kanye nezimbili zaeKhanada. Lo mqhudelwano uzoba yiNdebe Yomhlaba yokuqala ye-FIFA ukusingathwa amazwe amathathu, kanye neyokuqala ukufaka amaqembu angama-48, ukwanda kusuka kwangama-32 ngaphambilini.
Isicelo esiBumbene sowezi-2026 sinqobe isicelo seqembu eliphikisayo laseMorocco ngesikhathi sokuvota kokugcina eNgqungqutheleni yama-68 ye-FIFA [[IMoskwa|eMoscow]]. Kuzoba yiNdebe Yomhlaba yamadoda yokuqala kusukela ngowezi- 2002 ukuba isingathwe amazwe ngokubambisana. Njengoba yake yasingatha imiqhudelwano yangowe-1970 nango -1986, iMeksiko izoba yizwe lokuqala ukusingatha noma ukusingatha ngokubambisana iNdebe Yomhlaba yabesilisa kathathu. ElaseMelika layisingatha iNdebe Yomhlaba yamadoda ngaphambilini ngowe -1994 . Ngokuphambene nalokho, kuzoba okokuqala iKhanada isingatha noma ibamba kanyekanye umqhudelwano wabesilisa. Lo mcimbi uzobuyela ohlelweni lwawo lwendabuko lwasehlobo lwaseNyakatho Nenkabazwe ngemuva kokuba iNdebe Yomhlaba yowezi-2022 eQatar ibanjwe ngendlela ekhethekile ngoNovemba nangoDisemba.
Njengoba amazwe asingathayo, [[iKhanada]], [[IMekisiko|iMeksiko]], neMelika wonke efaneleka njengabasingathi. ICape Verde, iCuraçao, iJordan, ne -Uzbekistan zizodlala okokuqala kwiNdebe Yomhlaba. I-Argentina ingumpetha ovikelayo, njengoba inqobe isicoco sayo sesithathu seNdebe Yomhlaba ngowezi-2022.
[[Category:Ezemidlalo]]
[[Category:Ezemidlalo ngoJuni]]
[[Category:Ibhola lezinyawo]]
[[Category:Ibhola likanobhutshuzwayo]]
[[Category:INdebe Yomhlaba YeFIFA]]
== Isimiso nokwanda ==
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|ibhola elibizwa Adidas Trionda]]
Umqondo wokwandisa umqhudelwano wawusikisilwe kusukela ngowezi-2013 ngumongameli we-UEFA wangaleso sikhathi uMichel Platini, kanye nangowezi-2016 ngumongameli we-FIFA uGianni Infantino. Amaqhwamelala esiphakamiso athi inani lemihlangabezo edlalwayo lase lisezingeni elingamukeleki, ukuthi ukwanda kuzonciphisa izingabunjalo lemihlangabezo, nokuthi isinqumo sasiqhutshwa yiminako yezombusazwe hhayi yezemidlalo, besola u-Infantino ngokusebenzisa isithembiso sokuletha amazwe amaningi eNdebeni Yomhlaba ukuze anqobe ukhetho lwakhe .
Kusukela kulolu hlelo, iNdebe Yomhlaba ye-FIFA yandiswe yaba namazwe angama-48, ukwanda ngamazwe ali-16 uma kuqhathaniswa nemincintiswano eyisikhombisa edlule. Amazwe azohlukaniswa ngamaqembu ayishumi nambili anamazwe amane, amazwe amabili aphezulu eqenjini ngalinye kanye namazwe ayisishiyagalombili alele isithathu azoqhubekela emzuliswaneni omusha wama-32, njengoba kuvunywe yi- uMkhandlu weFIFA ngoMashi 14, 2023. Lokhu kulindeleke ukuthi kube ukuqala kokukhula kanye noguquko lwesimiso kusukela ngo-1998 .
Inani eliphelele lemihlangabezo edlalwayo lizokhuphuka lisuka kwengama-64 liye kwengama-104, kanti inani lemihlangabezo ezodlalwa amazwe afinyelela kowamanqamu amane lizokhuphuka lisuka kwayisi-7 liye kwayisi-8. Lo mqhudelwano uzothatha izinsuku ezingama-39, ukwanda kusuka ezinsukwini ezingama-32 zemiqhudelwano wezi-2014 nowezi- 2018 . Izwe ngalinye lisazodlala imihlangabezo emithathu yamaqembu.
=== Kuhlolwe ezinye izimiso zokunweba ===
Ukwandiswa kwamazwe angama-48 kwase kuvunyelwe ngoJanuwari zili-10, wezi-2017, lapho kwanqunywa khona ekuqaleni ukuthi umqhudelwano uzohlanganisa amaqembu ali-16 amazwe amathatu, kanye nemihlangabezo engama-80 iyonke, kanye namazwe amabili aphezulu eqenjini ngalinye aqhubekela phambili emzuliswaneni wama-32. Ngaphansi kwalolu hlobo lesimiso, inani eliphezulu lemihlangabezo yezwe ngalinye belizohlala liyi-7, kodwa izwe ngalinye belizodlala umhlangabezo owodwa weqembu omncane kunangaphambili. Umqhudelwano ubuzoqhubeka uqedwe zingakapheli izinsuku ezingama-32. Lesi simiso sakhethwa ekuqaleni kunezinye iziphakamiso ezintathu, kusukela kumazwe angama-40 kuya kwangama-48, kusukela kumidlalo engama-76 kuya kwangama-88, kanye kusukela kumhlangabezo owodwa kuya kwemine okungenani eqenjini ngalinye.
Abagxeki balesi simiso bathi ukusetshenziswa kwamaqembu amazwe amathathu anamazwe amabili athuthukayo kwandisa kakhulu ingozi yokuhlangana phakathi kwamazwe. <ref name="guyon">{{Cite journal|last=Guyon|first=Julien|date=April 30, 2020|title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup?|journal=Journal of Sports Analytics|volume=6|issue=4|pages=259–279|doi=10.3233/JSA-200414}}</ref> Lokhu kwashukumisela i-FIFA ukuthi iphakamise ukuthi ukukhahlelwa emlotheni kungasetshenziswa ukuvimbela ukulingana esigabeni samaqembu, yize noma kunjalo ingozi yokuhlangana ingasasele, futhi kungenzeka ukuthi amazwe alahlekelwe ngamabomu ekukhahleleni emlotheni ukuze kukhishwe iqhwemalala. <ref name="guyon" /> Ukuze kuxazululwe lezi zinkinga, i-FIFA yaqhubeka nokucabangela ezinye izindlela - umdludlungu owaphela ngesimemezelo sowezi-2023 sokuthi uhlobo luzoba amaqembu ayi-12 anamazwe amane-4.
==Amazwe==
===Ukuhlungela nokufaneleka===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|<!--Do not remove the World Cup qualification map.-->{{Legend|#0000ff|Afanelekayo}}{{Legend|#ffcc00|Akhishiwe}}{{Legend|#000000|Amisiwe}}{{Legend|#cccccc|Akuwona amalungu eFIFA}}]]
Amazwe esicelo esibumbene amathathu ayelindele ukuthi vele wona azofaneleka njengabasibgathi bomqhudelwano.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> Mhla zingama-31 kuAugust wezi2022, umengameli weFIFA uGianni Infantino waqinisekisa ukuthi amazwe ayisithupha enhlangano iCONCACAF azofaneleka ukudlala iNdebe YoMhlaba, Kanye neKhanada, iMelika neMeksiko njengabasingathi.<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> Lokhu kwaqinisekiswa uMkhandlu weFIFA mhla zili-14 kuFebruary wezi-2023.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref>
Masinyane ngaphambi kweNgqungqutyela yeFIFA yama-67, uMkhandlu weFIFA wagunyaza ukwabiwa kwezikhala emhlabganweni owawuseManama, eBahrain.<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> Lokhu kwakuhlanganisa umqhudelwano wokuhlungelea Wamazwe Omhlaba onamaqembi ayisithupha okuzokhethwa amabili kuwo ukuze avale izikhala ezimbili ezisele zeNdebe YoMhlaba.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref>
Emazweni angama-48 afanelekayo, angama-25 ayekhona kuNdebe YoMhlaba yowezi-2022. Highlights include:
* Amazwe iCape Verde, iCuraçao, <ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> iJordan, neUzbekistan<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}</ref> azoba isileke kuNdebe YoMhlaba.
* IQatar ingene kumqhidelwano nokufaneleka okokuqala, njengoba ngaphmbili yadlala ngenxa yokusingatha owezi-2022.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref>
* IDR Congo neHaiti]] amazwe abuyela emqhudelwaneni emva kokuvela emqhudelwaneni weNdebe YoMhlaba ye1974.<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref>
* ElaseIraq libuyela kumqhudelwano njengoba lagcina ukuvela kuNdebe YoMhlaba yowe-1986.<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref>
* Amazwe iAustria, iNorway,<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> neScotland abuyela kumqhudelwano emva kokuvela kuNdebe YoMhlaba yowe-1998.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref>
* ElaseTurkey liyaqala ukufaneleka selokhu laphuma isithathu kuNdebe YoMhlaba yowezi-2002.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}</ref>
* Izwe iCzech Republic nalo liyabuya njengoba lagcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi-2006.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}</ref>
* Amazwe iNew Zealand]], iParaguay neNingizimu Afrika akhiza ibuya njengoba agcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi2010.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}</ref>
* Amazwe iAlgeria, iBosnia and Herzegovinia ne-Ivory Coas akwazile ukufaneleka njenga agcina ukudlala kuNdebe YoMhlaba yowezi-2014.
* Amazwe iColombia, iGibhithe, iPanama]], neSweden azobuya njengoba aphuthelwa iNdebe YoMhlaba yowezi-2022.
Phezu kwalokho, izwe lase-Italiya elingompetha izikhathi ezine ngeke libe khona njengoba likhoshwe elaseBosnia nase Herzegovina sekukhahlelwa emlotheni, nokwalenza laba ompetha abahlumbayo ukudlala kuNdebe YoMhlaba izikhathi ezintathu zilandelana.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Lahlumva nangonyaka wezi-2018 nowezi-2022.
Amaqembu esizwe afanalekayo, ngokwezifunda:
{{col-begin}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzayo iAFC''' (9)
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Iran}} <!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal -->
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Japan}}
* {{flag|Jordan}} (Isileke)
* {{flag|Qatar}}
* {{flag|Saudi Arabia}}
* {{flag|South Korea}}
* {{flag|Uzbekistan}} (isileke)
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iCAF''' (10)
* {{flag|Algeria}}
* {{flag|Cape Verde}} (isileke)
* Congo
* {{flag|Egypt}}
* {{flag|Ghana}}
* {{flag|Ivory Coast}}
* {{flag|Morocco}}
* {{flag|Senegal}}
* {{flag|South Africa}}
* {{flag|Tunisia}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iCONCACAF''' (6)
* {{flag|Canada}} (lisingethe)
* Curaçao (isileke)
* {{flag|Haiti}}
* {{flag|Mexico}} (lisingethe)
* {{flag|Panama}}
* {{flag|United States}} (lisingethe)
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwyo iCONMEBOL''' (6)
* {{flag|Argentina}}
* {{flag|Brazil}}
* {{flag|Colombia}}
* {{flag|Ecuador}}
* {{flag|Paraguay}}
* {{flag|Uruguay}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iOFC''' (1)
* {{flag|New Zealand}}
'''Amazwe eNhlangano Kanobhutshuzwayo iUEFA''' (16)
* {{flag|Austria}}
* {{flag|Belgium}}
* {{flag|Bosnia and Herzegovina}}
* {{flag|Croatia}}
* {{flag|Czech Republic}}
* England
* {{flag|France}}
* {{flag|Germany}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Norway}}
* {{flag|Portugal}}
* Scotland
* {{flag|Spain}}
* {{flag|Sweden}}
* {{flag|Switzerland}}
* {{flag|Turkey}}
{{col-end}}
.
==Isigaba samaqoqo==
Isigaba samaqoqo sizodlalwa kusuka zili-11 kuJuni kuya zingama-27 kuJuni.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> Amazwe ancintisanayo ahlukaniswe ngamaqoqo alishumi nambili anamazwe amane (amaqoqo A - L), lapho amazwe ezodlalela ukudlulela emzuliswaneni wesibili. Kulemidlalo, amazwe azonikwa amaphuzu amathathu lapho enqobe, iphuzu elilodwa uma eedlala ngokulingana, izwe uma edliwa. Ekupheleni kwemidlalo yamaqoqo, amaazwe aphezulu eqoqweni ngalinye, kanye namazwe alele isithathu ayisiphohlongo aphezulu kuwo wonke amaqoqoq, azodlulela esigabeni somkhumulajezi.
{| class="wikitable mw-collapsible"
|+ Indinganiso yokugqabula ukubambana ngamaphuzu emaqoqweni
|-
|Ukukleliswa kwamazwe eqoqweni ngalinye kuzonqunywa amaphuzu azuzwe kuyo yonke imidlalo. Uma amazwe amabili noma ngaphezulu elingana ngamaphuzu, kuzosetshenziswa indinganiso elandelayo ukuwaklelisa:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>
*a. Amamohuzu azuzwe emidlalweni yamaqoqo phakathi kwamazwe;
*b. Umehluko wamanqaku emidlalweni yamaqoqo phakathi kwamazwe;
*c. Amanqaku ashaywe emidlalweni yamaqoqo edlalwe phakathi kwayo;
Uma, emva kokusebenzisa indinganiso ezingaphezulu (a - c), amazwe asabambene ngamaphuzu, indinganiso (a - c) izosetshenziswa kabusha emazweni asabambene ukuze akleliswe okokugcina. Uma lenqubo ingalethi isisiombululo, kuzotshenziswa indinganiso (d - h) elandelayo.
*d. Umehluko wamanqaku kuyo yonke imidlalweni yamaqoqo;
*e. Amanqaku amaningi ashaywe kuyo yonke imidlalo yeqoqo;
*f. Ukudlala kahle okuphezulu kwezwe kuyo yonke imidlalo yeqoqo (kuzosuswa iphuzu elilodwa kumdlali, izwe, umqeqeshi kumdlalo owodwa):
**Ikhadi eliphuzi: −iphuzu 1;
**Ikhadi elibomvu (ngekhadi lesibili): −amaphuzu 3;
**Ikhadi elibomvu ngokuqondile: −amapuzu 4;
**Ikhadi eliphuzi nelibomvu ngokuqondile: −amaphuz 5;
*g. Isikhundla esingcono emidlalweni yeFIFA yakamuva;
*h. Isikhundla esingcono emidlalweni yakudala yeFIFA.
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo A
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| Pld
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| Pts
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Mexico}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| +2
|style="background-color: Chartreuse;"| 3
|rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|South Korea}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| +1
|style="background-color: Chartreuse;"| 3
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Czech Republic}}
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 1
|style="background-color: orange;"| 2
|style="background-color: orange;"| -1
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|South Africa}}
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 2
| -2
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo B
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Canada}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"| Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Bosnia and Herzegovina}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Qatar}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Switzerland}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo C
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Brazil}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Morocco}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Haiti}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| Scotland
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo D
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|United States}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Paraguay}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Australia}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Turkey}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo E
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Germany}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| Curaçao
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Ivory Coast}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Ecuador}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo F
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Netherlands}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Japan}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Sweden}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Tunisia}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo G
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Belgium}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Egypt}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Iran}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|New Zealand}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo H
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Spain}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Cape Verde}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Saudi Arabia}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Uruguay}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo I
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GD
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|France}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Senegal}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Iraq}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Norway}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo J
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Argentina}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Algeria}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Austria}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Jordan}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo K
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Portugal}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| DR Congo
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Uzbekistan}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Colombia}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
{|class="wikitable"
|+ IQoqo L
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| PLY
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| PTS
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
|style="background-color: Chartreuse;"| England
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
| rowspan=2 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Adlulela emzuliswaneni olandelayo
|-
!scope=row| 2
|style="background-color: Chartreuse;"| {{flag|Croatia}}
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|style="background-color: Chartreuse;"| 0
|-
!scope=row| 3
|style="background-color: orange;"| {{flag|Ghana}}
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
|style="background-color: orange;"| 0
| rowspan=1 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: orange;"| lingadlula nayisi-8
|-
!scope=row| 4
| {{flag|Panama}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
===Ukukleliswa kwamazwe aphume isithathu===
{|class="wikitable"
|+
|-
!scope=col| Indawo
!scope=col| Iqoqo
!scope=col| Iqembu lesizwe
!scope=col| Pld
!scope=col| W
!scope=col| D
!scope=col| L
!scope=col| GF
!scope=col| GA
!scope=col| GD
!scope=col| Pts
!scope=col|ukufaneleka
|-
!scope=row| 1
| A
| Izwe lesithathu eqoqweni A
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| rowspan=8 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: Chartreuse;"|Azoya kumkhumulajezi
|-
!scope=row| 2
| B
| Izwe lesithathu eqoqweni B
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|-
!scope=row| 3
| C
| Izwe lesithathu eqoqweni C
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 4
| D
| Izwe lesithathu eqoqweni D
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 5
| E
| Izwe lesithathu eqoqweni E
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 6
| F
| Izwe lesithathu eqoqweni F
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 7
| G
| Izwe lesithathu eqoqweni G
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 8
| H
| Izwe lesithathu eqoqweni H
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 9
| I
| Izwe lesithathu eqoqweni I
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| rowspan=4 colspan=2 style="text-align: center;"style="background-color: red;"|khumbule ekhaya
|-
!scope=row| 10
| J
| Izwe lesithathu eqoqweni J
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 11
| K
| Izwe lesithathu eqoqweni K
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|-
!scope=row| 12
| L
| Izwe lesithathu eqoqweni L
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|
|}
==Izinkundla==
NgoJune 16, wezi-2022, [[Isidlavela|izidlavela]] ezili-16 (ezimbili eKhanada, ezintathu eMeksiko, ezili-11 eMelika) zamenyezelwa i[[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, neVancouver.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}</ref> Ieziyisiphohlongo kulezo ezakhethwa zinesinandimbumbulu (artificila turf) okuzodingeka ukuba sisuswe bese kufakwa isinandi eswutshani bangempela ngokweziqondiso zeFIFA nocwaningo olwenziwa ithimba lenyuvesi yaseTennessee.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}</ref>
Izinkundla ezine (ezise-Atlanta, Dallas, Houston, nase-Vancouver) ziyizinkundla ezinophahla, ezisebenzisa uphahla olugoqekayo, zonke ezifakwe uhlelo lokulawula isimo, bese eyesihlanu, eseLos Angeles, ivuleke ngengenezi kodwa inophahla oluluntwentwe futhi ayinalo uhlelo lokulawula.<ref>{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}</ref> Inkundla okuzabanjelwa kuyo owamanqamu, eseNew Jersey, yamenyezelwa iFIFA mhla zizine kuFebruari 2024.<ref name="ESPN-Schedule">{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}</ref>
Nakuba zikhona izinkundla zebhola likanobhutshuzwayo eKhanada naseMelika, inkundla enkulu yebhola eseMelika ebizwa Geodis Park ise-Nashville, eTennessee, inezihlalo eziyizi-30,000, futhi iyasilela ezimfunekweni zeFIFA zezihlalo eziyizi-40,000 (inkundla eseToronto iBMO Field iyakhuliswa ukuze ibe nezihlalo eziyizi-45,500).<ref>{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}</ref> Kuzosethsenziswa izinkundla ezivame ukubamba imiqhudelwano yebhola lezinyawo laseMelika.<ref>{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}</ref>
Inkundla yaseMexico City iyona kuphela ezobe isesiqongweni kula mazwe amathathu, njengoba inkundla yaseWshingyon D.C ingakulungele ukuba isingathe lemidlalo.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}</ref> Nakuba izidlavela eziyisiphohlongo ezizosingatha imidlalo zake zayisingatha ngampili, iyodwa inkundla ezophinde isingathe imidlalo yomqhudelwano kulezo ezake zayisingatha, ibizwa Estadio Azteca, futhi yasingatha imidlalo ngowe-1970 nowe-1986; ayikho inkundla eyasetshenziswa ngeNdebe YoMhlaba yowe-1994 izosethsenziswa kulomqhudelwano.<ref>{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}</ref>
<gallery mode="packed" heights= "135" style="font-size:100%; line-height:130%'>
File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|{{Center|Inkundla yaseDallas}}|alt=Dallas
File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|{{Center|Inkundla yaseMexico City}}|alt=Mexico city
Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|{{Center|Inkundla yaseNew Jersey}}|alt=New York New Jersey
File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|{{Center|Inkundla yaseAtlanta}}|alt=Atlanta
File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|{{Center|Inkundla yaseKansas City}}|alt=Kansas City
File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|{{Center|Inkundla yaseHouston}}|alt=Houston
File:Entering Levi's Stadium.JPG|alt=San Francisco
File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|{{Center|Inkundla yaseLos Angeles}}|alt=Los Angeles
File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|{{Center|Inkundla yaseFiladelfiya}}|alt=Philadelphia
File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|{{Center|Inkundla yaseSeattle}}|alt=Seattle
File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|{{Center|Inkundla yaseBoston}}|alt=Boston
File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|{{Center|Inkundla yaseMiami}}|alt=Miami
File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|{{Center|Inkundla yaseVancouver}}|alt=Vancouver
File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|{{Center|Inkundla yaseMonterrey}}|alt=Monterrey
File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|{{Center|Inkundla yaseGuadalajara}}|alt=Guadalajara
File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|{{Center|Inkundla yaseToronto}}|alt=Toronto
</gallery>
==Amaphatho==
a4fis4f2rr61yjjfj5w4mpg2bfgzgcx
FIFA
0
34327
124548
124470
2026-06-11T12:30:09Z
Fongcwele
16873
124548
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization
| name = FIFA
| full_name = INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba
| image_alt = "FIFA" written in bold blue
| logo = FIFA logo without slogan.svg
| logo_size = 230
| map = World Map FIFA.svg
| map_size = 320
| map_caption = Map of FIFA members by confederation
| founded = {{Start date and age|1904|5|21|df=yes}}
| founder = Robert Guérin
| founding_location = Paris, France
| type = INdikimba elawula ezemidlalo
| headquarters =
* IHhovisi lomhlaba:
** eZurich, eSwitzerland
* Amahhovisi bamazwekazi:<ref name="offices">{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/president/news/new-office-rabat-morocco-opening-infantino-akhannouch-lekjaa |title=FIFA President signs agreement with Moroccan authorities to open FIFA Africa Office in Rabat |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=4 January 2025 |quote=FIFA has similar offices in Paris, Miami and Jakarta which reinforce engagement with all regions and show FIFA's commitment to developing football across the globe.}}</ref>
** Rabat, Morocco ([[Africa]])
** Paris, France ([[Yurophu]])
** Jakarta, Indonesia ([[Asia]])
** Miami, United States ([[Americas]])
| leader_title = Umengameli
| leader_name = Gianni Infantino
| leader_title2 = Iphini likamengameli
| leader_name2 = Salman bin Ibrahim Al Khalifa
| leader_title3 = Vice-presidents
| leader_name3 = {{Plainlist|
* [[Alejandro Domínguez (football executive)|Alejandro Domínguez]] ([[List of presidents of CONMEBOL|CONMEBOL]])
* [[Aleksander Čeferin]] ([[List of presidents of UEFA|UEFA]])
* [[Lambert Maltock]] ([[List of presidents of the Oceania Football Confederation|OFC]])
* [[Patrice Motsepe]] ([[List of presidents of the Confederation of African Football|CAF]])
* [[Victor Montagliani]] ([[List of presidents of CONCACAF|CONCACAF]])
* [[Sándor Csányi (banker)|Sándor Csányi]] (UEFA)<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428142618/http://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |url-status=dead |archive-date=28 April 2015 |title=FIFA Committees – FIFA Council |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=19 December 2016}}</ref>
* [[Debbie Hewitt]] (UEFA)
}}
| leader_title4 = Unobhala jikelele
| leader_name4 = [[Mattias Grafström]]
| main_organ = [[FIFA Congress]]
| subsidiaries = {{Plainlist|
* [[Asian Football Confederation|AFC]] (Asia and Australia)
* [[INhlangano Kanobhutshuzwayo Yase-Afrika|CAF]] (Africa)
* [[CONCACAF]] (North, Central America and Caribbean)
* [[CONMEBOL]] (South America)
* [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania)
* [[UEFA]] (Europe)
}}
| affiliations = [[International Olympic Committee]]<br />[[International Football Association Board]]<br />[[United Parks & Resorts]]
| num_members = 211 national associations
| num_staff = 700+<ref>{{cite web
|title=FIFA Annual Report
|publisher=FIFA
|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/annual-report
|access-date=16 December 2025
}}</ref>
| website = {{URL|https://www.fifa.com/}}
}}
'''INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba''' ( '''FIFA''') iyindikimba ezilawulayo yamazwe omhlaba [[Ibhola likanobhutshuzwayo|yebhola likanobhutshuzwayo]], uobhutshuzwayo wothungulu, kanye ne -futsal. Yasungulwa mhla zingama-21 kuMeyi we-1904 ukuze iqondise ukuncintisana kwamazwe omhlaba phakathi kwezinhlangano zamazwe zaseBelgium, eDenmark, eFrance, eJalimane, eNetherlands, eSpain, eSweden, naseSwitzerland. Indlunkulu yayo eseZurich, eSwitzerland, ubulungu bayo manje buhlanganisa izinhlangano zamazwe ezingama-211. Lezi zinhlangano zamazwe kumele futhi zibe ngamalungu enye yezinhlangano eziyisithupha zesifunda: i-CAF ( [[IAfrika|Afrika]] ), i-AFC ( [[I-Eshiya|Ashiiya]] ), i-UEFA ( [[IYurophu|Yurophu]] ), i-CONCACAF ( [[IMelika Enyakatho|North]] & [[IMelika Wenkaba|Central America]] kanye neCaribbean ), i-OFC ( [[I-Osheaniya|Oceania]] ), kanye ne -CONMEBOL ( [[IMelika Eningizimu|South America]] ).
IFIFA iyindikimba ephethe ezemidlalo ehlela izenzakalo zebhola likanobhutshuzwayo emhlabeni wonke. IFIFA ixhokoviya izimpokophelo eziningana emithethweni yayo yenhlangano, okuhlanganisa ukukhulisa umdlalo emhlabeni jikelele, ukuqinisekisa ukuthi ufinyeleleka kuwo wonke umuntu, kanye nokukhuthaza ubuqotho nokudlala ngokufanele. Inesibopho sokuhlela nokukhuthaza imiqhudelwano emikhulu yamazwe omhlaba yebhola likanobhutshuzwayo, ikakhulukazi [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|iNdebe Yomhlaba]] eyaqala ngowe-1930, kanye neNdebe Yomhlaba Yabesifazane eyaqala ngowe-1991. Lo mqhudelwano uhlanganisa amaqembu amazwe eNdebe Yomhlaba ye-FIFA avela kuzo zonke izindawo ukuze ancintisana ukuzuza isicoco esihlonishwa kakhulu sebhola lezinyawo. Nakuba iFIFA ingabeki imithetho yomdlalo kuphela, njengoba kungumthwalo weBhodi Yenhlangano Yebhola Lezinyawo Yamazwe omhlaba iFIFA eyilungu layo, isebenzisa futhi iphoqelela imithetho kuyo yonke imiqhudelwano yeFIFA. Yonke imiqhudelwano yeFIFA ikhiqiza imali engena ngokuxhaswa; ngowezi-2022, iFIFA yayinemali engenayo engaphezu kwezigidigidi ezingama-US$5.8, yaqeda umjikelezo wezi-2019-2022 ngenzuzo eningi engu-$1.2 weigidinqindi, kanye nemali egciniwe engaphezu kwezigidigidi ezingama-3.9 zamaRandi.
Imibiko yezintatheli eziphenyayo ixhumanise ubuholi beFIFA nenkohlakalo, ukufumbathisa, kanye nokukhwabaniswa kwamavoti okuhlobene nokukhethwa kukamongameli weFIFA uSepp Blatter kanye nesinqumo senhlangano sokunikeza iRussia neQatar iNdebe Yomhlaba yowezi-2018 nowezi-2022 ngokulandelana. Lezi zinsolo zaholela ekubekweni icala kwezikhulu eziyisishiyagalolunye eziphezulu zeFIFA kanye nabaphathi bezinkampani abahlanu nguMnyango Wezobulungiswa waseMelika ngamacala ahlanganisa ukushushumbisa, ukukhwabanisa ngentambo, kanye nokuhlanzwa kwemali. Mhla zingama-27 kuMeyi wezi-2015, izikhulu eziningana zaboshwa yiziphathimandla zaseSwitzerland, ezaqala uphenyo lobugebengu ngesikhathi esisodwa kodwa oluhlukile mayelana nendlela inhlangano eyanikeza ngayo iNdebe Yomhlaba kowezi-2018 nowezi-2022. Abanye phakathi kwalezi zikhulu nabo ababesolwa eMeika kulindeleke ukuthi bathunyelwe ukuzobhekana namacala lapho.
Izikhulu eziningi zamiswa isigungu sezokuziphatha seFIFA, okubalwa uSepp Blatter noMichel Platini Ekuqaleni kowezi-2017, imibiko yaba sobala mayelana nomongameli weFIFA uGianni Infantino ezama ukuvimbela ukukhethwa kabusha kwabo bobabili osihlalo bekomidi lezokuziphatha, uCornel Borbély noHans -Joachim Eckert, ngesikhathi sengqungquthela yeFIFA ngoMeyi wezi-2017. Mhla zili-9 kuMeyi wezi-2017, kulandela isiphakamiso sika-Infantino, uMkhandlu weFIFA wanquma ukungavuseleli igunya likaBorbély no-Eckert. <ref name="Reuters" /> Kanye nosihlalo, amalungu ekomidi ali-11 kwali-13 asuswa.
== Umlando ==
[[Category:Izinhlangano]]
[[Category:Inhlangano yebhola]]
7p4lozxfwfnyodvdnjezctrtfo7sq3m
124551
124548
2026-06-11T12:36:55Z
Fongcwele
16873
124551
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization
| name = FIFA
| full_name = INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba
| image_alt = "FIFA" written in bold blue
| logo = FIFA logo without slogan.svg
| logo_size = 230
| map = World Map FIFA.svg
| map_size = 320
| map_caption = Map of FIFA members by confederation
| founded = {{Start date and age|1904|5|21|df=yes}}
| founder = Robert Guérin
| founding_location = Paris, France
| type = INdikimba elawula ezemidlalo
| headquarters =
* IHhovisi lomhlaba:
** eZurich, eSwitzerland
* Amahhovisi bamazwekazi:<ref name="offices">{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/president/news/new-office-rabat-morocco-opening-infantino-akhannouch-lekjaa |title=FIFA President signs agreement with Moroccan authorities to open FIFA Africa Office in Rabat |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=4 January 2025 |quote=FIFA has similar offices in Paris, Miami and Jakarta which reinforce engagement with all regions and show FIFA's commitment to developing football across the globe.}}</ref>
** Rabat, Morocco ([[Africa]])
** Paris, France ([[Yurophu]])
** Jakarta, Indonesia ([[Asia]])
** Miami, United States ([[Americas]])
| leader_title = Umengameli
| leader_name = Gianni Infantino
| leader_title2 = Iphini likamengameli
| leader_name2 = Salman bin Ibrahim Al Khalifa
| leader_title3 = Amaphini kamongameli
| leader_name3 = {{Plainlist|
* [[Alejandro Domínguez (football executive)|Alejandro Domínguez]] ([[List of presidents of CONMEBOL|CONMEBOL]])
* [[Aleksander Čeferin]] ([[List of presidents of UEFA|UEFA]])
* [[Lambert Maltock]] ([[List of presidents of the Oceania Football Confederation|OFC]])
* [[Patrice Motsepe]] ([[List of presidents of the Confederation of African Football|CAF]])
* [[Victor Montagliani]] ([[List of presidents of CONCACAF|CONCACAF]])
* [[Sándor Csányi (banker)|Sándor Csányi]] (UEFA)<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428142618/http://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |url-status=dead |archive-date=28 April 2015 |title=FIFA Committees – FIFA Council |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=19 December 2016}}</ref>
* [[Debbie Hewitt]] (UEFA)
}}
| leader_title4 = Unobhala jikelele
| leader_name4 = [[Mattias Grafström]]
| main_organ = [[FIFA Congress]]
| subsidiaries = {{Plainlist|
* [[Asian Football Confederation|AFC]] (Asia and Australia)
* [[INhlangano Kanobhutshuzwayo Yase-Afrika|CAF]] (Africa)
* [[CONCACAF]] (North, Central America and Caribbean)
* [[CONMEBOL]] (South America)
* [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania)
* [[UEFA]] (Europe)
}}
| affiliations = [[International Olympic Committee]]<br />[[International Football Association Board]]<br />[[United Parks & Resorts]]
| num_members = 211 national associations
| num_staff = 700+<ref>{{cite web
|title=FIFA Annual Report
|publisher=FIFA
|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/annual-report
|access-date=16 December 2025
}}</ref>
| website = {{URL|https://www.fifa.com/}}
}}
'''INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba''' ( '''FIFA''') iyindikimba ezilawulayo yamazwe omhlaba [[Ibhola likanobhutshuzwayo|yebhola likanobhutshuzwayo]], uobhutshuzwayo wothungulu, kanye ne -futsal. Yasungulwa mhla zingama-21 kuMeyi we-1904 ukuze iqondise ukuncintisana kwamazwe omhlaba phakathi kwezinhlangano zamazwe zaseBelgium, eDenmark, eFrance, eJalimane, eNetherlands, eSpain, eSweden, naseSwitzerland. Indlunkulu yayo eseZurich, eSwitzerland, ubulungu bayo manje buhlanganisa izinhlangano zamazwe ezingama-211. Lezi zinhlangano zamazwe kumele futhi zibe ngamalungu enye yezinhlangano eziyisithupha zesifunda: i-CAF ( [[IAfrika|Afrika]] ), i-AFC ( [[I-Eshiya|Ashiiya]] ), i-UEFA ( [[IYurophu|Yurophu]] ), i-CONCACAF ( [[IMelika Enyakatho|North]] & [[IMelika Wenkaba|Central America]] kanye neCaribbean ), i-OFC ( [[I-Osheaniya|Oceania]] ), kanye ne -CONMEBOL ( [[IMelika Eningizimu|South America]] ).
IFIFA iyindikimba ephethe ezemidlalo ehlela izenzakalo zebhola likanobhutshuzwayo emhlabeni wonke. IFIFA ixhokoviya izimpokophelo eziningana emithethweni yayo yenhlangano, okuhlanganisa ukukhulisa umdlalo emhlabeni jikelele, ukuqinisekisa ukuthi ufinyeleleka kuwo wonke umuntu, kanye nokukhuthaza ubuqotho nokudlala ngokufanele. Inesibopho sokuhlela nokukhuthaza imiqhudelwano emikhulu yamazwe omhlaba yebhola likanobhutshuzwayo, ikakhulukazi [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|iNdebe Yomhlaba]] eyaqala ngowe-1930, kanye neNdebe Yomhlaba Yabesifazane eyaqala ngowe-1991. Lo mqhudelwano uhlanganisa amaqembu amazwe eNdebe Yomhlaba ye-FIFA avela kuzo zonke izindawo ukuze ancintisana ukuzuza isicoco esihlonishwa kakhulu sebhola lezinyawo. Nakuba iFIFA ingabeki imithetho yomdlalo kuphela, njengoba kungumthwalo weBhodi Yenhlangano Yebhola Lezinyawo Yamazwe omhlaba iFIFA eyilungu layo, isebenzisa futhi iphoqelela imithetho kuyo yonke imiqhudelwano yeFIFA. Yonke imiqhudelwano yeFIFA ikhiqiza imali engena ngokuxhaswa; ngowezi-2022, iFIFA yayinemali engenayo engaphezu kwezigidigidi ezingama-US$5.8, yaqeda umjikelezo wezi-2019-2022 ngenzuzo eningi engu-$1.2 weigidinqindi, kanye nemali egciniwe engaphezu kwezigidigidi ezingama-3.9 zamaRandi.
Imibiko yezintatheli eziphenyayo ixhumanise ubuholi beFIFA nenkohlakalo, ukufumbathisa, kanye nokukhwabaniswa kwamavoti okuhlobene nokukhethwa kukamongameli weFIFA uSepp Blatter kanye nesinqumo senhlangano sokunikeza iRussia neQatar iNdebe Yomhlaba yowezi-2018 nowezi-2022 ngokulandelana. Lezi zinsolo zaholela ekubekweni icala kwezikhulu eziyisishiyagalolunye eziphezulu zeFIFA kanye nabaphathi bezinkampani abahlanu nguMnyango Wezobulungiswa waseMelika ngamacala ahlanganisa ukushushumbisa, ukukhwabanisa ngentambo, kanye nokuhlanzwa kwemali. Mhla zingama-27 kuMeyi wezi-2015, izikhulu eziningana zaboshwa yiziphathimandla zaseSwitzerland, ezaqala uphenyo lobugebengu ngesikhathi esisodwa kodwa oluhlukile mayelana nendlela inhlangano eyanikeza ngayo iNdebe Yomhlaba kowezi-2018 nowezi-2022. Abanye phakathi kwalezi zikhulu nabo ababesolwa eMeika kulindeleke ukuthi bathunyelwe ukuzobhekana namacala lapho.
Izikhulu eziningi zamiswa isigungu sezokuziphatha seFIFA, okubalwa uSepp Blatter noMichel Platini Ekuqaleni kowezi-2017, imibiko yaba sobala mayelana nomongameli weFIFA uGianni Infantino ezama ukuvimbela ukukhethwa kabusha kwabo bobabili osihlalo bekomidi lezokuziphatha, uCornel Borbély noHans -Joachim Eckert, ngesikhathi sengqungquthela yeFIFA ngoMeyi wezi-2017. Mhla zili-9 kuMeyi wezi-2017, kulandela isiphakamiso sika-Infantino, uMkhandlu weFIFA wanquma ukungavuseleli igunya likaBorbély no-Eckert. <ref name="Reuters" /> Kanye nosihlalo, amalungu ekomidi ali-11 kwali-13 asuswa.
== Umlando ==
[[Category:Izinhlangano]]
[[Category:Inhlangano yebhola]]
rbg1cm9ydit0y9kvlizpcr2o0f8wss4
Emmanuel Sithole
0
34357
124556
124527
2026-06-11T13:56:08Z
Derek J Moore
20315
added
124556
wikitext
text/x-wiki
{{Rough translation}}
'''U-Emmanuel Sithole'''-ogama lakhe eliphelele kwakungu-Manuel Josias Sithole-wayengumdayisi wasemgwaqeni waseMozambique owagwazwa ngesihluku, washona ngomhla ziyi-18 kuMbasa wezi-2015 elokishini lase-[[Alexandra, Gauteng|Alexandra]], eGoli, kwaba wuphawu oludabukisayo lodlame olubi lokucwaswa kwabokufika olwahlasela iNingizimu Afrika ngalowo nyaka.<ref>
Makhafola, G (13 MAY 2015) Court hears details of xenophobic attack on Sithole. https://mg.co.za/news/south-africa/2015-05-13-court-hears-details-of-xenophobic-attack-on-sithole/</ref>{{Stub}}
[[:En:Deaths_in_Johannesburg|Deaths in Johannesburg]] [[:Fr:Catégorie:Décès à Johannesbourg|Décès à Johannesbourg]]
jay7k27lkvz60pe1tan6qndbd7obnbd
124634
124556
2026-06-12T10:56:23Z
Derek J Moore
20315
added
124634
wikitext
text/x-wiki
{{Rough translation}}
'''U-Emmanuel Sithole'''-ogama lakhe eliphelele kwakungu-Manuel Josias Sithole-wayengumdayisi wasemgwaqeni waseMozambique owagwazwa ngesihluku, washona ngomhla ziyi-18 kuMbasa wezi-2015 elokishini lase-[[Alexandra, Gauteng|Alexandra]], eGoli, kwaba wuphawu oludabukisayo lodlame olubi lokucwaswa kwabokufika olwahlasela iNingizimu Afrika ngalowo nyaka.<ref>
Makhafola, G (13 MAY 2015) Court hears details of xenophobic attack on Sithole. https://mg.co.za/news/south-africa/2015-05-13-court-hears-details-of-xenophobic-attack-on-sithole/</ref>{{Stub}}
{{cite AV media |people= |last= |first= |date= |title=The Story of Emmanuel Sithole and Xenophobia in South Africa |url=https://www.youtube.com/watch?v=RRPM5URvHko
|trans-title= |format= |work= |type= |language= |location= |publisher=
Johannesburg Holocaust & Genocide Centre |time=16:10 |access-date=12 June 2026}}
[[:En:Deaths_in_Johannesburg|Deaths in Johannesburg]] [[:Fr:Catégorie:Décès à Johannesbourg|Décès à Johannesbourg]]
87580df87aybwnekszl4d66mg5a8c76
124635
124634
2026-06-12T10:57:06Z
Derek J Moore
20315
124635
wikitext
text/x-wiki
{{Rough translation}}
'''U-Emmanuel Sithole'''-ogama lakhe eliphelele kwakungu-Manuel Josias Sithole-wayengumdayisi wasemgwaqeni waseMozambique owagwazwa ngesihluku, washona ngomhla ziyi-18 kuMbasa wezi-2015 elokishini lase-[[Alexandra, Gauteng|Alexandra]], eGoli, kwaba wuphawu oludabukisayo lodlame olubi lokucwaswa kwabokufika olwahlasela iNingizimu Afrika ngalowo nyaka.<ref>
Makhafola, G (13 MAY 2015) Court hears details of xenophobic attack on Sithole. https://mg.co.za/news/south-africa/2015-05-13-court-hears-details-of-xenophobic-attack-on-sithole/</ref>{{Stub}}
{{cite AV media |people= |last= |first= |date= |title=The Story of Emmanuel Sithole and Xenophobia in South Africa |url=https://www.youtube.com/watch?v=RRPM5URvHko
|trans-title= |format= |work= |type= |language= |location= |publisher=
Johannesburg Holocaust & Genocide Centre |time=|access-date=12 June 2026}}
[[:En:Deaths_in_Johannesburg|Deaths in Johannesburg]] [[:Fr:Catégorie:Décès à Johannesbourg|Décès à Johannesbourg]]
afll7pzl3z1k8za0t7d5bqjgsc90o28
Template:Infobox organization
10
34364
124547
2026-06-11T12:14:41Z
Fongcwele
16873
Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | bodystyle = {{{bodystyle|}}} | titleclass = fn org | title = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{#if:{{{full_name|}}}|<div {{#if:{{{full_name_lang|}}}|lang="{{{full_name_lang|}}}"}}>{{{full_name|}}}</div>}} | subheader2 = {{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}} | imageclass = logo | images..."
124547
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| bodystyle = {{{bodystyle|}}}
| titleclass = fn org
| title = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| subheader = {{#if:{{{full_name|}}}|<div {{#if:{{{full_name_lang|}}}|lang="{{{full_name_lang|}}}"}}>{{{full_name|}}}</div>}}
| subheader2 = {{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}
| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{logo|}}} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |alt={{{logo_alt|}}} |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |class={{{logo_class|}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}}}}
| caption2 = {{{caption|}}}
| image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map|}}} |size= {{{map_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map_upright|}}} |alt= {{{map_alt|}}} }}
| caption3 = {{{map_caption|}}}
| image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map2|}}} |size={{{map2_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map2_upright|}}} |alt={{{map2_alt|}}} }}
| caption4 = {{{map2_caption|}}}
| image5 = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|{{Location map|{{{pushpin_map|}}}
| border = infobox
| caption = {{#switch:{{{map_caption|}}}|#default={{{map_caption}}}|none=|=Location within {{#invoke:Location map|data|{{{pushpin_map|}}}|name}}}}
| float = center
| alt = {{{map_alt|}}}
| width = {{if empty|{{{map_size|}}}|220}}
| relief = {{{pushpin_relief|}}}
| label = {{{map_dot_label|}}}
| coordinates = {{{coordinates|}}}
}}}}
| labelstyle = padding-right:0.6em;<!--(to ensure some gap between any (long/unwrapped) labels and subsequent data on same line)-->
| label1 = Isifingqo
| class1 = nickname
| data1 = {{{abbreviation|}}}
| label2 = Isifenqo
| class2 = nickname
| data2 = {{{nickname|}}}
| label3 = Ukuphinyiswa
| data3 = {{{pronunciation|}}}{{{pronounce_ref|}}} {{{pronounce_comment|}}}
| label4 = Yethiwe ngo
| data4 = {{{named_after|}}}
| label6 = Eyandulele
| data6 = {{{predecessor|}}}
| label7 = {{if empty|{{{merged_label|}}}|Merged into}}
| data7 = {{{merged_into|}}}
| label8 = Eyelamayo
| data8 = {{{successor|}}}
| label9 = Usungulo
| class9 = note
| data9 = {{{formation|}}}
| label10 = Ukusungulwa
| data10 = {{{founded|}}}
| label11 = Ukusungulwa
| data11 = {{{established|}}}
| label12 = Umsunguli
| data12 = {{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}}
| label13 = Indawo yokusungula
| data13 = {{{founding_location|}}}
| label14 = {{#if:{{{defunct|}}}|Defunct|Dissolved}}
| data14 = {{if empty|{{{defunct|}}}|{{{dissolved|}}}}}
| label15 = Inhlanganiso
| data15 = {{{merger|}}}
| label16 = Uhlobo
| data16 = {{{type|}}}
| label17 = {{longitem |{{#if:{{{vat_id|}}} |[[VAT identification number|VAT ID no.]] |[[Taxpayer Identification Number|Inani lentela]]}} }}
| data17 = {{if empty|{{{vat_id|}}}|{{{tax_id|}}}}}
| label18 = Inani lokubhaliswa
| data18 = {{{registration_id|}}}
| label19 = Isimo ngokomthetho
| data19 = {{{status|}}}
| label20 = {{#if:{{{focus|}}}{{{foci|}}} |Ibomu |elihlozingayo}}
| data20 = {{if empty|{{{focus|}}}|{{{foci|}}}|{{{purpose|}}}}}
| label21 = {{longitem|Isiqu sobungcwepheshi}}
| data21 = {{{professional_title|}}}
| label22 = Ikomkhulu
| data22 = {{{headquarters|}}}
| label23 = Indawo
| class23 = label
| data23 = {{Unbulleted list
| 1 = {{comma separated entries
| 1 = {{#if:{{{location_city|}}} |<span class="locality">{{{location_city}}}</span>}}
| 2 = {{#if:{{{location_country|}}} |<span class="country-name">{{{location_country}}}</span>}}
}}
| 2 = {{{location|}}}
}}
| label24 = Coordinates
| data24 = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}}
| label25 = Imvelaphi
| data25 = {{{origins|}}}
| label26 = {{longitem |Isifuda esikhonzayo}}
| data26 = {{{region_served|}}}
| label27 = Umkhiqizo{{#if:{{{Imikhiqizo|}}}}}
| data27 = {{if empty|{{{products|}}}|{{{product|}}}}}
| label28 = Izinkonzo
| class28 = note
| data28 = {{{services|}}}
| label29 = Indlela{{#if:{{{Izindlela|}}}}}
| data29 = {{if empty|{{{methods|}}}|{{{method|}}}}}
| label30 = Umkhakha{{#if:{{{Imikhakha|}}}}}
| data30 = {{if empty|{{{fields|}}}|{{{field|}}}}}
| label31 = Amalunga
| data31 = {{if empty|{{{num_members|}}}|{{{membership|}}}}} {{#if:{{{num_members_year|}}}|({{{num_members_year|}}})}}
| label32 = {{longitem |Ulimi olsemthethweni{{#if:{{{Izindimi|}}}}} }}
| data32 = {{if empty|{{{languages|}}}|{{{language|}}}}}
| label33 = Umphathi{{#if:{{{Abaphathi|}}}}}
| data33 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}}
| label34 = {{longitem|{{#if:{{{Unobhala jikelele|}}}|General Secretary|Unobhala jikelele}}}}
| data34 = {{if empty|{{{general_secretary|}}}|{{{Unobhala jikelele|}}}}}
| label35 = {{#if:{{{leader_title|}}} |{{longitem|{{{leader_title}}}}} |Umholi}}
| data35 = {{{leader_name|}}}
| label36 = {{longitem|{{{Isiqu somholi}}}}}
| data36 = {{#if:{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} }}
| label37 = {{longitem|{{{Isiqu somholi}}}}}
| data37 = {{#if:{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} }}
| label38 = {{longitem|{{{Isiqu somholi}}}}}
| data38 = {{#if:{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} }}
| label39 = {{longitem|{{{leader_title4}}}}}
| data39 = {{#if:{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} }}
| label40 = {{longitem|[[Board of director|{{Wrap|IBhodi labaqondisi}}]]}}
| data40 = {{{board_of_directors|}}}
| label41 = {{longitem|Abantu abamqoka}}
| data41 = {{{key_people|}}}
| label42 = {{longitem|Indikimba eyinhloko}}
| data42 = {{{main_organ|}}}
| label43 = {{longitem|Isishicilelwa}}
| data43 = {{{publication|}}}
| label44 = {{longitem|Parent organi{{#if:{{{parent_organisation|}}}|s|z}}ation}}
| data44 = {{if empty|{{{parent_organisation|}}}|{{{INhlangano engunina|}}}}}
| label45 = Amagatsha
| data45 = {{if empty|{{{subsidiaries|}}}|{{{subsid|}}}}}
| label46= Uqhekeko
| data46 = {{{secessions|}}}
| label47 = Affiliations
| data47 = {{{affiliations|}}}
| label48 = Umazisi kwezocwaningo
| data48 = {{{ror_id|}}}
| label49 = Isabelomali
| data49 = {{{budget|}}} {{#if:{{{budget_year|}}} | ({{{budget_year}}}) }}
| label50 = Imalingeniso
| data50 = {{{revenue|}}} {{#if:{{{revenue_year|}}} |({{{revenue_year|}}}) }}
| label51 = Imalingeniso ngonyaka
| data51 = {{{income|}}} {{#if:{{{income_year|}}} |({{{income_year|}}}) }}
| label52 = Disbursements
| data52 = {{{disbursements|}}}
| label53 = Izindleko
| data53 = {{{expenses|}}} {{#if:{{{expenses_year|}}}|({{{expenses_year}}}) }}
| label54 = {{#if:{{{funders|}}}|Funders|Uxhaso}}
| data54 = {{if empty|{{{funders|}}}|{{{funding|}}}}}
| label55 = [[Financial endowment|Endowment]]
| data55 = {{{endowment|}}} {{#if:{{{endowment_year|}}} | ({{{endowment_year}}}) }}
| label56 = {{#if:{{{num_staff|}}} |Staff |Abasebenzi}}
| data56 = {{if empty |{{{num_staff|}}}|{{{num_employees|}}}}} {{#if:{{{num_staff_year|}}}{{{num_employees_year|}}}|({{if empty|{{{num_staff_year|}}}||{{{num_employees_year|}}}|}})}}
| label57 = Abasebenza ngokuzithandela
| data57 = {{{num_volunteers|}}} {{#if:{{{num_volunteers_year|}}} |({{{num_volunteers_year|}}})}}
| label58 = Abafundi
| data58 = {{{num_students|}}} {{#if:{{{num_students_year|}}}| ({{{num_students_year|}}})}}
| label59 = Indondo
| data59 = {{{awards|}}}
| label60 = Isizindalwebu
| data60 = {{{website|}}}
| label61 = Remarks
| data61 = {{{remarks|}}}
| label62 = {{longitem|Formerly called}}
| class62 = nickname
| data62 = {{{former_name|}}}
| data99 = {{{module|}}}
| belowstyle = border-top:#aaa 1px solid;
| below = {{{footnotes|}}}
}}<!--Tracking cat for native name lang parameter-->{{main other|{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}||[[Category:Infoboxes without native name language parameter]]}}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox organization}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox organization}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| abbreviation | affiliations | awards | board_of_directors | bodystyle | budget | budget_year | caption | coordinates | coords | defunct | disbursements | dissolved | endowment | endowment_year | established | expenses | expenses_year | field | fields | foci | focus | footnotes | formation | former_name | founded | founder | founders | founding_location | full_name | full_name_lang | funders | funding | general_secretary | headquarters | image | image_alt | image_size | image_upright | income | income_year | key_people | language | languages | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | location | location_city | location_country | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | main_organ | map | map_alt | map_caption | map_dot_label | map_size | map_type | map_upright | map2 | map2_alt | map2_caption | map2_size | map2_upright | membership | merged_into | merged_label | merger | method | methods | module | name | named_after | native_name | native_name_lang | nickname | num_employees | num_employees_year | num_members | num_members_year | num_staff | num_staff_year | num_students | num_students_year | num_volunteers | num_volunteers_year | origins | owner | owners | parent_organisation | parent_organization | predecessor | product | products | professional_title | pronunciation | pronounce_comment | pronounce_ref | publication | purpose | pushpin_map | pushpin_relief | region_served | registration_id | remarks | revenue | revenue_year | ror_id | secessions | secretary_general | services | status | subsid | subsidiaries | successor | tax_id | template_name | type | vat_id | website }}
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
ntvvcev9v3x0uoqo0kyp92v8k2238li
124549
124547
2026-06-11T12:33:42Z
Fongcwele
16873
124549
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| bodystyle = {{{bodystyle|}}}
| titleclass = fn org
| title = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| subheader = {{#if:{{{full_name|}}}|<div {{#if:{{{full_name_lang|}}}|lang="{{{full_name_lang|}}}"}}>{{{full_name|}}}</div>}}
| subheader2 = {{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}
| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{logo|}}} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |alt={{{logo_alt|}}} |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |class={{{logo_class|}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}}}}
| caption2 = {{{caption|}}}
| image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map|}}} |size= {{{map_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map_upright|}}} |alt= {{{map_alt|}}} }}
| caption3 = {{{map_caption|}}}
| image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map2|}}} |size={{{map2_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map2_upright|}}} |alt={{{map2_alt|}}} }}
| caption4 = {{{map2_caption|}}}
| image5 = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|{{Location map|{{{pushpin_map|}}}
| border = infobox
| caption = {{#switch:{{{map_caption|}}}|#default={{{map_caption}}}|none=|=Location within {{#invoke:Location map|data|{{{pushpin_map|}}}|name}}}}
| float = center
| alt = {{{map_alt|}}}
| width = {{if empty|{{{map_size|}}}|220}}
| relief = {{{pushpin_relief|}}}
| label = {{{map_dot_label|}}}
| coordinates = {{{coordinates|}}}
}}}}
| labelstyle = padding-right:0.6em;<!--(to ensure some gap between any (long/unwrapped) labels and subsequent data on same line)-->
| label1 = Isifingqo
| class1 = nickname
| data1 = {{{abbreviation|}}}
| label2 = Isifenqo
| class2 = nickname
| data2 = {{{nickname|}}}
| label3 = Ukuphinyiswa
| data3 = {{{pronunciation|}}}{{{pronounce_ref|}}} {{{pronounce_comment|}}}
| label4 = Yethiwe ngo
| data4 = {{{named_after|}}}
| label6 = Eyandulele
| data6 = {{{predecessor|}}}
| label7 = {{if empty|{{{merged_label|}}}|Merged into}}
| data7 = {{{merged_into|}}}
| label8 = Eyelamayo
| data8 = {{{successor|}}}
| label9 = Usungulo
| class9 = note
| data9 = {{{formation|}}}
| label10 = Ukusungulwa
| data10 = {{{founded|}}}
| label11 = Ukusungulwa
| data11 = {{{established|}}}
| label12 = Umsunguli
| data12 = {{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}}
| label13 = Indawo yokusungula
| data13 = {{{founding_location|}}}
| label14 = {{#if:{{{defunct|}}}|Defunct|Dissolved}}
| data14 = {{if empty|{{{defunct|}}}|{{{dissolved|}}}}}
| label15 = Inhlanganiso
| data15 = {{{merger|}}}
| label16 = Uhlobo
| data16 = {{{type|}}}
| label17 = {{longitem |{{#if:{{{vat_id|}}} |[[VAT identification number|VAT ID no.]] |[[Taxpayer Identification Number|Inani lentela]]}} }}
| data17 = {{if empty|{{{vat_id|}}}|{{{tax_id|}}}}}
| label18 = Inani lokubhaliswa
| data18 = {{{registration_id|}}}
| label19 = Isimo ngokomthetho
| data19 = {{{status|}}}
| label20 = {{#if:{{{focus|}}}{{{foci|}}} |Ibomu |elihlozingayo}}
| data20 = {{if empty|{{{focus|}}}|{{{foci|}}}|{{{purpose|}}}}}
| label21 = {{longitem|Isiqu sobungcwepheshi}}
| data21 = {{{professional_title|}}}
| label22 = Ikomkhulu
| data22 = {{{headquarters|}}}
| label23 = Indawo
| class23 = label
| data23 = {{Unbulleted list
| 1 = {{comma separated entries
| 1 = {{#if:{{{location_city|}}} |<span class="locality">{{{location_city}}}</span>}}
| 2 = {{#if:{{{location_country|}}} |<span class="country-name">{{{location_country}}}</span>}}
}}
| 2 = {{{location|}}}
}}
| label24 = Coordinates
| data24 = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}}
| label25 = Imvelaphi
| data25 = {{{origins|}}}
| label26 = {{longitem |Isifuda esikhonzayo}}
| data26 = {{{region_served|}}}
| label27 = Umkhiqizo{{#if:{{{Imikhiqizo|}}}}}
| data27 = {{if empty|{{{products|}}}|{{{product|}}}}}
| label28 = Izinkonzo
| class28 = note
| data28 = {{{services|}}}
| label29 = Indlela{{#if:{{{Izindlela|}}}}}
| data29 = {{if empty|{{{methods|}}}|{{{method|}}}}}
| label30 = Umkhakha{{#if:{{{Imikhakha|}}}}}
| data30 = {{if empty|{{{fields|}}}|{{{field|}}}}}
| label31 = Amalunga
| data31 = {{if empty|{{{num_members|}}}|{{{membership|}}}}} {{#if:{{{num_members_year|}}}|({{{num_members_year|}}})}}
| label32 = {{longitem |Ulimi olsemthethweni{{#if:{{{Izindimi|}}}}} }}
| data32 = {{if empty|{{{languages|}}}|{{{language|}}}}}
| label33 = Umphathi{{#if:{{{Abaphathi|}}}}}
| data33 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}}
| label34 = {{longitem|{{#if:{{{Unobhala jikelele|}}}|General Secretary|Unobhala jikelele}}}}
| data34 = {{if empty|{{{general_secretary|}}}|{{{Unobhala jikelele|}}}}}
| label35 = {{#if:{{{leader_title|}}} |{{longitem|{{{leader_title}}}}} |Umholi}}
| data35 = {{{leader_name|}}}
| label36 = {{longitem|{{{leader_title1}}}}}
| data36 = {{#if:{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} }}
| label37 = {{longitem|{{{leader_title2}}}}}
| data37 = {{#if:{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} }}
| label38 = {{longitem|{{{Isiqu somholi}}}}}
| data38 = {{#if:{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} }}
| label39 = {{longitem|{{{leader_title4}}}}}
| data39 = {{#if:{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} }}
| label40 = {{longitem|[[Board of director|{{Wrap|IBhodi labaqondisi}}]]}}
| data40 = {{{board_of_directors|}}}
| label41 = {{longitem|Abantu abamqoka}}
| data41 = {{{key_people|}}}
| label42 = {{longitem|Indikimba eyinhloko}}
| data42 = {{{main_organ|}}}
| label43 = {{longitem|Isishicilelwa}}
| data43 = {{{publication|}}}
| label44 = {{longitem|Parent organi{{#if:{{{parent_organisation|}}}|s|z}}ation}}
| data44 = {{if empty|{{{parent_organisation|}}}|{{{INhlangano engunina|}}}}}
| label45 = Amagatsha
| data45 = {{if empty|{{{subsidiaries|}}}|{{{subsid|}}}}}
| label46= Uqhekeko
| data46 = {{{secessions|}}}
| label47 = Eziyamaniswa nayo
| data47 = {{{affiliations|}}}
| label48 = Umazisi kwezocwaningo
| data48 = {{{ror_id|}}}
| label49 = Isabelomali
| data49 = {{{budget|}}} {{#if:{{{budget_year|}}} | ({{{budget_year}}}) }}
| label50 = Imalingeniso
| data50 = {{{revenue|}}} {{#if:{{{revenue_year|}}} |({{{revenue_year|}}}) }}
| label51 = Imalingeniso ngonyaka
| data51 = {{{income|}}} {{#if:{{{income_year|}}} |({{{income_year|}}}) }}
| label52 = Izinxephezelo
| data52 = {{{disbursements|}}}
| label53 = Izindleko
| data53 = {{{expenses|}}} {{#if:{{{expenses_year|}}}|({{{expenses_year}}}) }}
| label54 = {{#if:{{{funders|}}}|Funders|Uxhaso}}
| data54 = {{if empty|{{{funders|}}}|{{{funding|}}}}}
| label55 = [[Financial endowment|Endowment]]
| data55 = {{{endowment|}}} {{#if:{{{endowment_year|}}} | ({{{endowment_year}}}) }}
| label56 = {{#if:{{{num_staff|}}} |Staff |Abasebenzi}}
| data56 = {{if empty |{{{Abasebenzi|}}}|{{{num_employees|}}}}} {{#if:{{{num_staff_year|}}}{{{num_employees_year|}}}|({{if empty|{{{num_staff_year|}}}||{{{num_employees_year|}}}|}})}}
| label57 = Abasebenza ngokuzithandela
| data57 = {{{num_volunteers|}}} {{#if:{{{num_volunteers_year|}}} |({{{num_volunteers_year|}}})}}
| label58 = Abafundi
| data58 = {{{num_students|}}} {{#if:{{{num_students_year|}}}| ({{{num_students_year|}}})}}
| label59 = Indondo
| data59 = {{{awards|}}}
| label60 = Isizindalwebu
| data60 = {{{website|}}}
| label61 = Remarks
| data61 = {{{remarks|}}}
| label62 = {{longitem|Igama lakuqala}}
| class62 = nickname
| data62 = {{{former_name|}}}
| data99 = {{{module|}}}
| belowstyle = border-top:#aaa 1px solid;
| below = {{{footnotes|}}}
}}<!--Tracking cat for native name lang parameter-->{{main other|{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}||[[Category:Infoboxes without native name language parameter]]}}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox organization}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox organization}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| abbreviation | affiliations | awards | board_of_directors | bodystyle | budget | budget_year | caption | coordinates | coords | defunct | disbursements | dissolved | endowment | endowment_year | established | expenses | expenses_year | field | fields | foci | focus | footnotes | formation | former_name | founded | founder | founders | founding_location | full_name | full_name_lang | funders | funding | general_secretary | headquarters | image | image_alt | image_size | image_upright | income | income_year | key_people | language | languages | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | location | location_city | location_country | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | main_organ | map | map_alt | map_caption | map_dot_label | map_size | map_type | map_upright | map2 | map2_alt | map2_caption | map2_size | map2_upright | membership | merged_into | merged_label | merger | method | methods | module | name | named_after | native_name | native_name_lang | nickname | num_employees | num_employees_year | num_members | num_members_year | num_staff | num_staff_year | num_students | num_students_year | num_volunteers | num_volunteers_year | origins | owner | owners | parent_organisation | parent_organization | predecessor | product | products | professional_title | pronunciation | pronounce_comment | pronounce_ref | publication | purpose | pushpin_map | pushpin_relief | region_served | registration_id | remarks | revenue | revenue_year | ror_id | secessions | secretary_general | services | status | subsid | subsidiaries | successor | tax_id | template_name | type | vat_id | website }}
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
9qgsekto929fkxpvv6m4kxm0ihppa8d
124550
124549
2026-06-11T12:35:18Z
Fongcwele
16873
124550
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| bodystyle = {{{bodystyle|}}}
| titleclass = fn org
| title = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| subheader = {{#if:{{{full_name|}}}|<div {{#if:{{{full_name_lang|}}}|lang="{{{full_name_lang|}}}"}}>{{{full_name|}}}</div>}}
| subheader2 = {{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name|}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}
| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{logo|}}} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |alt={{{logo_alt|}}} |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |class={{{logo_class|}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}}}}
| caption2 = {{{caption|}}}
| image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map|}}} |size= {{{map_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map_upright|}}} |alt= {{{map_alt|}}} }}
| caption3 = {{{map_caption|}}}
| image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map2|}}} |size={{{map2_size|}}} |sizedefault=250px |upright={{{map2_upright|}}} |alt={{{map2_alt|}}} }}
| caption4 = {{{map2_caption|}}}
| image5 = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|{{Location map|{{{pushpin_map|}}}
| border = infobox
| caption = {{#switch:{{{map_caption|}}}|#default={{{map_caption}}}|none=|=Location within {{#invoke:Location map|data|{{{pushpin_map|}}}|name}}}}
| float = center
| alt = {{{map_alt|}}}
| width = {{if empty|{{{map_size|}}}|220}}
| relief = {{{pushpin_relief|}}}
| label = {{{map_dot_label|}}}
| coordinates = {{{coordinates|}}}
}}}}
| labelstyle = padding-right:0.6em;<!--(to ensure some gap between any (long/unwrapped) labels and subsequent data on same line)-->
| label1 = Isifingqo
| class1 = nickname
| data1 = {{{abbreviation|}}}
| label2 = Isifenqo
| class2 = nickname
| data2 = {{{nickname|}}}
| label3 = Ukuphinyiswa
| data3 = {{{pronunciation|}}}{{{pronounce_ref|}}} {{{pronounce_comment|}}}
| label4 = Yethiwe ngo
| data4 = {{{named_after|}}}
| label6 = Eyandulele
| data6 = {{{predecessor|}}}
| label7 = {{if empty|{{{merged_label|}}}|Merged into}}
| data7 = {{{merged_into|}}}
| label8 = Eyelamayo
| data8 = {{{successor|}}}
| label9 = Usungulo
| class9 = note
| data9 = {{{formation|}}}
| label10 = Ukusungulwa
| data10 = {{{founded|}}}
| label11 = Ukusungulwa
| data11 = {{{established|}}}
| label12 = Umsunguli
| data12 = {{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}}
| label13 = Indawo yokusungula
| data13 = {{{founding_location|}}}
| label14 = {{#if:{{{defunct|}}}|Defunct|Dissolved}}
| data14 = {{if empty|{{{defunct|}}}|{{{dissolved|}}}}}
| label15 = Inhlanganiso
| data15 = {{{merger|}}}
| label16 = Uhlobo
| data16 = {{{type|}}}
| label17 = {{longitem |{{#if:{{{vat_id|}}} |[[VAT identification number|VAT ID no.]] |[[Taxpayer Identification Number|Inani lentela]]}} }}
| data17 = {{if empty|{{{vat_id|}}}|{{{tax_id|}}}}}
| label18 = Inani lokubhaliswa
| data18 = {{{registration_id|}}}
| label19 = Isimo ngokomthetho
| data19 = {{{status|}}}
| label20 = {{#if:{{{focus|}}}{{{foci|}}} |Ibomu |elihlozingayo}}
| data20 = {{if empty|{{{focus|}}}|{{{foci|}}}|{{{purpose|}}}}}
| label21 = {{longitem|Isiqu sobungcwepheshi}}
| data21 = {{{professional_title|}}}
| label22 = Ikomkhulu
| data22 = {{{headquarters|}}}
| label23 = Indawo
| class23 = label
| data23 = {{Unbulleted list
| 1 = {{comma separated entries
| 1 = {{#if:{{{location_city|}}} |<span class="locality">{{{location_city}}}</span>}}
| 2 = {{#if:{{{location_country|}}} |<span class="country-name">{{{location_country}}}</span>}}
}}
| 2 = {{{location|}}}
}}
| label24 = Coordinates
| data24 = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}}
| label25 = Imvelaphi
| data25 = {{{origins|}}}
| label26 = {{longitem |Isifuda esikhonzayo}}
| data26 = {{{region_served|}}}
| label27 = Umkhiqizo{{#if:{{{Imikhiqizo|}}}}}
| data27 = {{if empty|{{{products|}}}|{{{product|}}}}}
| label28 = Izinkonzo
| class28 = note
| data28 = {{{services|}}}
| label29 = Indlela{{#if:{{{Izindlela|}}}}}
| data29 = {{if empty|{{{methods|}}}|{{{method|}}}}}
| label30 = Umkhakha{{#if:{{{Imikhakha|}}}}}
| data30 = {{if empty|{{{fields|}}}|{{{field|}}}}}
| label31 = Amalunga
| data31 = {{if empty|{{{num_members|}}}|{{{membership|}}}}} {{#if:{{{num_members_year|}}}|({{{num_members_year|}}})}}
| label32 = {{longitem |Ulimi olsemthethweni{{#if:{{{Izindimi|}}}}} }}
| data32 = {{if empty|{{{languages|}}}|{{{language|}}}}}
| label33 = Umphathi{{#if:{{{Abaphathi|}}}}}
| data33 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}}
| label34 = {{longitem|{{#if:{{{Unobhala jikelele|}}}|General Secretary|Unobhala jikelele}}}}
| data34 = {{if empty|{{{general_secretary|}}}|{{{Unobhala jikelele|}}}}}
| label35 = {{#if:{{{leader_title|}}} |{{longitem|{{{leader_title}}}}} |Umholi}}
| data35 = {{{leader_name|}}}
| label36 = {{longitem|{{{leader_title1}}}}}
| data36 = {{#if:{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} }}
| label37 = {{longitem|{{{leader_title2}}}}}
| data37 = {{#if:{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} }}
| label38 = {{longitem|{{{leader_title3}}}}}
| data38 = {{#if:{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} }}
| label39 = {{longitem|{{{leader_title4}}}}}
| data39 = {{#if:{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} }}
| label40 = {{longitem|[[Board of director|{{Wrap|IBhodi labaqondisi}}]]}}
| data40 = {{{board_of_directors|}}}
| label41 = {{longitem|Abantu abamqoka}}
| data41 = {{{key_people|}}}
| label42 = {{longitem|Indikimba eyinhloko}}
| data42 = {{{main_organ|}}}
| label43 = {{longitem|Isishicilelwa}}
| data43 = {{{publication|}}}
| label44 = {{longitem|Parent organi{{#if:{{{parent_organisation|}}}|s|z}}ation}}
| data44 = {{if empty|{{{parent_organisation|}}}|{{{INhlangano engunina|}}}}}
| label45 = Amagatsha
| data45 = {{if empty|{{{subsidiaries|}}}|{{{subsid|}}}}}
| label46= Uqhekeko
| data46 = {{{secessions|}}}
| label47 = Eziyamaniswa nayo
| data47 = {{{affiliations|}}}
| label48 = Umazisi kwezocwaningo
| data48 = {{{ror_id|}}}
| label49 = Isabelomali
| data49 = {{{budget|}}} {{#if:{{{budget_year|}}} | ({{{budget_year}}}) }}
| label50 = Imalingeniso
| data50 = {{{revenue|}}} {{#if:{{{revenue_year|}}} |({{{revenue_year|}}}) }}
| label51 = Imalingeniso ngonyaka
| data51 = {{{income|}}} {{#if:{{{income_year|}}} |({{{income_year|}}}) }}
| label52 = Izinxephezelo
| data52 = {{{disbursements|}}}
| label53 = Izindleko
| data53 = {{{expenses|}}} {{#if:{{{expenses_year|}}}|({{{expenses_year}}}) }}
| label54 = {{#if:{{{funders|}}}|Funders|Uxhaso}}
| data54 = {{if empty|{{{funders|}}}|{{{funding|}}}}}
| label55 = [[Financial endowment|Endowment]]
| data55 = {{{endowment|}}} {{#if:{{{endowment_year|}}} | ({{{endowment_year}}}) }}
| label56 = {{#if:{{{num_staff|}}} |Staff |Abasebenzi}}
| data56 = {{if empty |{{{Abasebenzi|}}}|{{{num_employees|}}}}} {{#if:{{{num_staff_year|}}}{{{num_employees_year|}}}|({{if empty|{{{num_staff_year|}}}||{{{num_employees_year|}}}|}})}}
| label57 = Abasebenza ngokuzithandela
| data57 = {{{num_volunteers|}}} {{#if:{{{num_volunteers_year|}}} |({{{num_volunteers_year|}}})}}
| label58 = Abafundi
| data58 = {{{num_students|}}} {{#if:{{{num_students_year|}}}| ({{{num_students_year|}}})}}
| label59 = Indondo
| data59 = {{{awards|}}}
| label60 = Isizindalwebu
| data60 = {{{website|}}}
| label61 = Remarks
| data61 = {{{remarks|}}}
| label62 = {{longitem|Igama lakuqala}}
| class62 = nickname
| data62 = {{{former_name|}}}
| data99 = {{{module|}}}
| belowstyle = border-top:#aaa 1px solid;
| below = {{{footnotes|}}}
}}<!--Tracking cat for native name lang parameter-->{{main other|{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}||[[Category:Infoboxes without native name language parameter]]}}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox organization}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox organization}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| abbreviation | affiliations | awards | board_of_directors | bodystyle | budget | budget_year | caption | coordinates | coords | defunct | disbursements | dissolved | endowment | endowment_year | established | expenses | expenses_year | field | fields | foci | focus | footnotes | formation | former_name | founded | founder | founders | founding_location | full_name | full_name_lang | funders | funding | general_secretary | headquarters | image | image_alt | image_size | image_upright | income | income_year | key_people | language | languages | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | location | location_city | location_country | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | main_organ | map | map_alt | map_caption | map_dot_label | map_size | map_type | map_upright | map2 | map2_alt | map2_caption | map2_size | map2_upright | membership | merged_into | merged_label | merger | method | methods | module | name | named_after | native_name | native_name_lang | nickname | num_employees | num_employees_year | num_members | num_members_year | num_staff | num_staff_year | num_students | num_students_year | num_volunteers | num_volunteers_year | origins | owner | owners | parent_organisation | parent_organization | predecessor | product | products | professional_title | pronunciation | pronounce_comment | pronounce_ref | publication | purpose | pushpin_map | pushpin_relief | region_served | registration_id | remarks | revenue | revenue_year | ror_id | secessions | secretary_general | services | status | subsid | subsidiaries | successor | tax_id | template_name | type | vat_id | website }}
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
an2uk5pqps46w9494omclg06ga392c6
Inkonzo yamaphoyisa eningizimu afrika
0
34365
124555
2026-06-11T13:27:38Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[Inkonzo yamaphoyisa eningizimu afrika]] to [[INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika]]
124555
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[INkonzo Yamaphoyisa YaseNingizimu Afrika]]
508un1udhpt71x4snv17q295ljj8vla
Template:Infobox law enforcement agency
10
34366
124559
2026-06-11T14:17:10Z
Fongcwele
16873
Created page with "{{Main other|{{short description|Law enforcement agency|noreplace}}}} {{Infobox | child = {{{embed|}}} | abovestyle = background-color: #EFEFEF;color:inherit; | above = {{Br separated entries |1={{{agencyname|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} |2={{{nativename|}}} |3={{{nativenamea|}}} |4={{{nativenamer|}}} }} | headerstyle= background-color: #EFEFEF;color:inherit; | subheade..."
124559
wikitext
text/x-wiki
{{Main other|{{short description|Law enforcement agency|noreplace}}}}
{{Infobox
| child = {{{embed|}}}
| abovestyle = background-color: #EFEFEF;color:inherit;
| above = {{Br separated entries
|1={{{agencyname|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}
|2={{{nativename|}}}
|3={{{nativenamea|}}}
|4={{{nativenamer|}}}
}}
| headerstyle= background-color: #EFEFEF;color:inherit;
| subheaderstyle = background-color: #EFEFEF;color:inherit; font-size:120%; font-weight:bold;
| autoheaders = yes
| subheader = {{#if:{{{fictional|}}}|This is a fictional organisation}}
| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{patch|}}}|alt={{{patchcaption}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size|}}}|140px}}|sizedefault=frameless|suppressplaceholder=yes}}
| caption1 = {{{patchcaption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|alt={{{logocaption}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size|}}}|140px}}|sizedefault=frameless|suppressplaceholder=yes}}
| caption2 = {{{logocaption|}}}
| image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{badge|}}}|alt={{{badgecaption}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size|}}}|140px}}|sizedefault=frameless|suppressplaceholder=yes}}
| caption3 = {{{badgecaption|}}}
| image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flag|}}}|alt={{{flagcaption}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size|}}}|140px}}|sizedefault=frameless|suppressplaceholder=yes}}
| caption4 = {{{flagcaption|}}}
| label2 = Igama elivamile
| data2 = {{{commonname|}}}
| label3 = Isingqo
| data3 = {{{abbreviation|}}}
| label4 = Isiqubulo
| data4 = {{Br separated entries
|1={{{motto|}}}
|2={{{mottotranslated|}}}
}}
| header5 = Imininingwane yohlaka
| label6 = Ukusungulwa
| data6 = {{#if:{{{formedyear|}}}|{{#if:{{{formedmonthday|}}}|{{{formedmonthday}}},}} {{{formedyear}}}|{{{formed|}}}}}
| label7 = Igama lakuqala {{#if:{{{preceding2|}}}{{{preceding3|}}}{{{preceding4|}}}{{{preceding5|}}}{{{preceding6|}}}|agencies|agency}}
| data7 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{#if:{{{preceding1|}}}|{{{preceding1|}}}|{{{preceding1|}}}}}
|2={{#if:{{{preceding2|}}}|{{{preceding2|}}}|{{{preceding2|}}}}}
|3={{#if:{{{preceding3|}}}|{{{preceding3|}}}|{{{preceding3|}}}}}
|4={{#if:{{{preceding4|}}}|{{{preceding4|}}}|{{{preceding4|}}}}}
|5={{#if:{{{preceding5|}}}|{{{preceding5|}}}|{{{preceding5|}}}}}
|6={{#if:{{{preceding6|}}}|{{{preceding6|}}}|{{{preceding6|}}}}}
}}
| label8 = Ukuchithwa
| data8 = {{{dissolved|}}}
| label9 = Uhlaka oluphethe
| data9 = {{{superseding|}}}
| label10 = Abasebenzi
| data10 = {{{employees|}}}
| label11 = Abokuzithandela
| data11 = {{{volunteers|}}}
| label12 = Isabelomali
| data12 = {{{budget|}}}
| label13 = Legal personality
| data13 = {{#switch:{{lc:{{{legalpersonality|}}}}}
|=
|government agency|government-owned corporation|government ministry = Governmental: [[{{Trim brackets|{{ucfirst:{{{legalpersonality}}}}}}}]]
|partnership|privately-held company|cooperative|body corporate = Non-governmental: [[{{Trim brackets|{{ucfirst:{{{legalpersonality}}}}}}}]]
|#default = [[{{Trim brackets|{{ucfirst:{{{legalpersonality}}}}}}}]]
}}
| header14 = Uhlaka lwegunyandawo
| label15 = Uhlaka lukazwelonke{{#if:{{{legaljuris|}}}|<br>{{nobold|(Operations jurisdiction)}}}}
| data15 = {{#if:{{{national|}}}| {{#if: {{{country|}}}| {{#if:{{{countryabbr|}}} |{{{countryabbr}}}|{{{country}}}}} }}<nowiki />}}
| label16 = [[Law enforcement agency#fedlea|Federal agency]]{{#if: {{{legaljuris|}}} | <br>{{nobold|(Operations jurisdiction)}} }}
| data16 = {{#if:{{{federal|}}} | {{#if: {{{country|}}}| {{#if:{{{countryabbr|}}} |{{{countryabbr}}}|{{{country}}}}} }}<nowiki />}}
| label17 = [[Law enforcement agency#internat|International agency]]
| data17 = {{#if:{{{international|}}}| {{#if: {{{country|}}}| {{#if:{{{countryabbr|}}} |{{{countryabbr}}}|{{{country}}}}} }}<nowiki />}}
| label18 = Amazwe omhlaba
| data18 = {{{international|}}}
| label19 = Igunyandawo lokusebenza
| data19 = {{comma separated entries
|1={{{subdivname|}}}
|2={{{divname|}}}
|3={{#if:{{{countryabbr|}}} | {{{countryabbr}}} |{{#if:{{{country|}}}|{{{country}}}}}}}
}}
| data20 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size=250x250px}}
| data21 = {{{dmap|}}}
| data22 = {{#if:{{{map|}}}|{{#if:{{{mapcaption|}}}|{{{mapcaption}}}|Map of {{{agencyname}}}'s jurisdiction}}}}
| label23 = Ubungak
| data23 = {{{sizearea|}}}
| label24 = Izinkumbinani
| data24 = {{{sizepopulation|}}}
| label25 = Igunyandawo ngokomthetho
| data25 = {{#ifeq:{{{legaljuris}}}|opsjuris|As per operations jurisdiction|{{{legaljuris|}}}}}
| label26 = {{#if:{{{governingbodyscnd|}}}|Primary governing body|Indikimba ebusayo}}
| data26 = {{#if:{{{governingbody|}}}|[[{{Trim brackets|{{{governingbody}}}}}]]}}
| label27 = Secondary governing body
| data27 = {{#if:{{{governingbodyscnd|}}}| [[{{Trim brackets|{{{governingbodyscnd}}}}}]] }}
| label28 = {{#if:{{{constitution2|}}}{{{constitution3|}}}{{{constitution4|}}}{{{constitution5|}}}{{{constitution6|}}}|Constituting instruments|Constituting instrument}}
| data28 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{constitution1|}}}
|2={{{constitution2|}}}
|3={{{constitution3|}}}
|4={{{constitution4|}}}
|5={{{constitution5|}}}
|6={{{constitution6|}}}
}}
| label29 = Isimo jikelele
| data29 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
| 1 = {{#if:{{{federal|}}}|[[Law enforcement agency#fedlea|Federal law enforcement]]}}
| 2 = {{#if:{{{gendarmerie|}}}
| [[Gendarmerie]]
|{{#if:{{{provost|}}}
| [[Law enforcement agency#provost|Military provost]]
| {{#if:{{{military|}}}|[[Law enforcement agency#milpol|Military police]]}}
}}
}}
| 3 = {{#if:{{{police|}}}
|{{#if:{{{local|}}}
| [[Law enforcement agency#locpol|Local civilian police]]{{main other|[[Category:Pages using law enforcement agency with local civilian police general nature]]}}
| [[Law enforcement agency#civpol|Civilian police]]{{main other|[[Category:Pages using law enforcement agency with civilian police general nature]]}}
}}
}}
| 4 = {{#if:{{{secret|}}}|[[Secret police]]}}
| 5 = {{#if:{{{religious|}}}|[[Law enforcement agency#relpol|Religious police]]}}
}}<!-- end general nature -->
| label30 = {{#if:{{{speciality2|}}}{{{speciality3|}}}{{{speciality4|}}}{{{speciality5|}}}{{{speciality6|}}}|Specialist jurisdictions|Specialist jurisdiction}}
| data30 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{#if:{{{speciality1|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality1|}}}}}}}|}}
|2={{#if:{{{speciality2|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality2|}}}}}}}|}}
|3={{#if:{{{speciality3|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality3|}}}}}}}|}}
|4={{#if:{{{speciality4|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality4|}}}}}}}|}}
|5={{#if:{{{speciality5|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality5|}}}}}}}|}}
|6={{#if:{{{speciality6|}}}|{{Specialist lea type descr|1={{lc:{{{speciality6|}}}}}}}|}}
}}
| header31 = Uhlaka lwemigidingo
| label32 = Iqondiswa {{#if:{{{oversighttype|}}}|{{{oversighttype}}}}}
| data32 = {{{oversightbody|}}}
| label33 = Ikomkhulu
| data33 = {{{headquarters|}}}
| data34 = <includeonly>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{hqlocmap|}}}|size={{{hqlocmapsize|}}}}}{{#if:{{{hqlocmappoptitle|}}}|<br/>{{{hqlocmappoptitle|}}}}}</includeonly>
| label35 = {{#if: {{{sworntype|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{sworntype}}}|s$||plain=false}} |Sworn member}}s
| data35 = {{{sworn|}}}
| label36 = {{#if:{{{unsworntype|}}}|{{#invoke:string|replace|{{{unsworntype}}}|s$||plain=false}}|Unsworn member}}s
| data36 = {{{unsworn|}}}
| label37 = [[Law enforcement agency#multinat|Multinational agency]]
| data37 = {{#if: {{{multinational|}}} | {{#if: {{{country|}}}| {{#if:{{{countryabbr|}}} |{{{countryabbr}}}|{{{country}}}}} }}<nowiki />}}
| label38 = Ubuzwe bezisebenzi
| data38 = {{{multinational|}}}
| label39 = {{#if:{{{electeetype|}}} | {{{electeetype}}} | uNgqongqoshe}}{{#if:{{{minister2name|}}}{{{minister3name|}}}{{{minister4name|}}}{{{minister5name|}}}{{{uNgqongqoshe|}}}|s}} responsible
| data39 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{#if:{{{minister1name|}}} | {{{minister1name}}}{{#if:{{{minister1pfo|}}}|, {{{minister1pfo}}}}} }}
|2={{#if:{{{minister2name|}}} | {{{minister2name}}}{{#if:{{{minister2pfo|}}}|, {{{minister2pfo}}}}} }}
|3={{#if:{{{minister3name|}}} | {{{minister3name}}}{{#if:{{{minister3pfo|}}}|, {{{minister3pfo}}}}} }}
|4={{#if:{{{minister4name|}}} | {{{minister4name}}}{{#if:{{{minister4pfo|}}}|, {{{minister4pfo}}}}} }}
|5={{#if:{{{minister5name|}}} | {{{minister5name}}}{{#if:{{{minister5pfo|}}}|, {{{minister5pfo}}}}} }}
|6={{#if:{{{minister6name|}}} | {{{minister6name}}}{{#if:{{{minister6pfo|}}}|, {{{minister6pfo}}}}} }}
}}
| label40 = Agency executive{{#if:{{{chief2name|}}}{{{chief3name|}}}{{{chief4name|}}}{{{chief5name|}}}{{{chief6name|}}} |s}}
| data40 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{#if:{{{chief1name|}}} | {{{chief1name}}}{{#if:{{{chief1position|}}}|, {{{chief1position}}}}} }}
|2={{#if:{{{chief2name|}}} | {{{chief2name}}}{{#if:{{{chief2position|}}}|, {{{chief2position}}}}} }}
|3={{#if:{{{chief3name|}}} | {{{chief3name}}}{{#if:{{{chief3position|}}}|, {{{chief3position}}}}} }}
|4={{#if:{{{chief4name|}}} | {{{chief4name}}}{{#if:{{{chief4position|}}}|, {{{chief4position}}}}} }}
|5={{#if:{{{chief5name|}}} | {{{chief5name}}}{{#if:{{{chief5position|}}}|, {{{chief5position}}}}} }}
|6={{#if:{{{chief6name|}}} | {{{chief6name}}}{{#if:{{{chief6position|}}}|, {{{chief6position}}}}} }}
}}
| label41 = Inhlangano ephethe
| data41 = {{{parentagency|}}}
| label42 = Child {{#if:{{{child2agency|}}}{{{child3agency|}}}{{{child4agency|}}}{{{child5agency|}}}{{{child6agency|}}}{{{child7agency|}}} |agencies|agency}}
| data42 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{child1agency|}}}
|2={{{child2agency|}}}
|3={{{child3agency|}}}
|4={{{child4agency|}}}
|5={{{child5agency|}}}
|6={{{child6agency|}}}
|7={{{child7agency|}}}
}}
| label43 = {{#if: {{{unittype|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{unittype}}}|s$||plain=false}} |Unit }}s
| data43 = {{{unitname|}}}
| label44 = {{#if: {{{officetype|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{officetype}}}|s$||plain=false}} |Command }}s
| data44 = {{{officename|}}}
| label45 = Izinkonzo zayo
| data45 = {{{provideragency|}}}
| label46 = Umfaniswano
| data46 = {{#if: {{{provideragency|}}} | {{#if: {{{uniformedas|}}} | {{{uniformedas}}} | {{{agencyname}}} }} }}
| header47 = Amalungiselelo
| label48 = {{#if: {{{stationtype|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{stationtype}}}|s$||plain=false}} |Station }}s
| data48 = {{{stations|}}}
| label49 = Izikhumulo zezindiza
| data49 = {{{airbases|}}}
| label50 = {{#if: {{{lockuptype|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{lockuptype}}}|s$||plain=false}} |Lockup }}s
| data50 = {{{lockups|}}}
| label51 = {{#if: {{{vehicle1type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{vehicle1type}}}|s$||plain=false}} |Patrol car }}s
| data51 = {{{vehicles1|}}}
| label52 = {{#if: {{{vehicle2type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{vehicle2type}}}|s$||plain=false}} |Patrol car }}s
| data52 = {{{vehicles2|}}}
| label53 = {{#if: {{{vehicle3type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{vehicle3type}}}|s$||plain=false}} |Patrol car }}s
| data53 = {{{vehicles3|}}}
| label54 = {{#if: {{{boat1type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{boat1type}}}|s$||plain=false}} |Boat }}s
| data54 = {{{boats1|}}}
| label55 = {{#if: {{{boat2type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{boat2type}}}|s$||plain=false}} |Boat }}s
| data55 = {{{boats2|}}}
| label56 = {{#if: {{{boat3type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{boat3type}}}|s$||plain=false}} |Boat }}s
| data56 = {{{boats3|}}}
| label57 = {{#if:{{{aircraft1type|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{aircraft1type|}}}|^.*ircraft$|aircraft|plain=false}}|aircraft|{{{aircraft1type}}}|{{#invoke:string|replace|{{{aircraft1type}}}|s$||plain=false}}s}}|Planes}}
| data57 = {{{aircraft1|}}}
| label58 = {{#if:{{{aircraft2type|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{aircraft2type|}}}|^.*ircraft$|aircraft|plain=false}}|aircraft|{{{aircraft2type}}}|{{#invoke:string|replace|{{{aircraft2type}}}|s$||plain=false}}s}}|Planes}}
| data58 = {{{aircraft2|}}}
| label59 = {{#if:{{{aircraft3type|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{aircraft3type|}}}|^.*ircraft$|aircraft|plain=false}}|aircraft|{{{aircraft3type}}}|{{#invoke:string|replace|{{{aircraft3type}}}|s$||plain=false}}s}}|Planes}}
| data59 = {{{aircraft3|}}}
| label60 = {{#if: {{{animal1type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{animal1type}}}|s$||plain=false}} |Dog }}s
| data60 = {{{animals1|}}}
| label61 = {{#if: {{{animal2type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{animal2type}}}|s$||plain=false}} |Dog }}s
| data61 = {{{animals2|}}}
| label62 = {{#if: {{{animal3type|}}} | {{#invoke:string|replace|{{{animal3type}}}|s$||plain=false}} |Dog }}s
| data62 = {{{animals3|}}}
| header63 = Okuphawulekayo
| label64 = {{#if:{{{person2name|}}}{{{person3name|}}}{{{person4name|}}}{{{person5name|}}}{{{person6name|}}}|People|Person}}
| data64 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{#if:{{{person1name|}}} | {{{person1name}}}{{#if:{{{person1type|}}}|, {{{person1type}}}}}{{#if:{{{person1reason|}}}|, for {{{person1reason}}}}} }}
|2={{#if:{{{person2name|}}} | {{{person2name}}}{{#if:{{{person2type|}}}|, {{{person2type}}}}}{{#if:{{{person2reason|}}}|, for {{{person2reason}}}}} }}
|3={{#if:{{{person3name|}}} | {{{person3name}}}{{#if:{{{person3type|}}}|, {{{person3type}}}}}{{#if:{{{person3reason|}}}|, for {{{person3reason}}}}} }}
|4={{#if:{{{person4name|}}} | {{{person4name}}}{{#if:{{{person4type|}}}|, {{{person4type}}}}}{{#if:{{{person4reason|}}}|, for {{{person4reason}}}}} }}
|5={{#if:{{{person5name|}}} | {{{person5name}}}{{#if:{{{person5type|}}}|, {{{person5type}}}}}{{#if:{{{person5reason|}}}|, for {{{person5reason}}}}} }}
|6={{#if:{{{person6name|}}} | {{{person6name}}}{{#if:{{{person6type|}}}|, {{{person6type}}}}}{{#if:{{{person6reason|}}}|, for {{{person6reason}}}}} }}
}}
| label65 = {{#if:{{{programme1|}}}{{{programme2|}}}{{{programme3|}}}{{{programme5|}}}{{{programme6|}}}
|Programme{{#if:{{{programme2|}}}{{{programme3|}}}{{{programme4|}}}{{{programme5|}}}{{{programme6|}}}|s}}
|Program{{#if:{{{program2|}}}{{{program3|}}}{{{program4|}}}{{{program5|}}}{{{program6|}}}|s}}
}}
| data65 = {{#if:{{{programme1|}}}{{{programme2|}}}{{{programme3|}}}{{{programme5|}}}{{{programme6|}}}
|{{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{programme1|}}}
|2={{{programme2|}}}
|3={{{programme3|}}}
|4={{{programme4|}}}
|5={{{programme5|}}}
|6={{{programme6|}}}
}}
|{{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{program1|}}}
|2={{{program2|}}}
|3={{{program3|}}}
|4={{{program4|}}}
|5={{{program5|}}}
|6={{{program6|}}}
}}
}}
| label66 = {{#if:{{{activity1name|}}} | Significant {{#if: {{{activitytype|}}} |{{{activitytype}}} |operation}}}}{{#if:{{{activity2name|}}}{{{activity3name|}}}{{{activity4name|}}}{{{activity5name|}}}{{{activity6name|}}}|s}}
| data66 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{activity1name|}}}
|2={{{activity2name|}}}
|3={{{activity3name|}}}
|4={{{activity4name|}}}
|5={{{activity5name|}}}
|6={{{activity6name|}}}
}}
| label67 = Anniversar{{#if:{{{anniversary2|}}}{{{anniversary3|}}}{{{anniversary4|}}}{{{anniversary5|}}}{{{anniversary6|}}}|ies|y}}
| data67 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{anniversary1|}}}
|2={{{anniversary2|}}}
|3={{{anniversary3|}}}
|4={{{anniversary4|}}}
|5={{{anniversary5|}}}
|6={{{anniversary6|}}}
}}
| label68 = Award{{#if:{{{award2|}}}{{{award3|}}}{{{award4|}}}{{{award5|}}}{{{award6|}}}|s}}
| data68 = {{Unbulleted list|item_style=text-indent: -1em; padding-left: 1em;
|1={{{award1|}}}
|2={{{award2|}}}
|3={{{award3|}}}
|4={{{award4|}}}
|5={{{award5|}}}
|6={{{award6|}}}
}}
| header69 = Isizindalwebu
| data70 = {{{website|}}}
| data80 = {{{module|}}}
| below = {{{footnotes|}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox law enforcement agency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox law enforcement agency]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| abbreviation | activity1name | activity2name | activity3name | activity4name | activity5name | activity6name | activitytype | actvity1name | agencyclass | agencyname | airbases | aircraft1 | aircraft1type | aircraft2 | aircraft2type | aircraft3 | aircraft3type | animal1type | animal2type | animal3type | animals1 | animals2 | animals3 | anniversary1 | anniversary2 | anniversary3 | anniversary4 | anniversary5 | anniversary6 | award1 | award2 | award3 | award4 | award5 | award6 | badge | badgecaption | boat1type | boat2type | boat3type | boats1 | boats2 | boats3 | budget | chief1name | chief1position | chief2name | chief2position | chief3name | chief3position | chief4name | chief4position | chief5name | chief5position | chief6name | chief6position | child1agency | child2agency | child3agency | child4agency | child5agency | child6agency | child7agency | commonname | constitution1 | constitution2 | constitution3 | constitution4 | constitution5 | constitution6 | country | countryabbr | dissolved | divname | divtype | dmap | electeetype | embed | employees | federal | fictional | flag | flagcaption | footnotes | formed | {{#if:{{{formedyear|}}}|¶|}}formed | {{#if:{{{formedyear|}}}||¶}}formedmonthday | formedyear | gendarmerie | governingbody | governingbodyscnd | headquarters | hqlocmap | hqlocmappoptitle | hqlocmapsize | image_size | international | legaljuris | legalpersonality | local | lockups | lockuptype | logo | logocaption | map | mapcaption | module | military | minister1name | minister1pfo | minister2name | minister2pfo | minister3name | minister3pfo | minister4name | minister4pfo | minister5name | minister5pfo | minister6name | minister6pfo | motto | mottotranslated | multinational | national | nativename | nativenamea | nativenamer | officename | officetype | oversightbody | oversighttype | parentagency | patch | patchcaption | person1name | person1reason | person1type | person2name | person2reason | person2type | person3name | person3reason | person3type | person4name | person4reason | person4type | person5name | person5reason | person5type | person6name | person6reason | person6type | police | preceding1 | preceding2 | preceding3 | preceding4 | preceding5 | preceding6 | program1 | program2 | program3 | program4 | program5 | program6 | programme1 | programme2 | programme3 | programme4 | programme5 | programme6 | provideragency | provost | religious | secret | sizearea | sizepopulation | speciality1 | speciality2 | speciality3 | speciality4 | speciality5 | speciality6 | stations | stationtype | subdivname | subdivtype | superseding | sworn | sworntype | uniformedas | unitname | unittype | unsworn | unsworntype | vehicle1type | vehicle2type | vehicle3type | vehicles1 | vehicles2 | vehicles3 | volunteers | website | paramilitary}}{{main other|
{{#if:{{{paramilitary|}}}| [[Category:Pages using infobox law enforcement agency with paramilitary parameter]]
}}
{{#if:{{{overviewbody|}}}| [[Category:Pages using infobox law enforcement agency with overviewbody parameter]]
}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
h1q7uj15ub8egg2owyvl667qhq92cae
I-University of Venda
0
34367
124573
2026-06-12T05:48:47Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[I-University of Venda]] to [[INyuvesi yaseVenda]]
124573
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[INyuvesi yaseVenda]]
44qafpwqgzkgydulxgduccrom2od4r9
Ngokujulile
0
34368
124626
2026-06-12T10:00:07Z
MaSibalukhulu
26425
created a page
124626
wikitext
text/x-wiki
== “Ngokujulile” ==
kusho ''ukwenza'' into noma ''ukucabanga'' ngento ngokucophelela nangokubheka zonke izinhlangothi zayo, hhayi ukuyibuka noma ukuyikha phezulu nje. <ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-0d91728e48eb50d28eb2ddc43daf85bb4b17b2b6.html</ref>
=== '''Isibonelo:''' ===
# [[Imfundo]] isiza [[umuntu]] ukuba acabange ngokujulile.
''Lokhu kusho ukuthi imfundo isiza umuntu ukuba ahlaziye izinto kahle, acabange ngemiphumela yazo, futhi enze izinqumo ezinengqondo.''
=== <u>Amanye amagama afanayo:</u> ===
* Ngokucophelela
* Ngokuhlakanipha
* Ngokubheka zonke izinhlangothi zendaba
dyhn2cfugkoxj28a7zoz5s3o4hwu537
User:MaSibalukhulu
2
34369
124627
2026-06-12T10:09:41Z
MaSibalukhulu
26425
created an article
124627
wikitext
text/x-wiki
= Imfundo Eyakhayo =
[[File:Learners of Mankuroane.jpg|thumb|Izingane ezise gumbini lokufunda, zigqoke umfanekiso wesikole. [[:File:Learners of Mankuroane.jpg]]]]
== ''Imfundo'' ''eyakhayo iyingxenye '''ebalulekile''' empilweni yomuntu ngoba inikeza ulwazi, amakhono kanye namathuba okuthuthuka. Emhlabeni wanamuhla, abantu abafundile banethuba elingcono lokuthola umsebenzi, ukuthuthukisa izimpilo zabo kanye nokuba negalelo elihle emphakathini. Ngakho-ke, imfundo ibhekwa njengesihluthulelo esivula iminyango yempumelelo nentuthuko.'' ==
Imfundo eyakhayo isiza [[umuntu]] ukuba athole [[ULwazi|ulwazi]] oludingekayo ukuze abhekane nezinselelo zempilo. Ngokufunda, umuntu uyakwazi ukucabanga [[ngokujulile]], ukuxazulula izinkinga nokwenza izinqumo ezifanele. Imfundo iphinde ikhuthaze ukuzethemba nokuzimela, okuyizici ezibalulekile ekuphumeleleni.
Namuhla, imisebenzi eminingi idinga ''abantu'' abanemfundo namakhono athile. Isibonelo:
# Abantu abafundile bavame ukuba namathuba amaningi okuthola imisebenzi engcono futhi bathole amaholo angcono.
# Imfundo iphinde inikeze abantu amandla okuqala amabhizinisi abo, ngaleyo ndlela bakhe amathuba emisebenzi kwabanye.
# Imfundo iyisisekelo sempumelelo yomuntu ngamunye kanye nentuthuko yezwe.
Ngenxa yamathuba ewadalayo, kubalulekile ukuthi wonke umuntu ayazise futhi ayisebenzise ngendlela efanele. Ngokusebenza ngokuzikhandla nokubeka [[imfundo]] phambili, intsha yase[[Ningizimu Afrika]] ingakwazi ukwakha ikusasa eliqhakazile futhi elinempumelelo.
== Izikhombo ==
* [https://www.education.gov.za/ Department of Basic Education]. (2024). ''Education for Development in South Africa''. Pretoria: Government Printer.<ref>https://www.education.gov.za/</ref>
* [https://www.statssa.gov.za/ Statistics South Africa]. (2024). ''Education and Skills Report''. Pretoria: Stats SA.<ref>https://www.statssa.gov.za/publications/03-00-21/03-00-212024.pdf</ref>
* [https://www.unesco.org/en UNESCO]. (2023). ''Education Transforms Lives''. Paris: UNESCO Publishing.<ref>https://www.unesco.org/en/education</ref>
szj0ntrdv0nxt46jycm4mcy505v21rz
UMkhunya
0
34370
124628
2026-06-12T10:11:37Z
Queller47
26426
Improved contents.
124628
wikitext
text/x-wiki
'''UMkhunya''' indawo etholakala esifundazweni sa[[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]. Isakhiwo sayo sisemakhaya lapho abantu bakhona besaphila okanye badla ngoludala. Imvamisa kukhona abantu abasha nabadala kodwa abadala baningi kunabasebasha ngoba abancane mabeqeda izifundo zabo zikaMatikuletsheni bayaye bahambe baye emadolobheni beyothungela impilo encono namathuba omsebenzi. Abaningi basuke beya ezikhungweni zemfundo ephakeme phecekezi (''[[iNyuvesi]])''. Indawo yaseMkhunya yinhle kakhulu ikhangwe amaqele, [https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-98628e625798c86a9d9db5a30960c4f7950a3058.html izintaba]<ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-98628e625798c86a9d9db5a30960c4f7950a3058.html</ref> nemifula okwenza ikhazimule kakhulu esikhathini sasehlobo. Lendawo noma kungekuningi okutholakala khona kepha abantu bakhona bayayithanda kakhulu. Ezinye zezinto ezitholakala khona ilezi:
* [[Isikole|Izikole]] ezisemabangeni aphansi ''(Grade R - 7)'' naphezulu ''(Grade 8 - 12)''.
* Kune[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-e8dc3b802c2c1e67856edab1cccfb12e25c4553c.html Hholo]<ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-e8dc3b802c2c1e67856edab1cccfb12e25c4553c.html</ref> loMphakathi okungesikhathi esingakanani lakhiwe.
* Kunezinkundla zokudlala ibhola lezinyawo, ibhola lomnqakiswano kanye nezokusubatha.
* [[Umfula|Imifula]] yakhona ephakela abahlali bakhona ngamanzi anempila aphuma eziphethwini<ref>[[Umfula]]</ref>.
* Njalo phakathi nempelasonto kufika umtholampilo ozobheka unakekele abahlali bakhona kakhulukazi abantu abadala abangasakwazi ukuhamba ibanga elinga ngezithuthi nokuzihambela bebodwa.
'''UMkhunya''' nakuba kuyindawo esathuthuka ngingasho ukuthi abantu abathanda indawo enokuthula nezintaba ezinhle umphakathi onobumbano bangahlala khona nezivakashi ngokunjalo. Amazinga emfundo akhona kwiminyaka engemingakanani edlule akhuphukile kakhulu okukhombisa intuthuko nokuthi ikusasa lalendawo liqhakazile kakhulu. [[Isimo sezulu|Isimo seZulu]] sakhona sihle kakhulu imvamisa kuyashisa noma ngabe kusebusika kuhlezi kunesifudumezi okwenza nabantu abanezifo zamathambo''<ref>https://www2.kznhealth.gov.za/osteoz.htm</ref>(arthritis)'' bangakakhali ngezinhlungu mihlanamalanga.
8yp15n2p0zuz72k6d347w1n7giz3ou9
Imisebe
0
34371
124629
2026-06-12T10:31:06Z
MaSibalukhulu
26425
created a page and linked it
124629
wikitext
text/x-wiki
[[File:Crepuscular rays 09-11-2010 1.jpg|thumb|Imisebe yelanga evelela ezihlahleni]]
== "Imisebe" (rays) imigqa yokukhanya ephuma endaweni noma emthonjeni othile. ==
=== Izibonelo: ===
* Imisebe ye[[langa]] - Rays of the sun<ref>https://stock.adobe.com/za/search?k=sun+rays</ref>
* Imisebe yokukhanya - Rays of light<ref>https://study.com/academy/lesson/video/light-rays-definition-types-sources.html</ref>
* Imesebe yethemba (ngokufanekisa) - Rays of hope
''Emibhalweni nasezinkondlweni, imisebe ivamise ukusetshenziswa ngokufanekisa ukukhuluma ngezinto eziletha ukukhanya, ithemba, ulwazi noma ugqozi.''<ref>https://www.churchofjesuschrist.org/study/scriptures/gs/pattern?lang=zul</ref>
'''Isibonelo emshweni'''
Imisebe yelanga yasekuseni igcwalisa [https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-7ecb012e30044dafaf725bc6e52f0f45c7ed403a.html igumbi] ngokukhanya nokufudumala
f3r3jiqvfh9z8o26k4a3t216vr9wvga
Maninini
0
34372
124632
2026-06-12T10:39:49Z
Queller47
26426
Improved contents.
124632
wikitext
text/x-wiki
'''UManinini''' intokazi yakoNjomane o[https://iafrika.org/izithakazelo-zakwa-mhlongo-clan-names/ Mhlongo] kaMgabhi uMthiya<ref>https://iafrika.org/izithakazelo-zakwa-mhlongo-clan-names/</ref>. Amagama akhe aphelele ngu Pauline Manini Mngadi kaMhlongo wazalelwa endaweni yase [[UMkhunya|Mkhunya]] ezalwa uMehlomakhulu Mhlongo bebambisene noNtombikayise Mhlongo kaNgcongo. Wazalwa ngonyaka wezi (''1937'') ziyi - 16 ngo[https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-1e54add8a442f560a47220e92b1a18eee70db135.html Mandulo]<ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-1e54add8a442f560a47220e92b1a18eee70db135.html</ref>. Ekuzalweni kwakhe wayeyingane yesithathu kwabayisithupha. Wafunda emabangeni aphansi efundela ekhaya ngenxa yokungabibikho kwezikole nemfundo ngezikhathi zobandlululo wafunda wagcina ebangeni lesibili (''grade 2)''. Eseniminyaka eyishumi nambili wahlangana noMntanose Mngadi lapha endela khona wathola abantwana abayishumi.
# Thengiwe Mngadi owendela kaMaduna.
# Simon Mngadi. Bongiwe Mngadi owendela kaKhwela.
# Mbunganyelwa Mngadi.
# Mbobho Mngadi.
# Bathobile Mngadi owendela kaKhuzwayo.
# Mbheki Mngadi
# Sibongiseni Mngadi
# Abathathu badlula emhlabeni.
'''UManinini''' umuntu onothando nozwelo obathandayo kakhulu abantu. Ubaphatha ngendlela eyodwa namazukulu bakhe imbala noma bebaningi kodwa wenza konke okusemandleni ukuthi alukho uqhekeko nokuthi akekho ophathwa ngendlela ehlukile kunomunye komunye. Ungumuntu olithanda kakhulu isonto noma engasakwazi ukuyakokhonza endlini yebandla ivangeli lisaphila kuye kangangoba abazalwane bahlala bahlale bamvakashele bezokhonza kwakhe. [https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-8d2e6898319e1e72558e6baefba542ac49262735.html Izwe]<ref>https://www.wordhippo.com/what-is/the-meaning-of/zulu-word-8d2e6898319e1e72558e6baefba542ac49262735.html</ref> lingaba indawo enhle futhi engcono uma abantu bengaba nenhliziyo efana nekaManinini.
68np7287gaa6vrovhahp2yo7bw9h4ki
Neziyabizo zenzuko
0
34373
124633
2026-06-12T10:41:41Z
MaSibalukhulu
26425
Linked and created a page
124633
wikitext
text/x-wiki
'''''"Iziyabiso zenzuko"''''' kusho izinto ezinhle, izinzuzo, noma imiphumela emihle elethwa yintuthuko noma ukuthuthuka.
''Ngamanye amazwi:''
* Iziyabiso = izinzuzo, okuhle okutholakalayo.
* Intuthuko/Inzuko = ukuthuthuka noma ukuqhubekela phambili.
''Isibonelo:''
Iziyabiso zenzuko kwezobuchwepheshe zihlanganisa ukuxhumana okusheshayo nokutholakala kolwazi kalula.
Ezinye iziyabiso zenzuko zingaba:
# Ukwakhiwa kwamathuba emisebenzi.
# Ukuthuthukiswa kwemfundo.
# Ukuthuthuka kwezempilo.
# Ukuxhumana okulula phakathi kwabantu
7qmkl5v0c1cp8zdi586g8ec9ki1umnq