Wikipedia
zuwiki
https://zu.wikipedia.org/wiki/Ikhasi_Elikhulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
IJalimani
0
1723
127254
126821
2026-08-10T17:34:00Z
Edwin Ndaba
13909
/* */
127254
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox izwe
|igama_ivamile
= IJalimani
|igama_ikhulu
=
|igama_imvelo
={{native name|de|Bundesrepublik Deutschland|icon=no}}
|ifulegi
=Flag of Germany.svg
|image_coat
= Coat of Arms of Germany.svg
|isaga_wesizwe
=
|inkondlo_wesizwe
=<div align="center">[[File:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</div><br />Ingxenye isithathu kwa-{{lang|de|''[[Deutschlandlied|Das Lied der Deutschen]]''}}{{Spaces|2}}<br /><small>''Iculo yaseJalimani''</small><br />
|ibalazwe
=Germany (orthographic projection).svg
|isiqongo
= [[iBerlini]]
|latd
=
|latm
=
|latNS
=
|longd
=
|longm
=
|longEW
=
|idolobha_elikhulu
=[[iBerlini]]
|abantu
= baJalimani
|uhlobo_kohulumeni
=
|umongameli_isithakazo1
=Umongameli
|umongameli_igama1
= Frank Walter Steinmeier
|umongameli_isithakazo2
=''Chancellor''
|umongameli_igama2
= Olaf Scholz
|ubedala_isehlakalo1
=
|usuku_isehlakalo1
=
|ubedala_isehlakalo2
=
|usuku_isehlakalo2
=
|ubedala_isehlakalo3
=
|usuku_isehlakalo3
=
|ubedala_isehlakalo4
=
|usuku_isehlakalo4
=
|ubedala_isehlakalo5
=
|usuku_isehlakalo5
=
|ubukhulu_sq_mi
=137,847
|ubukhulu_km2
=357,021
|ubukhulu_ukuma
=63
|iphesenti_amanzi
=2.416
|izilimi
=[[isiJalimani]] ''Deutsch''
|inani_labantu_ukulinganisa
=81,799,600<ref name=population>{{Cite book
| title = Key Figures on Europe
| publisher = European Union
| year = 2011
| location = Belgium
| page = 37
| url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-EI-11-001/EN/KS-EI-11-001-EN.PDF
| doi = 10.2785/623
| isbn = 978-92-79-18441-3}}</ref>
|inani_labantu_ukulinganisa_ukuma
=16
|inani_labantu_ukulinganisa_inyaka
= 2010
|inani_labantu_uhlolovo
=
|inani_labantu_uhlolovo_inyaka
=
|ixuku_labantu_km2
=593
|ixuku_labantu_sq_mi
=229
|ixugu_labantu_ukuma
=16
|imali
=[[Euro]] (€) (2002 – manje)
}}
'''iJalimani''' (ng[[IsiJalimani|esiJalimane]]: ''Deutschland''; [[isiNgisi]]: ''Germany'') iyizwe elikhulu [[IYurophu|laseYurophu]]. Ngokomthetho Umbusobala Wombumbanozifundazwe waseJalimani (''Bundesrepublik Deutschland''), iJalimani inemigcele namazwe ayisishiyagalolunye: [[iDenimaki]], [[iPolandi]], iTshekiya, [[i-Ostriya]], [[iSwitzerland]], [[iFulansi]], [[iBelgium]], iLuxembourg kanye ne[[Netherlands|Nedalendzi]]. IJalimani iyizwe elisezingeni eliphezulu lokuthuthuka kwabantu nalobucwepheshe.
Umlando waseJalimani mude kakhulu. Abantu bakudala baqale ukuhlala eJalimani iminyaka eyi-600,000 ezendlule. Inhlobo yama-hominid, ama-Neaderthal, ihlale lana iminyaka eyi-42,000 ezendlule. Abokhokho bamaJalimani baqhamuka esiKhathini seThusi kusukela iminyaka eyi-2000 ngaphambi kokuzalwa kukaJesu. Iningizimu laseJalimani laliwele ngaphansi kw[[amaRoma]] nge-100 yeminyaka ngaphambi kokuzalwa kukaJesu. Ngama-800 ngemuva kokuzalwa kukaJesu, u-Charlemagne wasungula uMbuso wamaKarolingi olwaphenduka Umbuso Ongcwele Wamaroma. Ngekhulu le-1700, uNapoleon wadiliza lombuso. Emuva kweqhudelwano woMbuso wasePrussia (isiJalimane: ''Preußen'') kanye noMbuso was[[I-Ostriya|e-Ostriya]] (isiJalimane: ''Österreich''), iPrussia yasungula Umbuso waseJalimani wesibili ngekhulu le-1800. Lombuso uphenduke uMbusobala/ iRiphabhuliki waseJalimani ngasemuva kweMpi Yomhlaba yokuqala. Umbuso waseJalimani wesithathu usungulwe ngamaNazi ngo-1930 kufikela ku-1945. Umbuso wanamuhla usungulwe emuva kokuphela kweMpi Yomhlaba yesibili.
Ulimi olusemthethweni luy[[IsiJalimani|isiJalimani esiPhezulu]] (isiJalimane: ''Hochdeutsch'') noma ngokulula IsiJalimani. [[Inhlokodolobha|iNhlokodolobha]] yi-Berlin. Amanye amadolobha amakhulu yilawa: iHamburg, iMünchen, iCologne ne-Frankfurt-am-Main. Indawo enenani labantu eliminyene elindlula ezinye izindawo yi-Rhine-Ruhr. Umbuso uhamba ngohlelo lwentandoyeningi. Inezidawo eziyifa kumhlabawonke ezesithathu emhlabeni. iJalimani iyilunga [[UBumbano waseYurophu|yoBumbano waseYurophu]].
== Umlando ==
=== Umbuso Ongcwele wamaRoma ===
[[File:Francia 814.svg|left|thumb|Umbuso Jikelele WobuRoma WamaFranki (ngokujwayelekile, Umbuso wamaKarolingi) ngo-1814]]
UCharlemagne wasungula umbuso wamaKarolingi (ngesiLatini: ''Universum Regnum, Romanorum sive Francorum Imperium,'' ngesiZulu: Ubukhosi Jikelele bobuRoma woMbuso wamaFranki) ngo-800. Lombuso wawuyimbumbano yamazwe wamaJalimani lapho kubusa amakhosana khona. Nakuba amakhosana wayemuthobela Umbusi, amakhosana wayegcine amandla amaningi okuzibusa. Ngesinye isikhathi Umbusi wayenganawo amandla okuphatha. Umbuso waseMpumalanga Frankiya usungulwe makuhlukaniswa umbuso wamaKarolingi ngo-843. Kusukela u-919 kufika u-1024, kwakubusa umuzi ka-Liudolfinger (ovame ukubizwa umuzi ka-Otto ngenxa yokuthi ababusi bokuqala abathathu bebangu-Otto I, II nowesi-III) iMpumlanga Francia iqalwe ukubizwa Umbuso oNgcwele wamaRoma (''Heiliges Römisches Reich'') ngekhulu leminyaka eyi-13. Ngo-996, u-Gregory V wayengumbusi wokuqala owangumJalimani phaqa. Umbuso unqobe iNyakatho iTaliya ne-Burgundy (iBhegandi) ngaphansi kwomuzi wama-Salier.
Ngaphansi kwababusi bomuzi ka-Hohenstaufen (1138 kufika 1254), amaJalimani akhuthazwe izikhosana zaseJalimani ukuhloma imizi empumalanga nasenyakatho kombuso. Kwabakhona indlala ngo-1315 kufikela 1317 eyazizwa ngeNdlala eNkulu (''Hungersnot''). Kusukela 1348 kufile 1350 kwabakhona ubhubhano omkhulu owaziwa ngoBufa Obumnyama (''Schwarzer Tod'') obulele abantu abaningi. Ngo-1356, kushicilelwe incwadi yemithetho ebizwa ''i-Goldenen Bull'' ethi Umbusi kufanele akhethwe amakhosana ayisikhombisa (''Kurfürsten'').
uMuzi wamaHabsburg ungene esikhundleni sasebukhosini boMbuso Ongcwele Wamaroma ngo-1438. Lomuzi wawubusa inxenye lalombuso ebizwa i-Österreich. Inxenye ye-Österreich yayingaphakathi koMbuso Ongcwele Wamaroma kepha enye inxenye yayingaphandle eyayibizwa "Imihlaba Yomqhele koNgcwele uStephen" noma ngokujwayelekile i-Hungary (ngesiJalimani: ''Ungarn''). uJohannes Gutenberg ungenise ukuphrinta ngonhlobo obunyakazayo eYurophu ngezi-1440. Ngalelinguxa washicilela ibhayibheli lokuqala eYurophu elingabhalwanga ngezandla. Ngo-1517, u-Martin Luther ulobe incwadi yeziphakamiso eziyi-99 ezazigxeka umonakalo owawenzeka eBandleni lamaRoma kakhulu ngenxa yokudayiswa kokuxolelwa kwezono kubakholwa. Ngenxa yalokhu, iziphathamandla zebandla zamxosha. Amakhosana aseJalimani wameseka u-Martin Luther kulokhu. Kanjalo, kwasuka izimpi eMpakathi Yurophu. Nakuba kwakuvunyelwana ukuthi kuzoba nokuphilisana ngaphakathi kwalezibandla, kusukela 1618 kufikela 1648, kwaba nempi yeminyaka eyi-33 ngaphakathi kwamashokobezi (''Protestant'') kanye nebandla lamaRoma.
Ngenxa yemivumelwano emibili ngaphakathi kwezihlangothi ezazilwa kulezizimpi (''Westfälischer Friede''), kwaphela impi lapho kubulewe abantu abayizigidi eziyisishiyagalombili. Amazwe ase-Osterreich nase Preussen wayemakhulu ngaphakathi koMbuso Ongcwele Wamaroma.
=== Umbuso wamaJalimani ===
[[File:Holy Roman Empire 11th century map-sl.svg|thumb|199x199px|Umbuso Ongcwele wamaRoma emikhulwini weminyaka ayi-11]]
Umbusi wamaFulentshi, uNapoleon I, uhlasele Umbuso Ongcwele Wamaroma ngo-1813. Ngenxa yezimpi ezihlongozile, uNapoleon uchithe Umbuso Ongcwele wamaRoma. Uhlephule izifundazwe zasentshonalanga nangaphakathi kweJalimani ukusungula Umfelandawonye weMfula Rhine. uNapoleon uhluliwe umdlelandawonye ezizwe zaseYurophu. Umfelandawonye weMfula Rhine wachithwa. Esikhundleni sawo, Umkhandlu was[[IViyena|eVienna]] usungule Umfelandawonye wamaJalimani. Umbusi woMbuso oNgcwele wamaRoma, uCharles IV owayengowasemuzini wamaHabsburg waqokwa ebuMengamelini. Amazwe awayengaphansi koMfelandawonye woMfula Rhine abuyiselwe ukuzimela.
Kusukela u-1848 kufikela u-1849, izakhamuzi zaseJalimani zavukela imibuso yamazwe abo. Kwakuhloswe ukupheduka umbuso wamakhosana wencidezelo ngenkani nokuhlanganisa amaze wamaJalimani ukuba abe isizwe sinye. Ngokuba iNkosi yasePreußen uFriedrich Wilhelm walile ukwamukela umqhele wobukhosi bamaJalimani, inqubekelaphambili yokuhlanganiswa kwamaJalimani kwahlehliswa muva. iNkosi yasePreußen elandelayo uWilhelm I uqoke u-Otto von Bismarck abe Indunankulu yase-Preußen. Ngemuva kokuhlula amaDani empini yango-1864 ne-Österreich ngo-1866, u-Otto von Bismarck uhlanganise amazwe wasenyakatho yeJalimani ukubumba Umfelandawonye waseNyakatho Jalimani. Ngalokho, i-Österreich yavalelwa ngaphandle kweJalimani. Emuva kokuthi iPreußen ihlule iFulansi empini ka-1871, amakhosana waseJalimani athobele uWilhelm I ukuthi abe nguMbusi woMbuso wamaJalimani. Ngalokhu, iBerlin yakhethwa ukuba inhlokodolobha yaseJalimani.
[[File:CongressVienna.jpg|thumb|Isithombe samanxusa ezizwe aseYurophu eMkhandlwini waseVienna emuva kwezimpi zikaNapoleon lapho kwakudingidwa ukuhletshulelwana komhlaba eYurophu nokubuyiselwa kwamakhosi amenulwe nguNapoleon]]
Nakuba u-Otto von Bismarck uhlose ukwakha ukuthula ngaphakathi kweJalimani nezinye izizwe zaseYurophu ukuze amandla ezwe abhekane nokubunjweni kwesizwe esibumbene, uMbusi wesibili, u-Wilhelm II, uhlongoze izimpi zokwandisa umhlaba obungaphansi kweJalimani. Emkhandlwini waseBerlin ngo-1884, iJalimani izikhethele amakoloni e-Afrika: eMpumalanga Afrika, eNingizimu Ntshonalanga Afrika, eThogo, naseKameruni. AmaJalimani adlele amazwe wase-Afrika umhlaba wabo. Futhi e-Ningizimu Ntshonalanga Afrika, kusukela u-1904 kufikela u-1908, amaJalimani abulele amaHerero namaNama abayizinkulungwane ezimashumi.
Ngenxa yokubulawa kweNkosana yaseÖsterreich-Ungarn uFranz Ferdinand, i-Österreich-Ungarn ihlasele iSerbska. Ngoba amaSerbi wayenobumbano neJalimani, iJalimani ihlasele i-Österreich-Ungarn. Lokho kuvuse Impi Yokuqala Yomhlabawonke. Ngo-1918, abaseYurophu bavumelene ukuqeda ukulwa emvulelwaneni yase-Versailles eFulansi. Lomvumelwano uphoqe iJalimani ukuthi ikhokhele izizwe zaseYurophu inhlawulo yokwakhakabusha nokuciphisa amabutho ayo ukugwema ukuvuka kweJalimani. Ngenxa yalokhu, kwavuswa imbedumehlwana eholele ekumenulweni kukaWilhelm II. Esikhaleni sombuso wasebukhosini, kwasungulwa Umbusobala.
=== Umbusobala wase-Weimar noMbuso wama-Nazi ===
[[File:Adolf Hitler cropped restored.jpg|thumb|276x276px|u-Adolf Hitler, inhloko yombuso waseJalimani ([[IsiJalimani|ngesiJalimani]]: ''Führer'') nomholi wamaNazi]]
Umbusobala wase-Weimar (igama elijwayelekile nakuba lingasilona igama lasemthethweni eliqanjelwe idoloba lase-Weimar lapho umthethosisekelo uphawulwe nguMengameli Friedrich Ebert khona) usungulwe ngo-1919. Mpeleni, ngokomthetho Umbusobala wase-Weimar, wawunezinkinga eziningi ezifana nokwehla kwamandla emali ngokushesha nangobuningi okuholele ebumpofini eningini lenani labantu. Ukudangala Okukhulu (igama lesikhati lapho ngaphakathi ko-1929 no-1932 kwakunokuncipha kwomnotho emazweni amaningi aseYurophu naseNyakatho Melika) uzale ubungabi nomsebenzi obungamaphesenti ayi-24. iNhlangano Yabasebenzi Yobusoshalizimu kaZwelonke (''Nationsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' ngesiJalimani, owaziwa ngesiNgisi ngesifinyezo ''Nazi Party'') yangena embusweni emuva kokhetho kaNhlangulana 1932. uMengameli uPaul von Hindenberg uqoke uAdolf Hitler ukuba iNdunankulu. AmaNazi anqonqise isakhiwo se-Reichstag (lapho isishayamthetho sikazwelonke sasihlezi khona) kepha balahle insolo yalelicala kumaKomunisti. Lenkohliso iholele ekutheni u-Adolf Hitler akhipe umyalelo okuhlehlisa amalungelo abantu nokwakha amakamu okuvalela abantu. Ngenxa yokushayiwa koMthetho Okumandlakalisa (''Ermächtigungsgesetz''), u-Hitler unikezwe amandla anganamkhawulo.
Nakuba ngaphansi kwalombuso omusha kwakhiwe izingqalasizinda (njengemigwaqo ye-''Autobahn''), iJalimani iziphumele emvumelwaneni yase-Versailles eyayikhawula igunya lokudlondlobalisa amabutho ahlomileyo ayo. Phezu kwalokho, iJalimani ibulele izigidi eziyisithupha zamaJuda nezinye izinhlanga eYurophu. iJalimani yayihlose ukuqothula isizwe sonke sama Juda, ingubomgomo eyayibizwa "Insombululo Yokugcina". iJalimani inqobe iSaarland ngo-1935, i-Österreich (ngalesosikhathi seyaziwa ngegama lika-Austria ngesiNgisi, igama elihunyushelwa ku-Ostriya ngesiZulu) ngo-1939, neSudentenland ngo-1938. Nakuba kwakuvunyelwe nezinye izizwe zaseYurophu ukuthi iJalimani izogwema ukuhlasela abomakhelwane bayo, ihlasele iCzechoslovakia (iTshekosilovakiya) ngo-1939.
Ngemvumelwano kaMolotov-Ribbentrop, iJalimani [[UBumbano wamaSoviyethi|noBumbano wamaSoviyethi]] bavumelene ukuhlephulelana ithonya ezizweni zaseMpumalanga Yurophu. Ngalokho iJalimani yahlasela [[IPolandi|iPholandi]]. Ngokuba [[iFulansi]] ne[[Umbuso Ohlangeneyo|Bhulithani]] zazinomvumelwano okuvikelana nePholandi, zihlongoze impi neJalimani. ngo-1940, iJalimani ihlasele [[iDenimaki]], [[iNoki]], [[Netherlands]], [[Belgium|iBelgium]], iLuxembourg neFulansi. Ngo-1941, iJalimani ihlasele iYugoslavia, [[iGreki]], no[[UBumbano wamaSoviyethi|Bumbano wamaSoviyethi]]. Phezu kwalokho, ihlongoze impi ne[[IMelika|Melika]]. iJalimani yakhe umdlelandawonye ne[[ITaliya|Taliya]]. Ukubusa kwazo phezu kweYurophu neNyakatho Afrika, kukhawulwe ukuphumelela kwamaSoviyethi enkundleni yaseStalingrad. Ngenxa yokuthi ama-''Allies'' ahlasele iTaliya, [[iJapani]], neNyakatho Afrika, amaJalimani wayengeselwa muntu. Ama-Allies axoshe amaJalimani eFulansi. Futhi iJalimani ihlulekile ukunqoba Umbuso Ohlangeneyo enkundleni yaseBhulithani.
kunqonqisweniaseJalimani ngenxa yokushayiwa ngamabhomu, amabutho aseJalimani ahlehlele muva ezama ukuvikela isizwe sabo. Ngenxa yenkundla yaseBerlin, u-Adolf Hitler uzibulele. Lokho kuholele ekudilikeni kwamaJalimani, azi nikela kuma-''Allies''. Ngenxa yokuhlasela izizwe eziningi zaseYurophu nokufeza ubugebengu ebuntwini, abaholi bamaJalimani bashushisiwe (iningi labo laboshiwa noma labulawa). iMelika, iFulansi, iBhulithani [[UBumbano wamaSoviyethi|noBumbano wamaSoviyethi]] zihlephulelane umhlaba waseJalimani.
=== Ukuhlukaniswa kweJalimani ===
[[File:West and East Germany locator.svg|thumb|229x229px|iNshonalanga Jalimani ngobuhlaza ngasesinxele neMpumalanga Jalimani ngasesokundla ngobuphuzi bolintshi]]
Ngo Mbasa ka-1949, ama-Allies (iMelika, iBhulithani neFulansi) avume ukuhlanganisa izindawo ezazingaphansi kombuso wabo ukuba isizwe esibizwa Umbusobala Wembumbanozifundazwe waseJalimani (''Bundesrepublik Deutschland,'' noma ngokujwayelekile iNtshonalanga Jalimani). Inxenye eyayingaphansi kwamaSoviyethi yayibizwa Umbusobala Wentandoyeningi WaseJalimani (''Deutsche Demokratische Republik,'' ngokujwayelekile iMpumalanga Jalimani). Nakuba iBerlin yayingaphakathi kwemigcele yaseMpumalanga Jalimani, yayinezihlangothi zimbili: entshonalanga ngaphansi kweNtshonalanga Jalimani, nempumalanga ngaphansi kweMpumalanga Jalimani eyabeka uhulumeni wayo khona.
Ngo-1948, iMelika isungule isikhwama sokwesela amazwe aseYurophu kakhulu iNtshonalanga Jalimani ngemali yokuzakha kabusha. Ngo-1949, uKonrad Adenauer ukhethwe ukuba Indunankulu yokuqala yeNtshonalanga Jalimani. Ezi-1950, umnotho waseNtshonalanga Jalimani udlondlobale kakhulu. Ngo-1955, iNtshonalanga Jalimani ingene eUmdlelandawonyeni Yomvumelwano WaseNyakatho Atlantiki (isifinyezo sesiNgisi esidumile: ''NATO''). Izizwe zaseMpumalanga Yurophu zisungule umbumbano ofanayo wazo obizwa iMvumelwano yaseWarsaw (inhlokodolobha lasePholandi) lapho iMpumalanga Jalimani yayiyilunga futhi yayiholwa nguMbumbano wamaSoviyethi. Ngo-1957, iJalimani yayilinye lwamalunga okuqala oMphakathi Wezombumnotho waseYurophu. Ukwakhiwe kebonda laseBerlin kukhawule ukwenqa kwemigcele ngaphakathi kwezakhamuzi zeMpumalanga naseNtshonalanga Jalimani.
[[File:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|260x260px|Ukudilizwa kweDonga laseBerlin ngo-1989 ngaphambu kweSango laseBrandenburg]]
Ngenxa yokwenzeka kwezigameko zimbalwa kanye kanye (ukumenulwa kweNhlangano yeKomunizimu yoMbumbano wamaSoviyethi, ukuhlupheka komnotho waseMpumalanga Jalimani, nokufudumala kobuhlobo ngaphakathi kwamaJalimani amabili, ukuvuleka kwemigcele ngaphakathi kweHungari neOstriya), kwasekuvuleka imigcele ngaphakathi kwamaJalimani. Ngo-1990, iNhlangano Yesoshalizimu Yentandoyeningi yaseMpumalanga Yurophu, eyayiyinhlangano eyodwa eMpumalanga Jalimani, inqume ukuzidiliza nokubuyelana neNtshonalanga Jalimani. iNtshonalanga Jalimani idle izifundazwe zonke zaseMpumalanga Jalimani. Kanjalo iJalimani yahlangana futhi.
== Ezombusazwe ==
Uhlelo lwezombusazwe uhamba ngentandoyeningi ngomshayamthetho ongaphansi kwomthethosisekelo (''Grundgesetz''). Uhulumeni waseJalima unamagatsha amathathu:
* Isishayamthetho esinezindlu ezimbili: indlu yangaphansi (i-''Bundestag'') ekhethwe izakhamuzi, nendlu yangaphezulu (i-''Bundesrat'') ekhethwe izifundazwe.
* Sokuphatha (i-''Bundesregierung'') sineNdunankulu (umlisa: ''Bundeskanzler''; umfazane: ''Bundezkanzlerin'') nabangqongqoshe
* Sobulungisa sibandakanya iNkantolo Yomthethosisekelo (''Bundes Verfassungsgericht'') nezinye izinkantolo
Umengameli (umlisa: ''Bundespräsident''; umfazane: ''Bundespräsidentin'') uyinhloko yombuso. Ukhethwa inhlangano yamalunga amele izifundazwe nabantu ebizwa Inhlangano kaZwelonke (''Bundesversammlung''). uMengameli umela isizwe ebudlelanweni nezinye izizwe futhi uphawulela isizwe imivumelwano ngaphakathi kwaso nezinye izizwe. Uma kungenzeka isimo esiphuthumayo, uMengameli unamadla okushaya umthetho ngaphandle kwemvumo yesishayamethetho. Osesikhundleni manje nguMnum. Frank-Walter Steinmeier owakhethwa ngo-2017.
Indunankulu ikhethwa i-''Bundestag''. Iqoka abongqongqoshe be-''Bundesregierung''. Indunankulu iyinhloko yegatsha loku phatha. Osesikundleni manje kusukela 2025 nguMnum. Friedrich Merz. i-Bundestag ikhethwa ngohlelo oluhlanganisa ukuhletshulelwa kwezihlalo ngeningi lamavoti ezigodi zokhetho kanye nezinhlu zezinhlangano ezikhethwe ngenani lamavoti ezweni lonke jikelele. i-''Bundesrat'' ikhethwa izishayamthetho zezifundazwe ngokwenani labahlali bazo. i-Bundestag inamandla okushaya namuphi umthetho kodwa imithetho eguqula amandla wezifundazwe noma eguqula ukuhlephulwa kwemali yentelo ngaphakathi kwezifundazwe nezinga likazwelonke.
Kusukela 1949, uMbumbano YaseJalimani Yentandoyeningi Yobukristu (''Christlich Demokratische Union Deutschlands'') neQembu yaseJalimani Yentandoyeningi Yobusoshalizimu (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'') athole iningi lamavoti kangangokuthi leziziqembu bezisemandleni kuyonke leminyaka. Kepha, zikhona iziqembu ezincane: iQembu Elikhululekile Lentandoyeningi, Umbumbano 90/Abahlaza (''Bündnis 90/Die Grünen''), Inxele (''Die Linke'') noKhetholuhlukile laseJalimani (''Alternative für Deutschland'').
=== Izifundazwe ===
Izifundazwe eziyishumi nesithupha zaseJalimani (''Länder'') zinemithethosisekelo zazo. Futhi zinamandla amaningi okuziphatha. Lezizifundazwe zinezifunda ezi-401 (294 zasephandleni, 107 zasemadolobheni). Izifundazwe ezintathu (Berlin, Hamburg ne-Bremen) zingamadolobha.
{| class="wikitable"
|+
!Isifundazwe
!Inhlokodolobha
!Ubungakho Bendawo (km<sup>2</sup>)
!Inani labahlali
!Umkhiqizo ngenyaka (ngezigigigidi zama-€)
!Umkhiqizo ngamuntu (€)
|-
|Baden-Württemberg
|Stuttgart
|35,751
|11,104,040
|615.071
|54,339
|-
|Bayern
|München
|70,550
|13,038,724
|768.469
|57,343
|-
|Berlin
|Berlin
|892
|3,596,999
|193.219
|51,209
|-
|Brandenburg
|Potsdam
|29,654
|2,534,075
|97.477
|37,814
|-
|Bremen
|Bremen
|420
|693,204
|39.252
|56,981
|-
|Hamburg
|Hamburg
|755
|1,808,846
|150.575
|79,176
|-
|Hesse
|Wiesbaden
|21,115
|6,207,278
|351.139
|54,806
|-
|Mecklenburg-Vorpommern
|Schwerin
|23,214
|1,570,817
|59.217
|36,335
|-
|Niedersachsen
|Hannover
|47,593
|7,943,265
|363.109
|44,531
|-
|Nordrhein-Westfalen
|Düsseldorf
|34,113
|17,890,489
|839.084
|46,194
|-
|Rheinland-Pfalz
|Mainz
|19,854
|4,094,169
|174.249
|41,797
|-
|Saarland
|Saarbrücken
|2,569
|1,006,864
|41.348
|41,617
|-
|Sachsen
|Dresden
|18,416
|4,038,131
|155.982
|38,143
|-
|Sachsen-Anhalt
|Magdeburg
|20,452
|2,146,443
|78.38
|35,911
|-
|Schleswig-Holstein
|Kiel
|15,802
|2,927,542
|118.68
|40,090
|-
|Thuringen
|Erfurt
|16,202
|2,110,396
|75.909
|35,715
|}
=== Ubudlelwane nezinye izizwe ===
[[File:Council of Europe Palais de l'Europe aerial view.JPG|thumb|197x197px|Isakhiwo sePhalamende YaseYurophu e''Straßburg'' emngceleni neJalimani]]
iJalimani iyilunga le-Nhlangano Yomvumelwano WaseNyakatho Atlantiki (NATO), iNhlangano Yokusebenzisana okoMnotho neNtuthuko (OECD), i-G7, iBhange Yomhlaba, Isikhwama Sezimali Sezizwezonke, Umkhandlu WaseYurophu, noMbumbano waseYurophu. Nakuba iJalimani inomlando lude lokulwa neFulansi, kulezinsuku unomfelandawonye oqinile nayo kanye nezizwe [[Netherlands|zaseNetherlands]], [[Belgium]], Ostriya, neLuxembourg. Futhi iJalimani inobudlelwane obuqinile neMelika neIsirayeli.
=== Ezokuvikela ===
i-''Bundeswehr'' liyingqoqelo yamabutho aseJalimani okuvikela. iButho lasemhlabeni liyi-''Heer'', lasebhakabhakeni liyi-''Luftwaffe'', laselwandle liyi-''Marine,'' lo[[Uxhakaxholo|xhakaxholo]] liyi-''Cyber- und Informationsraum''. iJalimani ichithele amabutho izigidigidi ezi-97 zama-Euro ngo-2024. Inamajoni asebenzayo ayi-180,215 nabasebenzi abayi-80,761. Kufikela 2011, kwakuyimphoqo ukuthi abesilisa baqeqeshelwe impi mabaneminyaka eyi-18 kodwa lokhu akusakwenziwa.
== Umnotho ==
[[File:Europäische Zentralbank Frankfurt.jpg|thumb|Ibhange Ephakeme YaseYurophu eJalimani]]
Umnotho waseJalimani uhambisana nohlelo oluhlanganisa ukuhweba okukhululekile kanye nesoshalizimu. Inabasebenzi abafundile abanobukhono obungcweti. Inenkohlakalo encane kakhulu nobucwepheshe obusezingeni eliphezulu. Inomnotho omkhulu ukundlula zonke izizwe zaseYurophu. Emhlabeni wonke, ihlulwa y[[iShayina]] ne[[Melika]] wodwa. Umnotho waseJaliman unemikhakha emithathu: amasevisi (72%), ukukhanda (27%) nokulima nokufuya (1%). Abantu abangama phesenti ayi-3.2 abanganawo umsebenzi. iJalimani iyinxenye engamaphesenti ayi-28 womnotho woBumbano waseYurophu. Ihlobo yemali esetshenziswayo ngokomthetho iyi-Euro (€). iBhange Ephakeme YaseYurophu ihleli eFrankfurt-am-Main eJalimani. iJalimani inensalela ekuhwebeni eyisibili ngobukhulu emhlabeni wonke ngasemuva kwe-Shayina.
iJalimani ikhiqiza izimotho (izinkampani ezingaphambili ziyi-Volkswagen, Mercedes-Benz neBMW), [[IsiCikizi|izinhlelelo zezicikizi]] (i-SAP ihamba phambili kulelikhasi), [[iNguxa|izinguxa]] [[inzululwazi|zobunzululwazi]] nokukhanda (i-Bosch), ukuthutha ngezindiza (Lufthansa), izimpahla (Adidas) nobuchwepheshe (Siemens). Nakuba iJalimani inezinkampani ezinkulu, umkhiqizo omningi uqhamuka ezinkampanini ezincane nezingaphakathi ngobukhulu. Kushintshiselana amasheya e-Frankfurt Stock Exchange.
iJalimani inobukhulu besine ekushicilelweni kwamaphepha wocwaningo wesayensi. Izinguxa eziningi ezimqoka esikhathini samanje ziqanjwe kuqala eJalimani: [[Imoto|izimoto]] (1885), [[IsiCikizi|izicikizi]], inguxa yokuphrinta (1440). Abosonzululwazi baseJalimani bembule ulwazi oluningi [[Umchazazibalo|ezomchazazibalo]], [[Umchazandalo|ezomchazandalo]], [[UMchazamkhathi|nezomchazamkhathi]].
iJalimani inengqalasizinda ethuthukile ezingeni eliphezulu: imigwaqo (''Autobahn''), izitimela (''Eisenbahn''), imisele, nezikhululo zemikhumbi nezindiza. Itheku laseHamburg liyisikhululo semikhumbi yempahla elesithathu ngobukhulu. Inxenye eyingamaphesenti ayi-40 [[Amazuba|wombani]] ukhiqizwa amandla avuselelekayo futhi inciphise ukusetshenziswa kwamandla angamaphesenti ayi-11 kusukela 1990. iJalimani ilekuqaleni ekuguqulweni kwezibi ukuthi zisetshenziswe kabusha.
== Ezezibhalo zaBantu ==
==Imithombo==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Jalimani}}
{{Amazwe eYurophu}}
[[Category:IJalimani| ]]
[[Category:Amazwe]]
[[Category:Amazwe eYurophu]]
[[Category:Amazwe Ohlangeneyo]]
[[Category:IYurophu Entshonalanga]]
[[Category:Amazwe ukhuluma isiJalimani]]
lo08z0lxv53d24bebxbrkxr876wjtys
Isichazamazwi
0
3292
127265
112768
2026-08-10T22:58:06Z
Celemba
25456
Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367900289|Dictionary]]"
127265
wikitext
text/x-wiki
'''Isichazamazwi''' yincwadi ebalulekile ngempela emphakathini ngoba iyona esiza intsha ukuthi ingalahlekelwa ulimi lwayo.Isichazamazwi yincwadi enamagama wolimi oluthile, lapho-ke kuchazwa ukuthi amagama asho ukuthini. Uma ungayazi incazelo yamagama ungabuka kulencwajana ukuze wazi kangcono. Nokho [[Ukuhumusha|abahumushi]] yibona abasebenzisa lencwadi kakhulu.
[[File:Dictionary.jpg|thumb|Dictionary]]
{{stub}}
[[Category:Ulimi]]
[[Category:Izinkomba zemisebenzi]]
== Umlando ==
[[File:Library_of_Ashurbanipal_synonym_list_tablet.jpg|left|thumb|Izichazamazwi ezindala kakhulu ezaziwayo zingamathebulethi e-cuneiform afana nalo uhlu lwamagama afanayo oluvela eMtatsheni Wezincwadi wase-Ashurbanipal.]]
Izichazamazwi ezindala kakhulu ezaziwayo kwakungamathebulethi e-cuneiform anohlu lwamagama esiSumerian nesi-Akkadian, atholakala e-Ebla (eSyria yanamuhla) futhi abhalwe cishe ngo-2300 BCE. Isichazamazwi sokuqala sesiShayina, i-Erya yekhulunyaka lesi-3 BCE, yisona esidala esisalondoloziwe.
kj25srx77s4jwe3dvhxsffdxm8me96d
Incwadi
0
3454
127266
114535
2026-08-10T23:20:30Z
Celemba
25456
Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364112206|Book]]"
127266
wikitext
text/x-wiki
[[File:Book Done 9456 grey.jpg|thumb|Incwadi ]]
'''Incwadi''' amaphepha abhaliwe amaningi nahlanganisiwe enziwa umqulu, nokuyinto efundwayo<ref>{{Cite journal|last=Kovač|first=Miha|last2=Phillips|first2=Angus|last3=van der Weel|first3=Adriaan|last4=Wischenbart|first4=Ruediger|date=2019-09-01|title=What is a Book?|url=https://doi.org/10.1007/s12109-019-09665-5|journal=Publishing Research Quarterly|language=en|volume=35|issue=3|pages=313–326|doi=10.1007/s12109-019-09665-5|issn=1936-4792}}</ref>. Ziningi izincwadi emhlabeni, futhi incwadi ibhaliwa ngumuntu, ngakho ke uma umuntu eloba ngaphakathi kwebhuku bhuku, lelo bhuku libizwa ngokuthi yincwadi, ngenxa yokuthi kumobhalo nokuyiwona ofundwayo noqukethe ulwazi. Zikhona izincwadi ezingabhalwanga lutho ezimele umuntu ukuthi azibhale. Incwadi noma izincwadi zibaluleke kakhulu kubantu ngoba yizona eziletha imfundiso kithina, imfundiso yamandulo leyo abantu abaningi abayikhohliwe. Izincwadi zisebenza njengendawo yokulondoloza imiqondo kanye namacebo wabantu. Lokhu kungasetshenziswa emva kweminyaka<ref>{{Cite web|date=2022-11-21|title=What is a PDF Book? Everything You Need to Know About PDF Files from PDF Drive|url=https://roboticsandautomationnews.com/2022/11/21/what-is-a-pdf-book-everything-you-need-to-know-about-pdf-files-from-pdf-drive/58225/|access-date=2025-07-09|website=Robotics & Automation News|language=en-US}}</ref>.
Izincwadi ziqukethwe umlando wabantu, imfundiso, amakhono, amagugu kanye nokunye okuningi. Thina singabantu ngeke sikwazi ukugcina konke esikwaziyo ezinqondweni ngoba sizokukhohlwa. Izinto eziningi ngokuhamba kwesikhathi ziyashintsha kodwa ulwazi olubhalwe encwadini alushintshi, ludluliseka kalula kubantu. [[Ubuciko bomlomo|Izinkondlo]] zika Zulu zigcinwa ngaphakathi kwezincwadi.
[[File:Gutenberg_Bible,_Lenox_Copy,_New_York_Public_Library,_2009._Pic_01.jpg|alt=|thumb|I-Gutenberg Bible, eyanyatheliswa maphakathi nekhulu le-15, yayingenye yezincwadi zokuqala ezanyatheliswa ngomshini wokunyathelisa.]]
Incwadi ngumsebenzi obhaliwe omude owenziwe ngumbhali oyedwa noma ngaphezulu. Le misebenzi ingatholakala ngezindlela eziningi njengezincwadi eziprintiwe, izincwadi ezilalelwayo, kanye nezincwadi zikagesi ezibizwa ngama-ebook.
Leli gama lingase futhi libhekisele entweni ephathekayo noma ye-elekthronikhi equkethe lowo msebenzi. Izincwadi zanamuhla zivame ukuprintwa ngendlela yekhodeksi, eyakhiwe ngamakhasi amaningi aboshwe ndawonye futhi avikelwe yikhava. Ngaphambi kokusetshenziswa kabanzi komshini wokunyathelisa wanamuhla, ama-khodiksi ayesetshenziselwa ukwenza imibhalo yesandla ebhalwe ngesandla. Imidiya yokubhala endala ihlanganisa imiqulu namathebulethi obumba.
Inqubo yokushicilela incwadi wuchungechunge lwezinyathelo ezihilelekile ekudalweni nasekusatshalalisweni kwayo, ngokuvamile eyenziwa yinkampani yokushicilela yezentengiselwano. Imboni yokushicilela isanda kubona izinguquko ezinkulu ngenxa yobuchwepheshe obusha, okuhlanganisa ama-ebook nama-audiobook, okungukurekhodwa kwezincwadi ezifundwa ngokuzwakalayo. Ukuqwashisa ngezidingo zabantu abanokukhubazeka kokuphrinta kuholele ekwenyukeni kwamafomethi okushicilela afinyelelekayo njengokuphrinta nge-braille nezinhlelo zamaphrinti amakhulu. I-Google Books yalinganisela ngo-2010 ukuthi cishe izincwadi ezihlukile eziyizigidi ezingu-130 sezishicilelwe.
== Umlando nokusetshenziswa ==
Incwadi ingumthombo obalulekile wolwazi nosetshenziswa ukugcina ulwazi lwesintu. Umlando wencwadi uqala emandulo, ngesikhathi abantu besebenzisa amatshe ukubhala ngezinto abazenzayo, izimo abadlula kuzo, ukugcina umlando namasiko.
Umlando wezincwadi waba isiyalo esaziwayo sezemfundo ngeminyaka yawo-1980<ref>{{Cite web|title=The Books of the Century, 1980-1989|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~immer/books1980s|website=www.ocf.berkeley.edu|access-date=2025-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405054734/https://www.ocf.berkeley.edu/~immer/books1980s|archive-date=2025-04-05|dead-url=no}}</ref>. Umbhalo oqukethwe encwadini, ungumzila wokuxhumana phakathi kwabafundi namagama. Ukuhlaziywa kwengxenye ngayinye yencwadi kungadalula injongo yayo, ukuthi yayigcinwe kuphi futhi kanjani, yafundwa ubani, izinkolelo, imobono, nezenkolo zangaleso sikhathi, nokuthi abafundi bayawusebenzisa umbhalo nolwazi olutholakala ngaphakathi. Ukuntuleka kobufakazi kungashiya imikhondo ebalulekile mayelana nesimo sencwadi ethile.
Ngokuhamba kwesikhathi kwabakhona izincwadi nokungamaphepha abhaliwe nahlanganisa ulwazi, izindaba, nemibono ehlukene. Izincwadi zisiza ekudluliseni ulwazi, ezikoleni basebenzisa izincwadi ukufundisa ngomlando nokwethula izindaba ezijabulisayo.
== Imithombo yolwazi ==
<references />
[[Category:Imfundo]]
[[Category:Incwadi]]
5z6dutxx2yfxgdmgf86iln8p6ctm5k3
IsiJalimani
0
3791
127251
125165
2026-08-10T17:31:52Z
Edwin Ndaba
13909
/* */
127251
wikitext
text/x-wiki
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|upright=2|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|upright=1.25|right]]
'''IsiJalimani''' noma '''isiJalimane''' singulimi olukhulunywa ezwekazini las[[IYurophu|eYurophu]]; emazweni aziwa ngokuthi [[IJalimani|iJalimane]], [[i-Ostriya]] kanye ne[[iSwitzerland|Switzerland]] ikakhulukazi. IsiPholisi ine 102.203.402 izikhulumi. (ngonyaka idata, 2014)
{{stub}}
[[Category:IJalimani]]
[[Category:IsiJalimani| ]]
[[Category:Izilimi|Jalimani]]
[[Category:Izilimi zaseYurophu|Jalimani]]
[[Category:Izilimi weNamibhiya]]
i66mo9vh7x8w46ffriikixlcv4ieyj7
Rotterdam
0
4633
127253
125145
2026-08-10T17:33:20Z
Edwin Ndaba
13909
127253
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|official_name= Rotterdam
|settlement_type= Municipality / City
|image_skyline= RotterdamMaasNederland.jpg
|imagesize= 270px
|image_caption= Ibhuloho ''Erasmus'' emfuleni ''Meuse''
|nickname= Rotown, Manhattan on the Meuse
|motto= Sterker door strijd ''(Stronger through effort)''
|image_flag=Flag_of_Rotterdam.svg
|flag_size= 120px
|image_shield= Rotterdam wapen.svg
|shield_size= 120px
|image_map= LocatieRotterdam-2010.png
|mapsize= 250px
|map_caption= Location of Rotterdam
|coordinates_region= NL
|subdivision_type= Izwe
|subdivision_name= [[Netherlands]]
|subdivision_type1= Isifunda
|subdivision_name1= IHolandi Eningizimu
|subdivision_type2= [[COROP]]
|subdivision_name2= Rotterdam
|government_type=
|leader_title= Imeya
|leader_name= [[Ahmed Aboutaleb]]
|leader_title1= [[Alderman|Aldermen]]
|leader_name1= [[Travis Frey]]<br />[[Jeannette Baljeu]]<br />[[Hugo de Jonge]]<br />[[Hamit Karakus]]<br />[[Jantine Kriens]]<br />[[Antoinette Laan]]<br />[[Korrie Louwes]]
|leader_title2= <!-- Secretary -->
|leader_name2=
|area_magnitude=
|unit_pref= Metric
|area_footnotes=<ref name="cos">{{cite web
|title= Kerncijfers Rotterdam 2006
|work= rotterdam.nl
|publisher= City of Rotterdam
|month= May
|year= 2006
|url= http://www.rotterdam.nl/Rotterdam/Internet/Overig/rdm/ABC-IRIS/COSkerncijfers2006.pdf
|accessdate= 2007-04-04
|format= PDF
|archive-date= 2007-06-14
|archive-url= https://web.archive.org/web/20070614151143/http://www.rotterdam.nl/Rotterdam/Internet/Overig/rdm/ABC-IRIS/COSkerncijfers2006.pdf
|dead-url= yes
}}</ref>
|area_total_km2= 319
|area_land_km2= 206
|area_water_km2= 113
|area_urban_km2=
|area_metro_km2=
|population_as_of= 1 February 2012
|population_footnotes=<ref name="cos"/><ref>{{cite web
|title= Randstadmonitor 2006
|work= [http://www.regio-randstad.nl/ www.regio-randstad.nl]
|publisher= Regio Randstad
|month= March
|year= 2010
|url= http://www.regio-randstad.nl/actueel/uploads/Randstadmonitor_DEF_2006.pdf
|accessdate= 2009-10-01
|format= PDF
|archive-date= 2009-03-26
|archive-url= https://web.archive.org/web/20090326185358/http://www.regio-randstad.nl/actueel/uploads/Randstadmonitor_DEF_2006.pdf
|dead-url= yes
}}</ref>
|population_note=
|population_total= 616,250
|population_density_km2= 2850
|population_metro= 1211523
|population_pussyurban= 2100000
|population_blank1_title= [[Randstad]]
|population_blank1= 6659300
|population_blank1_title= [[Demonym]]
|population_blank1= Rotterdammer
|timezone= [[Central European Time|CET]]
|utc_offset= +1
|timezone_DST= [[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset_DST= +2
|area_code=010
|latd=51 |latm=55 |lats=51 |latNS=N
|longd=4 |longm=28 |longs=45 |longEW=E
|elevation_footnotes=
|elevation_m=
|elevation_ft=
|website= [http://www.rotterdam.nl/ www.rotterdam.nl]
|footnotes=
}} <!-- Infobox ends -->
'''Rotterdam''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|r|ɒ|t|ər|d|æ|m}}; isiHolandi {{IPA-nl|ˌrɔ.tər.ˈdɑm||Nl-Rotterdam.ogg}}) iyidolobha ikhulu e-[[Netherlands]] futhi iyitheku ikhulu. Beyakha ngo-1270 emfuleni ''Rotte''. Igama iyi-"Umnyango weYurobhu".
== Amawele ==
*{{flagicon|UK}} [[Kingston upon Hull|Hull]], United Kingdom 1936<ref name="Hull">{{cite web|url= http://www.hullcc.gov.uk/hullinprint/archive/dec2006/christmas_around_the_world.php|title= Christmas around the world|work= Hull in print|accessdate= 2007-09-30|year= 2003|publisher= Kingston upon Hull City Council|archive-date= 2008-05-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516112628/http://www.hullcc.gov.uk/hullinprint/archive/dec2006/christmas_around_the_world.php|dead-url= yes}}</ref>
*{{flagicon|BEL}} [[Antwerp]], Belgium 1940
*{{flagicon|SUI}} [[Basel]], [[iSwitzerland]] 1945
== Imithombo ==
{{reflist}}
== Amakhasi amangaphandle ==
{{commons|Rotterdam}}
*[http://www.rotterdam.nl/ Rotterdam]
*[http://www.portofrotterdam.com/ Port of Rotterdam]
*[http://en.rotterdam.info/ Rotterdam Tourism Board]
*[http://en.rotterdam.info/visitors/special-offers/rotterdam-welcome-card/ Rotterdam Welcome Card]
*[http://www.jobsinthenetherlands.nl/ Jobs in the Netherlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221025236/http://www.jobsinthenetherlands.nl/ |date=2014-12-21 }} – Dutch employment portal
*[http://weownrotterdam.nl/ We Own Rotterdam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415033228/http://weownrotterdam.nl/ |date=2012-04-15 }} – culture / nightlife guide
:
[[Category:Amadolobha eNetherlands]]
haoj7evgw783k56whhcqnpe000vvbgj
Imfundo
0
6690
127275
119084
2026-08-11T06:37:52Z
Celemba
25456
Created by translating the section "Definitions" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368438411|Education]]"
127275
wikitext
text/x-wiki
[[File:Child_education_4.jpg|thumb|Ukufundiswa kwezingane endaweni yasemakhaya eGhana]]
[[File:Cultural_education_in_Ghana_3459845.jpg|thumb|Imfundo ngesiko inikezwa isizukulwane esisha]]
'''Imfundo''' ingukudluliswa [[ULwazi|kolwazi]] namakhono ukuze kuthuthukiswe ukuqonda nobuchule bofundiswayo. Imfundo ehleliwe yenzeka phakathi kwezinhlaka zezikhungo, ezifana nezikole. Imfundo engahleliwe yenzeka ngaphandle kohlelo lwezikole nokufindisa, singasho sithi yenzeka nsuku zonke lapho umuntu ekhona ngojuhlangana ngezinto eziningi empilweni. Imfundo ingajinjwa ngokwezigaba noma amazinga ahlanganisa imfundo yokukhulisa izingane, [[imfundo yamabangaphansi]], [[imfundo yamabangaphezulu]], Kanye [[Imfundo ephakeme|nemfundo Ephakeme]]. Ezinye izindlela zokujinja zihlozinga izindlelasu zokufindisa, njengaleyo egxile kumfundisi noma leyo egxile kumfundi, enye indlela ehlozinga izihlokondaba, njengemfundo yezenzululwazi, imfundo yolimi, imfundo engokomzimba. Elithi "imfundo" libuye libhekisele esimeni sengqondo nezimfanelo zabantu abafundileyo Kanye nomkhakha wakwaNgqobdonkulu ocwaninga ngemfundo.
Kuyaphikiswana ngncasiselo ecacile yemfundo, futhi akuvunyelwana ngokuphathelene nezinhloso zemfundo ukuthi ziyini nokuthi zihluka kanjani kulezo zokukhohliswa ezilolonga umqondo. Lezi zimpikiswano zinomthelela endleleni yokuhlonza, ukulinganisa nokuthuthukisa izinhlobo zemfundo. Ngokwesisekelo, imfundo iyona ingenisa izingane emphakathini ngokuzifundisa imithetho yesiko nokuphila nabanye. Ibahlomisa ngamakhono adingekayo ukuze kube abantu abakhoqozayo emphakathini. Okusho ukuthi imfundo iyona nomthelela ekukhuleni umnotho nasekwenzeni abantu balumukele izindaba zasendaweni nezembulunga yonke. Izikhungo ezihlelekile zinomthelela ezicini eziningi zemfundo. Ngokwesibonelo, uhulumeni uyena ohlela inqubomgomo yezemfundo anqumele nokuthi kuzofundwa ini, nini, kufundisa bani, kobani. Izinhlangano zamazwe ezifana n--UNESCO, zinethonya ekuqhakambiseni imfundo yamabangaphansi kuzo zonke izingane.
Kunezici eziningi ezithonya impumelelo yemfundo. Izici ezingokomqondo, ezihlanganisa ugqozi, inhlakahliso, nomdwambu. Nezici zenhlalo, ezifana nesigaba senhlalomnotho, ubuhlanga, nobulili, zinesandla kubandlululo lwezemfundo. Ezinye izici ezinjengofikelelo kwezobuchwepheshe bemfundo, izingabunjalo lwabafundisi, nokuzobandakanya kwabazali.
Endulo, imfundo yayiqhutshwa ngokungahleliwe zingekho izincwadi kusetshenziswa ubuciko bomlomo nenkulumo nangokonkawuza. Ekuveleni kwempucuko kwavela nendlela yokubhala, futhi inani kolwazi lakhula. Lokhu kwenza imfundo igudlukele kwehleliwe, ebhalwayo. Ekubaleni imfundo ehleliwe yayifikelelwa izicwicwicwi nabezenkolo. Kodwa ukuqanjwa kwesinyathelisi sokushicilela kwenza izincwadi zaba intilibathwa. Lokhu kwenza abantu bafundiseke. Ekuqaleni kwekhuli le-19 imfundo yomphakathi yaba yinto esemqoka. Futhi yaholela emkhankasweni womhlaba wonke wokwenza imfundo itholakala kubo bonke abantu, ngaphandle kwentengo, futhi ngokuphoqekile kufika esigabeni esithile. Namuhla, zingamaphesenti angama-90 nokweqa, izingane sesikole samabangaphansi emhlabeni eziyayo esikoleni.
== Umsukagama ==
uMsukagama wegama elithi "imfundo" lisuselwa egameni lesiZulu elithi 'funda', ngokwesichazamazwi sikaVilakazi elisho ukuthi 'ukuya esikoleni, ukuzilolonga, ukufunda encwadini amagama alotshiwe ngokuzwakalayo.' <ref>{{cite book|publisher=Witwatersrand University Press|author=Doke, Vilakazi|title=Zulu-English Dictionary|date=1972|page=218}}</ref>
UVilakazi uthi libuya olimini olwandulela isintu (Proto-bantu language) kwelithi 'tunda' elinomqondo ocishe wafana nelithi ukuqondisa, ukujezisa, isibonelo ukufundisa umuntu isifundo kusho ukuqondisa noma ukujezisa. Mhlawumbe elithi ukufundekela nalo lisuselwa lapha.
== Definitions ==
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Definitions of education}}Igama elithi "imfundo" lisuselwa emagameni esiLatini athi educare, okusho "ukukhulisa" kanye no educere, okusho "ukukhipha". Incazelo yemfundo iye yahlolisiswa izazi ezivela emikhakheni ehlukahlukene. Abaningi bayavuma ukuthi imfundo umsebenzi ohlosiwe okuhloswe ngawo ukufeza izinhloso ezifana nokudluliswa kolwazi, amakhono, nezimfanelo zobuntu. Kukhona inkulumompikiswano enkulu mayelana nemvelo yayo ngqo ngale kwalezi zici ezijwayelekile. Enye indlela ibheka imfundo njengenqubo eyenzeka phakathi nemicimbi efana nokufunda esikoleni, ukufundisa, nokufunda. Omunye umbono uqonda imfundo hhayi njengenqubo kodwa njengezimo zengqondo kanye nezimo zabantu abafundile eziphuma kule nqubo. Ngaphezu kwalokho, leli gama lingabhekisela nakumkhakha wezemfundo ofunda izindlela, izinqubo, kanye nezikhungo zomphakathi ezibandakanyeka ekufundiseni nasekufundeni.
Ezinye izazi zinikeza izincazelo ezinembayo ngokuhlonza izici eziqondile ezikhethekile kuzo zonke izinhlobo zemfundo. Isazi sezemfundo uR. S. Peters, isibonelo, uchaza izici ezintathu ezibalulekile zemfundo, ezihlanganisa ukuthi ulwazi nokuqonda kudluliselwa kumfundi nokuthi le nqubo inenzuzo futhi yenziwa ngendlela efanele ngokokuziphatha. Izincazelo ezinembayo ezinjalo zivame ukuphumelela ekuchazeni izinhlobo ezijwayeleke kakhulu zemfundo. Kodwa-ke, zivame ukugxekwa ngoba izinhlobo zemfundo ezingajwayelekile ngezinye izikhathi ziwa ngaphandle kwemingcele yazo. Ubunzima bokubhekana nezibonelo eziphikisayo ezingahlanganiswa izincazelo ezinembayo bungagwenywa ngokunikeza izincazelo ezingaqondile kangako ezisekelwe ekufananeni komndeni esikhundleni salokho.Lokhu kusho ukuthi zonke izinhlobo zemfundo ziyafana, kodwa akudingeki ukuthi zihlanganyele isethi yezici ezibalulekile. Ezinye izazi zemfundo, ezinjengoKeira Sewell noStephen Newman, zithi igama elithi "imfundo" lincike kumongo.
Imibono yokuhlola noma ebanzi yemfundo ithi kuyingxenye yemvelo yemfundo ukuholela ohlotsheni oluthile lokuthuthuka. Ziphikisana nemiqondo emincane, enikeza incazelo engathathi hlangothi. Abanye ososayensi banikeza umqondo ochazayo wemfundo ngokubheka indlela leli gama elisetshenziswa ngayo ngolimi olujwayelekile. Ngokuphambene nalokho, imiqondo ebekiwe ichaza ukuthi imfundo enhle iyini noma ukuthi imfundo kufanele isetshenziswe kanjani. Imibono eminingi emikhulu neyalayo ibona imfundo njengomsebenzi ozama ukufeza izinhloso ezithile, ezingaba kusuka ekutholeni ulwazi nasekufundeni ukucabanga ngokunengqondo ukuze ukhulise izici zobuntu ezinjengomusa nokwethembeka.
Izazi ezahlukahlukene zigcizelela indima yokucabanga okubucayi ukuhlukanisa imfundo ekufundiseni. Bathi ukufundiswa nje kuphela kunentshisekelo yokugxilisa izinkolelo kumfundi, kungakhathalekile ukuthi izinkolelo zinengqondo yini; kanti imfundo iphinde ikhuthaze ikhono lokucabanga ngokucophelela futhi ibuze lezo zinkolelo. Akwamukelwe yonke indawo ukuthi lezi zimo ezimbili zingahlukaniswa ngokucacile ngoba ezinye izinhlobo zokufundiswa zingadingeka ezigabeni zokuqala zemfundo ngenkathi ingqondo yengane ingakakhuli ngokwanele. Lokhu kusebenza ezimweni lapho izingane ezincane zidinga ukufunda okuthile ngaphandle kokukwazi ukuqonda izizathu eziyinhloko, njengemithetho ethile yokuphepha nemikhuba yenhlanzeko.
Imfundo ingachazwa ngokombono kathisha noma womfundi. Izincazelo ezigxile kothisha zigxile kumbono nendima kathisha ekusakazeni ulwazi namakhono ngendlela efanelekile ngokokuziphatha. Izincazelo ezigxile kumfundi zihlaziya imfundo ngokuzibandakanya komfundi enqubweni yokufunda futhi zithi le nqubo iguqula futhi icebise okuhlangenwe nakho kwabo okulandelayo. Izincazelo ezicabangela zombili lezi zindlela zokucabanga nazo zingenzeka. Lokhu kungathatha isimo sokuchaza imfundo njengenqubo yokuhlangenwe nakho okwabiwe kokuthola umhlaba ojwayelekile nokuxazulula izinkinga.
== Umlando ==
Imfundo yaqala ngokubekwa phambili, njengoba abantu abadala babeqeqesha abasha ngolwazi namakhono abonwa efanelekile emphakathini wabo. Emiphakathini yangaphambi kokufunda, lokhu kutholwe ngomlomo nangokulingiswa. Ulwazi olwedlulisa izindaba, amanani, kanye namakhono kusuka kwesinye isizukulwane kuye kwesinye. Njengoba amasiko aqala ukunweba ulwazi lwawo ngaphezu kwamakhono angafundwa kalula ngokulingisa, kwasungulwa imfundo ehlelekile. Izikole zazikhona [[IGibhithe|eGibhithe]] ngesikhathi soMbuso WaseMiddle East.
UMatteo Ricci (kwesobunxele) noXu Guangqi (kwesokudla) kuhlobo lwesiShayina lwe-Euclid's Elements olushicilelwe ngo-1607
UPlato wasungula i-Academy e-Athene, isikhungo sokuqala semfundo ephakeme [[IYurophu|eYurophu]]. Umuzi wase-Alexandria eGibhithe, owasungulwa ngonyaka ka-330 BCE, waba owalandela esikhundleni se-Athene njengomfundi wokufundisa weGrisi yasendulo. Lapho, iLabhulali enkulu yase-Alexandria yakhiwa ngekhulu lesi-3 BCE. Izimpucuko zaseYurophu zathola ukuwohloka kokufunda nokubhala kwenhlangano ngemuva kokuwa kweRoma ngo-CE 476.
E-China, uConfucius (551-479 BCE), weSifundazwe saseLu, wayeyisazi sefilosofi sasendulo esinamandla kunazo zonke ezweni, esinombono wezemfundo oqhubeka nomthelela emiphakathini yaseChina nomakhelwane abanjengoKorea, Japan, neVietnam. UConfucius waqoqa abafundi futhi wafuna ngeze umbusi owayezosebenzisa izinhloso zakhe zokuphatha kahle, kepha ama-Analelect akhe abhalwa phansi abalandeli futhi baqhubeka nomthelela kwezemfundo e-East Asia enkathini yesimanje. <ref>{{Cite news|url=https://news.nationalgeographic.com/2015/03/150325-confucius-china-asia-philosophy-communist-party-ngbooktalk/|title=Why Is Confucius Still Relevant Today? His Sound Bites Hold Up|date=2015-03-25|access-date=2018-10-06}}</ref>
Ama-Aztec futhi abenomqondo othuthuke kahle mayelana nemfundo, enegama elifanayo esiNahuatl elibizwa ngokuthi yi-tlacahuapahualiztli. Kusho "ubuciko bokukhulisa noma ukufundisa umuntu" <ref>{{Cite book|title=Indigenous Education through Dance and Ceremony: A Mexica Palimpsest|last=Colin|first=Ernesto|publisher=Palgrave Macmillan|year=2014|isbn=978-1-349-47094-5|location=New York|pages=65}}</ref> noma "ubuciko bokuthi baqinise noma bakhulise amadoda." <ref name=":0">{{Cite book|title=Aztec Thought and Culture: A Study of the Ancient Nahuatl Mind|last=León-Portilla|first=Miguel|publisher=University of Oklahoma Press|year=2012|isbn=978-0-8061-0569-7|location=Norman|pages=134–35}}</ref> Lokhu bekungumbono obanzi wemfundo, onqume ukuthi iqale ekhaya, ixhaswe yisikole esisemthethweni , futhi kuqiniswe ngokuphila komphakathi. Izazi-mlando zithi imfundo ehlelekile yayiyimpoqo yawo wonke umuntu kungakhathalekile ukuthi ngubani osezingeni lomphakathi kanye nobulili. <ref>{{Cite book|title=Non-Western Educational Traditions: Alternative Approaches to Educational Thought and Practice|last=Reagan|first=Timothy|publisher=Lawrence Erlbaum Associates, Publishers|year=2005|isbn=978-0-8058-4857-1|location=Mahwah, NJ|pages=108}}</ref> Kwakukhona negama elithi neixtlamachiliztli, elithi "isenzo sokunika ukuhlakanipha kobuso." Le micabango igcizelela isethi eyinkimbinkimbi yemikhuba yemfundo, eyayiqondiswe ekwaziseni isizukulwane esilandelayo isipiliyoni namagugu obuhlakani besikhathi esedlule ngenhloso yokuthuthuka komuntu ngamunye kanye nokuhlanganiswa kwakhe nomphakathi.
Ngemuva kokuwa kweRome, iSonto lamaKhatholika laba ukuphela komgcini wezifundo zokufunda nokubhala eNtshonalanga Yurophu. <ref>{{Cite web|url=http://blogs.nature.com/soapboxscience/2011/05/18/science-owes-much-to-both-christianity-and-the-middle-ages|title=Science owes much to both Christianity and the Middle Ages : Soapbox Science|website=blogs.nature.com|language=en-US|access-date=2018-10-06|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021013557/http://blogs.nature.com/soapboxscience/2011/05/18/science-owes-much-to-both-christianity-and-the-middle-ages|dead-url=yes}}</ref> Isonto lisungule izikole zesonto lama-Old Age Ages njengezikhungo zemfundo ephakeme. Okunye kwalokhu kusungulwa kwagcina kwenziwa kumayunivesithi aphakathi nongokhokho bamanyuvesi amaningi anamuhla aseYurophu.<ref>{{cite web|url=https://www.ignouhub.in|title=Distance Learning |accessdate=2019-11-17}}</ref> Ngesikhathi seNkathi eNkulu yokuPhakathi, iChartres Cathedral yayisebenzisa iSikole samaKhatholika esidumile nesinethonya. Amanyuvesi aphakathi kweLobukholwa laseNtshonalanga ahlanganiswe kahle kulo lonke elaseNtshonalanga Yurophu, akhuthaza inkululeko yokubuza imibuzo, futhi akhiqiza izifundiswa ezahlukahlukene nezazi zefilosofi zemvelo, kubandakanya uThomas Aquinas waseNyuvesi yaseNaples, uRobert Grosseteste waseNyuvesi yase-Oxford, umdaluli wokuqala wendlela ehlelekile yokuhlolwa kwesayensi, <ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07037a.htm |work=Catholic Encyclopedia|title=Robert Grosseteste |publisher=Newadvent.org |date=1 June 1910 |accessdate=2011-07-16}}</ref> noSanta Albert the Great, iphayona locwaningo lwebhayoloji yemvelo. <ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01264a.htm |work=Catholic Encyclopedia|title=St. Albertus Magnus |publisher=Newadvent.org |date=1 March 1907 |accessdate=2011-07-16}}</ref> Yasungulwa ngonyaka we-1088, i-University of Bologne ibhekwa njengeyokuqala, kanti neyunivesithi yakudala esebenza njalo. <ref>Nuria Sanz, Sjur Bergan: "The heritage of European universities", 2nd edition, Higher Education Series No. 7, Council of Europe, 2006, ISBN, p. 136</ref>
Kwenye indawo phakathi neNkathi Ephakathi, isayensi yamaSulumane nemathematics kukhula ngaphansi kwe-Islamic caliphate eyasungulwa ngaphesheya kwe-Middle East, isuka e-Iberian Peninsula entshonalanga kuya e-Indus empumalanga kuya eMbusweni we-Almoravid naseMalanda eningizimu.
I-Renaissance eYurophu yaqala inkathi entsha yokubuza kwesayensi neyengqondo nokwazisa kwempucuko yasendulo yamaGrikhi neyaseRoma. Cishe ngo-1450, uJohannes Gutenberg wasungula umshini wokunyathelisa, owawuvumela ukuba izincwadi zezincwadi zisakaze ngokushesha. I-European Age of Empires yabona imibono yaseYurophu yemfundo ngefilosofi, [[inkolo]], ubuciko kanye nesayensi yasakazeka emhlabeni wonke. Izithunywa zevangeli nezazi zibuye nemibono emisha evela kwezinye izimpucuko - njengamaHulumeni amaJesuit China abambe iqhaza elikhulu ekusatshalalisweni kolwazi, isayensi, kanye namasiko phakathi kweChina neYurophu, ukuhumusha imisebenzi isuka eYurophu efana ne-Euclid's Elements yabafundi base China kanye imicabango yeConfucius yezethameli zaseYurophu. Ukukhanyiselwa kwabona ukuvela komqondo wokufunda wezwe ovela eYurophu.
Emazweni amaningi namuhla, imfundo yesikhathi esigcwele, kungaba sesikoleni noma ngenye indlela, iyimpoqo kubo bonke abantwana kuze kube iminyaka ethile. Ngenxa yalokhu ukwanda kwemfundo ephoqelekile, kuhlanganiswe nokwanda kwesibalo sabantu, i-UNESCO ibala ukuthi eminyakeni engama-30 ezayo abantu abaningi bazothola imfundo ehlelekile kunawo wonke umlando wesintu kuze kube manje. <ref>Robinson, K.: [http://www.ted.com/talks/ken_robinson_says_schools_kill_creativity.html ''Schools Kill Creativity'']. TED Talks, 2006, Monterey, CA, US.</ref>
== References ==
[[Category:Imfundo| ]]
eyg0ek53vdh1mxdrxax3tina2p4zjp8
User:GerardM/Presidents of Algeria
2
9714
127220
125944
2026-08-10T12:29:53Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127220
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?from ?to WHERE { ?item p:P39 ?position . ?position ps:P39 wd:Q2914452
OPTIONAL { ?position pq:P580 ?from }
OPTIONAL { ?position pq:P582 ?to }
}
|section=
|sort=?from
|sort_order=desc
|one_row_per_item=no
|columns=label:Article,description,P27:Country,?from:Start date,?to:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q2821166|Abdelmadjid Tebboune]]''
| usombusazwe, IAljiriya
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2019-12-19
|
| [[File:Abdelmadjid Tebboune (2023) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2821079|Abd al-Qadir ibn Saleh]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 2019-04-09
| 2019-12-19
| [[File:Abdelkader Bensalah 18th Summit of Non-Aligned Movement in Baku (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57308|Abd al-Aziz Boutafliqa]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1999-04-27
| 2019-04-02
| [[File:Abdelaziz Bouteflika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327127|Liamine Zéroual]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1995-11-16
| 1999-04-27
| [[File:Liamine Zéroual.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327129|Ali Kafi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1992-07-02
| 1994-01-30
| [[File:Ali Kafi 1992.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314691|Mohamed Boudiaf]]''
| umbhali, IFulansi
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1992-01-16
| 1992-06-29
| [[File:Mohamed Boudiaf.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2739679|Abdelmalek Benhabyles]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1992-01-11
| 1992-01-14
| [[File:Abdelmalek Benhabylès.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314688|Shadhli ibn Jadid]]''
| umbhali, IFulansi
| [[IFulansi]]<br/>[[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1979-02-09
| 1992-01-11
| [[File:Chadli Bendjedid 1979.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327414|Rabah Bitat]]''
| usombusazwe, IFulansi
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1978-12-27
| 1979-02-09
| [[File:Rabah Bitat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310855|Hawwari Bumadian]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1965-06-20
| 1978-12-27
| [[File:Houari Boumediene's Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q179908|Ahmad ibn Billah]]''
| usombusazwe, IAljiriya
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1963-09-15
| 1965-06-19
| [[File:Président Ahmed Ben Bella.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q193043|Ferhat Abbas]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1962-09-25
| 1963-09-15
| [[File:Ferhat Abbas - algerischer Staatspräsident.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q317893|Abderrahmane Farès]]''
| usombusazwe, IAljiriya
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1962-07-03
| 1962-09-20
| [[File:Abderrahmane Farès.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2679301|Benyoucef Benkhedda]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1961-08-09
| 1962-07-03
| [[File:Benkhedda 19march62.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
0see1px40gnkhd1i00t9rha48uqwqid
User:GerardM/Prime Ministers of Algeria
2
9715
127263
126415
2026-08-10T21:02:56Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127263
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?from ?to WHERE { ?item p:P39 ?position . ?position ps:P39 wd:Q182762
OPTIONAL { ?position pq:P580 ?from }
OPTIONAL { ?position pq:P582 ?to }
}
|section=
|sort=?from
|sort_order=desc
|one_row_per_item=no
|columns=label:Article,description,P27:Country,?from:Start date,?to:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q133540883|Sifi Ghrieb]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2025-08-28
|
| [[File:Sifi Ghrieb, August 2026.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109784588|Nadir al-Arbawi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2023-11-11
| 2025-08-28
| [[File:Nadir Larbaoui 2023.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96612848|Ayman ibn Abd ar-Rahman]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2021-06-30
| 2023-11-11
| [[File:Aymen-Benabderrahmane-2021 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80100650|Abd al-Aziz Jarad]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2019-12-28
| 2021-06-30
| [[File:Abdelaziz Djerad (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62635974|Sabri Boukadoum]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2019-12-19
| 2019-12-28
| [[File:2019 Comprehensive Test-Ban Treaty Article XIV Conference (48832049572).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20109520|Noureddine Bedoui]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2019-03-11
| 2019-12-19
| [[File:Noureddine Bedoui - 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57613|Ahmad Uyahya]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2017-08-16
| 2019-03-11
| [[File:Ahmed Ouyahia 2011-05-29.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2821166|Abdelmadjid Tebboune]]''
| usombusazwe, IAljiriya
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2017-05-25
| 2017-08-15
| [[File:Abdelmadjid Tebboune (2023) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57901|Abd al-Malek Selal]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2014-04-29
| 2017-05-25
| [[File:Abdelmalek Sellal in Saaadabad Palace.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572799|Youssef Yousfi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2014-03-13
| 2014-04-28
| [[File:Youcef Yousfi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57901|Abd al-Malek Selal]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2012-09-03
| 2014-03-13
| [[File:Abdelmalek Sellal in Saaadabad Palace.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57613|Ahmad Uyahya]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2008-06-23
| 2012-09-03
| [[File:Ahmed Ouyahia 2011-05-29.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q307857|Abd al-Aziz Bilkhadim]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2006-05-24
| 2008-06-23
| [[File:Abdelaziz Belkhadem - 2002 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57613|Ahmad Uyahya]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2003-05-05
| 2006-05-24
| [[File:Ahmed Ouyahia 2011-05-29.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327016|Ali ibn Flais]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2000-08-27
| 2003-05-05
| [[File:Ali Benflis 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q401173|Ahmed ibn Bitour]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1999-12-23
| 2000-08-26
| [[File:Ahmed Benbitour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1371423|Ismail Hamdani]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1998-12-15
| 1999-12-23
|
|-
| ''[[:d:Q1370888|Mokdad Sifi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1994-04-11
| 1995-12-31
|
|-
| ''[[:d:Q1938509|Redha Malek]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1993-08-21
| 1994-04-11
| [[File:Redha Malek.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327019|Belaid Abdesselam]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1992-07-08
| 1993-08-21
| [[File:Belaid Abdesselam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q327010|Sayyid Ahmed Ghazali]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1991-07-05
| 1992-07-08
|
|-
| ''[[:d:Q1371504|Mulud Hamroush]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1989-09-09
| 1991-06-05
|
|-
| ''[[:d:Q282007|Qasdi Mirbah]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1988-11-05
| 1989-09-09
| [[File:Kasdi Merbah young.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q307892|Abd al-Hamid Ibrahimi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1984-01-22
| 1988-11-11
|
|-
| ''[[:d:Q327007|Muhammad ibn Ahmad Abd al-Ghani]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1979-03-08
| 1984-01-22
| [[File:Mohamed Abdelghani 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2679301|Benyoucef Benkhedda]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1961-08-09
| 1962-07-22
| [[File:Benkhedda 19march62.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
ohneqtms9ly4atahuykro7r9d9gdhl4
User:GerardM/Members of the Senate of Zimbabwe
2
9791
127298
127016
2026-08-11T11:04:46Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127298
wikitext
text/x-wiki
This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the Senate of Zimbabwe who was a member twice does not show twice.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295155 }
|section=
|sort=P39/Q21295155/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295155/P580:Start date,P39/Q21295155/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q111313846|Oria Kabayanjiri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313847|Richard Hove]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313848|Rittah Ndlovu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313849|Sheila Mahere]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313850|Sibangilizwe Msipa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313851|Siriro Majuru]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313852|Stefano Mukusha]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313853|Tazvitya Mapfumo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313854|Thabiso Ndlovu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313855|Tobias Matanga]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313857|Virginia Muchengeti]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313858|Vivian Muchicho]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283596|Virginia Muchenje]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283597|Watchy Sibanda]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283842|Annah Shiri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283843|Ashel Sithole]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283844|Clemence Nembire]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283845|Cleveria Chizema]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283846|Daniel Gwenzi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283847|Daster Chisunga]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283848|Enos Masakwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283849|Feleni Chauke]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283850|Fortune Charumbira]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283851|Joseph Mudhe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283852|Mike Musaka]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283853|Milton Ntabeni]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283854|Mtshane Khumalo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283855|Ndabazekhaya Matema]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283857|Nkathazo Siansole]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283858|Nyamayabo Mashavakure]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283859|Rivai Mbaimbai]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283860|Samson Katsande]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283861|Sindalizwe Dube]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283863|Tambudzani Mohadi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283865|Try Manyepa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283866|Vuyani Ndiweni]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283867|Wilson Nebiri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283868|Zama Mkhwananzi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291735|Alice Dube]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291737|Angeline Tongogara]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291738|Annias Mapungwana]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291739|Aplonia Munzverengwi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291740|Bybit Tsomondo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291741|Christine Rambanepasi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291742|Clara Shumba]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291744|Douglas Mwonzora]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Image of Douglas Mwonzora seated in Formal lounge.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111291745|Esnath Rwambiwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291746|Gideon Shoko]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291747|Helen Zivira]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291750|Joseph Madziva]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291751|Joshua Teke Malinga]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291753|Kerina Gweshe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291754|Langton Chikukwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291755|Larry Mavhima]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291756|Maybe Mbowa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291757|Meliwe Phuthi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291758|Mildred Reason Dube]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291759|Molly Ndlovu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291761|Morgan Komichi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291762|Oliver Chidawu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291764|Phyllis Ndlovu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291765|Rejoice Timire]]''
|
| [[IZimbabwe]]
| 2018-08
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291766|Shephered Chengeta Gundu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291767|Sikelela Gumpo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291768|Spinani Hungwe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291769|Tambudzani Moyo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291770|Tapfumanei Wunganayi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291771|Themba Mathuthu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291772|Theresa Maonei Makone]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291774|Tichinani Mavetera]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291775|Voice Chinake]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291776|Watson Khupe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111291777|Witness Bungu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111295117|Shaddy Sai]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313041|Jefta Chindanya]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313199|Phone Madiro]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313735|Agnes Dete]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313737|Edmund Jacob]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313738|Enna Chitsa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313740|Gladys Dube]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313741|Gladys Mabhiza]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313742|Josiah Rimbi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313743|Matson Mpofu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313745|Misheck Chando]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313746|Monica Mustvangwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313747|Obert Gutu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313748|Oriah Kabayanjiri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313749|Rutendo Chikukwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313750|Samuel Tsungirirai]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313751|Stanley Sakupwanya]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313752|Sydney Sekeremayi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313822|Ananias Nyathi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313824|Betty Chikava]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313825|Cephas Chikwanha]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313827|Chiratidzo Gava]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313828|Clarissa Muchengeti]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313829|Dalumuzi Khumalo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313830|Diamond Mumvuri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313832|Edmond Jacob]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313833|Egneti Makono]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313834|Eunice Sandi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313835|Fanuel Bayayi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313836|Forbes Magadu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313837|Grace Dube]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313838|Greenfield Nyoni]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313839|Henry Chikumbiro]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313840|Josephine Moyo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313841|Kantibhai Patel]]''
|
| [[IZimbabwe]]
| 2005-04-12<br/>1985
| 2008-03-28<br/>1990
| [[File:The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu at the Samadhi of Kantibhai Govardhanbhai Patel who had migrated to Zimbabwe in 1961 and rose to become a senator and was elected as Member of Parliament, in Harare, Zimbabwe.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111313842|Leonard Munotengwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313843|Livia Gumbura]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313844|Lot Mbambo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111313845|Mandy Chimene]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q443215|Garfield Todd]]''
|
| [[IZimbabwe]]<br/>[[INyuzilandi]]
|
|
| [[File:Garfield todd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q514464|Simbarashe Mumbengegwi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Simbarashe Mumbengegwi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1399766|Joseph Msika]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Joseph Msika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2011278|Obert Mpofu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3133488|Herbert Murerwa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3274147|John Nkomo]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3369338|Patrick Chinamasa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Patrick Chinamasa.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5017585|Cain Mathema]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Minister Cain Mathema.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5091394|Chenhanho Chimutengwende]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5232494|David Coltart]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:David Coltart.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5238373|David Parirenyatwa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:David Parirenyatwa (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5301822|Douglas Mombeshora]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5340066|Edna Madzongwe]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Edna Madzongwe at the 53rd Commonwealth Parliamentary Conference, in New Delhi on September 22, 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5360562|Elias Mudzuri]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5427612|Faber Chidarikire]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5460278|Flora Buka]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| [[Gibson Sibanda]]
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5576402|Godfrey Chidyausiku]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5622273|Guy Georgias]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5725372|Henry Madzorera]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6217016|Johannes Tomana]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6775305|Martin Dinha]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6848219|Mike Nyambuya]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7088073|Olivia Muchena]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Olivia muchena.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7146962|Patrick Kombayi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7317489|Reuben Marumahoko]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7412244|Samuel Mumbengegwi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7412644|Samuel Sipepa Nkomo]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7447116|Sekai Holland]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Sekai Holland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7550235|Sobusa Gula-Ndebele]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7660136|Sydney Sekeramayi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7936864|Vitalis Zvinavashe]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8003386|Willard Chiwewe]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| [[Thokozani Khuphe]]
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Thokozani Khuphe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16011177|Jeremiah Chirau]]''
|
| [[IZimbabwe]]<br/>''[[:d:Q217169|Rhodesia]]''
|
|
| [[File:Internal Settlement.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16091552|Naison Ndlovu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16136022|Morgan Femai]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16733075|Tracy Mutinhiri]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16866539|Simon Khaya-Moyo]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16886031|Lutho Tapela]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20872132|Prisca Mupfumira]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Prisca Mupfumira - 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25697807|Kumbirai Kangai]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
| [[File:Independence Day Celebrations at the Ambassador's Residence, Harare, Zimbabwe. Guests at the function included Deputy Speaker of Parliament, Kumbirai Kangai.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85118775|Monica Mutsvangwa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94704254|Jock Alves]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107534597|Bekithemba Mpofu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111281646|Getrude Chibagu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111281682|Lovemore Matuke]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111281756|Tendayi Makunde]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282851|Annah Rungani]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282876|Lwazi Sibanda]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282883|Miriam Chikukwa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282888|Sabina Thembani]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282889|Sibusisiwe Budha]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111282890|Sikhanyisiwe Mpofu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283546|Address Matiirira]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283547|Agnes Sibanda]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283548|Alice Chimbudzi]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283549|Alma Mkhwebu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283551|Alphina Juba]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283552|Angelina Masuku]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283554|Charles Tawengwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283555|Damian D. E. Mumvuri]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283556|Dorothy Tholakele Khumalo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283557|Dzikamai Calisto Mavhaire]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283558|Farirai Ethel Mabhungu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283559|Grace Tsitsi Jadagu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283560|Herbert M. Sinampande]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283561|Jaison Max Korerai Machaya]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283562|James Makore]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283563|Jane Chifamba]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283564|Jenia Manyeruke]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283565|Josiah D. Hungwe]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283566|Joyce Ndhlovu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283567|Judith Mawire]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283568|Keresina Chabuka]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283569|Lilian Timveos]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283571|Martha Muronzi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283572|Matson M. Hlalo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283573|Medelina Bhebhe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283574|Michael Norman Carter]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283575|Mike M. Byton]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283576|Misheck Marava]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283577|Mlotshwa Sithembile]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283578|Molly Mkandla]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283579|Monicah Mavhunga]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283580|Morgen Komichi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283581|Muhlava Otilia Maluleke]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283582|Patrick Chitaka]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283583|Rorana Muchihwa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283584|Rosemary Goto]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283585|Rosemary Nyathi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283586|Ruth Mafoko Labode]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283587|Shuvai Ben Mahofa]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283588|Siphiwe Ncube]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283590|Tapera Machingaifa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283592|Thokozile A. Mathuthu]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283594|Tsitsi Veronica Muzenda]]''
|
| [[IZimbabwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111283595|Violet Moeketsi]]''
|
|
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
gfak4tqy6dzcstdel2cwwsh7i04plpx
User:GerardM/Members of the Parliament of Uganda
2
9949
127290
127013
2026-08-11T09:24:02Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127290
wikitext
text/x-wiki
This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the Parliament of Uganda who was a member twice does not show twice.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21296005 }
|section=
|sort=P39/Q21296005/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21296005/P580:Start date,P39/Q21296005/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q7328008|Richard Nduhura]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7329499|Richard Todwong]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7365019|Ronald Kibuule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kibuule, Ronald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7367874|Rose Namayanja]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006-05
| 2016-02
|
|-
| ''[[:d:Q7368409|Rosemary Najjemba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7378868|Rukiya Chekamondo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7383142|Ruth Nankabirwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7403915|Saleh Kamba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7407448|Engola Sam]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7417487|Sandy Stevens Tickodri-Togboa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7422470|Sarah Kataike]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kataike, Sarah Ndoboli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7422653|Sarah Opendi Achieng]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Achieng Sarah Opendi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7452728|Serapio Rukundo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7459446|Sezi Mbaguta]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7518558|Simon D'Ujanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7518688|Simon Ejua]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7519223|Simon Lokodo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lokodo simon.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7608889|Stephen Chebrot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Chebrot Stephen Chemoiko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635964|Sulaiman Kyebakoze Madada]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7659743|Syda Bbumba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bbumba Syda Namirembe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7686751|Tarsis Kabwegyere]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7781207|Thembo Nyombi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7815151|Butime Tom]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Butime Tom Ateenyi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7838817|Tress Bucyanayandi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bucyanayandi Tress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7900065|Urban Tibamanya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Urban Tibamanya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7927031|Victoria Sekitoleko]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Victoria Sekitoleko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931970|Vincent Nyanzi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7983291|Werikhe Kafabusa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8023150|Wilson Muruuli Mukasa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mukasa Muruuli Wilson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8069664|Zerubabel Nyiira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15993247|Stephen Mallinga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mallinga Stephen Oscar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16145569|Muhwezi Jim Katugugu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Muhwezi Jim Katugugu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16148125|Charles Angina]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16186361|Mbabazi Jacqueline]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16186459|Rwamirama Bright Kanyontore]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Rwamirama Bright Kanyontore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16187230|Hope Mwesigye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16193010|Kamanda Bataringaya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kamanda, Cos Bataringaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16194600|Dorothy Samali Hyuha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Dorothy Hyuha (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16194624|Kakooza James]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kakooza James.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16194683|Mbadi Wilson Mbasu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mbadi Mbasu Wilson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16196528|Evelyn Kaabule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kaabule, Evelyn Naome Mpagi N.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16200545|Jennifer Namuyangu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namuyangu Kacha Jenipher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16203636|Abraham Byandaala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byandala Abraham James.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16203647|Musasizi Henry Ariganyira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Musasizi Dec 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727764|Loyce Biira Bwambale]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16730446|Ssemwanga Joseph]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16745020|Stanislaus Okurut]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16751154|Phillip Wafula Ogutu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16875907|Baryomunsi Chris]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006
|
| [[File:Chris Baryomunsi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17020396|Oliver Wonekha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18353895|Kavuma Samuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Sam Kavuma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683782|Concy Aciro]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18685795|Drito Martin Andi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Drito Martin Andi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18764172|Judith Babirye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Judith-babirye.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18977763|Jaberi Bidandi Ssali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Jaberi Bidandi Ssali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19276819|Cecilia Ogwal]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1994<br/>2011
| 2006<br/>2016
| [[File:Atim Ogwal Cecilia Barbara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19364579|Sam Otada]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19609598|Evelyn Anite]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Anite Evelyn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609616|Gabriel Ajedra Aridru]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ajedra Gabriel Gadison Aridru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19666374|Vincent Ssempijja]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19666505|Mariam Nalubega]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19667631|Tumwesigye Elioda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Elioda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19667761|Innocent Oula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Innocent Oula.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668408|Adison Kakuru]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19668441|Ibrahim Ssemujju Nganda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ssemujju Ibrahim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668599|Beti Kamya-Turwomwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Beti Kamya 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19892030|Shem Bageine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19893338|Philemon Mateke]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19893521|Mike Mukula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:AF6A9993.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20127943|Mugira James]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mugira James.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20684666|Nandala Mafabi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nandala Mafabi Nathan James.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20684950|Florence Nebanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nebanda Andiru Florence.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20810576|Dora Byamukama]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21032193|Wanyoto Lydia Mutende]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Acting Head of AMISOM, Hon. Lydia Wanyoto-Mutende gives her speech during a press briefing held in AMISOM base camp Mogadishu Somalia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21062725|Patrick Mutono]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mutono Patrick Lodoi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22007122|Bakireke Nambooze Betty]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Betty Nambooze.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24565103|Dennis Galabuzi Ssozi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24565843|Sam Cheptoris]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Cheptoris Sam Mangusho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24565855|Monica Azuba Ntege]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24565886|Baltazar Kasirivu-Atwooki]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kasirivu, Atwoki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572355|Kevinah Taaka Wanaha Wandera]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572616|Aceng Jane Ruth Ocero]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
| [[File:Ugandan Health Minister Dr. Jane Aceng (37922701691).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572619|Betty Amongi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon Betty Amongi Ongom WE4D Launch WE4D Launch 2024-306 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572620|Florence Nakiwala Kiyingi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572629|Abdul Nadduli]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572632|William Byaruhanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572633|Esther Mbulakubuza Mbayo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mbayo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572652|Kwiyucwiny Grace Freedom]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kwiyucwiny Grace Freedom.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572655|Joyce Moriku]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Moriku Joyce Kaducu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572657|Maganda Julius Wandera]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Maganda Julius Samia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572671|Ntabazi Harriet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572683|Moses Kizige]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572701|David Karubanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Karubanga David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572708|Joy Kabatsi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572730|Ruth Achieng]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572733|Namuganza Persis Princess]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namuganza Persis Princess.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572738|Mary Goretti Kitutu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kitutu Mary Goretti Kimono.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572740|Christopher Kibanzanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572753|Rosemary Seninde]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Rosemary Seninde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572755|Benna Namugwanya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105956689|Juliet Kakande Nakabuye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nakabuye Juliet Kakande.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105956858|Asiimwe Florence Akiiki]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Florence Asiimwe Akiiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105958189|Molly Musiime Asiimwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Asiimwe Musiime Molly.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105958498|Medius Kaharata Natukunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105962114|Prossy Akampurira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akampurira Prossy Mbabazi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105962427|Mukhaye Miriam]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mukhaye Miriam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105962464|Juliet Kyinyamatama Suubi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105962932|Atyang Stella]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atyang Stella.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105963047|Nambooze Teddy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nambooze Teddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105963103|Nakazibwe Hope Grania]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nakazibwe Hope Grania.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105964879|Annet Nyakecho]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105964981|Acom Alobo Joan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Acom Joan Alobo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105965184|Gorreth Namugga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namugga Gorreth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105965226|Shartsi Musherure Kuteesa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Musherure Shartsi Nayebare Kutesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105965509|Kevin Ojinga Kaala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kaala Kevin Ojinga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105965895|Santa Okot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Okot Santa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105965987|Abeja Susan Jolly]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Abeja Susan Jolly.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966087|Zomura Manezo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105966150|Judith Peace Achan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Achan Judith Peace.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966258|Josyline Kamateneti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kamateneti Josyline.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966331|Kabasharira Naome]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kabasharira, Naome.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966392|Anne Mary Kobugabe Tumwine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Tumwine Anne Mary.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966555|Faith Nakut]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105966644|Sarah Kayaki Netalisile]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kayagi Sarah Netalisire.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966714|Margret Okunga Makoha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105966758|Zawedde Victorious]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Zawedde Victorious.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105966807|Sylvia Vicky Awas]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105966841|Achia Remigio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Achia Remigio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106028285|Mwiru Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mwiru Paul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106139107|Aber Lillian]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Aber Lillian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106263496|Christine Ayo Achen]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106338475|Margaret Rwabushaija]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106351056|Turyahikayo Kebirungi Mary Paula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106368814|Aogon Silas]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Silas Aogon.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106401908|Apolot Christine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Christine Apolot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106452769|Birungi Carolyn Nanyondo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106612689|Irene Linda Mugisha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Linda Irene.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107169463|Kiryowa Kiwanuka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kiryowa Kiwanuka, ca. 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107337069|Orone Derrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Derrick Orone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107380106|Sebamala Richard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon. Richard Sebamala.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108127346|Ocan Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ocan Patrick.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108140312|Olanya Gilbert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Olanya Gilbert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108140336|Akol Anthony]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akol Anthony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108336637|Moses Okot Jr]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Hon. Bitek Junior.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108367147|Silwany Solomon]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Silwany Solomon.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108367160|Nambeshe John Baptist]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nambeshe John Baptist.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108538175|Migadde Robert Ndugwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Migadde Robert Ndugwa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108760136|Moses Ogwal]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Ogwal Moses Goli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108782015|Ojara Martin Mapenduzi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ojara Martin Mapenduzi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109974085|Babirye Milly Babalanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110065116|Kambale Ferigo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kambale Ferigo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110078450|Ayume Charles]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110897671|Okumu Gabriel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110933856|Mugabi Muzaale Martin Kisule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111049857|Lugoloobi Amos]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lugoloobi Amos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111094449|Guma David Gumisiriza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111094566|Godfrey Pereza Ahabwe]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2001
| 2011
|
|-
| ''[[:d:Q111180419|Nakawuki Susan Nsambu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111180875|Mugasa Grace Mary]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Grace-mary-mugasa-21.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111181361|Oleru Huda Abason]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Oleru Huda Abason.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111322940|Kaboyo Alice]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111325662|Magode Ikuya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111439647|Nangoli Gerald]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nangoli Gerald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111442160|Wilfred Niwagaba]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
|
|-
| ''[[:d:Q111462677|Joy Ruth Acheng]]''
|
| [[IYuganda]]<br/>[[IKhanada]]
|
|
| [[File:Acheng Joy Ruth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111530547|Nyamutoro Phiona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Phiona Nyamutooro 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111530895|Kanushu Laura]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kanushu Laura.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111685296|Zambaali Bulasio Mukasa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Zambaali BulasioMukasa11.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113130474|Ongalo-obote Clement Kenneth]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113130510|Byamukama Fred]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113130513|Kabuye Kyofa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113130517|Mayanja Sam]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113376149|Mathias Mpuuga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2010
| 2026
| [[File:Mathias Mpuuga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q115300765|Ngompek Linos]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116547881|Beatrice Kiraso]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2006
|
|-
| ''[[:d:Q116602976|Anthony Okello]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116603638|Angwech Colline]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116603765|Aguti Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116604516|Eunice Otuko Apio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116604844|Beatrice Amongi Lagada]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
| 2016
|
|-
| ''[[:d:Q116605534|Silvia Akello]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q116638520|Godfrey Taire Idhwege]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2001
|
|-
| ''[[:d:Q116638598|Festo Higiro Semajege]]''
|
|
| 1989
| 1996
|
|-
| ''[[:d:Q123135788|Bright Tom Amooti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bright Tom Amooti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123483135|Barugahara Balaam]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Balaam Barugahara Ateenyi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q124145192|Okiding Sam]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:ATMIS Force Commander, Lt. Gen. Sam Okiding Portraits.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q124217918|Omara Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124984566|Nsamba Patrick Oshabe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q125338138|Akumu Catherine Mavenjina]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akumu Catherine Mavenjina.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125750508|Namutaawe Joan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namutaawe Joan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q126923451|Masaba Karim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130378109|Kiwanuka Sulaiman]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:KIWANUKA SULAIMAN BOBI.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130609161|Opio Samuel Acuti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130609323|Obong Vincent Shedrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130616395|Acon Julius Bua]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130626637|Ocen Geoffrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130742217|Paul Kwizera Bucyana]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130742354|John Nizeyimana Kamara]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130742642|Niyonsaba Alex]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130742745|Kwizera Eddie Wa-gahungu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130750970|Nicholas Thadeus Kamara]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131192031|Teira John]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Honourable John Teira.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q132129979|Geoffrey Mutiwa]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
|
|-
| ''[[:d:Q133272910|Luyimbazi Nalukoola Elias]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Luyimbazi Elias Nalukoola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q133502704|Betty Muzanira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133889680|Birungi Annet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134623203|Byamukama Rogers]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134732645|Godfrey Kabbyanga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
|
|-
| ''[[:d:Q135479058|Byanyima Nathan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byanyima Nathan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q135733866|Nkunyingi Muwada]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nkunyingi Muwada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q135981027|Wakooli Godfrey Matembu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Wakooli Godfrey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136659891|Kyarikunda Loydah Twinomujuni]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682385|Tibasiimwa Joram Ruranga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682386|Simon Peter Opolot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682387|Ayoo Tonny]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
|
| [[File:Ayoo Tonny.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682452|Henry Maurice Kibalya]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Kibalya Henry Maurice.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682453|Wilson Kajwengye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kajwengye Twinomugisha Wilson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682531|Simon Peter Wokorach]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Wokorach Simon Peter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682532|Lubega Bashir Ssempa]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Lubega Bashir Ssempa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682546|Alex Bakunda Byarugaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682547|Achayo Juliet Lodou]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682548|Kirumira Hassan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682549|Tebandeke Charles]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682572|Komol Joseph Midi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682575|Twinomujuni Francis Kazini]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682581|Waako Joy Peggy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682582|Midius Natukunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Natukunda Midius.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682587|Grace Aulo Mbabazi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682588|Janat Akorimoe Akech]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682593|Katabaazi Francis Katongole]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Katabaazi Francis Katongole.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136682624|David Kaggwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682647|Beatrice Akello]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
|
|-
| ''[[:d:Q136682664|Lokwang Hillary]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lokwang Hillary.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136767424|Kawalya Abubaker]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kawalya Abubaker 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136768743|Ssentayi Muhamad]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Ssentayi Muhamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136768744|Sanon Nadeeba Bwiire]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
|
|-
| ''[[:d:Q136768745|Sam Otukol]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
| 2026
| [[File:Otukol Sam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136910579|Ssewungu Joseph Gonzaga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ssewungu Joseph Gonzaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136932628|Kayogera Yona]]''
|
|
|
|
| [[File:Kayogera Yona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136956452|Kagabo Twaha Mzee]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kagabo Twaha Mzee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q136956453|Ssejjoba Isaac]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ssejjoba Isaac.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137821107|Josephat Tumwesigye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137823179|Musisi George]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137856119|Muyonjo Hussein]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137885754|Maseruka Robert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988497|Nakku Fiona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988549|Nassolo Eugenia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988626|Wembabazi Beatrice]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988651|Namulondo Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988668|Namatovu Mastula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988692|Arinaitwe Jeniva]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137988728|Mushabe Rujoki Ruth]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137989675|Nabawanuka Sumayah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137990597|Akifeza Grace Ngabirano]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137990706|Amongin Jane Frances Okili]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991018|Nabirye Annet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991249|Namatende Eunice]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991346|Tibyaze Peace]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991462|Lanyero Christine Awany]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991609|Muhooza Desire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137991682|Tanna Shyam Jay]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137992940|Lwansasula Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137993092|Khalayi Peace]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137993222|Nanzala Metrine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137993385|Mafabi Asha Nabulo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137993772|Pamela Annet Kirungi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137994155|Atukunda Rebecca]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137994254|Enid Origumisiriza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137994327|Onzima Phiona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137995601|Ibaseret Josephine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137996361|Kabarokole Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137996715|Ayoo Janeth Phoebe Obol]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137996942|Ntale Nsereko Madina]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137997004|Khainza Agnes Shiuma]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137999672|Loyda Kyarikunda Twinomujuni]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137999857|Joyo Harriet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137999916|Auma Janet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138000223|Mariam Seif]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138000596|Pedun Josephine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138001320|Acom Esther]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138001597|Harriet Nalweende]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138001782|Harriet Anyimo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138003607|Ninsiima Evelyne]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138006535|Namubiru Rwabushaija Margaret]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138024590|Nameere Justine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138028929|Kanyesigye Mercy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138127827|Alinaitwe Sylvia Tumuheirwe]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138127838|Jeniva Arinaitwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138132307|Kibaaju Charity Kamuhanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161330|Sarah Nanyonga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161331|Prossy Nanyonga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161332|Resty Nanyonga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161334|Brenda Aciro]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161336|Betty Aciro]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161337|Janet Chebet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161339|Prossy Namusisi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161340|Sarah Nabirye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161342|Ruth Namutaawe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161343|Sarah Akol]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161345|Brenda Achieng]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161346|Prossy Katusiime]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161349|Hellen Kyomugisha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161350|Sarah Tumwine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161351|Q138161351]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161352|Joan Kansiime]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161354|Prossy Kabugho]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161355|Janet Kyaligonza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161356|Ruth Kyomugisha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138161357|Grace Nyakato]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138329157|Kasirye Nganda Ali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138329379|Bukenya Michael Iga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138457142|Komakech Christopher]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Komakech Christopher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q138460898|Lugwar Benson]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138504850|Jalameso Fred]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138515252|Ediau Samuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138539067|George Didi Bhoka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon.Bhoka Didi George at Uganda Parliament July 2025.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q138577188|Lukyamuzi David Kalwanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lukyamuzi David Kalwanga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q138583087|Kyeyune Ivan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138650715|Obong Peter Acuda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138660954|Kasule Ismail]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138751304|Acan Joyce Okeny]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Acan Joyce Okeny.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q138751314|Lenia Charity Kevin]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138751316|Mutasingwa Diana Nankunda Kagyenyi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138819084|Lilian Nakate]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q139554750|Aayoo Joyce Makamoe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554774|Acamfua Topista]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554775|Acheng Sandra]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554776|Achia Cathy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554778|Achia Lokiru Gabriel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554779|Achola Catherine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554780|Adidwa Abdu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554781|Adome Francis Lorika]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554782|Aeku Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554783|Agaba Gilbert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554784|Ahebwa Wilber Manyisa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554785|Aine Godfrey Kaguta]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554786|Ajilo Maria Gorretti Elogu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554787|Akorikin Francis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554788|Akoth Angella Nzokire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554789|Akugizibwe Aled Ronald]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554790|Alenyo Marshall Godfrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554791|Alero Tom Aza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554792|Alioni Yorke Odria]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554793|Alyela Denis Omodi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554794|Amaniyo Draville Sheilah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554795|Amanya Cohen Kyampene]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554796|Angura Fredrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554797|Anyango Janet Hope]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554798|Ariko Herbert Edmund Okworo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554799|Arinaitwe Rwakajara Katambuka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554800|Aseera Stephen]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554803|Attan Okia Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554804|Atugonza Allan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554805|Atuhwereire Arthur Kazoora]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554806|Atukunda Rebecca Mubangizi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554807|Atwijukire Boaz]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554808|Atwijukire Dan Kimosho]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554810|Ayagalachi Jamali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554812|Ayepa Michael]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554814|Baatom Ben Koryang]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554815|Babanga Wilfred Erima]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554816|Babula Noel Kataike Matilda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554817|Bagoole Ngobi John]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554818|Bahireira Sylivia Tumwekwase]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554819|Bakashaba Christopher]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554820|Banya Emmanuel Natal]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554822|Baseke Fred]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554824|Batuwa Timothy Lusala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554825|Bazaanya Matayo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554827|Begiira Samuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554828|Begumisa Protazio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554829|Biara Emmanuel Wepukhulu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554830|Bingi Patrick Nyanzi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554832|Bisaso Abdul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554833|Byuma Oswald Dez]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554834|Cadet Benjamin]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554835|Challa Elma Kapel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554836|Chandia Benadette Kodili]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554837|Chemonges William]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554838|Cheutich Rufina]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554839|Dramviku Eric Sabiti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554840|Echodu David Calvin]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554841|Edakasi Alfred Elalu-olale]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554843|Edopu Peter Edeku]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554844|Ekoro Alex Irukan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554845|Elem Leo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554846|Emaju Peter Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554847|Eron Tonny]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554848|Etilu Margaret]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554849|Ezama Siraji Brahan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554850|Fungaroo Kaps Hassan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554851|Gashaija Shyaka Steven]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554852|Goire Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554853|Gonyi David Robert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554854|Habyara Fortunate]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554856|Ibaseret Josephine Nkibs]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554857|Ibrahim Ibrahim Aisu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554858|Ikiriza Knight]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554859|Ilukol Emmanuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554860|Isamat Abraham]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572836|Adrian Tibaleka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572839|Aggrey Bagiire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bagiire Aggrey Henry.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572841|Kyeyune Haruna Kasolo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572842|Ismael Orot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24668795|Peace Mutuuzo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mutuuzo Peace Regis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24851611|Frederick Ngobi Gume]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Frederick Ngobi Gume (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24851613|Godfrey Kiwanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Godfrey Kiwanda (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24851618|Kania Obiga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Obiga Kania.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24851651|Charles Engola]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Okello Charles Patrick Engola Macodwogo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24896277|Herbert Kabafunzaki]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25755641|Felix Kulayigye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27688647|Nabilah Naggayi Sempala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27973946|Oboth Marksons Jacob]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Oboth Marksons Jacob.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28136300|Kirya Balaki Kebba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29618018|Alex Ruhunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ruhunda Alex.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29898231|Vincent Woboya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29913996|Andrew Baryayanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Baryayanga Andrew Aja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29917557|Paul Amoru]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29947195|Otto Edward Makmot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29963755|Michael Tusiime]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Tusiime.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30070354|Mariam Naigaga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mariam naigaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30091390|Allan Ssewanyana]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Allan Ssewanyana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30110261|Akugizibwe Lawrence]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30150061|Richard Gafabusa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Gafabusa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30228752|Deo Rwabiita]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30234278|Daudi Ochieng]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30302621|Jack Sabiiti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Jack Sabiiti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30323559|Sam Bitangaro]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30323636|Byibesho Sam]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byibesho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30323658|Jacklet Atuhaire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atuhaire.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30323685|Boaz Ninsiima]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ninsiima Boaz Kasirabo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30899710|Jastine Ayebazibwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30945317|Rosemary Tumusiime]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31153326|Ismail Ogama]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31213353|Moses Adome]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q32538609|Rwakimari Beatrice]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q32540570|Paulson Luttamaguzi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Luttamaguzi Semakula Paulson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q33125043|Kassiano Wadri]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q33978057|John Bosco Ikojo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ikojo John Bosco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q34345403|Mulongo Simon]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Simon Mulongo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q36490457|Okin Ojara]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Okin P.P Ojara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q36824970|Lawrence Mangusho]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mangusho EBB 278.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q37122067|Emma Boona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:HON.BOONA EMMA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q38587500|Kiiza Andrew Namitego Kaluya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Andrew Kaluya Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39059042|Augustine Nshimye]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q39073765|Isaac Mulindwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Isaac Mulindwa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40729759|Agaba Peter]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41693469|Nawe Molly Kamukama]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41768539|Agnes Atim Apea]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atim Agnes Apea.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42122025|Doreen Amule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42664267|Winnie Kiiza]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006
| 2021
| [[File:Winnie Kiiza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42759362|Angelline Osegge]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42820085|Adeke Anna Ebaju]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Adeke Anna Ebaju.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42868219|Grace Tubwita]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43267627|Joy Atim]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q43375707|Akello Lucy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akello Lucy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44231567|Lillian Nakate]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47130307|James Makumbi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50146409|Florence Alice Lubega]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51844074|Hellen Kahunde]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kahunde Helen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52615829|Nabakooba Judith Nalule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Judith Nabakooba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q53707363|Jacqueline Amongin]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Honorable Jacqueline Amongin (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54224710|Ssebugwawo Joyce Juliet]]''
| usombusazwe, IYuganda
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Joyce Nabbosa SSsebuggwawo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54233287|Agnes Nandutu]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Nandutu Agnes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54233867|Victoria Mwaka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54874973|Ibrahim Abiriga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2018-06-08
|
|-
| ''[[:d:Q55583703|Joyce Mpanga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2001
| [[File:Hon. Joyce Mpanga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55584067|Sylvia Rwabogo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56043365|Aol Betty Ocan]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006
| 2026
| [[File:Betty Aol Ocan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56949745|Sylvia Nayebale]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nayebale Sylvia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57824490|Rosette Kajungu Mutambi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57825185|Sheila Mwine Kabaije]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57825198|Adoa Hellen Abeku]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Adoa Hellen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57825270|Molly Lanyero]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57825400|Nabayiga Idah]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016<br/>2026-07-08
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q57825425|Tophace Kaahwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kaahwa, Tophace Byagira.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57826830|Margaret Komuhangi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Komuhangi Margaret.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57828013|Lilly Adong]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57828421|Ajilo Elogu Maria Goretti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57828565|Ababiku Jesca]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Ababiku Jessica 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57828964|Achiro Lucy Otim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57829630|Alum Santa Sandra Ogwang]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
| [[File:Alum Santa Sandra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57829781|Margaret Aachilla Aleper]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Aleper, Margaret Achilla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57830246|Alyek Judith]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
| [[File:Alyek Judith.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58003275|Evarlyne Buregyeya Asiimwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58003644|Avur Jane Pacuto]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Avur Jane Pacuto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58003789|Awor Betty Engola]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Awor Betty Engola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58041073|Anyakun Esther Davinia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Esther Davinia Anyakun.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58041343|Rama Jacqueline Aol]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58041487|Rose Atima Ayaka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58042010|Margaret Baba Diri]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Baba Diri Margaret.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58042319|Babirye Kityo Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58042467|Mary Babirye Kabanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58042684|Veronica Babirye Kadogo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Babirye Veronica Kadogo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60467181|Among Anita Annet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Anita Annet Among.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60643201|Abigaba Cuthbert Mirembe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Abigaba Cuthbert Mirembe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60745744|Basil Kiiza Bataringaya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Basil Kiiza Bataringaya, 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61642687|Zaake Francis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Francis Zaake.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61662345|Flavia Byekwaso]]''
|
|
|
|
| [[File:Brig. Gen Flavia Byekwaso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139753935|Businge Joab]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Businge Joab.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139754316|Biyika Lawrence Songa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Biyika Lawrence Songa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139763956|Byakatonda Abdulhu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byakatonda Abdulhu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139764000|Byamukama Nulu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byamukama Nulu Joseph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780066|Chelangat Alinga Solomon]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Chelangat Alinga Solomon.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780080|Chemaswet Abdi Fadhil Kisos]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Chemaswet Abdi Fadhil Kisos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780114|Afidra Ronald Olema]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Afidra Olema Ronald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780160|Akamba Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akamba Paul Busiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780202|Aleper Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Aleper Moses.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780242|Nsabimana Paul Asaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Paul Asaba Nsabimana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139780260|Aseera Stephen Itaza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139780288|Asiimwe Enos Kinywamachunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139782548|Atima Jackson Lee Buti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atima Jackson Lee Buti, Arua Central Division, Arua City (NRM).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139782619|Baka Stephen Mugabi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Baka Stephen Mugabi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139782798|Ekanya Geofrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ekanya Geofrey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139782828|Ekudo Tom Julius]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ekudo Tom Julius.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139960285|Wakabi Pius]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139962576|Basajjassubi Nsereko Charles Kawuma]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139962611|Rugumayo Edson]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140067981|Kasajja George Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140167514|Asiimwe Jonard]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140722063|Musinguzi Yona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Musinguzi Yona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q140930641|Ali Siraj]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930655|Bassajja Iddi]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930656|Mukalazi Amina]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930657|Mulondo Cissy]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930658|Mwesigwa Mathias]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930659|Namara Dennis]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930660|Ongu Tar James]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930661|Opolot Isiagi Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930662|Tukahirwa James Hunter Byenjeru]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q140930663|Tumusiime John Bosco]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554861|Isingoma Patrick Mwesigwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554862|Ismail Muhammad Lomwar]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554863|Itungu Sarah Masereka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554864|Kabaasa Balaba Bruce]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554865|Kabanda David]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554866|Kabanda Minsa Nabbengo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554868|Kaheeru Vincent Freedom]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554869|Kahima Moses Mugabe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554870|Kajwengye Twinomugisha Wilson]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554871|Kaka Lubega Ismail Uthuman]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554873|Kakooza Joseph]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554874|Kalenzi Victor]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554875|Kampanya Abdu Swaibu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554877|Kanaabi Jimmy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554878|Kangwagye Stephen Rwakanuma]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554879|Kankunda Amos Kibwika]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554880|Kansiime Annah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554881|Kapyagon Brian]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554882|Kariisa Johnbosco Koy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554883|Karim Musa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554884|Karubanga Jacob Ateenyi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554885|Karuhanga Gerald Kafureeka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554887|Kasigwa Gerald Bihemaiso]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554889|Kasukaali Methuselah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554890|Kateshumbwa Dicksons]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554891|Katooko Sylvia Damba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554892|Katushabe Doreen Birungi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554893|Katusiime Adrine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554894|Katusiime Jovia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554895|Kenan Opio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554896|Kiconco Katabaazi Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554897|Kiirya Grace Paddy Wanzala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554898|Kiiza Kenneth Nyendwoha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554899|Kikabi Edward]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554900|Kinalwa James]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554901|Kinobere Herbert Tom]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554902|Kiruluuta Yusuf Junior Nkerettanyi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554903|Kisa Stephen Bakubalwayo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554904|Kisekka Salim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554905|Kitanywa Sowedi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554906|Kiti Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554907|Kitiyo Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554908|Kiwanuka Abdallah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554909|Kiwanuka Keefa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554910|Kiyimba Emmanuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554911|Kizza Hakim Sawula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554913|Komol Joseph Miidi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554914|Kugonza Emely]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554915|Kungu Samuel Bamuteeze]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554916|Kuteesa Mary Kamuli]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554917|Kuteesa Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554918|Kyarampe Rebecca]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554920|Kyogabiirwe Jackie Muganda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554921|Lakisa Mercy Faith]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554922|Linda Irene]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554923|Locap Peterkhen]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554924|Logose Sarah Annet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554925|Lokii John Baptist]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lokii John Baptist.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139554926|Lokoru Albert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554927|Lokoru Stephenson Yoyo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554928|Lokubal Emma]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554930|Loluk Fidelis Logwee]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554931|Longoli Simon Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554932|Lubega George Willy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554933|Lubowa Ssebina Gyaviira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554934|Lugoloobi Willy Bageyente]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554936|Lule Eria Erick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554942|Maala Zahrah Luyirika]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554946|Makumbi Henry Kamya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554947|Malinga Isaac Maikut]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554948|Masaba Muhamood Mutenyo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554949|Masiko Henry Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554950|Matembu Chriss Wataka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554952|Matovu Emmanuel Magoola]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554954|Mayanja Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554955|Mbalibulha Christopher Kibanzanga Taban]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554956|Meeme Sylivia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554958|Modoi Isaac]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Modoi Isaac.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139554959|Monday Julius Rude]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554960|Mpaata Salleh]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554961|Mpindi Bumali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554962|Mubangizi Dedan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554963|Mudiobole Abedi Nasser]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554964|Mudukoi Fred Oduchu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554965|Mugabe Robert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554966|Muhenda Ronald]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554967|Mujungu Jennifer K]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554968|Mujuni Asensio Maari]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554969|Mukiibi Eriasa Sserunjogi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554971|Mulemya Ismail Sowed]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554972|Mulindwa David Isimbwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554973|Musa Noah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554974|Musanje Moses]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554975|Musila John]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554976|Mutebi Benard Mugoya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554977|Mutego Ronard Hangujja]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554978|Mutekanga Zadock]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554979|Muzaid Khemis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554981|Nabadduka Annet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554984|Nagujja Judith]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61696432|Susan Lakot]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62060614|Zaitun Driwaru]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62067646|Veronica Isala Eragu Bichetero]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62067701|Pamela Nasiyo Kamugo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kamugo Pamela Nasiyo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62068243|Elizabeth Beikiriize Karungi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Karungi, Elizabeth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62099508|Susan Amero]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
| 2026
| [[File:Amero Susan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62099975|Loy Katali]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q62100202|Katushabe Ruth]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62100397|Oliver Katwesigye Koyekyenga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Katwesigye Oliver Koyekyanga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62100579|Pauline Kemirembe Kyaka]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
| [[File:Kemirembe Pauline Kyaka.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62100890|Grace Kesande Bataringaya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kesande Grace Bataringaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62129102|Caroline Kamusiime]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kamusiime Caroline.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62129115|Naome Kibaaju]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kibaaju Naome.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62129125|Noeline Kisembo Basemera]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kisembo Basemera Noeline.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62129153|Agnes Kunihira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Abwoli Kunihira Agnes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62129175|Lowila Cd Oketayot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62129230|Margaret Mbeiza Kisira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62129269|Mirembe Lydia Daphine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62129326|Mutonyi Rose Masaaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62480234|Stella Namoe Nyomera]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Barnabas Nawangwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62480909|Julie Mukoda Zabwe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62481397|Nabbanja Robinah]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
|
| [[File:Robinah Nabbanja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62487344|Najjuma Sarah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Najjuma Sarah.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63228590|Beatrice Byenkya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63249359|Odonga Otto]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63314320|Gad Gasatura]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64495988|Ameede Agnes]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ameede Agnes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64757636|Magogo Moses Hassim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Moses Magogo Photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65013902|Ndeezi Alex]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65984578|Catheline Ndamira Atwakiire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atwakiire Catheline Ndamira.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q67080123|Everlyn Chemutai]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Chemutai Everlyn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q67080169|Mukisa Robina Hope]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q67500811|Margaret Lamwaka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lamwaka Margaret.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q67501169|Lamwaka Catherine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lamwaka Catherine 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77586230|Francis Takirwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84558223|Ogwang Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Peter Ogwang (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84702556|Denis Obua]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021<br/>2016
| 2026<br/>2021
| [[File:Obua Denis Hamson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84755125|Kafuuzi Jackson Karugaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kafuuzi Jackson Karugaba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89370497|Rose Kabagyeni]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2021
|
|-
| ''[[:d:Q89876044|Mawanda Michael Maranga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mawanda Micheal Maranga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90805964|Hellen Grace Asamo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Asamo, Hellen Grace.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90914975|Safia Juuko Nalule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90916518|Sekindi Aisha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Sekindi Aisha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90920801|Rosemary Nauwat]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
| 2016
|
|-
| ''[[:d:Q90923330|Bigirwa Norah Nyendwoha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bigirwa Norah Nyendwoha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90924025|Milly Mugeni]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90926112|Christine Nakwang Tubo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nakwang Christine Tubo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90927411|Baguma Spellanza Muhenda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90929827|Osoru Mourine]]''
|
|
|
|
| [[File:Osoru Mourine.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90931389|Sarah Nakawunde]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90932356|Anifa Bangirana]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bangirana Anifa Kawooya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90932931|Kaliisa Jovrine Kyomukama]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
| 2021
| [[File:The Honourable Jovrine Kyomukama Kaliisa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90934802|Nankabirwa Ann Maria]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95451495|Mwine Mpaka Rwamirama]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mwine Mpaka Rwamirama.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95746953|Wekomba Sarah Nambozo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95918194|Janet Grace Akech Okori-Moe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Okori Moe Janet Grace Akech.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96194971|Malende Shamim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Malende Shamim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96235409|Musinguzi Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96769674|Tayebwa Thomas]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Tayebwa Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98733574|Musenero Monica Masanza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105457011|Ssenyonyi Joel Besekezi]]''
|
|
|
|
| [[File:Ssenyonyi Joel Besekezi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105666074|Rosemary Nyakikongoro]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nyakikongoro Rosemary.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105729903|Mamawi James]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mamawi James 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105759499|Anywar Ricky Richard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ricky Richard Anywar ,.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105759549|Beatrice Akello Akori]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akello Beatrice Akori.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105759689|Dorcus Acen]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2016
|
| [[File:Acan Dorcas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105759717|Lolem Micah Akasile]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105760383|Paparu Lillian Obiale]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lillian Obiale Paparu passport image.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105761146|Bebona Josephine Babungi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bebona Babungi Josephine.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105825829|Katusiime Annet Mugisha]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Katusiime Annet Mugisha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105825933|Namujju Cissy Dionizia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namujju Cissy Dionizia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105839631|Mugisa Margaret Muhanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mugisa Margaret Muhanga,.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105839655|Rwakoojo Robina Gureme]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Rwakoojo Robina Gureme.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105839727|Nyakato Asinansi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nyakato Asinansi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105883576|Jane Awich]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Awich Jane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105890715|Esther Afoyochan]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon Esther Afoyochan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105903344|Jennifer Ayoo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105903749|Namukuta Brenda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Namukuta Brenda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105904215|Kinshaba Patience Nkunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kinshaba Patience Nkunda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105904398|Chemutai Phyllis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Chemutai Phyllis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105904450|Atuto Jacinta]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atuto Jacinta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105906038|Avako Melsa Naima Gule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Avako Melsa Naima Gule.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105906548|Naluyima Betty Ethel]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2026
|
| [[File:Naluyima Betty Ethel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105942517|Jacinta Athieno Ayo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105942528|Akello Rose Lilly]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Akello Rose Lilly.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105942809|Obigah Rose]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Rose Obinga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105944500|Florence Nambozo Wamala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Wamala Nambozo Florence.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105944681|Mary Begumisa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Begumisa Mary.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105945785|Stella Isodo Apolot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Stella Apolot Isodo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105951002|Natumanya Flora]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Natumanya Flora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105951100|Nyakato Dorothy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nyakato Dorothy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105951153|Taban Aate Sharifah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Taban Sharifah Aate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105955350|Auma Kenny]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105955511|Nantongo Fortunate Rose]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nantongo Fortunate Rose.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105956270|Acora Nancy Odonga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Acora Nancy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105956330|Auma Linda Agnes]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Auma Linda Agnes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105956412|Nabukenya Brenda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nabukenya Brenda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105956483|Okia Joanne Aniku]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105956578|Driwaru Jennifer]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Driwaru Jennifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139554985|Nakisita Betty Mpongo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554986|Nakiyi Julius Muntu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554987|Nakut Faith Loru]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554988|Nakweede Harriet]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554989|Namanya Viola]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554991|Nambaziira Florence]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554993|Nangoli Umar]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554994|Nankwanga Stellamaris]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554995|Naturinda Eliab]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554996|Nayebale Sylivia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554997|Naziiwa Margret]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554998|Ssewagudde Robert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139554999|Nekesa Christine Situma]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555000|Ngabirano Charles]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555001|Ninkusiima John Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555002|Niringiyimana James Ruugi Kaberuka]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555003|Nkrumah Roland]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555005|Nnamara Annet Oyes Byamukama]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555006|Nsegumire Muhamad Kibedi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555007|Nuria Hafsa Teko]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555008|Nyeko Johnson Kezekiya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555010|Ochai Maximus]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555011|Odwori John]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555012|Ofwono Opondo P’odel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555013|Ogama Alli Ismail]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555014|Ogwal Joseph Jones]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555015|Ogwang Patrick Obura]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555016|Ojiit Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555017|Ojok Andrew Oulanyah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555018|Okaasai Sidronius Opolot]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555019|Okello Geoffrey Charles]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555020|Okello Patrick Onguti]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555021|Oketcho George]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555022|Oketcho John Francis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555023|Okeyoh Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555024|Okot Boniface Henry]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555025|Okot Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555026|Okoya John Calvin]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555027|Okullo Francis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555028|Okwere David Beecham]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555029|Okwi Constantine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555030|Omoding Emmanuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555031|Oneka Lit Amere Denis]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555032|Ongiertho Emmanuel Jor]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555033|Ongom Patrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555034|Ongorok Richard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555036|Opito Vincent]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555037|Opiyo Denish Geoffrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555039|Opolot-okwalinga Simon Peter]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon Opolot-Okwalinga during a committee session.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139555040|Origumisiriza Enid Atuheire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555041|Oryema Simon Peter Adum]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555042|Ossiya Solomon Alemu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555043|Otim Bernard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555044|Otimgiw Isaac Ismail]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555045|Ottober Wellborn Odiya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555046|Ouma Willy]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555048|Owere Richard Machika]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555049|Owino Nicholas Simon]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555050|Paak Peter Pex]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555052|Ruteraho Lillian]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555053|Rwashande Emmanuel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555054|Saazi Godfrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555055|Sange Jackline]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555056|Sekabira Denes]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555057|Senteza Richard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555058|Ssebbugga-kimeze Berunado]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555059|Ssekitoleeko Robert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555060|Ssemwanga Gyaviira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555061|Sserukenya David]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555062|Sserunjogi Hassan Mukiibi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555064|Suubi Kyinyamatama Juliet K]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555065|Tayebwa Didas Kabumbuza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555066|Tete Chelangat Everline]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555067|Tiyo William Taylor Odaa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555068|Tom Aliti Candia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555070|Tumukunde Henry Kakurugu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555071|Tumuramye Genensio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555073|Tumwebaze Mwine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555074|Tumwesigye Anthony]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555075|Twalla Fadil]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555076|Twesige Stephen]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555077|Twinamasiko Onesimus]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555078|Uhuru Nelson]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555079|Wabusani Steven Makwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555081|Waiswa Joel Azalwa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555083|Wakida Patrick Godfrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555084|Waluswaka James]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555085|Walyomu Moses Muwanika]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555086|Wamakuyu Ignatius Mudimi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555087|Wandera John Paul]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555088|Wandera Sadala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555089|Wanyama Judas Thadeo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555090|Wanyama Richard]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555091|Wanyenya Shafiga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555092|Wanyoto Godfrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139555094|Wokuri Geofrey]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139674654|Tanna Sanjay]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139719426|Wasswa Lule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139752461|Okupa Elijah]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Okupa Elijah,.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q139752949|Twesigye Nathan Itungo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Twesigye Nathan Itungo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21759|Winnie Byanyima]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Winnie Byanyima, directrice exécutive d'Oxfam international.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49253|Irene Muloni]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Irene Muloni - 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57873|Amama Mbabazi]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2003-02-11
| 2016-02-18
| [[File:The Minister of Security, Uganda, Mr. Amama Mbabazi meeting with the Minister of State for External Affairs Shri Anand Sharma, in New Delhi on August 28, 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58240|Sam Kutesa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Sam Kutesa - 2018 (32521275868) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q393388|Aggrey Awori]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2001
| 2006
| [[File:Aggrey-awori.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q486859|Paul Ssemogerere]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Paul Kawanga Ssemogerere (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1026465|Kadaga Rebecca Alitwala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kadaga Rebecca 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1173623|Bahati David]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bahati David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1307960|Ken Lukyamuzi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
| 2016
| [[File:Ken Lukyamuzi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1354926|Eriya Kategaya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:The Right Honorable Eriya Kategaya (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441372|Francis Ayume]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1707665|Mugenyi Joseph]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1740843|Ruhakana Rugunda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Prime Minister Rugunda.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2605033|Betty Oyella Bigombe]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bigombe Betty Atuku.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3105642|Gilbert Bukenya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Dr. Gilbert Balibaseka Bukenya (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3784984|Henry Oryem Okello]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Acting Foreign Minister Okello Oryem (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4280983|Mao Norbert]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Norbert Mao (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4665198|Abdu Katuntu]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Abdul-Katuntu1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4684139|Adolf Mwesige]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mwesige Adolf.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4693003|Agnes Akiror]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4696656|Aidah Nantaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Nantaba Idah Erios.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4700611|Akena p'Ojok]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4716143|Alengot Oromait]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4717580|Alex Onzima]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Aadroa Alex Onzima.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4726787|Alintuma Nsambu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4742276|Kyambadde Amelia Anne]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2021
|
| [[File:Amelia Kyambadde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795550|Aronda Nyakairima]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Gen. Nyakayirima Aronda (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4810985|Aston Kajara]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kajara Aston Peterson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4811869|Asuman Kiyingi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mohd. Hamid Ansari with the Minister of State for Regional Cooperation & Acting Foreign Minister of Uganda, Mr. Asuman Kiyingi, on his arrival at Entebbe International Airport, Uganda on July 08, 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4859206|Barbara Oundo Nekesa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4877118|Atim Beatrice Anywar]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Atim Beatrice Anywar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4877205|Beatrice Wabudeya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4935806|Bobi Wine]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2017-07-11
| 2021
| [[File:Bobi Wine 2024.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5045178|Caroline Okao Amali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Amali, Caroline Okao.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5064251|Cerinah Nebanda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5075388|Charles Bakkabulindi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bakkabulindi Charles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5110904|Christine Amongin Aporu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Amongin, Christine Aporu Hellen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5186066|Kiyonga Cwcb]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon. Dr. Cryspus Kiyonga, minister of Defence speaking during the AMISOM Retreat in Kampala- Uganda (16220704751).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5227877|Daudi Migereko]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Migereko Daudi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5240436|David Tinyefunza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5240772|David Wakikona]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Wakikona Wandendeya David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5345394|Edward Ssekandi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Edward Ssekandi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5366225|Elly Tumwine]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:General Elly Tumwine.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5373324|Emmanuel Otala]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Otiam Emmanuel Otaala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5377366|Abner Nangwale]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5382289|Kamuntu Ephraim]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5385927|Erias Lukwago]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Independence Cup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5393381|Ernest Kiiza]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kiiza, Monday Ernest Apuuli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5458060|Flavia Nabugere Munaaba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5490025|Tumwebaze Frank Kagyigyi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Tumwebaze Frank Kagyigyi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495976|Fred Mukisa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Fred Mukisa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496029|Fred Omach]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5496187|Ruhindi Fredrick]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5515776|Gabriel Opio]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5549595|Gerald Ssendaula]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5590968|Grace Akello]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2006
| [[File:Grace Akello, Ausschnitt aus dem Foto von Filo gèn'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717682|Bagiire Aggrey Henry]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Bagiire Aggrey Henry.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717757|Henry Banyenzaki]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Banyenzaki Henry.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5724197|Henry Kajura]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kajura, Henry Muganwa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5761037|Onek Hilary Obaloker]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hilary Onek (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6076821|Isaac Musumba]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2011
| [[File:Salaamu Musumba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6087896|Israel Kibirige Ssebunya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6096678|Ivan Koreta]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Ivan Koreta Atlas Drop 11, Soroti, Uganda, April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6119076|Jacob Oulanyah]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
|
| [[File:Jacoub Oulanyah (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6129213|James Baba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:James Boliba Baba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6140211|James Mutende]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:2013-Uganda's Minister of State for Industry Shinyabulo-Mutende (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6140434|James Nsaba Buturo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Buturo Nsaba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150822|Janat Mukwaya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6176542|Odongo Jeje Abubakhar]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006
|
| [[File:Jeje Odongo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6180999|Jeremiah Twa-Twa]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6187078|Alupo Jessica Rose Epel]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Alupo Jessica Rose Epel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6187188|Jessica Eriyo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6224194|John Byabagambi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Byabagambi John.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6226097|Muyingo John Chrysostom]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Muyingo John Chrysestom.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6250155|John Nasasira]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6287007|James Simpson]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:James-Simpson-1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6318370|Lumumba Justine Kasule]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kasule, Justine Lumumba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6343791|Kabakumba Masiko]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kabakumba, Masiko Labwoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6346972|Otafiire Kahinda]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Kahinda Otafiire (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6378429|Katumba Wamala Edward]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Katumba Wamala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6404722|Kiddu Makubuya]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6414662|Kipoi Tonny Nsubuga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
| 2014
| [[File:Kipoi Tonny Nsubuga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6702541|Nakadama Rukia Isanga]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lukia Nakadama Isanga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6702958|Lulume Bayiga]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2007
| 2016
| [[File:Bayigga Michael Philip Lulume.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6761446|Maria Mutagamba]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Hon Dr Maria Emily Lubega Mutagamba, Minister of Tourism, Uganda (26294629095).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6779980|Mary Karooro Okurut]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2006
| 2021
| [[File:Mary Karooro Okurut (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6787393|Kasaija Matia]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Matia Kasaija profile.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6847499|Mike Kennedy Sebalu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6873258|Miria Matembe]]''
|
| [[IYuganda]]
| 1996
| 2006
| [[File:Miria-Matembe.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6932197|Mugisha Muntu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mugisha Muntu 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939908|Musa Ecweru]]''
|
| [[IYuganda]]
| 2011
|
| [[File:Ecweru Musa Francis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944303|Muyanja Mbabaali]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Mbabaali, Muyanja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944729|Mwesigwa Rukutana]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6961899|Namirembe Bitamazire]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7045634|Nobel Mayombo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7070387|Nusura Tiperu]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7089874|Omara Atubo]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7175509|Peter Lokeris]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
| [[File:Lokeris Teko Peter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7176147|Peter Nyombi]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7301855|Rebecca Otengo Amuge]]''
|
| [[IYuganda]]
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
jk1v2codj6yp1p5ef6cmcrtg55lonov
User:GerardM/OkayAfrica 100 women - 2018
2
9965
127294
126577
2026-08-11T10:13:55Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127294
wikitext
text/x-wiki
;N.B., There are sub-pages for each year as well as a main master list
=== Wikidata task list ===
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item ?itemLabel {
?item p:P166 [ ps:P166 wd:Q54889438; pq:P585 ?date ] .
FILTER( YEAR( ?date ) = 2018 ) .
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "zu" } .
}
|columns=label:Article,P21:Gender,P106:Occupation,P19:Place of birth,P551:Residence,P18:Image
|sort=label
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! Gender
! Occupation
! Place of birth
! Residence
! Image
|-
| ''[[:d:Q54927244|Abrima Erwiah]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
| [[New York (idolobha)|New York]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q28859681|Adama Delphine Fawundu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1414443|filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| ''[[:d:Q18419|Brooklyn]]''
| [[New York (idolobha)|New York]]
|
|-
| ''[[:d:Q30571413|Ade Hassan]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41221013|Adelle Onyango]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| [[IKhenya|IKenya]]
|
| [[File:Adele Onyango on Hustle Yako.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24713124|Adesua Etomi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>[[Umculi]]<br/>''[[:d:Q3282637|film producer]]''<br/>''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
| ''[[:d:Q583619|Owerri]]''
|
| [[File:Adesua Etomi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54935411|Ainehi Edoro-Glines]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]
| ''[[:d:Q423831|Akure]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q48219695|Akuoma Omeoga]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''<br/>''[[:d:Q13383011|bobsledder]]''
| ''[[:d:Q1992875|Ramsey]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q24049156|Alexis Okeowo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
|
|
| [[File:Alexis Okeowo Resisting Extremism in Africa- Ordinary Lives, Extraordinary Acts.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25199129|Alsarah]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q17484288|ethnomusicologist]]''<br/>''[[:d:Q14915627|musicologist]]''
| [[Khartoum|i-Khartoum]]
|
| [[File:Alsarah 06332.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54954016|Amel Ben Abda]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
| [[IThuniziya|ITunisia]]
|
|-
| ''[[:d:Q54931014|Amy Sall]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25344489|Angelica Nwandu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''
| ''[[:d:Q65|Los Angeles]]''
|
| [[File:Angelica Nwandu 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q231276|Angelique Kidjo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>[[Umqambi]]<br/>''[[:d:Q66314404|jazz singer]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q2490358|choreographer]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q55960555|recording artist]]''<br/>[[Umculi]]
| ''[[:d:Q850031|Ouidah]]''
| [[New York (idolobha)|New York]]
| [[File:25o Premio da Musica Brasileira (14004847740).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54935401|Anyiko Owoko]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q108333755|music publicist]]''
|
|
| [[File:Anyiko Owoko in the video 'Fena Gitu - I'm A Square Peg In A Round Hole'.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17747951|Asisat Oshoala]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q937857|association football player]]''
| ''[[:d:Q1658159|Ikorodu]]''
|
| [[File:Asisat Oshoala 2019 Champions League.jpg|center|128px]]
|-
| [[Babes Wodumo]]
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''
| [[ILamontville]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54954455|Baratang Miya]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Umhlelelisi]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24851630|Bozoma Saint John]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1072339|chief marketing officer]]''
| ''[[:d:Q49192|Middletown]]''
| ''[[:d:Q65|Los Angeles]]''
| [[File:Bozoma Saint John at Essence Festival of Culture July 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23000953|Chika Oduah]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| ''[[:d:Q7079872|Ogbaru]]''
|
| [[File:Chika Oduah El Mundo Spain Madrid.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21592474|Cynthia Erivo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q2259451|stage actor]]''<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''<br/>''[[:d:Q482980|author]]''
| ''[[:d:Q146891|Stockwell]]''
|
| [[File:Cynthia Erivo - Wicked-FYC-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30228170|Delphine Diallo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| [[IParisi]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54928547|Diana Opoti]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54907935|Ebele Okobi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2961975|business executive]]''
|
|
| [[File:Ebele Okobi at International Journalism Festival 2024 in Perugia 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16208867|Efya]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''<br/>''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| ''[[:d:Q182059|Kumasi]]''
|
| [[File:Efya at an event.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54907588|Eniola Mafe]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
| [[ILondon]]
|
| [[File:Eniola Mafe in Geneva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27450115|Funke Opeke]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''
| ''[[:d:Q183298|Ibadan]]''
|
| [[File:Funke Opeke - ITU Telecom World 2016 - Industry Leaders Roundtable.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q230113|Gabourey Sidibe]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q2405480|voice actor]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''
| ''[[:d:Q1156982|Bedford–Stuyvesant]]''
|
| [[File:Gabourey Sidibe at PaleyFest 2014 - 13491368805.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5530444|Gelila Bekele]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''
| [[Addis Ababa|i-Addis Ababa]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54921386|Ghada Wali]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q627325|graphic designer]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54974949|Glory Okon Edim]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54914118|Graça Maria Sanches]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[UMfundisi]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22097343|Haben Girma]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomthetho|ummeli]]<br/>[[Umphikeli]]
| ''[[:d:Q17042|Oakland]]''
|
| [[File:Haben girma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28859847|Halima Aden]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q22336956|humanitarian]]''<br/>''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
| [[Kakuma]]
|
| [[File:Halima Aden Paris Fashion Week Autumn Winter 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51289615|Hania Morsi Fadl]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q18245236|radiologist]]''
|
|
| [[File:Hania Morsi Fadl (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54928778|Hermon Berhane]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54928698|Heroda Berhane]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''
|
|
|
|-
| [[I-Pearl Thusi]]
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| [[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q16211105|Idil Ibrahim]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''
| [[ISomaliya|ISomalia]]
| [[New York (idolobha)|New York]]
| [[File:Idilibrahim1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16728813|Ilwad Elman]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1476215|human rights defender]]''
| [[Mogadishu|i-Mogadishu]]
|
| [[File:Ilwadelman2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54907679|Isis Nyong’o Madison]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54897722|Jackie Aina]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q17125263|YouTuber]]''<br/>''[[:d:Q935666|make-up artist]]''<br/>''[[:d:Q578109|television producer]]''
|
|
| [[File:Jackie Aina 2021 (3x4 cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54974228|Jane Mukami]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q8563456|professional fitness coach]]''
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54953801|Joy Chebet Bii]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54974284|Joyline Cherotich]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1475185|Kah Walla]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>[[Usomabhizinisi]]
| ''[[:d:Q183298|Ibadan]]''
|
| [[File:Kwalla.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54892135|Kasiva Mutua]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4351403|percussionist]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54921856|Katlego Kai Kolanyane-Kesupile]]''
| ''[[:d:Q1052281|trans woman]]''
| ''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q10774753|performance artist]]''<br/>[[Umculi]]<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''
| [[Francistown, Butswana]]
| [[IGaborone]]
| [[File:Performance artist Kat Kai Koi-Kes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54939026|Kay Oyegun]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2059704|television director]]''<br/>''[[:d:Q3282637|film producer]]''<br/>[[umbhali]]
| [[INigeria]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54921442|Kelechi Okafor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q15077007|podcaster]]''<br/>''[[:d:Q5716684|umdansi]]''<br/>''[[:d:Q762121|personal trainer]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q17306137|Kelela]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Umqambi]]<br/>''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q60723829|pop singer]]''<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''
| [[Washington, D.C.|i-Washington, D.C.]]
|
| [[File:Kelela Piknik i Parken 2018 (205003).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54974345|Keolebogile Mokolopo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
| [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|IRiphabliki yaseNingizimu Afrika]]
|
|-
| ''[[:d:Q16745368|Khanyi Dhlomo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1607826|editor]]''
| [[Umlazi]]
| [[IGoli (idolobha)|iGoli]]
| [[File:Khanyi Dhlomo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29413652|Khoudia Diop]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [[ISenegal]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54975390|Koleka Putuma]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[USonkondlo|imbongi]]<br/>''[[:d:Q7777541|theatre practitioner]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''
| [[Ibhayi]]
|
| [[File:Koleka Putuma, P1080548.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28911657|Lady Skollie]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1028181|painter]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q290220|Leila Aboulela]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''
| [[Cairo|i-Cairo]]
|
| [[File:Leila Aboulela (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27063905|Lisa Folawiyo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
| [[File:Lisa Folawiyo Designer.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54975165|Malebo Sephodi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54921998|Malin Fezehai]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q237106|Marie NDiaye]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q4853732|children's writer]]''
| ''[[:d:Q217159|Pithiviers]]''
|
| [[File:Marie Ndiaye 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54956679|Mennat El Ghalid]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2487799|mycologist]]''
| [[Cairo|i-Cairo]]
| [[IParisi]]
|
|-
| ''[[:d:Q54907772|Michelle Ntalami]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54914125|Moiyattu Banya]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19513511|Monica Geingos]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomabhizinisi]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]
| ''[[:d:Q953068|South-West Africa]]''
|
| [[File:MonicaGeingos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26263150|Naomi Ruele]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q10843402|swimmer]]''
| [[IGaborone]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54954376|Natsai Audrey Chieza]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q5322166|designer]]''
| [[IHarare|IHarara]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q20975327|Ngozi Onwumere]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''<br/>''[[:d:Q13383011|bobsledder]]''
| ''[[:d:Q51696|Mesquite]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q54939128|Nicole Amarteifio]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q47541952|producer]]''
| [[IGana]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q3877423|Nnedi Okorafor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q18844224|science fiction writer]]''<br/>''[[:d:Q4853732|children's writer]]''<br/>''[[:d:Q974144|educator]]''<br/>''[[:d:Q11892507|comics writer]]''
| ''[[:d:Q43196|Cincinnati]]''
|
| [[File:Nnedi Okorafor at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]]
|-
| [[Nomzamo Mbatha]]
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''
| [[KwaMashu|Kwamashu]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q467094|Oumou Sangaré]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''<br/>[[Umculi]]
| ''[[:d:Q3703|i-Bamako]]''
|
| [[File:(Oumou Sangaré) De la poesía a la música de raíz, sonidos de la segunda noche de San Isidro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20982032|Redi Tlhabi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>''[[:d:Q482980|author]]''<br/>''[[:d:Q135301631|broadcaster]]''
|
|
| [[File:Redi Thlabi Mandela Washington Fellowship 2017 (34818508705).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16198724|Sanaa Benhama]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''
| ''[[:d:Q1046653|Khemisset]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q54908063|Sara Menker]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2961975|business executive]]''
| [[I-Itiyopiya|I-Ithiopia]]
|
| [[File:Sara Menker 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54929000|Sarah Diouf]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q3610436|personal stylist]]''
| [[IParisi]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q16821687|Semhar Araia]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomthetho|ummeli]]
| [[New York (idolobha)|New York]]
|
| [[File:Semhararwh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54915207|Sethembile Msezane]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q483501|artist]]''
| [[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]
|
| [[File:Sethembile Msezane- Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q289462|Seun Adigun]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''<br/>''[[:d:Q13383011|bobsledder]]''
| [[Chicago]]
|
| [[File:Seun Adigun in 2022.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23899788|Simi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| ''[[:d:Q22569300|Ojuelegba, Lagos]]''
|
| [[File:Simi singer from Nigeria born 1988 at NdaniTV session.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54974244|Simi Adeagbo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54932082|Solange Lusiku Nsimire]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| [[Bukavu]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54928956|Susy Oludele]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7484811|Taiye Selasi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]<br/>''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| [[ILondon]]
|
| [[File:TaiyeSelasi P1030135.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54907829|Tebogo Anna Mashego]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| [[Thuli Madonsela]]
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomthetho|ummeli]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]
| [[IGoli (idolobha)|iGoli]]
|
| [[File:Thuli Madonsela April 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2514348|Titica]]''
| ''[[:d:Q1052281|trans woman]]''
| ''[[:d:Q2643890|vocalist]]''<br/>''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q5716684|umdansi]]''<br/>''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''
| [[Luanda|i-Luanda]]
|
| [[File:Titica por Rachel Teixeira.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7810465|Tiwa Savage]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>[[Umculi]]
| ''[[:d:Q1024647|Ikeja]]''
|
| [[File:Tiwa Savage's studio portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27063353|Tope Oshin]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q578109|television producer]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
| [[File:Tope Oshin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54953914|Tshiamo Legoale]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54914089|Tsitsi Masiyiwa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q62063127|executive chairperson]]''<br/>''[[:d:Q45916492|co-founder]]''<br/>''[[:d:Q2824523|board member]]''<br/>''[[:d:Q140686|chairperson]]''<br/>''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''
|
|
| [[File:Mrs Tsitsi Masiyiwa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20679792|Uche Eze]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q8246794|blogger]]''<br/>''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q105105508|social media expert]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| ''[[:d:Q221436|Maiduguri]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q54939343|Unoma Ndili Okorafor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
| [[INigeria]]
|
| [[File:Unoma Okorafor at Gem Tech Awards 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54975478|Upile Chisala]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[USonkondlo|imbongi]]
|
| [[Blantyre]]<br/>''[[:d:Q34217|Oxford]]''
|
|-
| ''[[:d:Q54954627|Urenna Onyewuchi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q14941915|Uzo Aduba]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2259451|stage actor]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q2405480|voice actor]]''
| ''[[:d:Q100|Boston]]''
|
| [[File:Uzo Aduba 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44845816|Vanessa Kingori]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>''[[:d:Q2516866|publisher]]''<br/>''[[:d:Q1607826|editor]]''
| [[IKhenya|IKenya]]
| [[ILondon]]
| [[File:Vanessa Kingori at SXSW London June 2025.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22097089|Vera Songwe]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q188094|economist]]''<br/>[[Usomabhizinisi]]
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
| [[File:Vera Songwe at the UK-Africa Investment Summit 2020 (49418317753) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3566180|Wanuri Kahiu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q3282637|film producer]]''
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
| [[File:Wanuri Kahiu at the 2025 Sundance Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54974310|Winnie Okoth]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q13381376|weightlifter]]''
| [[Mombasa]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q29912279|Yrsa Daley-Ward]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[USonkondlo|imbongi]]<br/>''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| ''[[:d:Q2078535|Chorley]]''
|
| [[File:Yrsa Daley Ward.jpg|center|128px]]
|-
| [[Zanele Muholi]]
| ''[[:d:Q48270|non-binary]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''<br/>''[[:d:Q8359428|social activist]]''<br/>''[[:d:Q18216771|video artist]]''<br/>''[[:d:Q2544530|portrait photographer]]''<br/>''[[:d:Q18074503|installation artist]]''
| [[Umlazi]]
| [[Umlazi]]<br/>[[IKapa]]
| [[File:Zanele Muholi, 2011 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54968655|Zintle Ntshikila]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q45217546|Instagram blogger]]''
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
jme3ijo9usfeos6du7ksnukc8ez62ul
User:GerardM/OkayAfrica 100 women - 2017
2
9966
127286
126846
2026-08-11T08:19:33Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127286
wikitext
text/x-wiki
;N.B., There are sub-pages for each year as well as a main master list
=== Wikidata task list ===
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item ?itemLabel {
?item p:P166 [ ps:P166 wd:Q54889438; pq:P585 ?date ] .
FILTER( YEAR( ?date ) = 2017 ) .
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "zu" } .
}
|columns=label:Article,P21:Gender,P106:Occupation,P19:Place of birth,P551:Residence,P18:Image
|sort=label
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! Gender
! Occupation
! Place of birth
! Residence
! Image
|-
| ''[[:d:Q54898654|Agang Ditlhogo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4696644|Aida Muluneh]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| [[Addis Ababa|i-Addis Ababa]]
|
| [[File:Aida Mulune.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2839100|Almaz Ayana]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''
| [[Benishangul-Gumuz Region|Benishangul-Gumaz]]
|
| [[File:Almaz Ayana Beijing 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16231862|Amaka Osakwe]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
|
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
|-
| ''[[:d:Q20022984|Ameenah Gurib-Fakim]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''
| [[IMorishisi]]<br/>''[[:d:Q9348370|Surinam]]''
|
| [[File:Ameenah Gurib-Fakim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4747087|Amma Asante]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''
| ''[[:d:Q202059|London Borough of Lambeth]]''
|
| [[File:Amma Asante at MIFF.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55056554|Ammara Brown]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19885291|Ayọ Tometi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q15253558|activist]]''
| ''[[:d:Q16556|Phoenix]]''
| ''[[:d:Q18419|Brooklyn]]''
| [[File:Ayọ Tometi - 2021 (51648565860) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4696652|Aïda Touré]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1028181|painter]]''<br/>[[USonkondlo|imbongi]]<br/>[[umbhali]]<br/>[[Umqambi]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q443884|Aïssa Maïga]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q245068|comedian]]''<br/>''[[:d:Q3282637|film producer]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''
| ''[[:d:Q3718|i-Dakar]]''
|
| [[File:Aïssa Maïga, 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54898628|Benny Bonsu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18637627|Bonang Matheba]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q135301631|broadcaster]]''<br/>''[[:d:Q2722764|radio personality]]''<br/>''[[:d:Q947873|television presenter]]''<br/>''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''
| [[IMahikeng]]
|
| [[File:Bonang Matheba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24851630|Bozoma Saint John]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1072339|chief marketing officer]]''
| ''[[:d:Q49192|Middletown]]''
| ''[[:d:Q65|Los Angeles]]''
| [[File:Bozoma Saint John at Essence Festival of Culture July 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5834|Caster Semenya]]''
| ''[[:d:Q121307100|intersex woman]]''
| ''[[:d:Q13381753|middle-distance runner]]''
| [[Polokwane]]
|
| [[File:Caster Semenya (42411013704) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[Chimamanda Ngozi Adichie]]
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q156839|cook]]''<br/>[[USonkondlo|imbongi]]<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>''[[:d:Q15949613|short story writer]]''<br/>''[[:d:Q15980158|non-fiction writer]]''<br/>''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q140197632|satirical novelist]]''
| ''[[:d:Q465022|Enugu]]''
| ''[[:d:Q117714|Anambra State]]''
| [[File:2025-06-16 Chimamanda Ngozi Adichie no Fronteiras do Pensamento 2025 em São Paulo, 013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55058779|Clare Muhoro]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28648829|Clarisse Iribagiza]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''
| [[IRuwanda]]
|
| [[File:Clarisse Iribagiza 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q636653|Danai Gurira]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q2259451|stage actor]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>[[umbhali]]<br/>[[UMfundisi]]<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q105883597|UN Women Goodwill Ambassador]]''<br/>''[[:d:Q4479442|founder]]''
| ''[[:d:Q1903250|Grinnell]]''
| ''[[:d:Q1903250|Grinnell]]''<br/>[[IHarare|IHarara]]<br/>''[[:d:Q65|Los Angeles]]''<br/>[[New York (idolobha)|New York]]
| [[File:Danai Gurira 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24248220|Ethel Delali Cofie]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
|
|
| [[File:Ethel D Cofie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54912330|Evelyn Ngugi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17022430|Faarrow]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26905832|Fadumo Dayib]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]
| [[Thika]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q16727436|Farida Bedwei]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>''[[:d:Q1709010|software engineer]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
| [[File:Farida Bedwei 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q707255|Fatoumata Diawara]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q488205|singer-songwriter]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q855091|guitarist]]''<br/>''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>[[Umculi]]<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''
| ''[[:d:Q1515|Abidjan]]''
|
| [[File:Fatoumata Diawara Rudolstadt 11 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2053031|Flaviana Matata]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q18581305|beauty pageant contestant]]''
| [[Shinyanga]]
|
| [[File:Flaviana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452213|Francine Niyonsaba]]''
| ''[[:d:Q121307100|intersex woman]]''
| ''[[:d:Q13381753|middle-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''
|
|
| [[File:Francine Niyonsaba Rio 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5509330|Funmi Iyanda]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q18668527|talk show host]]''<br/>''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
| [[File:Funmi Iyanda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19630433|Grace Mahary]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''
| ''[[:d:Q2096|Edmonton]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q54899918|Hanta Tiana Ranaivo Rajaonarisoa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q484876|chief executive officer]]''<br/>''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1400134|Hedaya Malak]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''
| ''[[:d:Q794396|Azusa]]''
|
| [[File:Hedaya Malak Rio2016b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26436159|Ilhan Omar]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>''[[:d:Q56027890|political staffer]]''<br/>''[[:d:Q212238|civil servant]]''<br/>''[[:d:Q28692502|women's rights activist]]''<br/>''[[:d:Q16185210|policy advisor]]''<br/>[[umbhali]]
| [[Mogadishu|i-Mogadishu]]
| ''[[:d:Q36091|Minneapolis]]''
| [[File:Ilhan Omar, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16728813|Ilwad Elman]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1476215|human rights defender]]''
| [[Mogadishu|i-Mogadishu]]
|
| [[File:Ilwadelman2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q256531|Iman]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q18814623|autobiographer]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q3357567|fashion model]]''
| [[Mogadishu|i-Mogadishu]]
| ''[[:d:Q11299|Manhattan]]''
| [[File:Iman 1996.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23816363|Imbolo Mbue]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''
| ''[[:d:Q819314|Limbe]]''<br/>[[IMelika]]
|
| [[File:Imbolo Mbue 2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13560267|Issa Rae]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q17125263|YouTuber]]''<br/>''[[:d:Q1440873|showrunner]]''<br/>''[[:d:Q578109|television producer]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q3455803|director]]''
| ''[[:d:Q65|Los Angeles]]''
|
| [[File:Issa Rae, producer, writer, and actress, at SXSW 2025 01 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54897722|Jackie Aina]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q17125263|YouTuber]]''<br/>''[[:d:Q935666|make-up artist]]''<br/>''[[:d:Q578109|television producer]]''
|
|
| [[File:Jackie Aina 2021 (3x4 cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q510629|Jemima Sumgong]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''
| [[Nandi County]]
|
| [[File:PortraitJemimaJelagatSumgongRio2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29160452|Jessica O. Matthews]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q205375|inventor]]''<br/>''[[:d:Q16023665|venture capitalist]]''
| ''[[:d:Q178093|Poughkeepsie]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q54912341|Jojo Abot]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Umculi]]
|
|
| [[File:Jojo Abot.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51700|Juliana Rotich]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| [[IKhenya|IKenya]]
|
| [[File:Juliana Rotich - World Economic Forum on Africa 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54897214|Kahindo Mateene]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
| [[IYuganda]]
| [[IKhongo-Kinshasa|IRiphabliki Labantu weKongo]]
|
|-
| ''[[:d:Q55057949|Karen Attiah]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q1086863|columnist]]''<br/>[[UMfundisi]]
| [[Texas]]
|
| [[File:Karen Attiah Resisting Extremism in Africa- Ordinary Lives, Extraordinary Acts - 37860453116 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18216886|Kemi Adetiba]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2340668|music video director]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q1414443|filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q4956562|brand ambassador]]''<br/>''[[:d:Q2059704|television director]]''<br/>''[[:d:Q16144339|cinema]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q3282637|film producer]]''<br/>''[[:d:Q1930187|intatheli]]''
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
| [[File:Kemi Adetiba.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54899839|Lina Gadi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50720240|Lina Iris Viktor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1028181|painter]]''
| [[ILiberia]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54900027|Louise Umutoni]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42997985|Loza Maléombho]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q3610436|personal stylist]]''<br/>''[[:d:Q13382533|taekwondo athlete]]''<br/>''[[:d:Q3501317|umklami wemfashini]]''
| [[IBrazili]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q3840847|Lupita Nyong'o]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q10800557|film actor]]''
| ''[[:d:Q1489|i-Mexico City]]''
| ''[[:d:Q65|Los Angeles]]''<br/>[[Nairobi|i-Nairobi]]
| [[File:LupitaNyongo-byPhilipRomano3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27494203|Luvvie Ajayi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11774202|essayist]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blogger]]''<br/>''[[:d:Q12859263|orator]]''<br/>''[[:d:Q70591255|digital strategist]]''
| [[INigeria]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q55056941|Makho Ndlovu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55053089|Mari Malek]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q17010072|militant]]''<br/>''[[:d:Q130857|disc jockey]]''
| [[Wau, Ningizimu Sudan]]
| [[New York (idolobha)|New York]]
|
|-
| ''[[:d:Q18534020|Maria Borges]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4610556|umkhangisi]]''
| [[Luanda|i-Luanda]]
|
| [[File:Maria borges at 82nd Venice International Film Festival-3 (cropped2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766135|Mariéme Jamme]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomabhizinisi]]
| ''[[:d:Q3718|i-Dakar]]''
|
| [[File:Web Summit 2018 - Forum Rostra - Day 2, November 7 SMX 0270 (30827501057).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6778538|Marwa Amri]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q12369333|amateur wrestler]]''
| [[Tunis|i-Tunis]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q18637243|Michaela Coel]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q214917|playwright]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''<br/>''[[:d:Q1440873|showrunner]]''<br/>[[USonkondlo|imbongi]]<br/>''[[:d:Q13235160|manufacturer]]''<br/>''[[:d:Q3455803|director]]''
| ''[[:d:Q2098078|Aldgate]]''
| ''[[:d:Q2220704|East London]]''
| [[File:Michaela Coel Peabody Awards, June 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835591|Michaela DePrince]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q805221|ballet dancer]]''<br/>''[[:d:Q18814623|autobiographer]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q5716684|umdansi]]''
| ''[[:d:Q634698|Kenema]]''
|
| [[File:191008 Mind the Mind Now - 48865568151 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917040|Mosunmola Abudu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomabhizinisi]]<br/>''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''<br/>''[[:d:Q1420621|media proprietor]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''
| [[ILondon]]
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
| [[File:Mosunmola Abudu 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60836183|Muthoni Drummer Queen]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q2252262|rapper]]''
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
| [[File:Festival des Vieilles Charrues 2019 - Muthoni Drummer Queen - 039.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28736612|Nadia Rose]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2252262|rapper]]''<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''
| ''[[:d:Q2213391|Croydon]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q3877423|Nnedi Okorafor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q18844224|science fiction writer]]''<br/>''[[:d:Q4853732|children's writer]]''<br/>''[[:d:Q974144|educator]]''<br/>''[[:d:Q11892507|comics writer]]''
| ''[[:d:Q43196|Cincinnati]]''
|
| [[File:Nnedi Okorafor at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55057812|Nunu Ntshingila-Njeke]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18217812|Okwiri Oduor]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q55057843|Patricia Nzolantima]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usomabhizinisi]]
| [[Kinshasa|i-Kinshasa]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54897483|Philomena Kwao]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3658171|Phiona Mutesi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q10873124|chess player]]''
| [[Kampala|i-Kampala]]
|
| [[File:Phiona Mutesi 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20981886|Rapelang Rabana]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''<br/>''[[:d:Q5096712|chief digital officer]]''
| [[IGaborone]]
|
| [[File:Rapelang Rabana.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3439879|Rokhaya Diallo]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>''[[:d:Q6051619|opinion journalist]]''<br/>''[[:d:Q11774202|essayist]]''<br/>''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podcaster]]''<br/>''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q28389|screenwriter]]''<br/>''[[:d:Q2526255|film director]]''<br/>''[[:d:Q1086863|columnist]]''
| ''[[:d:Q230127|4th arrondissement of Paris]]''
|
| [[File:Europa21 - 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3453629|Ruth Negga]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q2259451|stage actor]]''
| [[Addis Ababa|i-Addis Ababa]]
|
| [[File:Ruth Negga by Gage Skidmore 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50346875|Sarah Waiswa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| [[IYuganda]]
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
|-
| ''[[:d:Q7423050|Saran Kaba Jones]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q12362622|philanthropist]]''<br/>[[Umphikeli]]<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| ''[[:d:Q3748|i-Monrovia]]''
| ''[[:d:Q100|Boston]]''
| [[File:Saran Kaba Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50379528|Seko Shamte]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2526255|film director]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q289462|Seun Adigun]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''<br/>''[[:d:Q13383011|bobsledder]]''
| [[Chicago]]
|
| [[File:Seun Adigun in 2022.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7560413|Somi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q15981151|jazz musician]]''<br/>''[[:d:Q66314404|jazz singer]]''<br/>[[Umculi]]
| ''[[:d:Q577964|Champaign]]''
|
| [[File:SOMI, концерт в рамках фестиваля "Акваджаз" в "Зимнем театре".jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q773793|Sona Jobarteh]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''
| [[ILondon]]
|
| [[File:Aid for Trade Global Review 2017 – Day 1 Sona Jobarteh tuning kora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21448010|Tebello Nyokong]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>[[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q1162163|director]]''
| [[Maseru, Idolobha]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q7704911|Terry Pheto]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q10800557|film actor]]''
| [[Evaton]]
|
| [[File:Terry Pheto cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17109424|Toke Makinwa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q2722764|radio personality]]''<br/>''[[:d:Q947873|television presenter]]''<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q578109|television producer]]''<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| ''[[:d:Q815913|Lagos State]]''
|
| [[File:NdaniTV Toke Makinwa OAP Nov 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54898564|Tony Gum]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1028181|painter]]''<br/>''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''
| [[Uitenhage]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q27999600|Touria El Glaoui]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''<br/>''[[:d:Q780596|exhibition curator]]''<br/>''[[:d:Q173950|art dealer]]''<br/>''[[:d:Q20771242|gallerist]]''
| ''[[:d:Q7903|Casablanca]]''
|
| [[File:Touria El Glaoui.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7830609|Toyin Ojih Odutola]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q15296811|draftsperson]]''
| ''[[:d:Q180084|Ile Ife]]''
| [[New York (idolobha)|New York]]
|
|-
| ''[[:d:Q55051826|Umra Omar]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q22336956|humanitarian]]''<br/>''[[:d:Q15978655|consultant]]''
| [[Mombasa]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q4945158|Unity Dow]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]<br/>''[[:d:Q16533|umehluleli]]''<br/>[[Usomthetho|ummeli]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>[[UNgqongqoshe]]<br/>''[[:d:Q486839|member of parliament]]''<br/>''[[:d:Q2824523|board member]]''
| [[Mochudi]]
|
| [[File:Unity Dow - PopTech 2011 - Camden Maine USA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16211548|Vanessa Mdee]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q947873|television presenter]]''<br/>''[[:d:Q177220|umculi]]''
| [[Arusha]]
|
| [[File:VeeMoney.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54896828|Velma Makhandia]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
|
|
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
|
|-
| ''[[:d:Q5998|Vivian Cheruiyot]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q11513337|athletics competitor]]''
| ''[[:d:Q1684196|Keiyo District]]''
|
| [[File:Vivian Cheruiyot Rio 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q457420|Wangechi Mutu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1028181|painter]]''<br/>''[[:d:Q3391743|visual artist]]''<br/>''[[:d:Q1281618|sculptor]]''<br/>''[[:d:Q15296811|draftsperson]]''<br/>''[[:d:Q22343478|collagist]]''<br/>''[[:d:Q18074503|installation artist]]''<br/>''[[:d:Q483501|artist]]''
| [[Nairobi|i-Nairobi]]
| [[Nairobi|i-Nairobi]]<br/>[[IKhenya|IKenya]]<br/>[[New York (idolobha)|New York]]
|
|-
| ''[[:d:Q16232420|Warsan Shire]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[USonkondlo|imbongi]]<br/>[[umbhali]]
| [[IKhenya|IKenya]]
|
|
|-
| ''[[:d:Q54898803|Wayétu Moore]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[umbhali]]<br/>''[[:d:Q6625963|novelist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]''<br/>''[[:d:Q482980|author]]''
| [[ILiberia]]
|
| [[File:Wayétu Moore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54912300|Yagazie Emezi]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''<br/>''[[:d:Q17125263|YouTuber]]''
|
| ''[[:d:Q8673|Lagos]]''
|
|-
| ''[[:d:Q55044984|Yasmin Belo-Osagie]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
| ''[[:d:Q100|Boston]]''
|
|
|-
| ''[[:d:Q18016138|Yemi Alade]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q177220|umculi]]''<br/>''[[:d:Q753110|umbhali wengoma]]''<br/>[[Umculi]]<br/>''[[:d:Q33999|umlingisi]]''
| [[INigeria]]
|
| [[File:Yemi Alade studio portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55057972|Yousra Elbagir]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q1930187|intatheli]]''<br/>[[umbhali]]
| [[Khartoum|i-Khartoum]]
|
| [[File:Yousra Elbagir at the International Journalism Festival 2024 in Perugia, Italy 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28025952|Yvonne Orji]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q33999|umlingisi]]''<br/>''[[:d:Q10798782|television actor]]''<br/>''[[:d:Q245068|comedian]]''
| ''[[:d:Q217432|Port Harcourt]]''
|
| [[File:Yvonne Orji.jpg|center|128px]]
|-
| [[Zanele Muholi]]
| ''[[:d:Q48270|non-binary]]''
| ''[[:d:Q33231|umthwebuli]]''<br/>''[[:d:Q8359428|social activist]]''<br/>''[[:d:Q18216771|video artist]]''<br/>''[[:d:Q2544530|portrait photographer]]''<br/>''[[:d:Q18074503|installation artist]]''
| [[Umlazi]]
| [[Umlazi]]<br/>[[IKapa]]
| [[File:Zanele Muholi, 2011 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55057723|Zeinebou Mint Taleb Moussa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q7832320|traditional birth attendant]]''<br/>''[[:d:Q749813|doula]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54912328|Zim Ugochukwu]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q131524|umninibhizinisi]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19589575|Émilie Béatrice Epaye]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>[[UNgqongqoshe]]
| [[Central African Republic|i-Central African Republic]]
|
| [[File:Beatrice Epaye (Central African Republic) - International Women of Courage Awards 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43396455|Asma Khalifa]]''
| ''[[:d:Q6581072|isifazane]]''
| ''[[:d:Q15253558|activist]]''<br/>''[[:d:Q16323111|peace activist]]''<br/>''[[:d:Q1238570|political scientist]]''
| [[Zuwarah]]
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
e2nildhhhwufrd35cgsztoap2ik46yw
User:GerardM/Fellows of the Royal Society of South Africa
2
11116
127299
127018
2026-08-11T11:28:28Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127299
wikitext
text/x-wiki
[https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q60986464 Fellows of the Royal Society of South Africa]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
DISTINCT ?item
(COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count)
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia)
WHERE {
?item wdt:P166 wd:Q60986464 .
OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item }
}
GROUP BY ?item|section=
|sort=P166/Q60986464/P585
|sort_order=desc
|columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q60986464/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing)
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! occupation
! ORCID
! Google Scholar author ID
! VIAF
! Date conferred
! Image
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q81710423|Joseph P. Michael]]''
|
|
|
|
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81710423|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81710423/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80701780|Donald A. Cowan]]''
|
|
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80701780|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80701780/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21448010|Tebello Nyokong]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>[[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q1162163|director]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4590-9926 0000-0002-4590-9926]
| [https://scholar.google.com/citations?user=QUpAXHcAAAAJ QUpAXHcAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/6031160486121605180005 6031160486121605180005]
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21448010|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21448010/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81711757|Graham Mitchell]]''
|
|
|
|
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81711757|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81711757/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42931372|Bert Klumperman]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1561-274X 0000-0003-1561-274X]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/313554514 313554514]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42931372|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42931372/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q77820561|Fazal M. Mahomed]]''
| ''[[:d:Q72271334|professor of mathematics]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-6995-5820 0000-0002-6995-5820]
| [https://scholar.google.com/citations?user=phJrkvwAAAAJ phJrkvwAAAAJ]
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q77820561|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q77820561/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1267093|Elisabeth Vrba]]''
| ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/85250115 85250115]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/93322823 93322823]
| 1985
| [[File:Elisabeth Vrba 2009-02.JPG|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q1267093|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q1267093/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83012615|Nikolaas J van der Merwe]]''
|
|
|
|
| 1984
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83012615|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83012615/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20731808|Grae Worster]]''
| [[umfundindalo]]
|
|
|
| 2017
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20731808|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20731808/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83158893|David Woods]]''
|
|
|
|
| 1987
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83158893|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83158893/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q28086200|Geoff Garrett]]''
|
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/52270408 52270408]
| 2000
| [[File:Geoff Garrett CS6 270116-lg.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q28086200|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28086200/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83159139|Walter Zucchini]]''
| ''[[:d:Q2732142|statistician]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/2722490 2722490]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83159139|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83159139/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5019897|Calie Pistorius]]''
| ''[[:d:Q3400985|academic]]''
|
|
|
| 2002
| [[File:Calie Pistorius.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5019897|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5019897/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61679353|Dudley Shallcross]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-7614-9221 0000-0001-7614-9221]
| [https://scholar.google.com/citations?user=igQanooAAAAJ igQanooAAAAJ]
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61679353|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61679353/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q58220468|Francesco Petruccione]]''
| [[umfundindalo]]<br/>[[Usonzululwazi|imfundondalo]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-8604-0913 0000-0002-8604-0913]
| [https://scholar.google.com/citations?user=chM4fT4AAAAJ chM4fT4AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/51907883 51907883]
| 2013
| [[File:Francesco Petruccione blazer.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q58220468|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q58220468/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61104159|Duncan Mitchell]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8989-4773 0000-0001-8989-4773]
|
|
| 1984
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61104159|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61104159/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81144632|Arnold Knopfmacher]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81144632|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81144632/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80568773|Ronald J. Clarke]]''
|
|
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80568773|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80568773/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80569011|John D. Clemens]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80569011|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80569011/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80569202|T. Eugene Cloete]]''
|
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=fOUypFkAAAAJ fOUypFkAAAAJ]
|
| 2012
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80569202|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80569202/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81146665|Rosina C. Krecek]]''
|
|
|
|
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81146665|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81146665/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81147058|Peter G.L. Leach]]''
|
|
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81147058|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81147058/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81147828|Richard H. Lemmer]]''
| [[umfundindalo]]
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81147828|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81147828/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15839341|Jill Farrant]]''
| ''[[:d:Q15839136|cell biologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1450-7967 0000-0002-1450-7967]
| [https://scholar.google.com/citations?user=OIeulVQAAAAJ OIeulVQAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/275262507 275262507]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q15839341|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q15839341/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56065756|Shabir A. Madhi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-7629-0636 0000-0002-7629-0636]
|
|
| 2016
| [[File:Shabir Madhi for Fundación Civio.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q56065756|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56065756/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6759640|Margaret Levyns]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1907198|taxonomist]]''<br/>''[[:d:Q47825396|phytogeographer]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''<br/>''[[:d:Q98544732|scientific collector]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/76028114 76028114]
|
| [[File:Margaret Rutherford Bryan Levyns.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q6759640|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6759640/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79853945|Theodor John Stewart]]''
| ''[[:d:Q2732142|statistician]]''<br/>''[[:d:Q170790|mathematician]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-2107-5955 0000-0002-2107-5955]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/15146153191805252771 15146153191805252771]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79853945|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79853945/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82016605|Harald Pasch]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1132-3393 0000-0003-1132-3393]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/116848382 116848382]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82016605|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82016605/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q23772750|Herbert Basil Sutton Cooke]]''
| ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q520549|geologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/79388488 79388488]
| 1946
|
| [[toolforge:scholia/author/Q23772750|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q23772750/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2150124|Richard M. Cowling]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-3514-2685 0000-0003-3514-2685]
| [https://scholar.google.com/citations?user=eH34bIQAAAAJ eH34bIQAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/34611234 34611234]
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q2150124|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2150124/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q57078993|Claude Carignan]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>[[Ugqayinyanga]]<br/>''[[:d:Q752129|astrophysicist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9089-6151 0000-0001-9089-6151]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/232336283 232336283]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q57078993|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57078993/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81732311|Luigi R. Nassimbeni]]''
|
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81732311|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81732311/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80435053|Janine B. Adams]]''
|
|
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80435053|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80435053/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80435477|Christopher C. Appleton]]''
| ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]''
|
|
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80435477|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80435477/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80435992|D. Margaret Avery]]''
| ''[[:d:Q16831394|mammalogist]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0784-7047 0000-0003-0784-7047]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/311367956 311367956]
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80435992|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80435992/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80436020|Len J. Barbour]]''
|
|
|
|
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80436020|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80436020/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81733608|Vernon M. Neppe]]''
|
|
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81733608|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81733608/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q23777458|Patricia Berjak]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/43105677 43105677]
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q23777458|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q23777458/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81013097|Peter W. Froneman]]''
|
|
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81013097|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81013097/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4891802|Beric Skews]]''
| ''[[:d:Q3400985|academic]]''
|
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q4891802|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4891802/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q32860776|Felix Dapare Dakora]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9070-6896 0000-0002-9070-6896]
| [https://scholar.google.com/citations?user=DW22bZEAAAAJ DW22bZEAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/9379653 9379653]
| 2007
|
| [[toolforge:scholia/author/Q32860776|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q32860776/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79427702|Keith P. Klugman]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6637-728X 0000-0001-6637-728X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=T-mgWmkAAAAJ T-mgWmkAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/5261457 5261457]
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79427702|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79427702/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q23778547|Peter B. Best]]''
| ''[[:d:Q350979|zoologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/16138947 16138947]
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q23778547|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q23778547/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q712043|Arthur William Rogers]]''
| ''[[:d:Q520549|geologist]]''<br/>''[[:d:Q18805|naturalist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/17978036 17978036]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q712043|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q712043/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80438063|Guy C. Bate]]''
|
|
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80438063|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80438063/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81014873|Andrew K. Galwey]]''
|
|
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81014873|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81014873/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81015192|Christoph F. Garbers]]''
|
|
|
|
| 1990
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81015192|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81015192/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q75969884|Ahmed C. Bawa]]''
| [[umfundindalo]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/249897491 249897491]
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q75969884|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q75969884/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q52758677|Susan W. Nicolson]]''
| ''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6024-9383 0000-0001-6024-9383]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/19932833 19932833]
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q52758677|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q52758677/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42666979|Steven L. Chown]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6069-5105 0000-0001-6069-5105]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/64258857 64258857]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42666979|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q42666979/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q29981691|Nigel C. Bennett]]''
| ''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9748-2947 0000-0001-9748-2947]
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q29981691|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q29981691/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22340726|Jennifer Thomson]]''
| ''[[:d:Q3779582|microbiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-2243-0357 0000-0002-2243-0357]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/54380859 54380859]
| 2000
|
| [[toolforge:scholia/author/Q22340726|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22340726/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60834357|Brian Warner]]''
| [[Ugqayinyanga]]<br/>[[umbhali]]<br/>''[[:d:Q16063546|historian of science]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/109805982 109805982]
| 1976
|
| [[toolforge:scholia/author/Q60834357|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60834357/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18161438|Salim Abdool Karim]]''
| ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4986-2133 0000-0002-4986-2133]
| [https://scholar.google.com/citations?user=Xh1qaJ4AAAAJ Xh1qaJ4AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/273180719 273180719]
| 2003
| [[File:Slim portrait 2020.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q18161438|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q18161438/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20756981|Peter Vale]]''
| ''[[:d:Q1238570|political scientist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0805-9325 0000-0003-0805-9325]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/39521399 39521399]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20756981|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20756981/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80444317|Kanti D. Bhoola]]''
|
|
|
|
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80444317|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80444317/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71650707|Hendrik B. Geyer]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71650707|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71650707/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82175664|Michael Perrin]]''
|
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82175664|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82175664/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6775598|Martin Hall]]''
| ''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/117559096 117559096]
| 2001
| [[File:Professor Martin Hall.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q6775598|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q6775598/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80447055|R.D. Bigalke]]''
| ''[[:d:Q202883|veterinarian]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/287462074 287462074]
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80447055|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80447055/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1586575|Harry Irving]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/422145857117322922525 422145857117322922525]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/91856523 91856523]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q1586575|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1586575/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61993822|David Glasser]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9510-722X 0000-0001-9510-722X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=G8kEvt8AAAAJ G8kEvt8AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/121088199 121088199]
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61993822|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61993822/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61993821|Diane Hildebrandt]]''
| ''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-7873-8855 0000-0001-7873-8855]
| [https://scholar.google.com/citations?user=2SQ-120AAAAJ 2SQ-120AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/34119349 34119349]
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61993821|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61993821/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80447621|Judy M. Bishop]]''
| ''[[:d:Q82594|computer scientist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9986-7269 0000-0001-9986-7269]
| [https://scholar.google.com/citations?user=fTryeZAAAAAJ fTryeZAAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/111091523 111091523]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80447621|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80447621/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71654754|Andries Johannes van der Walt]]''
| ''[[:d:Q2325224|constitutional lawyer]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q185351|jurist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/58628637 58628637]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71654754|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71654754/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2165640|Ronald J. Clarke]]''
| ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q17488316|prehistorian]]''<br/>''[[:d:Q2145981|restorer]]''<br/>''[[:d:Q21272406|paleoanthropologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/147008726 147008726]
|
| [[File:Ronald Clarke.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q2165640|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2165640/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q38640649|Andrew E. McKechnie]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1524-1021 0000-0002-1524-1021]
|
|
| 2017
|
| [[toolforge:scholia/author/Q38640649|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q38640649/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15429379|Paul Cilliers]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q4964182|philosopher]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/328371 328371]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q15429379|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15429379/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21340974|Bruce S. Rubidge]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-2477-1873 0000-0003-2477-1873]
| [https://scholar.google.com/citations?user=Z7edricAAAAJ Z7edricAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/147053915 147053915]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/475150323917709972010 475150323917709972010]
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21340974|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21340974/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82901586|Stuart J. Saunders]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/38148628 38148628]
| 1992
| [[File:Stuart Saunders, Vice-chancellor of UCT.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q82901586|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82901586/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21341244|Ansie Dippenaar-Schoeman]]''
| ''[[:d:Q17344952|arachnologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1532-1379 0000-0003-1532-1379]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/68612009 68612009]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21341244|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q21341244/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81027633|Andre Goosen]]''
|
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81027633|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81027633/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21341400|Maureen Coetzee]]''
| ''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q107292086|medical entomologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-2019-866X 0000-0003-2019-866X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=jbWH4QUAAAAJ jbWH4QUAAAAJ]
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21341400|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21341400/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q26820569|John Francis Thackeray]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6884-382X 0000-0001-6884-382X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=SMN_CbwAAAAJ SMN_CbwAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/56318959 56318959]
| 2009
| [[File:Koenigswald-Lecture 2016 John Francis Thackeray 01.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q26820569|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q26820569/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81028595|John J. Gurney]]''
|
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81028595|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81028595/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5340086|Edna P. Plumstead]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q30059961|paleobotanist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/23411195 23411195]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5340086|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5340086/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81029575|Friedrich W. Hahne]]''
|
|
|
|
| 1991
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81029575|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81029575/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82903855|Louis Scott]]''
|
|
|
|
| 2009
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82903855|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82903855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q49168166|Terence J. Robinson]]''
| ''[[:d:Q350979|zoologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4298-4891 0000-0002-4298-4891]
| [https://scholar.google.com/citations?user=LLaJvSEAAAAJ LLaJvSEAAAAJ]
|
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q49168166|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q49168166/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q78434764|David Mason]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q78434764|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q78434764/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82904164|Michael S. Scurrell]]''
|
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82904164|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82904164/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81030104|Raymond J. Haines]]''
|
|
|
|
| 1990
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81030104|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81030104/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60991028|George Ekama]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=PWje2ogAAAAJ PWje2ogAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/311249909 311249909]
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q60991028|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60991028/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81031522|Eric H. Harley]]''
|
|
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81031522|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81031522/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7793599|Thomas Robertson Sim]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q16334507|bryologist]]''<br/>''[[:d:Q11900058|explorer]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/20209164 20209164]
|
| [[File:Tr sim00.JPG|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q7793599|3]] / [[toolforge:scholia/author/Q7793599/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81176926|Steven J. Lennon]]''
|
|
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81176926|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81176926/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q76419491|Jan-Hendrik S. Hofmeyr]]''
| ''[[:d:Q2919046|biochemist]]''
|
|
|
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q76419491|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q76419491/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q76419567|Igor Barashenkov]]''
|
|
|
|
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q76419567|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q76419567/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81177218|Owen A.M. Lewis]]''
|
|
|
|
| 1980
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81177218|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81177218/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q77717266|Michael Charles Kew]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 1987
|
| [[toolforge:scholia/author/Q77717266|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q77717266/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81177625|James D. Lewis-Williams]]''
|
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81177625|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81177625/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q11256815|David Mark Richardson]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9574-8297 0000-0001-9574-8297]
| [https://scholar.google.com/citations?user=Rdfu4uoAAAAJ Rdfu4uoAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/85249968 85249968]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q11256815|5]] / [[toolforge:scholia/author/Q11256815/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42830282|Peter Henzi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6175-1674 0000-0001-6175-1674]
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42830282|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42830282/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15438215|Walter Wargau]]''
| [[Ugqayinyanga]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/72240426 72240426]
|
| [[File:Walter Wargau (Student).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q15438215|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15438215/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79306387|Norman Pammenter]]''
|
|
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79306387|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79306387/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81036719|William F. Harris]]''
| ''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
|
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81036719|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81036719/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42544590|Daniela Cristina Stefan]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q1919436|pediatrician]]''<br/>''[[:d:Q16062369|oncologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5740-1209 0000-0001-5740-1209]
|
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42544590|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42544590/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82912218|Yackoob K. Seedat]]''
|
|
|
|
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82912218|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82912218/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81038008|Walter D. Heiss]]''
|
|
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81038008|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81038008/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82912585|Mary K. Seely]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''
|
|
|
| 1991
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82912585|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82912585/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82912954|Milton Shain]]''
| ''[[:d:Q3400985|academic]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/91941266 91941266]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82912954|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82912954/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q37643854|Gregory L. Blatch]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0778-8577 0000-0003-0778-8577]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/272043681 272043681]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q37643854|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q37643854/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19623171|Clarence Van Riet Lowe]]''
| ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q13582652|civil engineer]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/62837606 62837606]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q19623171|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19623171/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82914193|Vere Shannon]]''
| ''[[:d:Q3546255|oceanographer]]''
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82914193|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82914193/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43267916|Susan A. Bourne]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-2491-2843 0000-0002-2491-2843]
| [https://scholar.google.com/citations?user=OlFQMW4AAAAJ OlFQMW4AAAAJ]
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q43267916|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43267916/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82915241|Merwyn Shear]]''
|
|
|
|
| 1978
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82915241|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82915241/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q450598|Lee Berger]]''
| ''[[:d:Q21272406|paleoanthropologist]]''<br/>''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q205375|inventor]]''<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q239272|Australopithecus africanus]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-0367-7629 0000-0002-0367-7629]
| [https://scholar.google.com/citations?user=PpW_J88AAAAJ PpW_J88AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/6169562 6169562]
| 2011
| [[File:Lee Berger image 2006.JPG|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q450598|9]] / [[toolforge:scholia/author/Q450598/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q76716731|Thomas Ford]]''
|
|
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q76716731|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q76716731/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7660145|Sydney Skaife]]''
| ''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q18805|naturalist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/117949603 117949603]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/86323194 86323194]
|
| [[File:Hendrik Brand.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q7660145|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q7660145/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82917146|Peter E. Spargo]]''
|
|
|
|
| 1986
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82917146|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82917146/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q52353159|Stephanie G. Burton]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-3094-8420 0000-0002-3094-8420]
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q52353159|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q52353159/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q73836164|Perry T. Kaye]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5997-8121 0000-0002-5997-8121]
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q73836164|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q73836164/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70377150|Lynn Morris]]''
| ''[[:d:Q15634281|virologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1836-8415 0000-0002-1836-8415]<br/>[https://orcid.org/0000-0003-3961-7828 0000-0003-3961-7828]
| [https://scholar.google.com/citations?user=atnn-0AAAAAJ atnn-0AAAAAJ]
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q70377150|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70377150/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q54086671|Norman Owen-Smith]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8429-1201 0000-0001-8429-1201]
| [https://scholar.google.com/citations?user=BoSadf0AAAAJ BoSadf0AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/29615824 29615824]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/496166656941922710006 496166656941922710006]
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q54086671|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q54086671/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5213742|Dan J. Stein]]''
| ''[[:d:Q211346|psychiatrist]]''<br/>[[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]
| [https://orcid.org/0000-0001-7218-7810 0000-0001-7218-7810]
| [https://scholar.google.com/citations?user=LOHkEw8AAAAJ LOHkEw8AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/39468370 39468370]
| 2012
| [[File:Dan-Stein-20130904.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5213742|29]] / [[toolforge:scholia/author/Q5213742/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17612495|Quarraisha Karim]]''
| ''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-0985-477X 0000-0002-0985-477X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=ARaZ9-MAAAAJ ARaZ9-MAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/24336962 24336962]
| 2014
| [[File:Quarraisha Abdool Karim.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q17612495|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q17612495/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q57259567|Charles B. de Koning]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4525-5130 0000-0003-4525-5130]
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q57259567|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57259567/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15451201|Geoffrey Blight]]''
| ''[[:d:Q11424604|earth scientist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/63422447 63422447]
| 1991
| [[File:Geoff Blight.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q15451201|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15451201/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2043552|Johannes van Staden]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0515-1281 0000-0003-0515-1281]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/562159234013403370477 562159234013403370477]
| 1990
| [[File:Prof johannes van staden-1595341335.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q2043552|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2043552/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80761328|W.P.M. de Ruijter]]''
| ''[[:d:Q3546255|oceanographer]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=N6GAWu8AAAAJ N6GAWu8AAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/55454984 55454984]
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80761328|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80761328/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81915116|Haralambos Parolis]]''
|
|
|
|
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81915116|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81915116/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80762518|Cesáreo A. Dominguez]]''
|
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=AynPRjkAAAAJ AynPRjkAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/76115383 76115383]
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80762518|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80762518/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80762761|Siegfried E. Drewes]]''
|
|
|
|
| 1990
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80762761|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80762761/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71104683|Willem Albert Hanekom]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-6788-1645 0000-0002-6788-1645]
| [https://scholar.google.com/citations?user=GNFho0kAAAAJ GNFho0kAAAAJ]
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71104683|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71104683/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5074942|Charles Abercrombie Smith]]''
| [[Usonzululwazi|imfundondalo]]<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
|
|
| [[File:Sir Charles Abercrombie Smith - Scientist and politician - Cape Colony.png|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5074942|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5074942/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q53952047|William J. Bond]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-3441-2084 0000-0002-3441-2084]
| [https://scholar.google.com/citations?user=8vuc6rIAAAAJ 8vuc6rIAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/279051097 279051097]
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q53952047|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53952047/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q53808040|Michael T Davies-Coleman]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5344-894X 0000-0001-5344-894X]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/85647578 85647578]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q53808040|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q53808040/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81056277|Michael J.R. Hoch]]''
|
|
|
|
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81056277|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81056277/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15459092|Charles K. Brain]]''
| ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/30825610 30825610]
| 1976
|
| [[toolforge:scholia/author/Q15459092|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q15459092/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81056623|Alan N. Hodgson]]''
|
|
|
|
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81056623|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81056623/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42420373|Guy F. Midgley]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8264-0869 0000-0001-8264-0869]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/53146094231500331476 53146094231500331476]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42420373|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42420373/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56406446|Alan K. Whitfield]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1452-7367 0000-0003-1452-7367]
| [https://scholar.google.com/citations?user=NIDj1ksAAAAJ NIDj1ksAAAAJ]
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q56406446|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q56406446/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81060675|Leon C. Isaacson]]''
|
|
|
|
| 1975
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81060675|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81060675/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81060977|Tom Jarrett]]''
| [[Ugqayinyanga]]
|
|
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81060977|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81060977/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61598221|Chaudry Masood Khalique]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1986-4859 0000-0002-1986-4859]
| [https://scholar.google.com/citations?user=4ILEyUYAAAAJ 4ILEyUYAAAAJ]
|
| 2016
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61598221|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61598221/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q78610632|Ebrahim Momoniat]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
|
|
| 2017
|
| [[toolforge:scholia/author/Q78610632|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q78610632/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5084053|Charles van Onselen]]''
| ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q864380|biographer]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-3903-8052 0000-0002-3903-8052]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/64050944 64050944]
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5084053|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q5084053/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q26998207|Athelstan Cornish-Bowden]]''
|
|
|
|
|
| [[File:Athelstan Hall Cornish-Bowden in about 1885.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q26998207|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q26998207/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60590121|Robin Wood]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4276-7117 0000-0002-4276-7117]
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q60590121|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60590121/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21664327|Lawrence Crawford]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21664327|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21664327/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80053967|Peter Doughtrey Tyson]]''
|
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80053967|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80053967/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20656400|Hoosen Coovadia]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q134284649|anti-apartheid activist]]''
|
|
|
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20656400|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20656400/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70827557|Simon Henry Connell]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6000-7245 0000-0001-6000-7245]
| [https://scholar.google.com/citations?user=pVS2ZiMAAAAJ pVS2ZiMAAAAJ]
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q70827557|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70827557/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81064210|Graham I.H. Kerley]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-2702-5200 0000-0003-2702-5200]
|
|
| 2017
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81064210|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q81064210/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42571640|Jane Carruthers]]''
| ''[[:d:Q201788|historian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8210-4599 0000-0001-8210-4599]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/4128165628894642480006 4128165628894642480006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/48310877 48310877]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42571640|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42571640/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21522991|Richard N. Pienaar]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q12358881|phycologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/187578662 187578662]
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21522991|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21522991/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42572405|Marion Bamford]]''
| ''[[:d:Q30059961|paleobotanist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0667-130X 0000-0003-0667-130X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=WT8NxO0AAAAJ WT8NxO0AAAAJ]
|
| 2006
| [[File:Prof. Marion Bamford.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q42572405|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42572405/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5236554|David Lewis-Williams]]''
| ''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q1371378|ethnologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/14885319 14885319]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5236554|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q5236554/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56849521|Leon M.T. Dicks]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5157-9046 0000-0002-5157-9046]
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q56849521|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56849521/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5092799|Cheryl de la Rey]]''
| ''[[:d:Q212980|psychologist]]''
|
|
|
| 2010
| [[File:Cheryl de la Rey.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q5092799|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5092799/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q54254936|Kelly Chibale]]''
| ''[[:d:Q3400985|academic]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4541-646X 0000-0002-4541-646X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=BAk6GbcAAAAJ BAk6GbcAAAAJ]
|
| 2009
| [[File:2025UniLeiden450-4.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q54254936|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q54254936/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81791833|Darragh O’Donoghue]]''
|
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/315709107 315709107]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81791833|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81791833/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1348676|Sydney Samuel Hough]]''
| [[Ugqayinyanga]]<br/>''[[:d:Q170790|mathematician]]''<br/>[[umfundindalo]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/35236785 35236785]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q1348676|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1348676/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42293328|Patricia Ann Whitelock]]''
| ''[[:d:Q752129|astrophysicist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4678-4432 0000-0002-4678-4432]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/24755014 24755014]
| 2000
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42293328|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q42293328/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22109577|Richard S. K. Barnes]]''
| ''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5773-5994 0000-0002-5773-5994]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/64066109 64066109]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q22109577|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22109577/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7837812|Trefor Jenkins]]''
| ''[[:d:Q3126128|geneticist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/46916068 46916068]
| 1975
| [[File:Trefor Jenkins00.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q7837812|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q7837812/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22112378|Roger M. H. Smith]]''
| ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=NlTbMPoAAAAJ NlTbMPoAAAAJ]
|
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q22112378|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22112378/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71274564|Fazal Mahmood Mahomed]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71274564|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71274564/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19661724|Lyn Wadley]]''
| ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0053-0813 0000-0003-0053-0813]
| [https://scholar.google.com/citations?user=bK8F68UAAAAJ bK8F68UAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/59117828 59117828]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q19661724|2]] / [[toolforge:scholia/author/Q19661724/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21392406|Richard Vernon Dingle]]''
| ''[[:d:Q21484199|ostracodologist]]''<br/>''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''
|
|
|
| 1983
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21392406|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21392406/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81511934|Marcelo P. Loewe]]''
|
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81511934|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81511934/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81512201|John E. Lowther]]''
|
|
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81512201|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81512201/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19519928|Henda C. Swart]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/7895173973184923810009 7895173973184923810009]
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q19519928|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19519928/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q21394246|William Wardlaw Thompson]]''
| ''[[:d:Q4205432|ichthyologist]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q21394246|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q21394246/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q78629970|Vincent Clifford Moran]]''
|
|
|
|
| 1991
|
| [[toolforge:scholia/author/Q78629970|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q78629970/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80936790|Paul de Villiers du Plessis]]''
|
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80936790|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80936790/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80937821|Patrick G. Eriksson]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80937821|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80937821/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80938027|Arthur G. Every]]''
|
|
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80938027|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80938027/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80938181|Melvin Faierman]]''
|
|
|
|
| 1999
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80938181|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80938181/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43165660|Edward Rybicki]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8024-9911 0000-0001-8024-9911]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/8027168049010038410006 8027168049010038410006]
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q43165660|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43165660/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15485098|Michael William Feast]]''
| [[Ugqayinyanga]]<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-8908-1630 0000-0002-8908-1630]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/34323769 34323769]
| 1982
|
| [[toolforge:scholia/author/Q15485098|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q15485098/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60610431|Brian R. Allanson]]''
| ''[[:d:Q3640160|marine biologist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q3644587|hydrologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/45581243 45581243]
| 1968
|
| [[toolforge:scholia/author/Q60610431|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q60610431/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80939015|John G. Field]]''
| ''[[:d:Q3546255|oceanographer]]''
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80939015|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80939015/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80939244|John S. Field]]''
|
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80939244|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80939244/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80939459|Peter I. Folb]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q2114605|pharmacologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/10782647 10782647]
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80939459|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80939459/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q348933|Isaac Schapera]]''
| ''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/108544741 108544741]
|
| [[File:Isaac Schapera, c1950s.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q348933|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q348933/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80653014|John D. Comins]]''
|
|
|
|
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80653014|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80653014/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61046038|Pieter Steyn]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''
|
|
|
| 1996
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61046038|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61046038/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61046041|Douglas Butterworth]]''
|
|
|
|
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61046041|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61046041/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61046058|Lionel Opie]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>[[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]<br/>''[[:d:Q3264451|cardiologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/59161562 59161562]
| 1983
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61046058|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61046058/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61046066|B. Daya Reddy]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q170790|mathematician]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-8250-4821 0000-0002-8250-4821]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/108617120 108617120]
| 1992
| [[File:Daya Reddy 2018.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q61046066|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61046066/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4819906|Chris Brink]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/62228603 62228603]
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q4819906|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q4819906/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82533058|Raymond Pollard]]''
|
|
|
|
| 2001
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82533058|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82533058/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80082536|Brian W. Van Wilgen]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q15839134|ecologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1536-7521 0000-0002-1536-7521]
| [https://scholar.google.com/citations?user=5FfLX_4AAAAJ 5FfLX_4AAAAJ]
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80082536|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q80082536/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71576562|Neil John Coville]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5370-1386 0000-0001-5370-1386]
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71576562|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71576562/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20831540|Judith Sealy]]''
| ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5071-8211 0000-0001-5071-8211]
| [https://scholar.google.com/citations?user=hjy8MDAAAAAJ hjy8MDAAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/27100360 27100360]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20831540|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20831540/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80520476|Michael E. Brown]]''
| ''[[:d:Q104693589|chemistry teacher]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
|
| 1988
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80520476|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80520476/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80521092|Michael N. Bruton]]''
|
|
|
|
| 1992
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80521092|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80521092/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q29052586|Brenda Wingfield]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q3126128|geneticist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-6189-1519 0000-0002-6189-1519]
|
|
| 2007
|
| [[toolforge:scholia/author/Q29052586|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q29052586/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82539949|Roger E. Raab]]''
| [[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
|
| 1992
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82539949|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82539949/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80521586|James R. Bull]]''
|
|
|
|
| 1991
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80521586|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80521586/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80522068|Mino R. Caira]]''
|
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80522068|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80522068/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79946604|Edward Sturrock]]''
|
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79946604|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79946604/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70720643|Mike Wingfield]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q2487799|mycologist]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9346-2009 0000-0001-9346-2009]
| [https://scholar.google.com/citations?user=wT4V7isAAAAJ wT4V7isAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/14989035 14989035]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22155914471039401883 22155914471039401883]
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q70720643|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70720643/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q77803|Selmar Schonland]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/40795045 40795045]
|
| [[File:Schonland Pretoria.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q77803|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q77803/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q59187857|Douglas E. Rawlings]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-2521-8167 0000-0002-2521-8167]
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q59187857|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59187857/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79660900|Roland Schulze]]''
| ''[[:d:Q3644587|hydrologist]]''
|
|
|
| 1993
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79660900|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79660900/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q52701989|Robin M Crewe]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4398-8250 0000-0003-4398-8250]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/172379736 172379736]
| 1990
|
| [[toolforge:scholia/author/Q52701989|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q52701989/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42178276|Renée Kraan-Korteweg]]''
| [[Ugqayinyanga]]
| [https://orcid.org/0000-0002-0202-6250 0000-0002-0202-6250]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/272584657 272584657]
| 2012
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42178276|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q42178276/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43188044|Willem Heber van Zyl]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8195-353X 0000-0001-8195-353X]
|
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q43188044|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q43188044/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60055963|João P. Rodrigues]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1980-3845 0000-0002-1980-3845]
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q60055963|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60055963/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q91052641|John Parkington]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6127-6826 0000-0001-6127-6826]
| [https://scholar.google.com/citations?user=tk-A4MsAAAAJ tk-A4MsAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/36952076 36952076]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q91052641|11]] / [[toolforge:scholia/author/Q91052641/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q59624330|Paul R. Manger]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1881-2854 0000-0002-1881-2854]
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q59624330|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q59624330/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q76926947|Ronald Harley]]''
| ''[[:d:Q1326886|electrical engineer]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/192970031 192970031]
| 1990
|
| [[toolforge:scholia/author/Q76926947|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q76926947/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82549683|Laurence J. Robb]]''
|
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82549683|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82549683/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q51697828|Kathryn H. Myburgh]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4501-2120 0000-0003-4501-2120]
| [https://scholar.google.com/citations?user=DXNUiEEAAAAJ DXNUiEEAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/205963403 205963403]
| 2017
|
| [[toolforge:scholia/author/Q51697828|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q51697828/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q23008763|Johann Carl Vogel]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/171593751 171593751]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q23008763|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q23008763/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q77793537|Horst Helmut Klump]]''
|
|
|
|
| 2000
|
| [[toolforge:scholia/author/Q77793537|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q77793537/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q77793851|Klaus Koch]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-3845-4406 0000-0003-3845-4406]
|
|
| 2002
|
| [[toolforge:scholia/author/Q77793851|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q77793851/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82984689|Rudolph J van Aarde]]''
|
|
|
|
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82984689|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82984689/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80533870|Philip Charles]]''
|
|
|
|
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80533870|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80533870/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80534086|Robert W. Charlton]]''
|
|
|
|
| 1991
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80534086|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80534086/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18685421|Anusuya Chinsamy-Turan]]''
| ''[[:d:Q1662561|paleontologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9786-5080 0000-0002-9786-5080]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/27342603 27342603]
| 2006
| [[File:Anusuya Chinsamy-Turan, West Coast Fossil Park tour.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q18685421|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q18685421/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82985262|Jan van den Ende]]''
|
|
|
|
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82985262|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82985262/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82553257|Allen L. Rodgers]]''
|
|
|
|
| 2010
|
| [[toolforge:scholia/author/Q82553257|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q82553257/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q76931737|Manfred Armin Hellberg]]''
|
|
|
|
| 1992
|
| [[toolforge:scholia/author/Q76931737|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q76931737/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q51846346|Renfrew Christie]]''
| ''[[:d:Q134284649|anti-apartheid activist]]''<br/>''[[:d:Q20826540|scholar]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/62928676 62928676]
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q51846346|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q51846346/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1387629|George F. R. Ellis]]''
| [[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q170790|mathematician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q15980158|non-fiction writer]]''<br/>[[Ugqayinyanga]]
| [https://orcid.org/0000-0001-8484-0629 0000-0001-8484-0629]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/109637661 109637661]
| 1983
| [[File:George Ellis 0040.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q1387629|4]] / [[toolforge:scholia/author/Q1387629/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83132581|Albertus S. van Jaarsveld]]''
|
|
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83132581|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83132581/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q524221|John Hewitt]]''
| ''[[:d:Q4773904|anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q16271064|herpetologist]]''<br/>''[[:d:Q17344952|arachnologist]]''
|
|
|
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q524221|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q524221/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q58336810|Andrew Cooper]]''
| ''[[:d:Q11424604|earth scientist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4972-8812 0000-0003-4972-8812]
| [https://scholar.google.com/citations?user=wck4s-UAAAAJ wck4s-UAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/55808460 55808460]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q58336810|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58336810/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83134393|Johan van Zyl]]''
|
|
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83134393|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83134393/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2976150|John Jackson]]''
| [[Ugqayinyanga]]<br/>''[[:d:Q752129|astrophysicist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/51317806 51317806]
| 1934
| [[File:JohnJackson(astronomer).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q2976150|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2976150/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22006961|Valerie Mizrahi]]''
| ''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q15839206|molecular biologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4824-9115 0000-0003-4824-9115]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/8150380426913370197 8150380426913370197]
| 2000
|
| [[toolforge:scholia/author/Q22006961|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q22006961/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81549700|Adolf Conrad Matthee]]''
|
|
|
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81549700|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81549700/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| ''[[:d:Q520549|geologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/29202617 29202617]
| 1994
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83135813|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83135813/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q39885100|Aletta E. Schutte]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9217-4937 0000-0001-9217-4937]
| [https://scholar.google.com/citations?user=f1oels0AAAAJ f1oels0AAAAJ]
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q39885100|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q39885100/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5861359|John Patrick Rourke]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/33298739 33298739]
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5861359|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5861359/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83137250|Richard P. Viljoen]]''
|
|
|
|
| 1998
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83137250|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83137250/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1681675|Jan C. A. Boeyens]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/29820137 29820137]
| 1988
|
| [[toolforge:scholia/author/Q1681675|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1681675/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q96489|Achim Richter]]''
| ''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>[[umfundindalo]]
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=WU_HsKkAAAAJ WU_HsKkAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/232819266 232819266]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q96489|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q96489/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1971138|Mary Agard Pocock]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q12358881|phycologist]]''<br/>''[[:d:Q11900058|explorer]]''<br/>''[[:d:Q3148760|botanical illustrator]]''<br/>[[UMfundisi]]<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''<br/>''[[:d:Q98544732|scientific collector]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/16153470956745082416 16153470956745082416]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q1971138|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q1971138/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q25615160|Paul Daniel Hahn]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''<br/>''[[:d:Q5428874|academic staff]]''
|
|
|
|
| [[File:Prof Paul Daniel Hahn.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q25615160|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q25615160/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q38304462|Robert P. Millar]]''
| ''[[:d:Q2919046|biochemist]]''<br/>''[[:d:Q350979|zoologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-3606-2708 0000-0003-3606-2708]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/94387090 94387090]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q38304462|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q38304462/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q38305842|Wayne M. Getz]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''<br/>''[[:d:Q864503|biologist]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q61791734|biomathematician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8784-9354 0000-0001-8784-9354]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/93683896 93683896]
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q38305842|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q38305842/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81701088|Terence S. McCarthy]]''
| ''[[:d:Q520549|geologist]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=8nW-dTkAAAAJ 8nW-dTkAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/11612688 11612688]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/65534637 65534637]
| 1994
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81701088|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81701088/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q63391519|Sunil D. Maharaj]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1967-2849 0000-0002-1967-2849]
|
|
| 2011
|
| [[toolforge:scholia/author/Q63391519|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q63391519/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81701559|Anton McLachlan]]''
|
|
|
|
| 1992
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81701559|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81701559/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43496916|Michael J. Samways]]''
| ''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4237-6025 0000-0003-4237-6025]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/94489949 94489949]
| 1999
|
| [[toolforge:scholia/author/Q43496916|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q43496916/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q40902255|Julia Lee-Thorp]]''
| ''[[:d:Q3621491|archaeologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-3291-0258 0000-0002-3291-0258]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/36637061 36637061]
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q40902255|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q40902255/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q28648152|Martin P. Hill]]''
| ''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0579-5298 0000-0003-0579-5298]
| [https://scholar.google.com/citations?user=GKGAgoUAAAAJ GKGAgoUAAAAJ]
|
| 2016
|
| [[toolforge:scholia/author/Q28648152|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q28648152/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81702755|David S. McLachlan]]''
|
| [https://orcid.org/0000-0002-1560-1293 0000-0002-1560-1293]
|
|
| 1997
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81702755|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81702755/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81702888|Chrisopher D. McQuaid]]''
|
|
|
|
| 1999
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81702888|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81702888/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q55175748|Helder M. Marques]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q593644|chemist]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-1675-3835 0000-0003-1675-3835]
|
|
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q55175748|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q55175748/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q63764|Harriet Margaret Louisa Bolus]]''
| ''[[:d:Q2374149|botanist]]''<br/>''[[:d:Q2083925|botanical collector]]''<br/>''[[:d:Q19507792|scientific illustrator]]''<br/>''[[:d:Q674426|curator]]''<br/>''[[:d:Q1907198|taxonomist]]''<br/>''[[:d:Q98544732|scientific collector]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/171765397 171765397]
|
| [[File:Harriet Margaret Louisa Bolus.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q63764|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q63764/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q64835914|Karl Schilcher]]''
| [[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/59603504 59603504]
| 2012
|
| [[toolforge:scholia/author/Q64835914|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q64835914/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q69449514|Mary Scholes]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q60244908|plant physiologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5762-9537 0000-0001-5762-9537]
| [https://scholar.google.com/citations?user=qNlkIIMAAAAJ qNlkIIMAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/177145857889223021078 177145857889223021078]
| 2003
|
| [[toolforge:scholia/author/Q69449514|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69449514/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q48256805|Gordon D Brown]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4922-936X 0000-0003-4922-936X]
|
|
| 2012
|
| [[toolforge:scholia/author/Q48256805|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q48256805/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42778663|Robert J. Scholes]]''
| ''[[:d:Q15839134|ecologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q2374149|botanist]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-5537-6935 0000-0001-5537-6935]
| [https://scholar.google.com/citations?user=WR7VpKUAAAAJ WR7VpKUAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/71468733 71468733]
| 1999
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42778663|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42778663/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20721396|Anna-Lise Williamson]]''
| ''[[:d:Q15634281|virologist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5467-1200 0000-0002-5467-1200]
|
|
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20721396|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20721396/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q81707103|Barry V. Mendelow]]''
|
|
|
|
| 1995
|
| [[toolforge:scholia/author/Q81707103|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q81707103/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q37736202|John Morrison]]''
| ''[[:d:Q170790|mathematician]]''<br/>[[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/3862173124540430300008 3862173124540430300008]
|
|
| [[toolforge:scholia/author/Q37736202|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q37736202/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83150510|Anthony D. M. Walker]]''
|
|
|
|
| 1988
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83150510|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83150510/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q79402317|Otto Walter Prozesky]]''
|
|
|
|
| 1989
|
| [[toolforge:scholia/author/Q79402317|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q79402317/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q83150751|Heribert Weigert]]''
|
|
|
|
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q83150751|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q83150751/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q80700386|Lesley A. Cornish]]''
|
|
|
|
| 2009
|
| [[toolforge:scholia/author/Q80700386|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q80700386/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12364088|Hugh Paterson]]''
| ''[[:d:Q3055126|entomologist]]''<br/>''[[:d:Q16063497|evolutionary biologist]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/35854115 35854115]
| 1980
|
| [[toolforge:scholia/author/Q12364088|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12364088/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q42784019|Kevin J. Naidoo]]''
| ''[[:d:Q593644|chemist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9898-3708 0000-0002-9898-3708]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/65994373 65994373]
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q42784019|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q42784019/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q57777886|Michael Meadows]]''
| ''[[:d:Q2560911|physical geographer]]''<br/>''[[:d:Q333634|umhumushi]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-8322-3055 0000-0001-8322-3055]
| [https://scholar.google.com/citations?user=EufqPQMAAAAJ EufqPQMAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/78996 78996]
| 2015
|
| [[toolforge:scholia/author/Q57777886|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q57777886/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
q2qppgxaajhshri08egwlreh2m3mjw8
User:GerardM/Gabon hospitals
2
12671
127267
126416
2026-08-10T23:58:42Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127267
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT ?item WHERE {
?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q16917;
wdt:P17 wd:Q1000.
}
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q6542750|Libreville Hospital]]''
|
| [[IGabhoni|IGaboni]]
| [[Libreville|i-Libreville]]
| {{Coord|0.388|9.4597|display=inline}}
| [[File:Centre Hospitalier Universitaire de Libreville.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q140328636|Centre Hospitalier Régional Estuaire de Melen]]''
|
| [[IGabhoni|IGaboni]]
| [[Libreville|i-Libreville]]
| {{Coord|0.402644|9.508027|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1751117|Albert Schweitzer Hospital]]''
|
| [[IGabhoni|IGaboni]]
| [[Lambaréné]]
| {{Coord|-0.700275|10.237411|display=inline}}
| [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De hutten van het oude ziekenhuis TMnr 20018613.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q140932460|Le Centre Hospitalier Régional de Lambaréné (CHR)]]''
|
| [[IGabhoni|IGaboni]]
| [[Lambaréné]]
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
0yceb7dykvp1yhqlni5femipal0qbg7
User:GerardM/Ministers of Religious Affairs and Wakfs of Algeria
2
26553
127270
122590
2026-08-11T04:23:44Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
127270
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?from ?to WHERE { ?item p:P39 ?position . ?position ps:P39 wd:Q99935322
OPTIONAL { ?position pq:P580 ?from }
OPTIONAL { ?position pq:P582 ?to }
}
|section=
|sort=?from
|sort_order=desc
|one_row_per_item=no
|columns=label:Article,description,P27:Country,?from:Start date,?to:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q62639219|Youcef Belmehdi]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2019-04-01
|
| [[File:Youcef Belmehdi, May 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18213891|Mohamed Aïssa]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 2014-04-29
| 2019-04-01
|
|-
| ''[[:d:Q2911902|Bouabdellah Ghlamallah]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1997-06-24
| 2014-04-29
|
|-
| ''[[:d:Q59209944|Ahmed Merani]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1996-01-05
| 1997-06-24
|
|-
| ''[[:d:Q58813091|Sassi Lamouri]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1994-04-15
| 1995-12-31
|
|-
| ''[[:d:Q99936721|Abdelhafid Amokrane]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1993-08-21
| 1994-04-11
|
|-
| ''[[:d:Q58813091|Sassi Lamouri]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1992-02-22
| 1993-08-21
|
|-
| ''[[:d:Q3272277|M'Hamed Benredouane]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1991-06-18
| 1992-02-22
|
|-
| ''[[:d:Q107568079|Saïd Chibane]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1989-09-09
| 1991-06-04
|
|-
| ''[[:d:Q28716749|Boualem Baki]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1986-02-18
| 1989-09-09
|
|-
| ''[[:d:Q2821253|Abderrahmane Chibane]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1980-07-15
| 1986-02-18
|
|-
| ''[[:d:Q28716749|Boualem Baki]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1979-03-08
| 1980-07-15
|
|-
| ''[[:d:Q3325906|Mouloud Kacem Naît Belkacem]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1970-06-01
| 1979-03-08
|
|-
| ''[[:d:Q99940026|Larbi Saadouni]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1965-07-10
| 1970-06-01
|
|-
| ''[[:d:Q3517097|Tedjini Haddam]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]<br/>[[IFulansi]]
| 1964-12-02
| 1965-07-10
|
|-
| ''[[:d:Q2827672|Ahmed Tewfik El Madani]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| 1962-09-27
| 1964-12-02
| [[File:Ahmed Tewfik el Madani.JPG|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
k5ui11cu9k2q27odfapyfuuzrmtqr5f
Thabo Sefolosha
0
28616
127252
92481
2026-08-10T17:32:29Z
Edwin Ndaba
13909
/* */
127252
wikitext
text/x-wiki
'''Thabo Patrick Sefolosha''' ( /t ɑː b oʊ ˌ s ɛ f ə l oʊ ʃ ə / ; Born Meyi 2, 1984) is a Swiss wangaphambili professional basketball umdlali ngubani zokugcina owadlalela Houston Rockets we National Basketball Association (NBA).Ubuye wadlala kwi-NBA yeChicago Bulls, Oklahoma City Thunder, Atlanta Hawks, ne- Utah Jazz, kwiTurkey Basketball League yeFenerbahçe, eFrance i- Chlan Chalon, e- Italy i- Angelico Biella, naseSwitzerland ngeVevey Riviera Ibhasikidi.Ngo-2006, waba ngumdlali wokuqala ovela eSwitzerland ukudlala kwi-NBA, kwathi ngo-2013, wabizwa njengomdlali ovelele kunabo bonke wase[[ISwitzerland|Switzerland]] ngumdlali webhasikidi waseSwitzerland waso sonke isikhathi yiphephandaba laseSwitzerland ''iFreiburger Nachrichten.''
[[Category:Abantu baphilayo]]
[[Category:Abazalwa nge-1984]]
enoiwjfbtg7wruij028457l91j1qmjz
Diébédo Francis Kéré
0
30258
127259
125884
2026-08-10T17:38:36Z
Edwin Ndaba
13909
127259
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
|image=[[File:Francis Kere, 2019 (cropped).jpg|200px|Francis Kere, 2019 (cropped)]]
|caption=Diébédo Francis Kéré
}}
'''UDiébédo Francis Kéré''' wazalelwa edolobheni elincane laseGando e[[Burkina Faso]] ngomhla ka-10 ku-Apreli ngonyaka ka-1965. Ungumdwebi wezakhiwo wodumo obehlala e[[IBerlini|Berlin]], e[[Jalimane]] kusukela ngo-1985.
Waziwa ngezindlela zakhe ezisha futhi ngezakhiwo zakhe ezihambisana nesimo sezulu sendawo ezakhiwe kuyo. Emisebenzini yakhe usebenzisa izinto zokwakha zendawo njengokhuni futhi uyaqinisekisa ukuthi izakhiwo zakhe azichithi amandla amaningi futhi zisimeme. Ucinga izindawo ezinelanga nomoya ukuze kugwenywe imishini yomoya.
UKéré waqala imfundo yakhe yamabanga aphansi eBurkina Faso waqhubeka nayo eJalimane lapho wathola khona umfundaze evela kwa-[[:de:Carl-Duisberg-Gesellschaft|Carl-Duisberg-Gesellschaft]]. Ngo-1995 waqala ukufundela ubunjiniyela bezokwakha e[[:en:Technical_University_of_Berlin|Nyuvesi yezoBuchwepheshe yaseBerlin]]. Ngesikhathi efunda wanquma ukusungula isisekelo ngoba wayefuna ukuthuthukisa ulwazi lwakhe phakathi kwezizukulwane ezilandelayo wase wakha isikhole sokuqala endaweni yangakubo. Wabambisana nabantu bendawo abanikela amandla nezinto zokwakha kwesikhole. UKéré walokhu wabelana ngolwazi lwakhe lobuchwepheshe nentsha ethakazelayo.
UKéré wenze amaphrojekthi emazweni ahlukene njengaseBurkina Faso, eMali, eKenya, eUganda, eMozambiki, eJalimane, eMelika nakwamanye amaningi. Ngaphezu kwalokho wasebenza njengoprofesa oyisivakashi [[iJalimani|eJalimane]], [[iMelika|eMelika]] [[iSwitzerland|neSwitzerland]].
Ngaphandle kokusebenza njengomakhi waphinda ukunikela isikhathi esiningi ekufundiseni (isibonelo e[[:en:Università_della_Svizzera_italiana|Nyuvesi yaseSvizzera italiana]]). Ngo-2017 wamenyelwa ukuba nguprofesa “womklamo nokuhlanganyela wezokwakha” eNyuvesi yezoBuchwepheshe yaseBerlin.
== Imisebenzi ebalulekile kanye nemibukiso ==
Wawina imiklomelo yamazwe ngamazwe eminingana kuhlanganise
* Global Award for Sustainable Architecture
* Aga Khan Award for Architecture
* Holcim Award for Sustainable Construction
* Schelling Architecture Award
Ngo-2022 wawina um[https://www.pritzkerprize.com/ Klomelo we-Pritzker] ohlonishwayo okhishwa emkhakheni wezokwakha. Lo mklomelo wabizwa ngabaningi njengomklomelo weNobel wezokwakha. WayengumAfrika wokuqala ukuthola lo mklomelo odume emhlabeni wonke.
683tkw60ijaohkf9iabn57h16dhnn23
Imfundo eNingizimu Afrika
0
32406
127271
109354
2026-08-11T05:02:03Z
Fongcwele
16873
127271
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[Department of Basic Education]] <br/>[[Department of Higher Education and Training]]
| leader titles = Minister of Basic Education<br/> Minister of Higher Education, Science and Technology
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R407.3 billion <ref>{{cite web | url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/budget-speech-2022-expenditure-on-education/ | title=Budget Speech 2022: Expenditure on education | work=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa\'s news leader. | date=23 February 2022 }}</ref>
| budget year = 2022
| primary languages = [[Languages of South Africa|South African Languages]] [[English language|English]]
| system type = Public, Private
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== IZINKOMBA ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
n7q7iryfh4civa6qya6igorramfa27i
127272
127271
2026-08-11T05:23:01Z
Fongcwele
16873
127272
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[Department of Basic Education]] <br/>[[Department of Higher Education and Training]]
| leader titles = Minister of Basic Education<br/> Minister of Higher Education, Science and Technology
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R407.3 billion <ref>{{cite web | url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/budget-speech-2022-expenditure-on-education/ | title=Budget Speech 2022: Expenditure on education | work=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa\'s news leader. | date=23 February 2022 }}</ref>
| budget year = 2022
| primary languages = [[Languages of South Africa|South African Languages]] [[English language|English]]
| system type = Public, Private
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye [[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa|noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho]] (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== Uhlelo lwemfundo eyisisekelo ==
Imfundo eyisisekelo eNingizimu Afrika yenzeka ezikoleni zamabangaphansi namabangaphezulu, kusuka kuBanga 1 (6–7-iminyaka) kuya kuBanga 12 (18–21-iminyaka). Abafundi abaqoqoda iBanga 12 bagogoda ngesifakazelo sikamatikuletsheni, esibavumeka ukuba badlulele emfundweni yezinga eliphakeme.<ref name="z778">{{cite book | title=Systematic Reviews of Research in Basic Education in South Africa | publisher=African Sun Media | edition=1 | year=2021 | isbn=978-1-991201-14-0 | jstor=j.ctv1nzfwxq | page=}}</ref>
Umnyango uqembula amabanga ngamaqebu amabili abizwa Imfundo Noqeqesho Jikelele (GET), ehlanganisa iBanga R (eliyinkulisa)<ref name="Education in South Africa">{{cite web |last1=Macha |first1=Wilson |last2=Kadakia |first2=Aditi |title=Education in South Africa |url=https://wenr.wes.org/2017/05/education-south-africa |website=World Education News and Reviews |publisher=World Education Services |access-date=6 August 2023 |ref=WENR |date=2 May 2017}}</ref>) namaBanga 1 kuya ku- 9, neMfundo Noqeqesho Oluqhubekayo (FET), ehlanganisa amaBanga 10 kuya ku- 12 Kanye namalungiselelo emfundo ephakeme nokuqeqeshelwa umsebenzi.
Iqembu le-GET liphinde lihlukaniswe ngezigaba ezibizwa ngokuthi ISigaba Esiyisisekelo (iBanga R - 3), ISigaba Esiphakathi (iBanga 4 - 6), neSigaba Ngqangi (iBanga 7 - 9).
{| class="wikitable sortable" style="border-width:3px"
|+ Primary and secondary educational levels <ref>{{cite web |title=Report on the Alignment of the South African National Qualifications Framework (SANQF) to the Southern African Development Community Qualifications Framework (SADCQF) |url=https://www.saqa.org.za/wp-content/uploads/2023/02/SADCQF-alignment-report_25102018.pdf |publisher=South African Qualifications Authority |access-date=6 August 2023 |page=28 |date=October 2018}}</ref>
! Iminyaka !! IBanga
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiyisisekelo
|-
| 5–6
| iBanga R
|-
| 6–7
| iBanga 1
|-
| 7–8
| iBanga 2
|-
| 8–9
| iBanga 3
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiphakathi
|-
| 9–10
| iBanga 4
|-
| 10–11
| iBanga 5
|-
| 11–12
| iBanga 6
|-
! colspan="2" | ISigaba Ngqangi
|-
| 12–13
| iBanga 7
|-
| 13–14
| iBanga 8
|-
| 14–15
| iBanga 9
|-
! colspan="2" | ISigaba semfundo Noqeqesho Oluqhubekayo
|-
| 15–16
| iBanga 10
|-
| 16–17
| iBanga 11
|-
| 17–18
| iBanga 12
|}
== IZINKOMBA ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
ezmfgbc43n4wzxdq7xshui3w4q2a0qs
127273
127272
2026-08-11T05:48:56Z
Fongcwele
16873
/* Uhlelo lwemfundo eyisisekelo */
127273
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[Department of Basic Education]] <br/>[[Department of Higher Education and Training]]
| leader titles = Minister of Basic Education<br/> Minister of Higher Education, Science and Technology
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R407.3 billion <ref>{{cite web | url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/budget-speech-2022-expenditure-on-education/ | title=Budget Speech 2022: Expenditure on education | work=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa\'s news leader. | date=23 February 2022 }}</ref>
| budget year = 2022
| primary languages = [[Languages of South Africa|South African Languages]] [[English language|English]]
| system type = Public, Private
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye [[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa|noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho]] (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== Uhlelo lwemfundo eyisisekelo ==
Imfundo eyisisekelo eNingizimu Afrika yenzeka ezikoleni zamabangaphansi namabangaphezulu, kusuka kuBanga 1 (6–7-iminyaka) kuya kuBanga 12 (18–21-iminyaka). Abafundi abaqoqoda iBanga 12 bagogoda ngesifakazelo sikamatikuletsheni, esibavumeka ukuba badlulele emfundweni yezinga eliphakeme.<ref name="z778">{{cite book | title=Systematic Reviews of Research in Basic Education in South Africa | publisher=African Sun Media | edition=1 | year=2021 | isbn=978-1-991201-14-0 | jstor=j.ctv1nzfwxq | page=}}</ref>
Umnyango uqembula amabanga ngamaqebu amabili abizwa Imfundo Noqeqesho Jikelele (GET), ehlanganisa iBanga R (eliyinkulisa)<ref name="Education in South Africa">{{cite web |last1=Macha |first1=Wilson |last2=Kadakia |first2=Aditi |title=Education in South Africa |url=https://wenr.wes.org/2017/05/education-south-africa |website=World Education News and Reviews |publisher=World Education Services |access-date=6 August 2023 |ref=WENR |date=2 May 2017}}</ref>) namaBanga 1 kuya ku- 9, neMfundo Noqeqesho Oluqhubekayo (FET), ehlanganisa amaBanga 10 kuya ku- 12 Kanye namalungiselelo emfundo ephakeme nokuqeqeshelwa umsebenzi.
Iqembu le-GET liphinde lihlukaniswe ngezigaba ezibizwa ngokuthi ISigaba Esiyisisekelo (iBanga R - 3), ISigaba Esiphakathi (iBanga 4 - 6), neSigaba Ngqangi (iBanga 7 - 9).
{| class="wikitable sortable" style="border-width:3px"
|+ Primary and secondary educational levels <ref>{{cite web |title=Report on the Alignment of the South African National Qualifications Framework (SANQF) to the Southern African Development Community Qualifications Framework (SADCQF) |url=https://www.saqa.org.za/wp-content/uploads/2023/02/SADCQF-alignment-report_25102018.pdf |publisher=South African Qualifications Authority |access-date=6 August 2023 |page=28 |date=October 2018}}</ref>
! Iminyaka !! IBanga
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiyisisekelo
|-
| 5–6
| iBanga R
|-
| 6–7
| iBanga 1
|-
| 7–8
| iBanga 2
|-
| 8–9
| iBanga 3
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiphakathi
|-
| 9–10
| iBanga 4
|-
| 10–11
| iBanga 5
|-
| 11–12
| iBanga 6
|-
! colspan="2" | ISigaba Ngqangi
|-
| 12–13
| iBanga 7
|-
| 13–14
| iBanga 8
|-
| 14–15
| iBanga 9
|-
! colspan="2" | ISigaba semfundo Noqeqesho Oluqhubekayo
|-
| 15–16
| iBanga 10
|-
| 16–17
| iBanga 11
|-
| 17–18
| iBanga 12
|}
== Uhlelo lwemfundo ephakeme noqeqesho ==
[[File:NQF explanation graph.svg|thumb|500px|Isazobe siveza uHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke (NQF) nokuhlobana kwazo nezinketho zemfundo zohlelo laseNingizimu Afrika ngowe-2017.]]
Ubungeno enyuvesi budinga isifakazelo sikaMatikuletsheni, nakuba amanye amanyuvesi nezimfuneko zawo ezengeziwe zakwangqondonkulu. Umkhakha wemfundo ephakeme ezweni uyaphithizela, njengoba beyizigidi abafundi ababhalisela ukufunda emanyuvesi, emakolishi nasemanyuvesi ezobuchwepheshe. Wonke amanyuvesi azimele, eziphendulela eMkhandlwini yawo hhayi kuhulumeni. UHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke okuluhlelokulawula lwemfundo ephakeme ezweni lugunundwa Isiphathimandla Sezimfanelo saseNingizimu Afrika.
Ukungasebenzi kwabaqoqodile nokuqashwa kancane kwabo kuyizinkinga eziqhubekayo, njengoba bebaningi abafundi ayaqhubeka nokubhalisela izifundo zezoluntu, ezobuciko nezinzululwazi zenhlalo. Bambalwa abafundi abakhetha ukuyofunda izifundo ezinesidingo esiphezulu ezifana nokufundisa, ezempilo, ezohwebo, ezenzululwazi, ezobuchwepheshe, ezomngcikisho nomchazazibalo, kanye nezobuphepha.<ref>{{cite web
| url =https://www.thesouthafrican.com/news/south-african-graduates-may-be-employed-but-skills-and-jobs-dont-match/
| title =South African graduates may be employed but skills and jobs don't match
| date =14 April 2021
| website =The South African
| publisher =Blue Sky Publications
| access-date =21 April 2021}}</ref><ref>{{cite web
| url =https://www.iol.co.za/education/sa-graduates-may-get-the-job-but-lack-the-skills-d9f95655-700c-4237-abb9-55dac76d940d
| title =SA graduates may get the job but lack the skills
| date =13 September 2021
| website =IOL
| access-date =23 September 2021}}</ref>
<!-- === Restructuring of universities and technikons === -->
Umthetho Wokijija Amanyuvesi we-1959 wenza izinhloli zokuhlukanisa Amanyuvesi ngokobuhlanga. Phezu kwalokho, izabelo ezizimele zanikezwa Amanyuvesi azo. Ngemuva kokuhlanganiswa kwezabelo ezizimele, kwase kunamanyucesi namatechnikoni angama- 36 eNingizimu Afrika, ayesondelene futhi enezifubdo ezifanayo.<ref>{{cite web |url=http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |title=Unisa Online - the restructuring of SA higher education |access-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927023942/http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowe-1994, uhulumeni waqala ukuhlela kabusha Amanyuvesi namateknikoni ngokuwaxuba nokuwashumanqa. Lokhu kwafezwa ngowezi-2005. Kwadaleka Izikhungo ezintsha ezingama-22 kwezingu-36 zangaphambili. Ezilishumi kuzo zethuwa kabusha.<ref name="allbursaries.co.za">{{cite web |url=https://allbursaries.co.za/south-african-universities/ |title=AllBursaries - list of universities in South Africa |date=2022-11-27 |website=allbursaries.co.za|access-date=2022-11-27}}</ref>
== IZINKOMBA ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
o0f1be4rd3c3mj9fky986el8e767vsv
127274
127273
2026-08-11T05:49:43Z
Fongcwele
16873
/* IZINKOMBA */
127274
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[Department of Basic Education]] <br/>[[Department of Higher Education and Training]]
| leader titles = Minister of Basic Education<br/> Minister of Higher Education, Science and Technology
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R407.3 billion <ref>{{cite web | url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/budget-speech-2022-expenditure-on-education/ | title=Budget Speech 2022: Expenditure on education | work=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa\'s news leader. | date=23 February 2022 }}</ref>
| budget year = 2022
| primary languages = [[Languages of South Africa|South African Languages]] [[English language|English]]
| system type = Public, Private
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye [[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa|noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho]] (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== Uhlelo lwemfundo eyisisekelo ==
Imfundo eyisisekelo eNingizimu Afrika yenzeka ezikoleni zamabangaphansi namabangaphezulu, kusuka kuBanga 1 (6–7-iminyaka) kuya kuBanga 12 (18–21-iminyaka). Abafundi abaqoqoda iBanga 12 bagogoda ngesifakazelo sikamatikuletsheni, esibavumeka ukuba badlulele emfundweni yezinga eliphakeme.<ref name="z778">{{cite book | title=Systematic Reviews of Research in Basic Education in South Africa | publisher=African Sun Media | edition=1 | year=2021 | isbn=978-1-991201-14-0 | jstor=j.ctv1nzfwxq | page=}}</ref>
Umnyango uqembula amabanga ngamaqebu amabili abizwa Imfundo Noqeqesho Jikelele (GET), ehlanganisa iBanga R (eliyinkulisa)<ref name="Education in South Africa">{{cite web |last1=Macha |first1=Wilson |last2=Kadakia |first2=Aditi |title=Education in South Africa |url=https://wenr.wes.org/2017/05/education-south-africa |website=World Education News and Reviews |publisher=World Education Services |access-date=6 August 2023 |ref=WENR |date=2 May 2017}}</ref>) namaBanga 1 kuya ku- 9, neMfundo Noqeqesho Oluqhubekayo (FET), ehlanganisa amaBanga 10 kuya ku- 12 Kanye namalungiselelo emfundo ephakeme nokuqeqeshelwa umsebenzi.
Iqembu le-GET liphinde lihlukaniswe ngezigaba ezibizwa ngokuthi ISigaba Esiyisisekelo (iBanga R - 3), ISigaba Esiphakathi (iBanga 4 - 6), neSigaba Ngqangi (iBanga 7 - 9).
{| class="wikitable sortable" style="border-width:3px"
|+ Primary and secondary educational levels <ref>{{cite web |title=Report on the Alignment of the South African National Qualifications Framework (SANQF) to the Southern African Development Community Qualifications Framework (SADCQF) |url=https://www.saqa.org.za/wp-content/uploads/2023/02/SADCQF-alignment-report_25102018.pdf |publisher=South African Qualifications Authority |access-date=6 August 2023 |page=28 |date=October 2018}}</ref>
! Iminyaka !! IBanga
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiyisisekelo
|-
| 5–6
| iBanga R
|-
| 6–7
| iBanga 1
|-
| 7–8
| iBanga 2
|-
| 8–9
| iBanga 3
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiphakathi
|-
| 9–10
| iBanga 4
|-
| 10–11
| iBanga 5
|-
| 11–12
| iBanga 6
|-
! colspan="2" | ISigaba Ngqangi
|-
| 12–13
| iBanga 7
|-
| 13–14
| iBanga 8
|-
| 14–15
| iBanga 9
|-
! colspan="2" | ISigaba semfundo Noqeqesho Oluqhubekayo
|-
| 15–16
| iBanga 10
|-
| 16–17
| iBanga 11
|-
| 17–18
| iBanga 12
|}
== Uhlelo lwemfundo ephakeme noqeqesho ==
[[File:NQF explanation graph.svg|thumb|500px|Isazobe siveza uHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke (NQF) nokuhlobana kwazo nezinketho zemfundo zohlelo laseNingizimu Afrika ngowe-2017.]]
Ubungeno enyuvesi budinga isifakazelo sikaMatikuletsheni, nakuba amanye amanyuvesi nezimfuneko zawo ezengeziwe zakwangqondonkulu. Umkhakha wemfundo ephakeme ezweni uyaphithizela, njengoba beyizigidi abafundi ababhalisela ukufunda emanyuvesi, emakolishi nasemanyuvesi ezobuchwepheshe. Wonke amanyuvesi azimele, eziphendulela eMkhandlwini yawo hhayi kuhulumeni. UHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke okuluhlelokulawula lwemfundo ephakeme ezweni lugunundwa Isiphathimandla Sezimfanelo saseNingizimu Afrika.
Ukungasebenzi kwabaqoqodile nokuqashwa kancane kwabo kuyizinkinga eziqhubekayo, njengoba bebaningi abafundi ayaqhubeka nokubhalisela izifundo zezoluntu, ezobuciko nezinzululwazi zenhlalo. Bambalwa abafundi abakhetha ukuyofunda izifundo ezinesidingo esiphezulu ezifana nokufundisa, ezempilo, ezohwebo, ezenzululwazi, ezobuchwepheshe, ezomngcikisho nomchazazibalo, kanye nezobuphepha.<ref>{{cite web
| url =https://www.thesouthafrican.com/news/south-african-graduates-may-be-employed-but-skills-and-jobs-dont-match/
| title =South African graduates may be employed but skills and jobs don't match
| date =14 April 2021
| website =The South African
| publisher =Blue Sky Publications
| access-date =21 April 2021}}</ref><ref>{{cite web
| url =https://www.iol.co.za/education/sa-graduates-may-get-the-job-but-lack-the-skills-d9f95655-700c-4237-abb9-55dac76d940d
| title =SA graduates may get the job but lack the skills
| date =13 September 2021
| website =IOL
| access-date =23 September 2021}}</ref>
<!-- === Restructuring of universities and technikons === -->
Umthetho Wokijija Amanyuvesi we-1959 wenza izinhloli zokuhlukanisa Amanyuvesi ngokobuhlanga. Phezu kwalokho, izabelo ezizimele zanikezwa Amanyuvesi azo. Ngemuva kokuhlanganiswa kwezabelo ezizimele, kwase kunamanyucesi namatechnikoni angama- 36 eNingizimu Afrika, ayesondelene futhi enezifubdo ezifanayo.<ref>{{cite web |url=http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |title=Unisa Online - the restructuring of SA higher education |access-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927023942/http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowe-1994, uhulumeni waqala ukuhlela kabusha Amanyuvesi namateknikoni ngokuwaxuba nokuwashumanqa. Lokhu kwafezwa ngowezi-2005. Kwadaleka Izikhungo ezintsha ezingama-22 kwezingu-36 zangaphambili. Ezilishumi kuzo zethuwa kabusha.<ref name="allbursaries.co.za">{{cite web |url=https://allbursaries.co.za/south-african-universities/ |title=AllBursaries - list of universities in South Africa |date=2022-11-27 |website=allbursaries.co.za|access-date=2022-11-27}}</ref>
== Amaphatho ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
[[Category:Imfundo]]
jmk3tuav3hklwerfj0klru0w7anwogu
127283
127274
2026-08-11T08:12:18Z
Fongcwele
16873
127283
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] <br/>[[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa]]
| leader titles = UNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo<br/> UNgqngqoshe Wemfundo Ephakeme, Inzululwazi Neobuchwepheshe
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R507.8 billion
| budget year = 2026
| primary languages = [[Izilimi zaseNingizimu Afrika]] [[English language|IsiNgisi]]
| system type = Imfudo yomphakathi, neyangasese
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye [[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa|noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho]] (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== Uhlelo lwemfundo eyisisekelo ==
Imfundo eyisisekelo eNingizimu Afrika yenzeka ezikoleni zamabangaphansi namabangaphezulu, kusuka kuBanga 1 (6–7-iminyaka) kuya kuBanga 12 (18–21-iminyaka). Abafundi abaqoqoda iBanga 12 bagogoda ngesifakazelo sikamatikuletsheni, esibavumeka ukuba badlulele emfundweni yezinga eliphakeme.<ref name="z778">{{cite book | title=Systematic Reviews of Research in Basic Education in South Africa | publisher=African Sun Media | edition=1 | year=2021 | isbn=978-1-991201-14-0 | jstor=j.ctv1nzfwxq | page=}}</ref>
Umnyango uqembula amabanga ngamaqebu amabili abizwa Imfundo Noqeqesho Jikelele (GET), ehlanganisa iBanga R (eliyinkulisa)<ref name="Education in South Africa">{{cite web |last1=Macha |first1=Wilson |last2=Kadakia |first2=Aditi |title=Education in South Africa |url=https://wenr.wes.org/2017/05/education-south-africa |website=World Education News and Reviews |publisher=World Education Services |access-date=6 August 2023 |ref=WENR |date=2 May 2017}}</ref>) namaBanga 1 kuya ku- 9, neMfundo Noqeqesho Oluqhubekayo (FET), ehlanganisa amaBanga 10 kuya ku- 12 Kanye namalungiselelo emfundo ephakeme nokuqeqeshelwa umsebenzi.
Iqembu le-GET liphinde lihlukaniswe ngezigaba ezibizwa ngokuthi ISigaba Esiyisisekelo (iBanga R - 3), ISigaba Esiphakathi (iBanga 4 - 6), neSigaba Ngqangi (iBanga 7 - 9).
{| class="wikitable sortable" style="border-width:3px"
|+ Primary and secondary educational levels <ref>{{cite web |title=Report on the Alignment of the South African National Qualifications Framework (SANQF) to the Southern African Development Community Qualifications Framework (SADCQF) |url=https://www.saqa.org.za/wp-content/uploads/2023/02/SADCQF-alignment-report_25102018.pdf |publisher=South African Qualifications Authority |access-date=6 August 2023 |page=28 |date=October 2018}}</ref>
! Iminyaka !! IBanga
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiyisisekelo
|-
| 5–6
| iBanga R
|-
| 6–7
| iBanga 1
|-
| 7–8
| iBanga 2
|-
| 8–9
| iBanga 3
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiphakathi
|-
| 9–10
| iBanga 4
|-
| 10–11
| iBanga 5
|-
| 11–12
| iBanga 6
|-
! colspan="2" | ISigaba Ngqangi
|-
| 12–13
| iBanga 7
|-
| 13–14
| iBanga 8
|-
| 14–15
| iBanga 9
|-
! colspan="2" | ISigaba semfundo Noqeqesho Oluqhubekayo
|-
| 15–16
| iBanga 10
|-
| 16–17
| iBanga 11
|-
| 17–18
| iBanga 12
|}
== Uhlelo lwemfundo ephakeme noqeqesho ==
[[File:NQF explanation graph.svg|thumb|500px|Isazobe siveza uHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke (NQF) nokuhlobana kwazo nezinketho zemfundo zohlelo laseNingizimu Afrika ngowe-2017.]]
Ubungeno enyuvesi budinga isifakazelo sikaMatikuletsheni, nakuba amanye amanyuvesi nezimfuneko zawo ezengeziwe zakwangqondonkulu. Umkhakha wemfundo ephakeme ezweni uyaphithizela, njengoba beyizigidi abafundi ababhalisela ukufunda emanyuvesi, emakolishi nasemanyuvesi ezobuchwepheshe. Wonke amanyuvesi azimele, eziphendulela eMkhandlwini yawo hhayi kuhulumeni. UHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke okuluhlelokulawula lwemfundo ephakeme ezweni lugunundwa Isiphathimandla Sezimfanelo saseNingizimu Afrika.
Ukungasebenzi kwabaqoqodile nokuqashwa kancane kwabo kuyizinkinga eziqhubekayo, njengoba bebaningi abafundi ayaqhubeka nokubhalisela izifundo zezoluntu, ezobuciko nezinzululwazi zenhlalo. Bambalwa abafundi abakhetha ukuyofunda izifundo ezinesidingo esiphezulu ezifana nokufundisa, ezempilo, ezohwebo, ezenzululwazi, ezobuchwepheshe, ezomngcikisho nomchazazibalo, kanye nezobuphepha.<ref>{{cite web
| url =https://www.thesouthafrican.com/news/south-african-graduates-may-be-employed-but-skills-and-jobs-dont-match/
| title =South African graduates may be employed but skills and jobs don't match
| date =14 April 2021
| website =The South African
| publisher =Blue Sky Publications
| access-date =21 April 2021}}</ref><ref>{{cite web
| url =https://www.iol.co.za/education/sa-graduates-may-get-the-job-but-lack-the-skills-d9f95655-700c-4237-abb9-55dac76d940d
| title =SA graduates may get the job but lack the skills
| date =13 September 2021
| website =IOL
| access-date =23 September 2021}}</ref>
<!-- === Restructuring of universities and technikons === -->
Umthetho Wokijija Amanyuvesi we-1959 wenza izinhloli zokuhlukanisa Amanyuvesi ngokobuhlanga. Phezu kwalokho, izabelo ezizimele zanikezwa Amanyuvesi azo. Ngemuva kokuhlanganiswa kwezabelo ezizimele, kwase kunamanyucesi namatechnikoni angama- 36 eNingizimu Afrika, ayesondelene futhi enezifubdo ezifanayo.<ref>{{cite web |url=http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |title=Unisa Online - the restructuring of SA higher education |access-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927023942/http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowe-1994, uhulumeni waqala ukuhlela kabusha Amanyuvesi namateknikoni ngokuwaxuba nokuwashumanqa. Lokhu kwafezwa ngowezi-2005. Kwadaleka Izikhungo ezintsha ezingama-22 kwezingu-36 zangaphambili. Ezilishumi kuzo zethuwa kabusha.<ref name="allbursaries.co.za">{{cite web |url=https://allbursaries.co.za/south-african-universities/ |title=AllBursaries - list of universities in South Africa |date=2022-11-27 |website=allbursaries.co.za|access-date=2022-11-27}}</ref>
== Amaphatho ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
[[Category:Imfundo]]
bd68l5yeysuww4ojfqccwsg663lmmc5
127284
127283
2026-08-11T08:13:13Z
Fongcwele
16873
127284
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox education
| country name = South Africa
| agency 2 image =
| agency = [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] <br/>[[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa]]
| leader titles = UNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo<br/> UNgqngqoshe Wemfundo Ephakeme
| leader names = [[Siviwe Gwarube]] <br/>[[Buti Manamela]]
| budget = R507.8 billion
| budget year = 2026
| primary languages = [[Izilimi zaseNingizimu Afrika]] [[English language|IsiNgisi]]
| system type = Imfudo yomphakathi, neyangasese
| established events = Current system
| established dates =
| literacy year = 2025
| literacy total = 95%<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa" />
| literacy men =
| literacy women =
| enroll total = n/a
| enroll primary = n/a on stats SA
| enroll secondary = n/a on stats SA
| enroll post-secondary = n/a on stats SA
| attain secondary =
| attain post-secondary =
|}}
[[File:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|thumb|right|250 px|Izingane zesikole [[IKapa|eKapa]]]]
'''Ezemfundo eNingizimu Afrika''' zingaphansi kweminyango kazwelonke emibili, [[UMnyango Wemfundo Eyisisekelo|okunguMnyango Wemfundo Eyisisekelo]] (DBE), obheke ezemfundo ezikoleni samabangaphansi namabangaphezulu, kanye [[UMnyango Wemfundo Ephakeme Nokuqeqeshwa|noMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho]] (DHET), obheke [[Imfundo ephakeme|ezemfundo ephakeme]] nezikhungo zokuqeqeshelwa imisebenzi. Ngaphambi kowezi-2009, yomibili iminyango yayingumnyango owodwa obizwa [[UMnyango Wemfundo]].
Ngowezi-2025, Amazinga ekhonombhalo eNingizimu Afrika eyengamaphesenti angama-95%, okuyisibalo sesibili esiphezulu kuzwekazi lase+Afrika (kulandela iSeychelles).<ref name= "South Africa has second highest rate of literate adults in Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/education/2025-04-29-south-africa-has-second-highest-rate-of-literate-adults-in-africa/ |title= South Africa has second highest rate of literate adults in Africa |author= Umamah Bakharia |publisher= Mail & Guardian |date= 29 April 2025 |access-date= 1 May 2025 }}</ref>
Umnyango Wemfundo Eyisisekelo obheke izikole zomphakathi, nezikole zangasese (ezibizwa ngokuthi izikole ezizimele), izikhungo zokukhulisa izingane (ECD), nezikole zabanezidingo ezikhethekile. Izikole zomphakathi nezangasese zizonie zibizwa ngokuthi izikole ezivamile, futhi zingamaphesenti angama-97 zikole zaseNingizimu Afrika. Ngokungafani nakwamanye amazwe, iningi lezikole zomphakathi zikhokhosa imali yokufunda. Izikole zingakhokhisi zaqala ukungeniswa kancane ngowezi-2007.<ref name = etu-fees>{{cite web|url=http://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html|title=Education Policy: School Fees|website=Etu.org.za|access-date=2017-08-27|archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123213510/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/government/schoolfees.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm#.UYd8cz4Ylfk |title= Free schooling for five million - SouthAfrica.info|website=www.southafrica.info |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128084627/http://www.southafrica.info/about/education/schooling-231106.htm |archive-date=28 January 2013}}</ref>
UMnyango Wemfundo Ephakeme Noqeqesho ubheke amakolishi emfundo eqhubekayo noqeqesho (FET), namuhla aziwa ngokuthi amakolishi eMfundo noQeqesho Lwemisebenzi Nobuchule (TVET), Izikhungo zoemfundo noqeqesho lwabadala (ABET), nezikhungo zemfundo ephakeme (HE).
[[Izifundazwe zaseNingizimu Afrika]] ezilithoba zineyazo iminyango yezemfundo ebhekele ukugunundwa kwezinqubomgomo zomnyango kazwelonke futhi zixazulule izinkinga zendawo.
Ngowezi-2010, uhlelo lwemfundo lalinabafundi abayizi-12,644,208, izikole eziyizi-30,586, nabafundisi abayizi-439,394.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|title=Photographic image|website=Education.gov.za|access-date=2017-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928051110/http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=VlqIdHT7qZ8%3D&tabid=93&mid=1952|archive-date=28 September 2015}}</ref> Ngowezi-2009, uhlelo lwemfundo noqeqesho lalinabafundi abayizi-837,779 esikhungwini zemfundo ephakeme, abafundi abayizi-420,475 esikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho oluqhubekayo (FET) nabayizi- 297,900 ezikhungwini zikahulumeni zemfundo noqeqesho lwabadala (ABET).<ref>{{cite web |url=http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |title=Education Statistics in South Africa 2009 |publisher=Department of Basic Education |access-date=2013-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135637/http://www.info.gov.za/view/DownloadFileAction?id=137426 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowezi-2013, [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]] wachitha amaphesenti angama-21 esabelomali sikazwelonke kwezemfundo. Amaphesenti alishumi esabelomali ngawezemfundo ephakeme.
INhlangano ebizwa ''The Human Rights Measurement Initiative'' (HRMI)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-27 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> yathola ukuthi iNingizimu Afrika ifezekisa amaphesenti angama-57.1 kuphela alokho okufanele ikufeze okuyilungelo lwemfundo uma kubhekwa amazinga emalingeniso ezweni.<ref name="South Africa - HRMI Rights Tracker">{{Cite web |title=South Africa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-08-07 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2022-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324233849/https://rightstracker.org/ }}</ref> Le nhlangano iHRMI ihlakahla ilungo lemfundo ngokubheka amalungelo kokubili emfundweni yamabangaphansi neyamabangaphezulu. Nakuba ibheka amazinga emalingeniso eNingizimu Afrika, kuthiwa Isizwe ziyakwazi ukufeza amaphesenti angama-70.8 alokho obekungenziwa ngezinsizakusebenza (imalingeniso) kwezemfundo yamabangaphansi namaphesenti angama80.9 kwezemfundo yamabangaphezulu, namaphesenti ali-19.6 kuzingabunjalo lezemfundo jikelele.
*UMthetho Wezikole zaseNingizimu Afrika we-1996 ulawula ufikelelo kwezemfundo, uqhakambisa izingabunjalo nokulawulwa kombusososabala ohlelweni lwezemfundo, futhi uqinisekisa ukuthi bonke abafundi banofikelelo lemfundo enezingabunjalo eliphezulu ngaphandle kokubandlululwa.
*UMthetho Wenqubongomo Yezemfundo Kazwelonke we-1996 uqakaqa izingubongomo, izibopho zomthetho nokwalusa zikaNgqongqoshe Wemfundo Eyisisekelo zibe umthetho, kuhlanganisa nobudlelwane obuphakathi kweziphathimandla zikazwelonke nezezifundazwe.
*UMthetho Wokuqashwa Kwabafundisi we-1998 ulawula ubungcwepheshi, isimilo, nezibopho zokucobdoza kwabafundisi nezimfuneko zamakhono abo.<ref name="o106">{{cite web | title=Education | website=South African Government | date=2022-04-01 | url=https://www.gov.za/about-sa/education | access-date=2024-06-27}}</ref>
== Uhlelo lwemfundo eyisisekelo ==
Imfundo eyisisekelo eNingizimu Afrika yenzeka ezikoleni zamabangaphansi namabangaphezulu, kusuka kuBanga 1 (6–7-iminyaka) kuya kuBanga 12 (18–21-iminyaka). Abafundi abaqoqoda iBanga 12 bagogoda ngesifakazelo sikamatikuletsheni, esibavumeka ukuba badlulele emfundweni yezinga eliphakeme.<ref name="z778">{{cite book | title=Systematic Reviews of Research in Basic Education in South Africa | publisher=African Sun Media | edition=1 | year=2021 | isbn=978-1-991201-14-0 | jstor=j.ctv1nzfwxq | page=}}</ref>
Umnyango uqembula amabanga ngamaqebu amabili abizwa Imfundo Noqeqesho Jikelele (GET), ehlanganisa iBanga R (eliyinkulisa)<ref name="Education in South Africa">{{cite web |last1=Macha |first1=Wilson |last2=Kadakia |first2=Aditi |title=Education in South Africa |url=https://wenr.wes.org/2017/05/education-south-africa |website=World Education News and Reviews |publisher=World Education Services |access-date=6 August 2023 |ref=WENR |date=2 May 2017}}</ref>) namaBanga 1 kuya ku- 9, neMfundo Noqeqesho Oluqhubekayo (FET), ehlanganisa amaBanga 10 kuya ku- 12 Kanye namalungiselelo emfundo ephakeme nokuqeqeshelwa umsebenzi.
Iqembu le-GET liphinde lihlukaniswe ngezigaba ezibizwa ngokuthi ISigaba Esiyisisekelo (iBanga R - 3), ISigaba Esiphakathi (iBanga 4 - 6), neSigaba Ngqangi (iBanga 7 - 9).
{| class="wikitable sortable" style="border-width:3px"
|+ Primary and secondary educational levels <ref>{{cite web |title=Report on the Alignment of the South African National Qualifications Framework (SANQF) to the Southern African Development Community Qualifications Framework (SADCQF) |url=https://www.saqa.org.za/wp-content/uploads/2023/02/SADCQF-alignment-report_25102018.pdf |publisher=South African Qualifications Authority |access-date=6 August 2023 |page=28 |date=October 2018}}</ref>
! Iminyaka !! IBanga
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiyisisekelo
|-
| 5–6
| iBanga R
|-
| 6–7
| iBanga 1
|-
| 7–8
| iBanga 2
|-
| 8–9
| iBanga 3
|-
! colspan="2" | ISigaba Esiphakathi
|-
| 9–10
| iBanga 4
|-
| 10–11
| iBanga 5
|-
| 11–12
| iBanga 6
|-
! colspan="2" | ISigaba Ngqangi
|-
| 12–13
| iBanga 7
|-
| 13–14
| iBanga 8
|-
| 14–15
| iBanga 9
|-
! colspan="2" | ISigaba semfundo Noqeqesho Oluqhubekayo
|-
| 15–16
| iBanga 10
|-
| 16–17
| iBanga 11
|-
| 17–18
| iBanga 12
|}
== Uhlelo lwemfundo ephakeme noqeqesho ==
[[File:NQF explanation graph.svg|thumb|500px|Isazobe siveza uHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke (NQF) nokuhlobana kwazo nezinketho zemfundo zohlelo laseNingizimu Afrika ngowe-2017.]]
Ubungeno enyuvesi budinga isifakazelo sikaMatikuletsheni, nakuba amanye amanyuvesi nezimfuneko zawo ezengeziwe zakwangqondonkulu. Umkhakha wemfundo ephakeme ezweni uyaphithizela, njengoba beyizigidi abafundi ababhalisela ukufunda emanyuvesi, emakolishi nasemanyuvesi ezobuchwepheshe. Wonke amanyuvesi azimele, eziphendulela eMkhandlwini yawo hhayi kuhulumeni. UHlaka Lwezimfanelo Kuzwelonke okuluhlelokulawula lwemfundo ephakeme ezweni lugunundwa Isiphathimandla Sezimfanelo saseNingizimu Afrika.
Ukungasebenzi kwabaqoqodile nokuqashwa kancane kwabo kuyizinkinga eziqhubekayo, njengoba bebaningi abafundi ayaqhubeka nokubhalisela izifundo zezoluntu, ezobuciko nezinzululwazi zenhlalo. Bambalwa abafundi abakhetha ukuyofunda izifundo ezinesidingo esiphezulu ezifana nokufundisa, ezempilo, ezohwebo, ezenzululwazi, ezobuchwepheshe, ezomngcikisho nomchazazibalo, kanye nezobuphepha.<ref>{{cite web
| url =https://www.thesouthafrican.com/news/south-african-graduates-may-be-employed-but-skills-and-jobs-dont-match/
| title =South African graduates may be employed but skills and jobs don't match
| date =14 April 2021
| website =The South African
| publisher =Blue Sky Publications
| access-date =21 April 2021}}</ref><ref>{{cite web
| url =https://www.iol.co.za/education/sa-graduates-may-get-the-job-but-lack-the-skills-d9f95655-700c-4237-abb9-55dac76d940d
| title =SA graduates may get the job but lack the skills
| date =13 September 2021
| website =IOL
| access-date =23 September 2021}}</ref>
<!-- === Restructuring of universities and technikons === -->
Umthetho Wokijija Amanyuvesi we-1959 wenza izinhloli zokuhlukanisa Amanyuvesi ngokobuhlanga. Phezu kwalokho, izabelo ezizimele zanikezwa Amanyuvesi azo. Ngemuva kokuhlanganiswa kwezabelo ezizimele, kwase kunamanyucesi namatechnikoni angama- 36 eNingizimu Afrika, ayesondelene futhi enezifubdo ezifanayo.<ref>{{cite web |url=http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |title=Unisa Online - the restructuring of SA higher education |access-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927023942/http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=23530 |archive-date=27 September 2013}}</ref>
Ngowe-1994, uhulumeni waqala ukuhlela kabusha Amanyuvesi namateknikoni ngokuwaxuba nokuwashumanqa. Lokhu kwafezwa ngowezi-2005. Kwadaleka Izikhungo ezintsha ezingama-22 kwezingu-36 zangaphambili. Ezilishumi kuzo zethuwa kabusha.<ref name="allbursaries.co.za">{{cite web |url=https://allbursaries.co.za/south-african-universities/ |title=AllBursaries - list of universities in South Africa |date=2022-11-27 |website=allbursaries.co.za|access-date=2022-11-27}}</ref>
== Amaphatho ==
[[Category:Imfundo yaseNingizimu Afrika]]
[[Category:Imfundo]]
pqokunhs0nhumz1y78tjrnpdf98a8ml
Umshado Wesintu (Umgcagco)
0
32432
127244
109501
2026-08-10T16:34:08Z
~2026-44034-19
26926
/* */ Ilobolo
127244
wikitext
text/x-wiki
Umshado
== Isiqalo sakho konke ==
[[File:A joyous Zulu wedding celebration.jpg|thumb|Umakoti nomkhwenyane|left]]
Size sifinyelele lapho kuthiwa umfokabani uyagcagcelwa kusuke kuqalephi konke lokhu? Kuqala mhla laba ababili abasebudlelwaneni bezibona noma bezwa sengathi sebakulungele ukuthatha isigaba esilandelayo sempilo, ilapho isoka libona lo wesifazane elizwana naye ukuthi cha ukulungele ukuvusa umuzi wobabamkhulu bakhe. Ngemuva kokuxoxisana isoka nabakubo kwalo babhala incwadi ezothunyelwa kubo kwentombi phela bebacela usuku abazokwazi ukuthi bahlangane ngalo beyoqala izigxogxo zabo. Kuyothike lapho abakubo kwentombi sebevumele ngosuku bese bebuyisela impendulo, kuyobe sekuthi ngosuku okwavunyelwana ngalo, omalume bentombi bayobe phela belindele abantu bakulomuzi abangawazi, kanti ngapha abakubo kwesoka bayobe sebelibhekise kubo kwentombi lapho indodana yabo ibone khona imbali enhle. Abakhongi abazobe bezomela abakubo kwesoka basuke belindeleke ukuba bafike ekuseni kusempomdozankomo ukuze phela izigxogxo ziqala ngokushesha bezokwazi ukubuyela ekhaya nempendulo.<ref>https://www.sowetanlive.co.za/opinion/columnists/2019-08-30-big-question-today-is-do-we-or-dont-we-lobola-by-the-new-book/</ref>
Ekufikeni kwabo kwamele beziveze ukuthi bafikile ngokukhulela esangweni lakubo kwentombi. [[Omalume]] bazobe sebethumela umuntu ozoyobuza ukuthi ngabe laba abakhulekayo bawobani futhi bathunywe ngubani? Kuyothi lapho sebezichazile ilapho sebeyobe bevulelwa benginiswa endlini yangenhla lapho bezoqala khona izigxogxo zabo.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/king-misuzulu-kazwelithini-begins-process-of-getting-married/</ref>
== Izinkomba ==
[[Category:Traditional wedding]]
[[Category:Lobola negotiation]]
[[Category:Wedding]]
[[Category:Celebration]]
ewdqe1lgtsz7juuy360pyeqcibgxv1p
127245
127244
2026-08-10T16:45:07Z
NDG
24078
Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-44034-19|~2026-44034-19]] ([[User talk:~2026-44034-19|talk]]) to last version by Cphumeh-M1031: unexplained content removal
109501
wikitext
text/x-wiki
[[File:Traditional Zulu Wedding Grooms Party.jpg|thumb|Umshado wesintu (Umgcagco)]]
'''[[Umgcagco]],''' ngegama elijwayelekile singasho sithi ushado wesintu, isizwe sa'''[[Kwa-Zulu Natal]]''' asijwayele ukulibiza ngalo. Okuyilapho isoka lithatha ingoduso yalo ngokusemthethweni, asisho ukuthi umuntu wesilisa uyashada kepha uyagcagcelwa noma uyashadelwa. Umgcagco uhlelo olude futhi oludlayo ephaketheni, kodwa ngoba umuntu usuke uhlele kahle izinto zakhe kwenza kube lula kulaba ababili abasuke bezohlanganiswa ngokosiko futhi ngokusemthethweni njengoba phela ingoduso isuke iphuma kwisigaba sokuba ingoduso izoba manje umalokazane ngokuphelele.<ref>https://www.news24.com/life/relationships/weddings/photos-inside-a-luxe-culturally-rooted-traditional-zulu-wedding-20231212</ref>
== Isiqalo sakho konke ==
[[File:A joyous Zulu wedding celebration.jpg|thumb|Umakoti nomkhwenyane|left]]
Size sifinyelele lapho kuthiwa umfokabani uyagcagcelwa kusuke kuqalephi konke lokhu? Kuqala mhla laba ababili abasebudlelwaneni bezibona noma bezwa sengathi sebakulungele ukuthatha isigaba esilandelayo sempilo, ilapho isoka libona lo wesifazane elizwana naye ukuthi cha ukulungele ukuvusa umuzi wobabamkhulu bakhe. Ngemuva kokuxoxisana isoka nabakubo kwalo babhala incwadi ezothunyelwa kubo kwentombi phela bebacela usuku abazokwazi ukuthi bahlangane ngalo beyoqala izigxogxo zabo. Kuyothike lapho abakubo kwentombi sebevumele ngosuku bese bebuyisela impendulo, kuyobe sekuthi ngosuku okwavunyelwana ngalo, omalume bentombi bayobe phela belindele abantu bakulomuzi abangawazi, kanti ngapha abakubo kwesoka bayobe sebelibhekise kubo kwentombi lapho indodana yabo ibone khona imbali enhle. Abakhongi abazobe bezomela abakubo kwesoka basuke belindeleke ukuba bafike ekuseni kusempomdozankomo ukuze phela izigxogxo ziqala ngokushesha bezokwazi ukubuyela ekhaya nempendulo.<ref>https://www.sowetanlive.co.za/opinion/columnists/2019-08-30-big-question-today-is-do-we-or-dont-we-lobola-by-the-new-book/</ref>
Ekufikeni kwabo kwamele beziveze ukuthi bafikile ngokukhulela esangweni lakubo kwentombi. [[Omalume]] bazobe sebethumela umuntu ozoyobuza ukuthi ngabe laba abakhulekayo bawobani futhi bathunywe ngubani? Kuyothi lapho sebezichazile ilapho sebeyobe bevulelwa benginiswa endlini yangenhla lapho bezoqala khona izigxogxo zabo.<ref>https://www.sabcnews.com/sabcnews/king-misuzulu-kazwelithini-begins-process-of-getting-married/</ref>
== Izinkomba ==
[[Category:Traditional wedding]]
[[Category:Lobola negotiation]]
[[Category:Wedding]]
[[Category:Celebration]]
25do0pfd5ifhrb0mi5gis8i0dq9v8kq
Isiphathamandla sikaZwelonke sezokuShushiswa
0
32517
127261
115253
2026-08-10T17:51:01Z
Fongcwele
16873
127261
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox government agency
| logo = National Prosecuting Authority logo.svg
| formed = {{Start date and age|1998|df=yes}}
| jurisdiction = [[INingizimu Afrika]]
| headquarters = [[Silverton, Pretoria]]
| employees = 4 500
| budget = R4.956 billion (2022-23)<ref>{{Cite web |title=NPA Annual Report 2022-23 |url=https://www.npa.gov.za/sites/default/files/uploads/NPA%20Annual%20Report%202022-23.pdf}}</ref>
| minister1_name = [[Mmamoloko Kubayi]]
| minister1_pfo = [[UNgqongqoshe Wezobulungiswa Nokuthuthukiswa Komthethosisekelo]]
| chief1_name = [[Andy Mothibi]]
| chief1_position = uMqondisi Kazwelonke Wezokushushiswa Komphakathi
| parent_department = [[UMnyango Wezobulungiswa Nokuthuthukiswa Komthethosisekelo]]
| keydocument1 = [[UMthetho Wesiphathimandla Sezokushushiswa Kuzwelonke, 1998]]
| website = {{URL|https://www.npa.gov.za}}
}}
[[Isiphathamandla sikaZwelonke sezokuShushiswa]] ([[isiNgisi]]: ''National Prosecuting Authority'', ngokufushane: i-NPA) iyisikhungo sika[[UHulumeni waseNingizimu Afrika|Hulumeni waseNingizimu Afrika]] esiphenya futhi esishushisa amacala [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eNingizimu Afrika]]. I-NPA isungulwe nguMthethosisekelo waseNingizimu Afrika ngeowe-1996. Futhi, [[IPhalamende laseNingizimu Afrika|iPhalamende laseNingizumu Afrika]] lashaya Umthetho wePhalamende wesi-32 ka-1998 weSiphathamandla sikaZwelonke sezokuShushiswa ukuchaza nokwandisa amandla nomsenbenzi wayo. Umholi weNPA nguMqondisi kaZwelonke wezokuShushiswa komPhakathi, okwamanje ngu-Shamila Batohi. Umqondisi kaZwelonke uqokwa ng[[Umongameli waseNingizimu Afrika|uMongameli waseNingizimu Afrika]] ukuphatha iminyaka eyishumi. Ilunga legatsha lokuphatha elibhekane nezindaba ezihambelana ne-NPA nguNgqongqoshe woBulungiswa nokuThuthukiswa koMthethosisekelo. Iziqonga zonke zeNkantolo ePhezulu yaseNingizimu Afrika zinoMqondisi wezokuShushiswa komPhakathi osebenze njengomphathamandla wendawo engaphansi kwalesosigaba seNkatolo ePhezulu mayelana zobulungiswa.
== Ubuholi ==
Inhloko nomholi we-NPA nguMqondisi kaZwelonke wezokuShushiswa womPhakathi. Uqokwa nguMongameli waseNingizimu Afrika. Uphatha imiyaka eyishumi kuphela. Ngaphansi kwakhe kunamaQondisi wezokuShushiswa womPhakathi abanegunya lokushushisa amacala endwaneni eqondane nendawo lapho khona isiqonga sesigaba seNkantolo ePhezulu inamandla okuhlulela ukudluliswa kwamacala khona. Umngcele wendawo ebasebenza kuyo uvame ukuhambelana nezifundazwe.
== Abaqondisi bakaZwelonke ebaNdlule ==
{| class="wikitable"
|+Uhlu labaqondisi bakazwelonke
! colspan="2" |Isikhathi sokuphatha
!Igama
!Uqokwe ngu
|-
| colspan="2" |1 uNcwaba 1998 – uNhlangulana 2004
|[[Bulelani Ngcuka]]
|[[Nelson Mandela]]
|-
|
| colspan="2" |''Silas Ramaite (uphethe isikhashane)''
| rowspan="3" |[[Thabo Mbeki]]
|-
| colspan="2" |1 uNhlolanja 2005 – 23 uMandulo 2007
|[[Vusi Pikoli]]
|-
|
| colspan="2" |''Mokotedi Mpshe (uphethe isikhashane)''
|-
| colspan="2" |uLwezi 2009 – uMfumfu 2012
|[[Menzi Simelane]]
| rowspan="5" |[[Jacob Zuma]]
|-
|
| colspan="2" |''[[Nomgcobo Jiba]] (uphethe isikhashane)''
|-
| colspan="2" |1 uMfumfu 2013 – 11 uNhlaba 2015
|[[Mxolisi Nxasana]]
|-
|
| colspan="2" |''Silas Ramaite (uphethe isikhashane)''
|-
| colspan="2" |18 uNtulikazi 2015 – 13 uNcwaba 2018
|[[Shaun Abrahams]]
|-
|
| colspan="2" |''Silas Ramaite (uphethe isikhashane)''
| rowspan="2" |[[Cyril Ramaphosa]]
|-
| colspan="2" |1 uNhlolanja 2019 – present
|[[Shamila Batohi]]
|}
== Izinxenye ==
Isiphathamandla sikaZwelonke sezokuShushiswa sinezinxenye esiqonda nomkhakha othile wokuphenya ubugebengu nokushushisela umbuso amacala njengokulandelayo:
* Isikhungo sokuBamba iMpahla: Sivumelekile ukuthi sibambe impahla yabantu nezinhlangano futhi nokunikela leyompahla embusweni edabeni elimayelana ubugebengu noma ukuphikisana emthethweni womphakhathi. Lokhu ikwenza ukuqinisekisa ukuthi impahla yezigebengu iyadayiswa ukunxephezela abantu abahlushwe ubugebengu.
* Ubugebengu nokuPhenya Okumelane neNkohlakalo: Buphenya amacala aqondane nokusebetshenziswa kwemali nokuphatha amandla embusweni ngedlela ekhohlakele.
* Isikhungo samaCala weCansi neziNdaba zoMphakathi: Siphenya futhi sishushise amacala ocansi, ukuvikela nokuletha ubulungiswa ebantwini kakhulukazi abesifazane, izingane nabaxhwalile ebahlushwe udlame lwasendlini nolwecansi. Futhi, siqinisekisa ukuthi imali yokuwondla izingane iyakhokhwa.
* Ihhovisi lokuVikela abaFakazi: Lisebenza ukuvikela nokuphephisa abantu abanobufakazi edabeni oluthile ekuhambeni kwamacala aphambili kwezinkantolo. Luqinisekisa ukuthi abafakazi abasencupheni noma ebahlukumezwayo baphephile ukuze bembule okuthile.
* Isikhungo sokuPhikisana ubuGebengu oBubalulekile: Sisebenza ukushushisa nokuphenya amacala aqhamuka emthethweni ethile njengoMthetho waseRoma (amacala njengokucindezela amalungelo nokubhubhusa umphakathi noma uhlanga lwabantu). Futhi ibhekane namacala okulekela kwamaButho wamanye amazwe noma izinhlangano ezisebenzisa ubudlova ukudala ukwesaba nokuphoqa ushintsho embusweni, okwandisa noma ukusetshenziswa okungekho emthethweni kwezikhali ezingajwayelekanga nezijwayelekile.
1rxti9ixg90pox1v530s42em3pdyqpc
Ikhonombhalo
0
33046
127219
127201
2026-08-10T12:15:32Z
Fongcwele
16873
127219
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adult literacy rates, Our World in Data.svg|thumb|upright=1.35|Amazinga ekhonombhalo kubantu abadala ngowezi-2023<ref>{{Cite web |title=Adult literacy rate |url=https://ourworldindata.org/grapher/literacy-rate-adults?time=latest |access-date=5 September 2025 |website=Our World in Data}}</ref>]]
'''Ikhonombhalo''' ''(literacy)'' lichazwa ngokuthi isivamelo noma ikhono [[Ukufunda|lokufunda]] umbhalo [[Ukubhala|nokubhala]] umbhalo.<ref>{{ citation | title = Webster's New World Dictionary | location = New York | publisher = [[Grand Central Publishing|Warner Books, Inc.]] | date = 1984 | isbn = 0-446-31450-1 | ref = {{harvid|Webster|1984}} }}</ref> Leli gama lihlanganisa ukwazi ukuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana, nokusebenzisa umbhalo obhaliwe ngezindlela ezenza abantu bakwazi ukuhlanganyela ngokukhabangulayo emphakathini futhi bafezekise izimpokopheoo zabo.<ref>{{Cite journal |last=Gee |first=James |author-link=James Paul Gee |year=1991 |title=Socio-Cultural Approaches to Literacy (Literacies) |journal=Annual Review of Applied Linguistics |volume=12 |pages=31–48 |doi=10.1017/S0267190500002130 |s2cid=146415110}}</ref>
Ukwanda kwekhonombhalo kuyamaniswa eduze nokuqanjwa nokwanda kwezimiso zokubhala, ukwanda kwemfundo, nokuguquka kwezobuchwepheshe. Amazinga ekhonombhalo ayaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke kusukela ngekhulu lama-20, nakuba kunokungalingani phakathi kwamazwe, izifunda namaqembezizwe, ngokulhethekile lapho kuthintwa ubulili nofikelelo kwezemfundo.
Ngenxa yokuthi ikhonombhalo liyisisekelo kwezemfundo, ekuhlanganyeleni kwezomnotho nasemphakathini, liyisihloko socwaningo oluxubuqeqesho olubanzi, futhi incasiselo yalo nesilinganiso salo, yizihloko izifundiswa eziphikisana ngazo.
Amanye amakhono ahlobene nekhonombhalo ahlanganisa [[Ikhonombhalo elisebenzayo]]<ref>{{Cite journal |last=Dijanošić |first=B. |year=2009 |title=Prilozi definiranju pojma funkcionalne pismenosti |trans-title=Contributions to the definition of functional literacy |url=http://www.andragosko.hr/wp-content/uploads/2020/10/1-2009.pdf#page=25 |journal=Journal of the Croatian Andragogy Society |language=Croatian |pages=25–35}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Réka |first1=Vágvölgyi |last2=Bergström |first2=Aleksandar |last3=Bulajić |first3=Maria Klatte |last4=Falk |first4=Huettig |date=May 2019 |title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework |journal=Zeitschrift für Neuropsychologie |volume=30 |issue=2 |page=111 |doi=10.1024/1016-264X/a000255 |s2cid=191662777 |doi-access=free}}</ref> kanye nekhonombhaloningi (''multiliteracies''), kuyilapho kunamakhona akhethekile ahilela ulwazi ahlanganisa ikhonolwazi lezezibhangqiwe (''digital literacy''), ikhonolwazi lezinsizakuxhumana (''media literacy''), nekhonolwazi lezempilo (''health literacy'').
==Incasiselo==
{{Reading}}
[[File:World illiteracy 1970-2010.svg|upright=1.2|thumb|World illiteracy halved between 1970 and 2015.]]
[[File:Literacy-rate.svg|upright=1.2|thumb|Literate and illiterate world population over time]]
Izinhlobonhlobo zezincasiselo zekhonombhalo ezisetshenziswa izinhlangano ezingenzi nzuzo, izikhungo zenqobumqomo, kusukela ngowe-1990 zisikisela ukuthi ukuqonda okuguqukayo okusukela "kwikhono lokuhlukanisa" kuya "kumkhuba wezenhlalo" kuyaqhubeka futhi akulingani. Ezinye izincasiselo ziyamaniswa eduze nomqondo evamile othi "ikhono lokufunda nokubhala", kuyilapho ezinye zinombono obanzi:
* Ngowezi-2015, ISigaba seZibalomininingo [[Izizwe eziHlangene|se-UN]] sachasisa amazinga ekhonombhalo lentsha ngokuthi "amaphesenti enanisamba esineminyaka eli 15–24 elikwazi ukufunda nokubhala ngokuqonda umushwana nsukuzonke."<ref>{{Cite web |title=Millennium Goals Indicator 2015 |url=https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816003157/https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-date=16 August 2021 |access-date=2 March 2021}}</ref>
* Ngowezi- 2016, INhlangano ebizwa ''European Literacy Policy Network'' yachasisa Ikhonombhalo ngokuthi "ikhono lokufunda nokubhala [...] kuzo zonke izinsizakuxhumana (ezinyatheliswayo noma zogesi), kuhlanganisa nkhonolwazi lezezibhangqiwe."<ref>{{Cite web |date=2016 |title=EUROPEAN DECLARATION OF THE RIGHT TO LITERACY, European Literacy Policy Network |url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-date=15 August 2021 |access-date=19 February 2021}}</ref>
* Ngowezi-2018, i-UNESCO yahlanganisa "izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe" "zomongo ongafani" kuncasiselo yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana nokucikiza, ngokusebenzisa izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe eziyamaniswa nomongo ohlukahlukene."<ref>{{Cite web |date=2018-10-18 |title=Defining literacy, UNESCO |url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf}}</ref>
* Ngowezi-2019, INhlangano ebizwa OECD, yenza inhlolovo yamakhono abantu abadala, ehlanganisa "iziqakaqo ezibhaliwe" encasiselweni yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuqonda, ukucubungula, ukusebenzisa nokuhlaziya imibhalo ukuze umuntu ahlanganyele emphakathi, afezekise izimpokophelo, futhi akhulise ulwazi nodliki lwakhe."<ref name="PIAAC">{{Cite web |year=2019 |title=Skills matter, PIAAC, OECD |url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |title=Skills Matter: Additional Results from the Survey of Adult Skills, OECD Skills Studies, OECD |year=2019 |publisher=OECD |isbn=978-9-264-79900-4}}</ref> Phezu kwalokho, ithi ubuphicinani nokuxazulula izinkinga kungamakhono aseceleni.<ref>{{Cite web |title=About The Programme for the International Assessment of Adult Competencies |url=https://www.oecd.org/skills/piaac/}}</ref>
* Esikhundleni sokuchasisa "ikhonombhalo", uSarah Gudschinsky wachazisa umuntu obhekwa njengonekhonombhalo noma ofundile: "Lowo muntu ufundisiwe, uma, ngolimi alukhulumayo ekwazi ukufunda ngokuqonda noma yini abezoyiqonda Uma ikhulunywa kuye; futhi ekwazi ukubhala ukuze lifundwe, noma yini ayibhalayo".<ref>Gudschinsky, Sarah. (1976). ''Literacy: the Growing Influence of Linguists''. The Hague: Mouton.</ref>.
* Ezinye Izinhlangano zingahlanganisa namakhono afana nobuphocinani namakhono wezobuchwepheshe eduze namakhono wekhonimbhalo;<ref>{{Cite web |year=2021 |title=Literacy and numeracy |publisher=Alberta Education |url=https://education.alberta.ca/literacy-and-numeracy/about-literacy-and-numeracy/}}</ref> noma kunjalo ezinye zigcizelela ukuzobandakanya okukhulayo kwezicikicizo nezobuchwepheshe bezezibhangqiwe kwezokuxhumana ezingamakhono engeziwe (e.g., Ukuxhakana neziphewululi nezinhlelo zokudludlungamazwi, ezihlelemba futhi ziguqule izihele zezichoyo, njll.).<ref>{{Cite book |last=Kress |first=Gunther R. |title=Literacy in the new media age |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-25356-7 |location=New York}}</ref>
* Abanye abacwaningi bachasisa Ikhonombhalo ngokuth "izindlela ezikhethekile zokucabanga nokufunda nokubhala" ngenhloso yokuqonda nokuveza imicabango noma amasu ngendlela ebhaliwe emongweni ethile.<ref>{{Cite book |last=Street |first=Brian |title=Literacy and Development: Ethnographic Perspectives |publisher=Routledge |year=2001 |location=London |page=11 |chapter=Introduction}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Rowsell |first1=Jennifer |title=The Routledge Handbook of Literacy Studies |last2=Pahl |first2=Kate |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-367-50172-3}}</ref> Ngokwalombono, abantu bemiphakathi efundile inamaqoqo emikhuba yokukhiqiza nokusebenzisa imibhalo, futhi banezinkolelo ngalemikhuba.<ref>{{Cite book |last=Calvet |first=Louis-Jean |title=Towards an Ecology of World Languages |publisher=Polity |year=1999 |isbn=978-0-745-62956-8}}</ref> Ukufunda, ngokwalombono, kusho ukufunda okuthile ngenjongo ethile; ukubhala kuhlezi kungukubhala okuthile okuzofundwa othile.<ref>{{Cite book |last1=Lankshear |first1=Colin |title=A New Literacies Sampler |last2=Knobel |first2=Michelle |publisher=Peter Lang |year=2007 |isbn=978-0-820-49523-1 |location=New York |page=2 |chapter=Sampling the 'New' in New Literacies}}</ref> Izinkolelo nokubhala nokufunda nesizima sako emphakathini nakumuntu ngamunye kuzohlezi kunethonya endleleni ikhonombhalo elifundiswa ngayo, lifundwe ngayo, njll.<ref>{{Cite book |last=Lindquist |first=Julie |title=Keywords in Writing Studies |publisher=Utah State UP |year=2015 |location=Logan |pages=99–102 |chapter=Literacy}}</ref>
Ukufunda imibhalo kuyisisekelo sezindlela zokuxhumana. Kusukela ngowe-1940, kwavela izinhlobo zekhonombhalo, ezibizwa ikhonolwazi, ngoba kudingeka ulwazi olwengeziwe noma ikhono elithile kulowo mkhakha, ezifana:
* Ikhonolwazi lesicikizi<ref>{{Cite web |title=Definition of computer literacy |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/computer-literacy |website=PCMAG}}</ref><ref>{{Cite web |title=COMPUTER-LITERACY |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/computer-literacy}}</ref>
* Ikhonolwazi lenzululwazi
* Ikhonolwazi lezibalomininingo<ref>{{Cite web |title=ISLP |url=http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227065148/http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-date=27 December 2008 |access-date=19 December 2008 |website=www.stat.auckland.ac.nz}}</ref>
* Ikhonolwazi lokugxeka<ref>{{Cite book |last=Selber |first=Stuart |title=Multiliteracies for a Digital Age |publisher=Southern Illinois University Press |year=2004 |isbn=978-0-809-32551-1 |location=Carbondale}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinhlekelele – Unongo oluphakanyisiwe lekhono lokuqonda nokusebenzisa ukwaziswa okulusizo, oluhlanganisa nesivamelo sokusabela nokutakula lapho kunenhlekelele.<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Lisa M. |last2=Haun |first2=Jolie N. |last3=Peterson |first3=Lindsay |date=2014 |title=A Proposed Disaster Literacy Model |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 |issn=1935-7893 |pmid=24992944 |s2cid=24971741}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2014-06-08 |title=A proposed disaster literacy model |pmid=24992944 |last1=Brown |first1=L. M. |last2=Haun |first2=J. N. |last3=Peterson |first3=L. |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 }}</ref>
* Ikhonolwazi lempiliswano<ref>{{Cite book |title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World |year=1991 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-791-40874-2}}</ref>
* Ikhonolwazi lezezimali
* Ikhonolwazi lezempilo<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=What Is Health Literacy, Centers for Disease Control and Prevention |work=Centers for Disease Control and Prevention |url=https://www.cdc.gov/healthliteracy/learn/index.html}}</ref><ref name="Zarcadoolas-2006">{{Cite book |last1=Zarcadoolas |first1=C. |title=Advancing health literacy: A framework for understanding and action |last2=Pleasant |first2=A. |last3=Greer |first3=D. |publisher=Jossey-Bass |year=2006 |location=San Francisco, CA}}</ref><ref>{{Cite book |title=Addressing Difficulties in Literacy Development: Responses at Family School Pupil and Teacher Levels |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-1-315-01571-2 |editor-last=Reid |editor-first=Gavin |editor-last2=Soler |editor-first2=Janet |editor-last3=Wearmouth |editor-first3=Janice |editor-link3=Janice Wearmouth}}</ref>
* Ikhonolwazi lezindimi – Ikhono lokufunda, ukubhala, ukuqonda nokukhuluma ezinye izindimi.<ref>{{Cite journal |last1=Ravid |first1=Dorit |author-link=Dorit Ravid |last2=Tolchinsky |first2=Liliana |year=2002 |title=Developing Linguistic Literacy: a Comprehensive Model |journal=Journal of Child Language |volume=29 |issue=2 |pages=417–447 |doi=10.1017/S0305000902005111 |pmid=12109379 |s2cid=9831188}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinsizakuxhumana<ref>{{Cite web |title=National Association for Media Literacy Education |url=https://namle.net/ |website=namle.net}}</ref>
* Ikhonolwazi lezombusazwe
* Ikhonolwazi lezenhlalo<ref>{{Cite web |date=December 2019 |title=9 Ways to Teach Social Skills in Your Classroom, Reading Rockets |url=https://www.readingrockets.org/article/9-ways-teach-social-skills-your-classroom}}</ref>
* Ikhonolwazi lomchazazibalo, elibizwa [[Ubuphicinani]]<ref name="Carnegie-2021" />
* Ikhonolwazi lokubukwayo, e.g., uLimi lomzimba, izithombe, amabalazwe, namavidiyo<ref name="Zarcadoolas-2006" />
* Ikhonolwazi lomculo – libhekisela ezinhelweni ezinqunyiwe zolwazi kwezomculo nobugagu.<ref>p. 3. Csíkos, Csaba, and Gabriella Dohány. "Connections between music literacy and music-related background variables: An empirical investigation." ''Visions of Research in Music Education'' 28, no. 1 (2016): 2.</ref>
Classicist [[Eric Havelock]] developed a continuum for a culture's literacy, from pre-literate, through craft-literate, recitation-literate and script-literate to type-literate.<ref>{{cite journal |last1=Harvey |first1=John |title=Orality and Its Implications for Biblical Studies: Recapturing an Ancient Paradigm |journal=Journal of the Evangelical Theological Society |date=2002 |url=https://etsjets.org/wp-content/uploads/2010/06/files_JETS-PDFs_45_45-1_45-1-PP099-109_JETS.pdf |access-date=9 March 2025}}</ref>
==Amaphatho==
65kwj7b95yn5dh0r1vjb30fbsof2vt7
127268
127219
2026-08-11T03:59:58Z
Fongcwele
16873
127268
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adult literacy rates, Our World in Data.svg|thumb|upright=1.35|Amazinga ekhonombhalo kubantu abadala ngowezi-2023<ref>{{Cite web |title=Adult literacy rate |url=https://ourworldindata.org/grapher/literacy-rate-adults?time=latest |access-date=5 September 2025 |website=Our World in Data}}</ref>]]
'''Ikhonombhalo''' ''(literacy)'' lichazwa ngokuthi isivamelo noma ikhono [[Ukufunda|lokufunda]] umbhalo [[Ukubhala|nokubhala]] umbhalo.<ref>{{ citation | title = Webster's New World Dictionary | location = New York | publisher = [[Grand Central Publishing|Warner Books, Inc.]] | date = 1984 | isbn = 0-446-31450-1 | ref = {{harvid|Webster|1984}} }}</ref> Leli gama lihlanganisa ukwazi ukuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana, nokusebenzisa umbhalo obhaliwe ngezindlela ezenza abantu bakwazi ukuhlanganyela ngokukhabangulayo emphakathini futhi bafezekise izimpokophelo zabo.<ref>{{Cite journal |last=Gee |first=James |author-link=James Paul Gee |year=1991 |title=Socio-Cultural Approaches to Literacy (Literacies) |journal=Annual Review of Applied Linguistics |volume=12 |pages=31–48 |doi=10.1017/S0267190500002130 |s2cid=146415110}}</ref>
Ukwanda kwekhonombhalo kuyamaniswa eduze nokuqanjwa nokwanda kwezimiso zokubhala, ukwanda kwemfundo, nokuguquka kwezobuchwepheshe. Amazinga ekhonombhalo ayaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke kusukela ngekhulu lama-20, nakuba kunokungalingani phakathi kwamazwe, izifunda namaqembezizwe, ngokukhethekile lapho kuthintwa ubulili nofikelelo kwezemfundo.
Ngenxa yokuthi ikhonombhalo liyisisekelo kwezemfundo, ekuhlanganyeleni kwezomnotho nasemphakathini, liyisihloko socwaningo oluxubuqeqesho olubanzi, futhi incasiselo yalo nesilinganiso salo, yizihloko izifundiswa eziphikisana ngazo.
Amanye amakhono ahlobene nekhonombhalo ahlanganisa [[Ikhonombhalo elisebenzayo]]<ref>{{Cite journal |last=Dijanošić |first=B. |year=2009 |title=Prilozi definiranju pojma funkcionalne pismenosti |trans-title=Contributions to the definition of functional literacy |url=http://www.andragosko.hr/wp-content/uploads/2020/10/1-2009.pdf#page=25 |journal=Journal of the Croatian Andragogy Society |language=Croatian |pages=25–35}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Réka |first1=Vágvölgyi |last2=Bergström |first2=Aleksandar |last3=Bulajić |first3=Maria Klatte |last4=Falk |first4=Huettig |date=May 2019 |title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework |journal=Zeitschrift für Neuropsychologie |volume=30 |issue=2 |page=111 |doi=10.1024/1016-264X/a000255 |s2cid=191662777 |doi-access=free}}</ref> kanye nekhonombhaloningi (''multiliteracies''), kuyilapho kunamakhona akhethekile ahilela ulwazi ahlanganisa ikhonolwazi lezezibhangqiwe (''digital literacy''), ikhonolwazi lezinsizakuxhumana (''media literacy''), nekhonolwazi lezempilo (''health literacy'').
==Incasiselo==
{{Reading}}
[[File:World illiteracy 1970-2010.svg|upright=1.2|thumb|World illiteracy halved between 1970 and 2015.]]
[[File:Literacy-rate.svg|upright=1.2|thumb|Literate and illiterate world population over time]]
Izinhlobonhlobo zezincasiselo zekhonombhalo ezisetshenziswa izinhlangano ezingenzi nzuzo, izikhungo zenqobumqomo, kusukela ngowe-1990 zisikisela ukuthi ukuqonda okuguqukayo okusukela "kwikhono lokuhlukanisa" kuya "kumkhuba wezenhlalo" kuyaqhubeka futhi akulingani. Ezinye izincasiselo ziyamaniswa eduze nomqondo evamile othi "ikhono lokufunda nokubhala", kuyilapho ezinye zinombono obanzi:
* Ngowezi-2015, ISigaba seZibalomininingo [[Izizwe eziHlangene|se-UN]] sachasisa amazinga ekhonombhalo lentsha ngokuthi "amaphesenti enanisamba esineminyaka eli 15–24 elikwazi ukufunda nokubhala ngokuqonda umushwana nsukuzonke."<ref>{{Cite web |title=Millennium Goals Indicator 2015 |url=https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816003157/https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-date=16 August 2021 |access-date=2 March 2021}}</ref>
* Ngowezi- 2016, INhlangano ebizwa ''European Literacy Policy Network'' yachasisa Ikhonombhalo ngokuthi "ikhono lokufunda nokubhala [...] kuzo zonke izinsizakuxhumana (ezinyatheliswayo noma zogesi), kuhlanganisa nkhonolwazi lezezibhangqiwe."<ref>{{Cite web |date=2016 |title=EUROPEAN DECLARATION OF THE RIGHT TO LITERACY, European Literacy Policy Network |url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-date=15 August 2021 |access-date=19 February 2021}}</ref>
* Ngowezi-2018, i-UNESCO yahlanganisa "izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe" "zomongo ongafani" kuncasiselo yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana nokucikiza, ngokusebenzisa izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe eziyamaniswa nomongo ohlukahlukene."<ref>{{Cite web |date=2018-10-18 |title=Defining literacy, UNESCO |url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf}}</ref>
* Ngowezi-2019, INhlangano ebizwa OECD, yenza inhlolovo yamakhono abantu abadala, ehlanganisa "iziqakaqo ezibhaliwe" encasiselweni yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuqonda, ukucubungula, ukusebenzisa nokuhlaziya imibhalo ukuze umuntu ahlanganyele emphakathi, afezekise izimpokophelo, futhi akhulise ulwazi nodliki lwakhe."<ref name="PIAAC">{{Cite web |year=2019 |title=Skills matter, PIAAC, OECD |url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |title=Skills Matter: Additional Results from the Survey of Adult Skills, OECD Skills Studies, OECD |year=2019 |publisher=OECD |isbn=978-9-264-79900-4}}</ref> Phezu kwalokho, ithi ubuphicinani nokuxazulula izinkinga kungamakhono aseceleni.<ref>{{Cite web |title=About The Programme for the International Assessment of Adult Competencies |url=https://www.oecd.org/skills/piaac/}}</ref>
* Esikhundleni sokuchasisa "ikhonombhalo", uSarah Gudschinsky wachazisa umuntu obhekwa njengonekhonombhalo noma ofundile: "Lowo muntu ufundisiwe, uma, ngolimi alukhulumayo ekwazi ukufunda ngokuqonda noma yini abezoyiqonda Uma ikhulunywa kuye; futhi ekwazi ukubhala ukuze lifundwe, noma yini ayibhalayo".<ref>Gudschinsky, Sarah. (1976). ''Literacy: the Growing Influence of Linguists''. The Hague: Mouton.</ref>.
* Ezinye Izinhlangano zingahlanganisa namakhono afana nobuphocinani namakhono wezobuchwepheshe eduze namakhono wekhonimbhalo;<ref>{{Cite web |year=2021 |title=Literacy and numeracy |publisher=Alberta Education |url=https://education.alberta.ca/literacy-and-numeracy/about-literacy-and-numeracy/}}</ref> noma kunjalo ezinye zigcizelela ukuzobandakanya okukhulayo kwezicikicizo nezobuchwepheshe bezezibhangqiwe kwezokuxhumana ezingamakhono engeziwe (e.g., Ukuxhakana neziphewululi nezinhlelo zokudludlungamazwi, ezihlelemba futhi ziguqule izihele zezichoyo, njll.).<ref>{{Cite book |last=Kress |first=Gunther R. |title=Literacy in the new media age |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-25356-7 |location=New York}}</ref>
* Abanye abacwaningi bachasisa Ikhonombhalo ngokuth "izindlela ezikhethekile zokucabanga nokufunda nokubhala" ngenhloso yokuqonda nokuveza imicabango noma amasu ngendlela ebhaliwe emongweni ethile.<ref>{{Cite book |last=Street |first=Brian |title=Literacy and Development: Ethnographic Perspectives |publisher=Routledge |year=2001 |location=London |page=11 |chapter=Introduction}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Rowsell |first1=Jennifer |title=The Routledge Handbook of Literacy Studies |last2=Pahl |first2=Kate |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-367-50172-3}}</ref> Ngokwalombono, abantu bemiphakathi efundile inamaqoqo emikhuba yokukhiqiza nokusebenzisa imibhalo, futhi banezinkolelo ngalemikhuba.<ref>{{Cite book |last=Calvet |first=Louis-Jean |title=Towards an Ecology of World Languages |publisher=Polity |year=1999 |isbn=978-0-745-62956-8}}</ref> Ukufunda, ngokwalombono, kusho ukufunda okuthile ngenjongo ethile; ukubhala kuhlezi kungukubhala okuthile okuzofundwa othile.<ref>{{Cite book |last1=Lankshear |first1=Colin |title=A New Literacies Sampler |last2=Knobel |first2=Michelle |publisher=Peter Lang |year=2007 |isbn=978-0-820-49523-1 |location=New York |page=2 |chapter=Sampling the 'New' in New Literacies}}</ref> Izinkolelo nokubhala nokufunda nesizima sako emphakathini nakumuntu ngamunye kuzohlezi kunethonya endleleni ikhonombhalo elifundiswa ngayo, lifundwe ngayo, njll.<ref>{{Cite book |last=Lindquist |first=Julie |title=Keywords in Writing Studies |publisher=Utah State UP |year=2015 |location=Logan |pages=99–102 |chapter=Literacy}}</ref>
Ukufunda imibhalo kuyisisekelo sezindlela zokuxhumana. Kusukela ngowe-1940, kwavela izinhlobo zekhonombhalo, ezibizwa ikhonolwazi, ngoba kudingeka ulwazi olwengeziwe noma ikhono elithile kulowo mkhakha, ezifana:
* Ikhonolwazi lesicikizi<ref>{{Cite web |title=Definition of computer literacy |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/computer-literacy |website=PCMAG}}</ref><ref>{{Cite web |title=COMPUTER-LITERACY |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/computer-literacy}}</ref>
* Ikhonolwazi lenzululwazi
* Ikhonolwazi lezibalomininingo<ref>{{Cite web |title=ISLP |url=http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227065148/http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-date=27 December 2008 |access-date=19 December 2008 |website=www.stat.auckland.ac.nz}}</ref>
* Ikhonolwazi lokugxeka<ref>{{Cite book |last=Selber |first=Stuart |title=Multiliteracies for a Digital Age |publisher=Southern Illinois University Press |year=2004 |isbn=978-0-809-32551-1 |location=Carbondale}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinhlekelele – Unongo oluphakanyisiwe lekhono lokuqonda nokusebenzisa ukwaziswa okulusizo, oluhlanganisa nesivamelo sokusabela nokutakula lapho kunenhlekelele.<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Lisa M. |last2=Haun |first2=Jolie N. |last3=Peterson |first3=Lindsay |date=2014 |title=A Proposed Disaster Literacy Model |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 |issn=1935-7893 |pmid=24992944 |s2cid=24971741}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2014-06-08 |title=A proposed disaster literacy model |pmid=24992944 |last1=Brown |first1=L. M. |last2=Haun |first2=J. N. |last3=Peterson |first3=L. |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 }}</ref>
* Ikhonolwazi lempiliswano<ref>{{Cite book |title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World |year=1991 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-791-40874-2}}</ref>
* Ikhonolwazi lezezimali
* Ikhonolwazi lezempilo<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=What Is Health Literacy, Centers for Disease Control and Prevention |work=Centers for Disease Control and Prevention |url=https://www.cdc.gov/healthliteracy/learn/index.html}}</ref><ref name="Zarcadoolas-2006">{{Cite book |last1=Zarcadoolas |first1=C. |title=Advancing health literacy: A framework for understanding and action |last2=Pleasant |first2=A. |last3=Greer |first3=D. |publisher=Jossey-Bass |year=2006 |location=San Francisco, CA}}</ref><ref>{{Cite book |title=Addressing Difficulties in Literacy Development: Responses at Family School Pupil and Teacher Levels |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-1-315-01571-2 |editor-last=Reid |editor-first=Gavin |editor-last2=Soler |editor-first2=Janet |editor-last3=Wearmouth |editor-first3=Janice |editor-link3=Janice Wearmouth}}</ref>
* Ikhonolwazi lezindimi – Ikhono lokufunda, ukubhala, ukuqonda nokukhuluma ezinye izindimi.<ref>{{Cite journal |last1=Ravid |first1=Dorit |author-link=Dorit Ravid |last2=Tolchinsky |first2=Liliana |year=2002 |title=Developing Linguistic Literacy: a Comprehensive Model |journal=Journal of Child Language |volume=29 |issue=2 |pages=417–447 |doi=10.1017/S0305000902005111 |pmid=12109379 |s2cid=9831188}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinsizakuxhumana<ref>{{Cite web |title=National Association for Media Literacy Education |url=https://namle.net/ |website=namle.net}}</ref>
* Ikhonolwazi lezombusazwe
* Ikhonolwazi lezenhlalo<ref>{{Cite web |date=December 2019 |title=9 Ways to Teach Social Skills in Your Classroom, Reading Rockets |url=https://www.readingrockets.org/article/9-ways-teach-social-skills-your-classroom}}</ref>
* Ikhonolwazi lomchazazibalo, elibizwa [[Ubuphicinani]]<ref name="Carnegie-2021" />
* Ikhonolwazi lokubukwayo, e.g., uLimi lomzimba, izithombe, amabalazwe, namavidiyo<ref name="Zarcadoolas-2006" />
* Ikhonolwazi lomculo – libhekisela ezinhelweni ezinqunyiwe zolwazi kwezomculo nobugagu.<ref>p. 3. Csíkos, Csaba, and Gabriella Dohány. "Connections between music literacy and music-related background variables: An empirical investigation." ''Visions of Research in Music Education'' 28, no. 1 (2016): 2.</ref>
Classicist [[Eric Havelock]] developed a continuum for a culture's literacy, from pre-literate, through craft-literate, recitation-literate and script-literate to type-literate.<ref>{{cite journal |last1=Harvey |first1=John |title=Orality and Its Implications for Biblical Studies: Recapturing an Ancient Paradigm |journal=Journal of the Evangelical Theological Society |date=2002 |url=https://etsjets.org/wp-content/uploads/2010/06/files_JETS-PDFs_45_45-1_45-1-PP099-109_JETS.pdf |access-date=9 March 2025}}</ref>
==Amaphatho==
5txw4ybtiuvhnuzqc1t6izdgxsq8gdv
127269
127268
2026-08-11T04:08:01Z
Fongcwele
16873
/* Incasiselo */
127269
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adult literacy rates, Our World in Data.svg|thumb|upright=1.35|Amazinga ekhonombhalo kubantu abadala ngowezi-2023<ref>{{Cite web |title=Adult literacy rate |url=https://ourworldindata.org/grapher/literacy-rate-adults?time=latest |access-date=5 September 2025 |website=Our World in Data}}</ref>]]
'''Ikhonombhalo''' ''(literacy)'' lichazwa ngokuthi isivamelo noma ikhono [[Ukufunda|lokufunda]] umbhalo [[Ukubhala|nokubhala]] umbhalo.<ref>{{ citation | title = Webster's New World Dictionary | location = New York | publisher = [[Grand Central Publishing|Warner Books, Inc.]] | date = 1984 | isbn = 0-446-31450-1 | ref = {{harvid|Webster|1984}} }}</ref> Leli gama lihlanganisa ukwazi ukuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana, nokusebenzisa umbhalo obhaliwe ngezindlela ezenza abantu bakwazi ukuhlanganyela ngokukhabangulayo emphakathini futhi bafezekise izimpokophelo zabo.<ref>{{Cite journal |last=Gee |first=James |author-link=James Paul Gee |year=1991 |title=Socio-Cultural Approaches to Literacy (Literacies) |journal=Annual Review of Applied Linguistics |volume=12 |pages=31–48 |doi=10.1017/S0267190500002130 |s2cid=146415110}}</ref>
Ukwanda kwekhonombhalo kuyamaniswa eduze nokuqanjwa nokwanda kwezimiso zokubhala, ukwanda kwemfundo, nokuguquka kwezobuchwepheshe. Amazinga ekhonombhalo ayaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke kusukela ngekhulu lama-20, nakuba kunokungalingani phakathi kwamazwe, izifunda namaqembezizwe, ngokukhethekile lapho kuthintwa ubulili nofikelelo kwezemfundo.
Ngenxa yokuthi ikhonombhalo liyisisekelo kwezemfundo, ekuhlanganyeleni kwezomnotho nasemphakathini, liyisihloko socwaningo oluxubuqeqesho olubanzi, futhi incasiselo yalo nesilinganiso salo, yizihloko izifundiswa eziphikisana ngazo.
Amanye amakhono ahlobene nekhonombhalo ahlanganisa [[Ikhonombhalo elisebenzayo]]<ref>{{Cite journal |last=Dijanošić |first=B. |year=2009 |title=Prilozi definiranju pojma funkcionalne pismenosti |trans-title=Contributions to the definition of functional literacy |url=http://www.andragosko.hr/wp-content/uploads/2020/10/1-2009.pdf#page=25 |journal=Journal of the Croatian Andragogy Society |language=Croatian |pages=25–35}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Réka |first1=Vágvölgyi |last2=Bergström |first2=Aleksandar |last3=Bulajić |first3=Maria Klatte |last4=Falk |first4=Huettig |date=May 2019 |title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework |journal=Zeitschrift für Neuropsychologie |volume=30 |issue=2 |page=111 |doi=10.1024/1016-264X/a000255 |s2cid=191662777 |doi-access=free}}</ref> kanye nekhonombhaloningi (''multiliteracies''), kuyilapho kunamakhona akhethekile ahilela ulwazi ahlanganisa ikhonolwazi lezezibhangqiwe (''digital literacy''), ikhonolwazi lezinsizakuxhumana (''media literacy''), nekhonolwazi lezempilo (''health literacy'').
==Incasiselo==
{{Reading}}
[[File:World illiteracy 1970-2010.svg|upright=1.2|thumb|Ukuswela ikhonombhalo kwancipha bgesigamu emhlabeni phakathi kowe-1970 nowezi-2015.]]
[[File:Literacy-rate.svg|upright=1.2|thumb|Inani labantu emhlabeni abanekhonombhalo nabangenalo, emva kwesikhathi esithile]]
Izinhlobonhlobo zezincasiselo zekhonombhalo ezisetshenziswa izinhlangano ezingenzi nzuzo, izikhungo zenqobumqomo, kusukela ngowe-1990 zisikisela ukuthi ukuqonda okuguqukayo okusukela "kwikhono lokuhlukanisa" kuya "kumkhuba wezenhlalo" kuyaqhubeka futhi akulingani. Ezinye izincasiselo ziyamaniswa eduze nomqondo evamile othi "ikhono lokufunda nokubhala", kuyilapho ezinye zinombono obanzi:
* Ngowezi-2015, ISigaba seZibalomininingo [[Izizwe eziHlangene|se-UN]] sachasisa amazinga ekhonombhalo lentsha ngokuthi "amaphesenti enanisamba esineminyaka eli 15–24 elikwazi ukufunda nokubhala ngokuqonda umushwana nsukuzonke."<ref>{{Cite web |title=Millennium Goals Indicator 2015 |url=https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816003157/https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-date=16 August 2021 |access-date=2 March 2021}}</ref>
* Ngowezi- 2016, INhlangano ebizwa ''European Literacy Policy Network'' yachasisa Ikhonombhalo ngokuthi "ikhono lokufunda nokubhala [...] kuzo zonke izinsizakuxhumana (ezinyatheliswayo noma zogesi), kuhlanganisa nkhonolwazi lezezibhangqiwe."<ref>{{Cite web |date=2016 |title=EUROPEAN DECLARATION OF THE RIGHT TO LITERACY, European Literacy Policy Network |url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-date=15 August 2021 |access-date=19 February 2021}}</ref>
* Ngowezi-2018, i-UNESCO yahlanganisa "izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe" "zomongo ongafani" kuncasiselo yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana nokucikiza, ngokusebenzisa izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe eziyamaniswa nomongo ohlukahlukene."<ref>{{Cite web |date=2018-10-18 |title=Defining literacy, UNESCO |url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf}}</ref>
* Ngowezi-2019, INhlangano ebizwa OECD, yenza inhlolovo yamakhono abantu abadala, ehlanganisa "iziqakaqo ezibhaliwe" encasiselweni yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuqonda, ukucubungula, ukusebenzisa nokuhlaziya imibhalo ukuze umuntu ahlanganyele emphakathi, afezekise izimpokophelo, futhi akhulise ulwazi nodliki lwakhe."<ref name="PIAAC">{{Cite web |year=2019 |title=Skills matter, PIAAC, OECD |url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |title=Skills Matter: Additional Results from the Survey of Adult Skills, OECD Skills Studies, OECD |year=2019 |publisher=OECD |isbn=978-9-264-79900-4}}</ref> Phezu kwalokho, ithi ubuphicinani nokuxazulula izinkinga kungamakhono aseceleni.<ref>{{Cite web |title=About The Programme for the International Assessment of Adult Competencies |url=https://www.oecd.org/skills/piaac/}}</ref>
* Esikhundleni sokuchasisa "ikhonombhalo", uSarah Gudschinsky wachazisa umuntu obhekwa njengonekhonombhalo noma ofundile: "Lowo muntu ufundisiwe, uma, ngolimi alukhulumayo ekwazi ukufunda ngokuqonda noma yini abezoyiqonda Uma ikhulunywa kuye; futhi ekwazi ukubhala ukuze lifundwe, noma yini ayibhalayo".<ref>Gudschinsky, Sarah. (1976). ''Literacy: the Growing Influence of Linguists''. The Hague: Mouton.</ref>.
* Ezinye Izinhlangano zingahlanganisa namakhono afana nobuphocinani namakhono wezobuchwepheshe eduze namakhono wekhonimbhalo;<ref>{{Cite web |year=2021 |title=Literacy and numeracy |publisher=Alberta Education |url=https://education.alberta.ca/literacy-and-numeracy/about-literacy-and-numeracy/}}</ref> noma kunjalo ezinye zigcizelela ukuzobandakanya okukhulayo kwezicikicizi nezobuchwepheshe bezezibhangqiwe kwezokuxhumana ezingamakhono engeziwe (e.g., Ukuxhakana [[Isiphequluli|ngeziphequluli]] nezinhlelo [[Isidludlungi mazwi|zokudludlungamazwi]], ezihlelemba futhi ziguqule izihele zezichoyo, njll.).<ref>{{Cite book |last=Kress |first=Gunther R. |title=Literacy in the new media age |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-25356-7 |location=New York}}</ref>
* Abanye abacwaningi bachasisa Ikhonombhalo ngokuth "izindlela ezikhethekile zokucabanga nokufunda nokubhala" ngenhloso yokuqonda nokuveza imicabango noma amasu ngendlela ebhaliwe emongweni ethile.<ref>{{Cite book |last=Street |first=Brian |title=Literacy and Development: Ethnographic Perspectives |publisher=Routledge |year=2001 |location=London |page=11 |chapter=Introduction}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Rowsell |first1=Jennifer |title=The Routledge Handbook of Literacy Studies |last2=Pahl |first2=Kate |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-367-50172-3}}</ref> Ngokwalombono, abantu bemiphakathi efundile inamaqoqo emikhuba yokukhiqiza nokusebenzisa imibhalo, futhi banezinkolelo ngalemikhuba.<ref>{{Cite book |last=Calvet |first=Louis-Jean |title=Towards an Ecology of World Languages |publisher=Polity |year=1999 |isbn=978-0-745-62956-8}}</ref> Ukufunda, ngokwalombono, kusho ukufunda okuthile ngenjongo ethile; ukubhala kuhlezi kungukubhala okuthile okuzofundwa othile.<ref>{{Cite book |last1=Lankshear |first1=Colin |title=A New Literacies Sampler |last2=Knobel |first2=Michelle |publisher=Peter Lang |year=2007 |isbn=978-0-820-49523-1 |location=New York |page=2 |chapter=Sampling the 'New' in New Literacies}}</ref> Izinkolelo nokubhala nokufunda nesizima sako emphakathini nakumuntu ngamunye kuzohlezi kunethonya endleleni ikhonombhalo elifundiswa ngayo, lifundwe ngayo, njll.<ref>{{Cite book |last=Lindquist |first=Julie |title=Keywords in Writing Studies |publisher=Utah State UP |year=2015 |location=Logan |pages=99–102 |chapter=Literacy}}</ref>
Ukufunda imibhalo kuyisisekelo sezindlela zokuxhumana. Kusukela ngowe-1940, kwavela izinhlobo zekhonombhalo, ezibizwa ikhonolwazi, ngoba kudingeka ulwazi olwengeziwe noma ikhono elithile kulowo mkhakha, ezifana:
* Ikhonolwazi lesicikizi<ref>{{Cite web |title=Definition of computer literacy |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/computer-literacy |website=PCMAG}}</ref><ref>{{Cite web |title=COMPUTER-LITERACY |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/computer-literacy}}</ref>
* Ikhonolwazi lenzululwazi
* Ikhonolwazi lezibalomininingo<ref>{{Cite web |title=ISLP |url=http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227065148/http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-date=27 December 2008 |access-date=19 December 2008 |website=www.stat.auckland.ac.nz}}</ref>
* Ikhonolwazi lokugxeka<ref>{{Cite book |last=Selber |first=Stuart |title=Multiliteracies for a Digital Age |publisher=Southern Illinois University Press |year=2004 |isbn=978-0-809-32551-1 |location=Carbondale}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinhlekelele – Unongo oluphakanyisiwe lekhono lokuqonda nokusebenzisa ukwaziswa okulusizo, oluhlanganisa nesivamelo sokusabela nokutakula lapho kunenhlekelele.<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Lisa M. |last2=Haun |first2=Jolie N. |last3=Peterson |first3=Lindsay |date=2014 |title=A Proposed Disaster Literacy Model |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 |issn=1935-7893 |pmid=24992944 |s2cid=24971741}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2014-06-08 |title=A proposed disaster literacy model |pmid=24992944 |last1=Brown |first1=L. M. |last2=Haun |first2=J. N. |last3=Peterson |first3=L. |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 }}</ref>
* Ikhonolwazi lempiliswano<ref>{{Cite book |title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World |year=1991 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-791-40874-2}}</ref>
* Ikhonolwazi lezezimali
* Ikhonolwazi lezempilo<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=What Is Health Literacy, Centers for Disease Control and Prevention |work=Centers for Disease Control and Prevention |url=https://www.cdc.gov/healthliteracy/learn/index.html}}</ref><ref name="Zarcadoolas-2006">{{Cite book |last1=Zarcadoolas |first1=C. |title=Advancing health literacy: A framework for understanding and action |last2=Pleasant |first2=A. |last3=Greer |first3=D. |publisher=Jossey-Bass |year=2006 |location=San Francisco, CA}}</ref><ref>{{Cite book |title=Addressing Difficulties in Literacy Development: Responses at Family School Pupil and Teacher Levels |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-1-315-01571-2 |editor-last=Reid |editor-first=Gavin |editor-last2=Soler |editor-first2=Janet |editor-last3=Wearmouth |editor-first3=Janice |editor-link3=Janice Wearmouth}}</ref>
* Ikhonolwazi lezindimi – Ikhono lokufunda, ukubhala, ukuqonda nokukhuluma ezinye izindimi.<ref>{{Cite journal |last1=Ravid |first1=Dorit |author-link=Dorit Ravid |last2=Tolchinsky |first2=Liliana |year=2002 |title=Developing Linguistic Literacy: a Comprehensive Model |journal=Journal of Child Language |volume=29 |issue=2 |pages=417–447 |doi=10.1017/S0305000902005111 |pmid=12109379 |s2cid=9831188}}</ref>
* Ikhonolwazi lezinsizakuxhumana<ref>{{Cite web |title=National Association for Media Literacy Education |url=https://namle.net/ |website=namle.net}}</ref>
* Ikhonolwazi lezombusazwe
* Ikhonolwazi lezenhlalo<ref>{{Cite web |date=December 2019 |title=9 Ways to Teach Social Skills in Your Classroom, Reading Rockets |url=https://www.readingrockets.org/article/9-ways-teach-social-skills-your-classroom}}</ref>
* Ikhonolwazi lomchazazibalo, elibizwa [[Ubuphicinani]]<ref name="Carnegie-2021" />
* Ikhonolwazi lokubukwayo, e.g., uLimi lomzimba, izithombe, amabalazwe, namavidiyo<ref name="Zarcadoolas-2006" />
* Ikhonolwazi lomculo – libhekisela ezinhelweni ezinqunyiwe zolwazi kwezomculo nobugagu.<ref>p. 3. Csíkos, Csaba, and Gabriella Dohány. "Connections between music literacy and music-related background variables: An empirical investigation." ''Visions of Research in Music Education'' 28, no. 1 (2016): 2.</ref>
==Amaphatho==
9exwtvtgupkh4n85s3l06sevkbhb7t2
User:Mhlengukhona/Draft1
2
33552
127236
127150
2026-08-10T14:05:04Z
Mhlengukhona
25426
Okusalungiswa
127236
wikitext
text/x-wiki
Igama lami ngingu Mhlengukhona
[[User:Mhlengukhona/Draft1/Okusalungiswa.|Okusalungiswa 1]] *[[User:Mhlengukhona/Draft1/Okusalungiswa|Okusalungiswa2]]* [[User:Mhlengukhona/Draft1/Okusalungiswa3|Okusalungiswa3]]* [[Okusalungiswa4]]* [[Mhlengikhona/Draft4/Okusalungiswa5|Okusalungiswa5]]*[[Mhlengukhona/draft6/Okusalungiswa6|Okusalungiswa6]]*[[Mhlengukhona/Draft/Okusalungiswa7|Okusalungiswa7]]*[[Okusalungiswa8]]*[[Okusalungiswa9]]*[[Okusalungiswa10]]*
frdebk98c8gyk3s15oi6urrc3sgv4ic
I-KZN
0
34016
127255
121466
2026-08-10T17:34:56Z
Edwin Ndaba
13909
/* */
127255
wikitext
text/x-wiki
'''I-KZN''' ingabhekisela:
* [[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]], isifundazwe saseNingizimu Afrika
* IKantonsschule Zürich North, isikole [[iSwitzerland|eSwitzerland]]
* Isikhumulo Sezindiza SaseKazan, eTatarstan, eRussia (IATA code: KZN)
* KSL (AM), Utah, United States (isibonakaliso sokuqala sokubiza: KZN)
{{Disambiguation}}ukungabaza
6ktdfm3iq31idlfuogxcr7tsv2wszb7
Reinata Sadimba
0
34136
127258
125892
2026-08-10T17:37:30Z
Edwin Ndaba
13909
127258
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Reinata Sadimba|image=Reinata Sadimba at Maputo workshop 2017.jpg|alt=Ceramicist uReinata Sadimba emhlanganweni wakhe wokucobelelana ngolwazi eMaputo, Mozambique|caption=Reinata Sadimba emhlanganweni wakhe wokucobelelana ngolwazi emagcekeni e-Mozambique Natural History Museum ngo-2017|birth_date={{birth year and age|1945}}|birth_place=Nemu, [[Mueda Plateau|Mueda]], Mozambique|death_date=|death_place=|occupation=Ceramicist|years_active=|known_for=|notable_works=}}
'''UReinata Sadimba''' (owazalwa ngo-1945) ungumklami wezitsha zobumba was[[IMozambiki|IMozambique]] okhiqiza umsebenzi ovela ezitsheni zobumba zendabuko zaseMakonde, ngenkathi ehlanganisa amasu akhe nemibono yobuntombi nobumama. Ubhekwa njengomunye wababazi ababaluleke kakhulu banamuhla eMozambique.<ref name=":0">https://vistaalegre.com/us/reinata-sadimba-4/?Cat=16092&Specs=&PageSize=48&Page=1&PriceL=0&PriceH=99999&ReturnProducts=true&OrderBy=5&SelGroups=&SelGrp=&InStock=0</ref>
== Umlando ==
UReinata Sadimba wazalelwa eNemu, idolobhana laseMueda, [[IMozambiki|IMozambique]], ngo-1945.<ref name=":1">{{Cite news|last=Cubero|first=Alejandra Val|date=2013-10-29|title=Reinata Sadimba, palabras de barro|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/elpais/2013/10/29/africa_no_es_un_pais/1383030000_138303.html|access-date=2021-03-15|issn=1134-6582}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Biografia: Reinata Sadimba|url=http://www.kulungwana.org.mz/Artistas2/Reinata2/Biografia|access-date=2021-03-15|website=Kulungwana|language=pt|archive-date=2022-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305095249/http://www.kulungwana.org.mz/Artistas2/Reinata2/Biografia|url-status=dead}}</ref> Wathola imfundo yendabuko yaseMakonde, eyayihlanganisa ukwenza izinto eziwusizo ngobumba.<ref name=":2" /> Wafunda ubuciko bezitsha zobumba kunina, ngenhloso yokuqala yokondla umndeni wakhe ngemuva kokushona kukayise esemncane kakhulu.<ref name=":1" /> Kodwa-ke, ekugcineni wathola ukuthi ukusebenza ngobumba kwamvumela ukuba "asho izinto engingazi ukuthi ngizisho kanjani nganoma iyiphi enye indlela"<ref name=":1" />
Njengowesifazane osemusha, uSadimba wajoyina I-FRELIMO, inhlangano ehlomile yokumelana Ukubusa KwamaPutukezi eMozambique eyaqala ngo-1964. Ngemva kweMpi Yokuzimela YaseMozambique, izwe lathola isikhundla sokuzimela ngo-1975.
Umsebenzi kaSadimba uphawuleka ngokuhlangenwe nakho kwakhe siqu. Washada esemncane futhi wahlukanisa kabili, wayenezingane eziyisishiyagalombili, eyodwa kuphela eyayisindile. Ngemva kokushiya umshado ohlukumezayo ngo-1975, uSadimba washintsha umsebenzi wakhe, waqala ukunezela izinto ezenzelwe yena ezazenza izingcezu zakhe zihluke kwezinye izitsha zobumba zaseMakonde.<ref name=":4">"Reinata Sadimba". ''Centro de Recursos para Praticantes de Desenvolvimento'' (in Portuguese). Archived from the original on 2019-09-17. Retrieved 2021-03-15.</ref>
Ngawo-1980, wasebenzisana nomsebenzi wasemaphandleni nombhangqwana wase[[iSwitzerland|Switzerland]] owawuhlala eduze kwase[[Mueda]], lapho ayehlala khona ngaleso sikhathi. Lo msebenzi waletha ukubonakala okwengeziwe emsebenzini wakhe. Kodwa-ke, njengoba Impi Yombango YaseMozambique yayigcwele, wathuthela [[IThanzaniya|ITanzania]] ngo-1985 nendodana yakhe okuwukuphela kwayo, lapho ayehlala khona [[Dar es Salaam|I-Dar es Salaam]] nodadewabo uJosefina. Yilapho aqala khona ukubonisa umsebenzi wakhe ezikhungweni ezincane nasezimakethe zezobuciko.
Ukusekela okuqhubekayo kwalombhangqwana wase[[iSwitzerland|Switzerland]] kwamnika ukuzinza kwezezimali zokuzama ubuciko ngamasu amasha nokuqopha ngokuvumelana nobuhle bakhe nokucabanga. Ngesikhathi sakhe eTanzania, waqhubeka nokuthuthukisa ukuvezwa kwesitayela sesimo somuntu, ngenkathi esakhombisa indawo ye-makonde.
Ngo-1992, ngemuva kokuphela kwempi, wabuyela eMozambique futhi wahlala [[Maputo|IMaputo]]. Lapho, wathola ukusekelwa okuphawulekayo ku-Augusto Cabral, ngaleso sikhathi owayengumqondisi weMozambique Natural History Museum, futhi wasungula i-studio ngaphakathi komnyuziyamu.[pt] Ngo-1998, umsebenzi wakhe waboniswa phakathi nohlelo lokufundisa lwesonto lonke nge-ceramics yendabuko emnyuziyamu.
Emsebenzini wakhe, uSadimba usebenzisa [[ubumba]] kanye ne-limestone emhlophe ne-i-graphite, okunikeza izingcezu zakhe umbala wazo oluhlaza. Wenza amabhodwe, amabhodlela, kanye nezinhlobo ze-anthropomorphic, ezivame ukubonisa ama-scarifications noma izimpawu zamasiko ezivamile zabantu baseMakonde. USadimba ngokwakhe unobuso obudwetshwe umdwebo, ngokuvumelana nesiko laseMakonde. Izitsha zakhe zobumba ziqukethe izingqimba zencazelo futhi zibhekisela ezindabeni nasezinganekwaneni zesifundazwe sakubo, ngokuvamile ezibonisa ubufazi, ubuzali, noma ukubeletha.<ref name=":1" />Waziwa nangokukhiqiza izingoma ngokushesha okukhulu.
Umsebenzi kaSadimba ukhonjiswe eMozambique nakwamanye amazwe, okuhlanganisa naseNingizimu Afrika, [[iTaliya|eTaliya]], [[iSwitzerland|eSwitzerland]], ePortugal naseFrance.[1] Ngo-2022, waqanjwa njengoMkhuzi we-Order of Prince Henry ngumongameli wasePortugal.
==Izinkomba==
{{reflist}}
[[Category:Abantu baphilayo]]
[[Category:Abazalwa nge-1945]]
n8nfjwovpmuqsjynu2cfabtyzlnck77
FIFA
0
34327
127257
124551
2026-08-10T17:35:34Z
Edwin Ndaba
13909
/* */
127257
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization
| name = FIFA
| full_name = INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba
| image_alt = "FIFA" written in bold blue
| logo = FIFA logo without slogan.svg
| logo_size = 230
| map = World Map FIFA.svg
| map_size = 320
| map_caption = Map of FIFA members by confederation
| founded = {{Start date and age|1904|5|21|df=yes}}
| founder = Robert Guérin
| founding_location = Paris, France
| type = INdikimba elawula ezemidlalo
| headquarters =
* IHhovisi lomhlaba:
** eZurich, [[iSwitzerland|eSwitzerland]]
* Amahhovisi bamazwekazi:<ref name="offices">{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/president/news/new-office-rabat-morocco-opening-infantino-akhannouch-lekjaa |title=FIFA President signs agreement with Moroccan authorities to open FIFA Africa Office in Rabat |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=4 January 2025 |quote=FIFA has similar offices in Paris, Miami and Jakarta which reinforce engagement with all regions and show FIFA's commitment to developing football across the globe.}}</ref>
** Rabat, Morocco ([[Africa]])
** Paris, France ([[Yurophu]])
** Jakarta, Indonesia ([[Asia]])
** Miami, United States ([[Americas]])
| leader_title = Umengameli
| leader_name = Gianni Infantino
| leader_title2 = Iphini likamengameli
| leader_name2 = Salman bin Ibrahim Al Khalifa
| leader_title3 = Amaphini kamongameli
| leader_name3 = {{Plainlist|
* [[Alejandro Domínguez (football executive)|Alejandro Domínguez]] ([[List of presidents of CONMEBOL|CONMEBOL]])
* [[Aleksander Čeferin]] ([[List of presidents of UEFA|UEFA]])
* [[Lambert Maltock]] ([[List of presidents of the Oceania Football Confederation|OFC]])
* [[Patrice Motsepe]] ([[List of presidents of the Confederation of African Football|CAF]])
* [[Victor Montagliani]] ([[List of presidents of CONCACAF|CONCACAF]])
* [[Sándor Csányi (banker)|Sándor Csányi]] (UEFA)<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428142618/http://www.fifa.com/about-fifa/committees/committee=1882019/index.html |url-status=dead |archive-date=28 April 2015 |title=FIFA Committees – FIFA Council |publisher=Fédération Internationale de Football Association|work=FIFA.com |access-date=19 December 2016}}</ref>
* [[Debbie Hewitt]] (UEFA)
}}
| leader_title4 = Unobhala jikelele
| leader_name4 = [[Mattias Grafström]]
| main_organ = [[FIFA Congress]]
| subsidiaries = {{Plainlist|
* [[Asian Football Confederation|AFC]] (Asia and Australia)
* [[INhlangano Kanobhutshuzwayo Yase-Afrika|CAF]] (Africa)
* [[CONCACAF]] (North, Central America and Caribbean)
* [[CONMEBOL]] (South America)
* [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania)
* [[UEFA]] (Europe)
}}
| affiliations = [[International Olympic Committee]]<br />[[International Football Association Board]]<br />[[United Parks & Resorts]]
| num_members = 211 national associations
| num_staff = 700+<ref>{{cite web
|title=FIFA Annual Report
|publisher=FIFA
|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/annual-report
|access-date=16 December 2025
}}</ref>
| website = {{URL|https://www.fifa.com/}}
}}
'''INhlangano Kanobhutshuzwayo Yamazwe omhlaba''' ( '''FIFA''') iyindikimba ezilawulayo yamazwe omhlaba [[Ibhola likanobhutshuzwayo|yebhola likanobhutshuzwayo]], uobhutshuzwayo wothungulu, kanye ne -futsal. Yasungulwa mhla zingama-21 kuMeyi we-1904 ukuze iqondise ukuncintisana kwamazwe omhlaba phakathi kwezinhlangano zamazwe zaseBelgium, eDenmark, eFrance, eJalimane, eNetherlands, eSpain, eSweden, naseSwitzerland. Indlunkulu yayo eseZurich, eSwitzerland, ubulungu bayo manje buhlanganisa izinhlangano zamazwe ezingama-211. Lezi zinhlangano zamazwe kumele futhi zibe ngamalungu enye yezinhlangano eziyisithupha zesifunda: i-CAF ( [[IAfrika|Afrika]] ), i-AFC ( [[I-Eshiya|Ashiiya]] ), i-UEFA ( [[IYurophu|Yurophu]] ), i-CONCACAF ( [[IMelika Enyakatho|North]] & [[IMelika Wenkaba|Central America]] kanye neCaribbean ), i-OFC ( [[I-Osheaniya|Oceania]] ), kanye ne -CONMEBOL ( [[IMelika Eningizimu|South America]] ).
IFIFA iyindikimba ephethe ezemidlalo ehlela izenzakalo zebhola likanobhutshuzwayo emhlabeni wonke. IFIFA ixhokoviya izimpokophelo eziningana emithethweni yayo yenhlangano, okuhlanganisa ukukhulisa umdlalo emhlabeni jikelele, ukuqinisekisa ukuthi ufinyeleleka kuwo wonke umuntu, kanye nokukhuthaza ubuqotho nokudlala ngokufanele. Inesibopho sokuhlela nokukhuthaza imiqhudelwano emikhulu yamazwe omhlaba yebhola likanobhutshuzwayo, ikakhulukazi [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|iNdebe Yomhlaba]] eyaqala ngowe-1930, kanye neNdebe Yomhlaba Yabesifazane eyaqala ngowe-1991. Lo mqhudelwano uhlanganisa amaqembu amazwe eNdebe Yomhlaba ye-FIFA avela kuzo zonke izindawo ukuze ancintisana ukuzuza isicoco esihlonishwa kakhulu sebhola lezinyawo. Nakuba iFIFA ingabeki imithetho yomdlalo kuphela, njengoba kungumthwalo weBhodi Yenhlangano Yebhola Lezinyawo Yamazwe omhlaba iFIFA eyilungu layo, isebenzisa futhi iphoqelela imithetho kuyo yonke imiqhudelwano yeFIFA. Yonke imiqhudelwano yeFIFA ikhiqiza imali engena ngokuxhaswa; ngowezi-2022, iFIFA yayinemali engenayo engaphezu kwezigidigidi ezingama-US$5.8, yaqeda umjikelezo wezi-2019-2022 ngenzuzo eningi engu-$1.2 weigidinqindi, kanye nemali egciniwe engaphezu kwezigidigidi ezingama-3.9 zamaRandi.
Imibiko yezintatheli eziphenyayo ixhumanise ubuholi beFIFA nenkohlakalo, ukufumbathisa, kanye nokukhwabaniswa kwamavoti okuhlobene nokukhethwa kukamongameli weFIFA uSepp Blatter kanye nesinqumo senhlangano sokunikeza iRussia neQatar iNdebe Yomhlaba yowezi-2018 nowezi-2022 ngokulandelana. Lezi zinsolo zaholela ekubekweni icala kwezikhulu eziyisishiyagalolunye eziphezulu zeFIFA kanye nabaphathi bezinkampani abahlanu nguMnyango Wezobulungiswa waseMelika ngamacala ahlanganisa ukushushumbisa, ukukhwabanisa ngentambo, kanye nokuhlanzwa kwemali. Mhla zingama-27 kuMeyi wezi-2015, izikhulu eziningana zaboshwa yiziphathimandla zaseSwitzerland, ezaqala uphenyo lobugebengu ngesikhathi esisodwa kodwa oluhlukile mayelana nendlela inhlangano eyanikeza ngayo iNdebe Yomhlaba kowezi-2018 nowezi-2022. Abanye phakathi kwalezi zikhulu nabo ababesolwa eMeika kulindeleke ukuthi bathunyelwe ukuzobhekana namacala lapho.
Izikhulu eziningi zamiswa isigungu sezokuziphatha seFIFA, okubalwa uSepp Blatter noMichel Platini Ekuqaleni kowezi-2017, imibiko yaba sobala mayelana nomongameli weFIFA uGianni Infantino ezama ukuvimbela ukukhethwa kabusha kwabo bobabili osihlalo bekomidi lezokuziphatha, uCornel Borbély noHans -Joachim Eckert, ngesikhathi sengqungquthela yeFIFA ngoMeyi wezi-2017. Mhla zili-9 kuMeyi wezi-2017, kulandela isiphakamiso sika-Infantino, uMkhandlu weFIFA wanquma ukungavuseleli igunya likaBorbély no-Eckert. <ref name="Reuters" /> Kanye nosihlalo, amalungu ekomidi ali-11 kwali-13 asuswa.
== Umlando ==
[[Category:Izinhlangano]]
[[Category:Inhlangano yebhola]]
kcfh3oe4rkylkp32wiwcxanzxoaz447
INhlangano Kanobhutshuzwayo Yase-Afrika
0
34358
127260
124526
2026-08-10T17:39:25Z
Edwin Ndaba
13909
127260
wikitext
text/x-wiki
'''INhlangano Kanobhutshuzwayo Yase-Afrika''' ( '''CAF''' ) iyindikimba ebusayo yenhlangano [[Ibhola likanobhutshuzwayo|yebhola likanobhutshuzwayo]], unobhutshuzwayo wasothungulu, kanye neDiski [[IAfrika|e-Afrika]]. Yasungulwa ngokusemthethweni mhla ziyisi-8 kuFebruari we-1957 eGrand Hotel [[Khartoum|eKhartoum]], eSudan. Lesi sisekelo salandela isinqumo esenziwe eNgqungqutheleni yeFIFA yowe-1954 eBern, [[iSwitzerland|eSwitzerland]], lapho i-Afrika yaqashelwa khona ngokusemthethweni njengenhlangano yebhola likanobhutshuzwayo. <ref>{{Cite book|page=65}}</ref>
I-CAF, iyona emele inhlangano ye [[FIFA|-FIFA]] yase-Afrika, futhi ihlela futhi ilawule imincintiswano yamazwe kanye neyamaqembu ezwekazi minyaka yonke noma njalo eminyakeni emibili njenge- Ndebe Yamazwe ase-Afrika kanye [[I-African Cup of Nations yabesifazane|neNdebe Yamazwe aseAfrika Yabesifazane]], lapho ilawula khona imali yomklomelo kanye namalungelo okuyisakaza. I-CAF izonikezwa izindawo eziyisi-9 [[INdebe Yomhlaba yeFIFA|kwiNdebe Yomhlaba ye-FIFA]] kusukela ngowezi [[INdebe YoMhlaba yeFIFA yowezi-2026|-2026]] futhi ingaba nethuba lezindawo ezili-10 ngokwengeza umqhudelwano wokudlala phakathi kwamazwekazi ohlanganisa amaqembu angu-6 ukunquma izindawo ezimbili zokugcina zeNdebe Yomhlaba ye-FIFA (46+2).
Indlunkulu ye-CAF ekuqaleni yayitholakala emahhovisi eNhlangano Kanobhutshuzwayo yaseSudani eKhartoum, ngaphambi kokuba ithuthelwe endaweni eseduze [[Cairo|neCairo]], eGibhithe, ngemuva komlilo. UYoussef Mohamad wayengunobhala jikelele wokuqala wale nhlangano, kanti u-Abdel Aziz Abdallah Salem wayengumongameli wayo wokuqala. Umongameli wamanje, uPatrice Motsepe waseNingizimu [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|Afrika]], wakhethwa okokuqala ngaphandle kokuphikiswa mhla zili-12 kuMashi wezi-2021 okhethweni olwalubanjelwe eRabat, eMorocco. <ref name="CAFEC">{{Cite press release|title=Dr. Patrice Motsepe elected 7th CAF President unopposed in Rabat|url=https://www.cafonline.com/news-center/news/dr-patrice-motsepe-elected-7th-caf-president-unopposed-in-rabat|access-date=13 March 2021}}</ref>
[[Category:Izinhlangano zikanobhutshuzwayo]]
6j85gfef9mpowpwkbuj6k3lqc5q8wml
Izikhungo zesahluko sethoba
0
34421
127246
124972
2026-08-10T17:13:44Z
Fongcwele
16873
127246
wikitext
text/x-wiki
'''Izikhungo zeSahluko Sethoba''' zibhekisela eqenjini lezinhlangano ezisungulwe ngokweSahluko 9 [[UMthetho-sisekelo WaseNingizimu Afrika|soMthethosisekelo]] [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|waseNingizimu Afrika]] ukuze zivikele [[umbuso wabantu]] . Lezi zikhungo yilezi:
* [[uMvikeli Womphakathi]]
* [[Ikhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika|iKhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika]] (SAHRC)
* IKhomishini Yokukhuthaza Nokuvikela Amalungelo Emiphakathi Yamasiko, Yezenkolo Neyezilimi (CRL)
* IKhomishini Yokulingana Kobulili (CGE)
* uMcwaningi-mabhuku Jikelele
* iKhomishini Yokhetho Ezimele (IEC)
* IGunya Elizimele Lokulawula Ezokusakazwa.
Nakuba isahluko sethoba sibiza umlawuli wokusakaza, asiligunyazi ngokuqondile [[IGunya Lezokuxhumana Elizimele laseNingizimu Afrika]] (ICASA). Izincazelo ziyahlukahluka ngokuthi i-ICASA iyisikhungo seSahluko 9 noma cha.
[[Category:UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika]]
[[Category:Izikhungo zesahluko sethoba]]
0w1m7fgxe2e4w0kz0bc48elkvm8a763
127247
127246
2026-08-10T17:26:30Z
Fongcwele
16873
127247
wikitext
text/x-wiki
'''Izikhungo zeSahluko Sethoba''' zibhekisela eqenjini lezinhlangano ezisungulwe ngokweSahluko 9 [[UMthetho-sisekelo WaseNingizimu Afrika|soMthethosisekelo]] [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|waseNingizimu Afrika]] ukuze zivikele [[umbuso wabantu]] . Lezi zikhungo yilezi:
* [[uMvikeli Womphakathi]]
* [[Ikhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika|iKhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika]] (SAHRC)
* IKhomishini Yokukhuthaza Nokuvikela Amalungelo Emiphakathi Yamasiko, Yezenkolo Neyezilimi (CRL)
* IKhomishini Yokulingana Kobulili (CGE)
* uMcwaningi-mabhuku Jikelele
* iKhomishini Yokhetho Ezimele (IEC)
* IGunya Elizimele Lokulawula Ezokusakazwa.
Nakuba isahluko sethoba sibiza umlawuli wokusakaza, asiligunyazi ngokuqondile [[IGunya Lezokuxhumana Elizimele laseNingizimu Afrika]] (ICASA). Izincazelo ziyahlukahluka ngokuthi i-ICASA iyisikhungo seSahluko 9 noma cha.
==Isibuyekezi sePhalamende==
Ngo-Oktoba wezi-2006, IKomidi ''Lesikhashana'' [[IPhalamende laseNingizimu Afrika|lephalamende]] lasungulwa ukuze liphenye izinhlangano zesigaba sethoba ngokuphathelene nemigudu yokuqasha nokuphathwa kwalezi zikhungo.<ref>{{cite web
|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=6&art_id=qw1161364683323B225
|title=Committee to probe state's independent bodies
|publisher=Independent Online
|accessdate=15 September 2008
}}</ref>
Okunye okwakuwumnako kuchithwa kwemali kuhlezi zikhungo nokungabi negunya lokugidinga ngaphandle kwezwe.<ref>{{cite web
|url=http://www.busrep.co.za/index.php?fSectionId=566&fArticleId=3499552
|title=Inquiry into chapter nine bodies
|publisher=Business Report
|accessdate=15 September 2008
|archive-date=15 September 2008
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915060028/http://www.busrep.co.za/index.php?fSectionId=566
|url-status=dead
}}</ref>
IKomidi lancoma ukuba kusungulwe Ihhovisi, elizoba sehhovisi likaSomlomo, ukuze lixhumane nalezi zikhungo.<ref>{{cite web
|url=http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20080911/28431_1.doc
|title=First report of ad hoc committee on review of Chapter 9 and associated institutions to the speaker of national assembly
|publisher=Parliament of South Africa
|accessdate=15 September 2008
}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>
[[Category:UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika]]
[[Category:Izikhungo zesahluko sethoba]]
sby569obdjntgo7xsk0o4b8m88h277r
127248
127247
2026-08-10T17:27:09Z
Fongcwele
16873
/* Isibuyekezi sePhalamende */
127248
wikitext
text/x-wiki
'''Izikhungo zeSahluko Sethoba''' zibhekisela eqenjini lezinhlangano ezisungulwe ngokweSahluko 9 [[UMthetho-sisekelo WaseNingizimu Afrika|soMthethosisekelo]] [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|waseNingizimu Afrika]] ukuze zivikele [[umbuso wabantu]] . Lezi zikhungo yilezi:
* [[uMvikeli Womphakathi]]
* [[Ikhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika|iKhomishini Yamalungelo Abantu yaseNingizimu Afrika]] (SAHRC)
* IKhomishini Yokukhuthaza Nokuvikela Amalungelo Emiphakathi Yamasiko, Yezenkolo Neyezilimi (CRL)
* IKhomishini Yokulingana Kobulili (CGE)
* uMcwaningi-mabhuku Jikelele
* iKhomishini Yokhetho Ezimele (IEC)
* IGunya Elizimele Lokulawula Ezokusakazwa.
Nakuba isahluko sethoba sibiza umlawuli wokusakaza, asiligunyazi ngokuqondile [[IGunya Lezokuxhumana Elizimele laseNingizimu Afrika]] (ICASA). Izincazelo ziyahlukahluka ngokuthi i-ICASA iyisikhungo seSahluko 9 noma cha.
==Isibuyekezi sePhalamende==
Ngo-Oktoba wezi-2006, IKomidi ''Lesikhashana'' [[IPhalamende laseNingizimu Afrika|lephalamende]] lasungulwa ukuze liphenye izinhlangano zesigaba sethoba ngokuphathelene nemigudu yokuqasha nokuphathwa kwalezi zikhungo.<ref>{{cite web
|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=6&art_id=qw1161364683323B225
|title=Committee to probe state's independent bodies
|publisher=Independent Online
|accessdate=15 September 2008
}}</ref>
Okunye okwakuwumnako kuchithwa kwemali kuhlezi zikhungo nokungabi negunya lokugidinga ngaphandle kwezwe.<ref>{{cite web
|url=http://www.busrep.co.za/index.php?fSectionId=566&fArticleId=3499552
|title=Inquiry into chapter nine bodies
|publisher=Business Report
|accessdate=15 September 2008
|archive-date=15 September 2008
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915060028/http://www.busrep.co.za/index.php?fSectionId=566
|url-status=dead
}}</ref>
IKomidi lancoma ukuba kusungulwe Ihhovisi, elizoba sehhovisi likaSomlomo, ukuze lixhumane nalezi zikhungo.<ref>{{cite web
|url=http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20080911/28431_1.doc
|title=First report of ad hoc committee on review of Chapter 9 and associated institutions to the speaker of national assembly
|publisher=Parliament of South Africa
|accessdate=15 September 2008
}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>
==Amaphatho==
[[Category:UMthethosisekelo waseNingizimu Afrika]]
[[Category:Izikhungo zesahluko sethoba]]
bzjnpg6d1rgomeb6qmz3r9r8bolzwb6
Ezokwahlulela eNingizimu Afrika
0
34424
127256
124976
2026-08-10T17:35:11Z
Fongcwele
16873
127256
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox government agency
| name = Ezokwahlulela
| seal =
| logo = Judiciary of South Africa logo.svg
| formed = {{ubl| 1909 UMthethosisekelo - {{Start date and age|1909|df=yes}}| 1996 UMthethosisekelo - {{Start date and age|1996|df=yes}}}}
| jurisdiction = [[UHulumeni waseNingizimu Afrika]]
| headquarters = 188, 14th Road, [[Noordwyk]], [[Midrand]]
| chief1_name = [[Mandisa Maya]]
| chief1_position = UMahlulelu Oyinhloko waseNingizimu Afrika <ref>{{cite web|title=Chief Justice|url= https://www.concourt.org.za/index.php/judges/current-judges/197-justice-maya-mandisa-muriel-lindelwa |work=concourt.org.za|publisher=Constitutional Court of South Africa|access-date=22 October 2024}}</ref>
| keydocument1 = [https://www.justice.gov.za/constitution/SAConstitution-web-eng-08.pdf Chapter 8 of the Constitution]
| keydocument2 = [https://www.justice.gov.za/legislation/acts/1994-009.pdf Judicial Service Commission Act, 1994]
| website = {{URL|judiciary.org.za/}}
}}
{{Politics of South Africa}}
'''Ezokwahlulela eNingizimu Afrika''' indikimba yabahluleli nabomantshi abahlala ezinkantolo zaseNingizimu Afrika . Ezokwahlulela yigatsha elizimele likahulumeni, elingaphansi koMthethosisekelo [[UMthetho-sisekelo WaseNingizimu Afrika|waseNingizimu Afrika]] kanye nemithetho yezwe kuphela. Ezokwahlulela zihlakahla umthetho waseNingizimu Afrika, lisebenzisa imithetho emiswe yiPhalamende laseNingizimu Afrika njengesisekelo sokuhlakahla kwazo kanye nezithasiselo ezichazayo ezenziwe esishayamthetho ngesikhathi sokumiswa komthetho.
Isahluko sesiphohlongo soMthethosisekelo [[UMthetho-sisekelo WaseNingizimu Afrika|waseNingizimu Afrika]] sichazisa uhlaka lesimiso sezokwahlulela saseNingizimu Afrika. Lesi sahluko siphinde siqinisekise ukuzimela kwezinkantolo futhi sidinga ezinye izinhlaka zombuso ukuthi zisize futhi zivikele izinkantolo ukuze kuqinisekiswe "ukuzimela, ukungakhethi, isithunzi, ukufinyeleleka kanye nokusebenza kwazo". Ngaphezu kwalokho, iSahluko 2 soMthethosisekelo siqinisekisa wonke umuntu ilungelo lokuba nempikiswano noma icala lilalelwe yinkantolo enobulungiswa, engakhethi futhi ezimele.
Ezokwahlulela zaseNingizimu Afrika zakhiwa:
* UMahluleli Oyinhloko waseNingizimu Afrika, iPhini Lomahluleli Oyinhloko kanye nabanye abahluleli beNkantolo [[INkantolo yoMthethosisekelo laseNingizimu Afrika|Yomthethosisekelo]]
* [[President of the Supreme Court of Appeal|UMongameli]], iPhini likaMongameli kanye nabanye abahluleli beNkantolo [[INkantolo ePhakeme yokuDlulisa amaCala laseNingizimu Afrika|Ephakeme Yokudlulisa Amacala]]
* UMongameli wabahluleli, iPhini likaMongameli wabahluleli kanye nabanye abahluleli beNkantolo ngayinye Ephakeme
* Omantshi bezifunda kanye nezifunda zeziNkantolo zeziMantshi
* Abahluleli bezinye izinkantolo abamiswe nguMthetho [[IPhalamende laseNingizimu Afrika|wePhalamende]] .
Abahluleli ahlala njalo ezinkantolo eziphakeme baqokwa [[Umongameli waseNingizimu Afrika|nguMongameli waseNingizimu Afrika]], ngokubonisana neKhomishini Yenkonzo Yezokwahlulela kanye nabaholi bamaqembu ezembusazwe amelwe [[ISishayamthetho sikaZwelonke|kuMgwamanda kaZwelonke waseNingizimu Afrika]] . Ukuqokwa kwabahluleli kuwela ngaphansi kweKhomishini Yabahluleli ehlukile.
Kukhona futhi igunya elilodwa lokushushisa likazwelonke elinomthwalo wemfanelo wokumiswa kwezinqubo zobugebengu egameni lombuso.
[[Category:Ezokwahlulela eNingizimu Afrika]]
t7xr3psnvpmojvpdmlbblzmp7m6ysgk
Izinqumo ezithathwa yintsha
0
34880
127242
127206
2026-08-10T16:24:26Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[Wikipedia:Izinqumo ezithathwa yintsha]] to [[Izinqumo ezithathwa yintsha]] over redirect
127158
wikitext
text/x-wiki
Izinqumo ezithathwa yintsha
[[File:The south african GENERATION Y.jpg|left|thumb|252x252px|Intsha ]]
'''Izinqumo''' ezithathwa yintsha ziba nemiphumela<ref>{{Cite journal |last=Ngema |first=Millicent |date=2026 |title=Ukuhlaziya izixazululo ezingasiza ekwenzeni ngcono imiphumela yokufundisa ukufunda ngolimi lwesiZulu Ebangeni lokuQala |journal=Journal for Language Teaching |volume=60 |issue=1 |doi=10.56285/jltVol60iss1a6354 |issn=2958-9320}}</ref>emihle nemibi.Indlela ibuzwa kwabaphambili,njengabantu abasakhula kubalulekile ukubuza kubantu abadala njengoba sebeyiphilile impilo kulomhlaba omagada ahlabayo. Abantu abadala yibona abanikeza [[izeluleko]] ukuthi ukuze konke kahle empilweni,kunemigomo nemibandela yempilo<ref>{{Cite journal |last=Mahlaba |first=Beauty |date=1993 |title=Impilo Enzima (A Hard Life) |url=https://doi.org/10.2307/4065555 |journal=Agenda |issue=16 |pages=33 |doi=10.2307/4065555 |issn=1013-0950}}</ref> okumele uyilandele.
Nakuba abantu abadala besiluleka kepha kukhona okhanda limtshela okwakhe.Iningi lentsha likholwa ngokubona noma lilulekwa kufana nokuthela amanzi emhlabeni wedada.Imvamisa laba abangalaleli bavame ukuphelela ezidakamizweni,bathole abantwana besafunda izikole kanjalo nokuphelela ejele .Isizathu sokuthi abadala beluleke intsha yingoba bafuna ukuthi intsha iphile kangcono ngezinqumo ezihlukile kunezakudala .Noma kunjalo [[izinqumo]] angeke zifane ngenxa yokuthi umhlaba usujikile okwakwenziwa kudala kulesi iskhathi samanje akusenziwa.Izinqumo yizona [[eziyinkombandlela]] yokuthi isimo sempilo yakho sizoma kanjani.Yingakho- ke kufanele ucabangisise ngaphambi kokuthatha izinqumo.
Kubalulekile ukuthatha izinqumo eziphusile ngoba yizona ezakha impilo yakho kanti izinqumo ezingalungile zona zimosha noma ziliqede nya ikusasa<ref>{{Cite journal |title=iKUSASA (CONSAS 97) |url=https://doi.org/10.1179/sre.1998.34.267.345 |journal=Survey Review |volume=34 |issue=267 |pages=345–346 |doi=10.1179/sre.1998.34.267.345 |issn=0039-6265}}</ref>lakho.
== Imithombo: ==
{{DEFAULTSORT:Izinqumo ezithathwa yintsha}}
[[Category:Izinqumo]]
[[Category:Imiphumela]]
5rt5chicyvznkdj2qt34yppaxgiossh
User talk:Stewdiey
3
34962
127262
127187
2026-08-10T18:10:31Z
Fongcwele
16873
/* Drafts in mainspace */ Reply
127262
wikitext
text/x-wiki
== Drafts in mainspace ==
hi @[[User:Stewdiey|Stewdiey]], bengicela ukuthi when you create new drafts, ulandele indlela enafundiswa yona, '''User:Stewdiey/Draft''' so that amxhokoviyane owenzayo (the drafts) do not go to the mainspace. Uma uzodala isihloko esithi '''Draft 6''' , ngizosisusa ngoba asihambisani nemigomo yeWikiphidiya.
Plz, also notify your colleagues ngoba nonke nenza iputha elifanayo. [[User:Fongcwele|Fongcwele]] ([[User talk:Fongcwele|talk]]) 13:18, 9 uNcwaba 2026 (UTC)
:Ngicela ungisize ngililungise [[User:Stewdiey|Stewdiey]] ([[User talk:Stewdiey|talk]]) 13:26, 9 uNcwaba 2026 (UTC)
::when you want to create new drafts, let's say draft 3.
::You create a new article, on its title uzobhala ukuthi '''User:Stewdiey/Draft 3,''' ngokufanayo for draft 4 kumele ubhale ukuthi '''User:Stewdiey/Draft 4.'''
::Always start with user, kulandele your username negama lexhokoviyane. They will go to you user space.
::Don't just write '''Draft 4,''' on the title, Ngoba it will go to main space. Bese thina we delete it.
::You also don't need too many drafts spaces. You can reuse the old draft to create new articles, by removing the old articles (drafts) which you have already published.
::For example, I only have three drafts. [[User:Fongcwele|Fongcwele]] ([[User talk:Fongcwele|talk]]) 18:10, 10 uNcwaba 2026 (UTC)
9tcgizspz15btubih5qzuid94kq901e
ISwitzerland
0
34968
127249
127216
2026-08-10T17:28:25Z
Edwin Ndaba
13909
Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368564491|Switzerland]]"
127249
wikitext
text/x-wiki
{{Lowercase title}}{{Infobox izwe|igama_imvelo=<small>isiJalimani: ''schweizzerische Eidgenossenschaft''</small><br><small>IsiFulenshi: ''Confédération suisse''</small><br><small>isiTaliya: ''Confederazione Svizzera''</small><br><small>isiRomanshi: ''Confederaziun svizra''</small><br><small>IsiLathini: ''Confoederatio helvetica''</small>|ifulegi=Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|image_coat=Coat_of_Arms_of_Switzerland_(Pantone).svg|isaga_wesizwe="''Unus pro omnibus, omnes pro uno''" (alikho emthethweni)<br><small>"Munye wabonke, bonke bomunye''</small>|inkondlo_wesizwe=''iHubo lamaSwisi''|isiqongo=eBern|izilimi=Ngokomthetho: isiJalimani (62%), isiTaliya (8%), isiFulenshi (23%), isiRomanshi (0.5%)|idolobha_elikhulu=eZurich|ibalazwe=Europe-Switzerland.svg|abantu=72.6% amaSwisi, 27.4% abafuduki basemazweni|ubukhulu_km2=41291|ubukhulu_ukuma=132|iphesenti_lamanzi=4|inani_labantu_ukulinganisa=9,154,242|inani_labantu_ukulinganisa_inyaka=2026|inani_labantu_ukulinganisa_ukuma=99|ixuku_labantu_km2=207|umongameli_isithakazo1=uMkhandlu woBumbano|umongameli_igama1=Guy Parmelin (uMengameli)
Ignazio Cassis (iSekela likaMengameli)
Karin Keller-Sutter
Albert Rösti
Élisabeth Baume-Schneider
Beat Jans
Martin Pfister|uhlobo_kohulumeni=iRiphabhuliki yentandoyeningi wobumbano wezifundazwe|umongameli_isithakazo2=iKhansela yoBumbano|umongameli_igama2=Viktor Rossi|ubedala_isehlakalo1=Ukubunjwa|usuku_isehlakalo1=1 kaNcwaba 1291|ubedala_isehlakalo2=Umvumelwano waseWesfalen|usuku_isehlakalo2=24 kaMfumfu 1694|ubedala_isehlakalo3=Umbuso woBumbano|usuku_isehlakalo3=12 kaMandulo 1848|imali=amaFranki waseSwisi (CHF)|igama_ikhulu=iSwisi|other1=Umkhiqizo waseKhaya woMnotho ngoNyaka|value1=$1.147 izigidintathu}}
'''iSwisi''' (ngokomthetho: '''uBumbano wamaSwisi''') liyisizwe elivalelwe emahlangothini onke ngamazwe amahlanu: [[iJalimani]] ngasenyakatho, [[i-Ostriya]] ne-[[ILichtenstein|Lichtenstein]] ngasempumalanga, [[iTaliya]] ngasenyakatho kanye ne-[[IFulansi|Fulansi]] ngasempumalanga. Izici ezimqoka zomumo womhlaba waseSwisi ziyizintaba zakwaJura, izintaba zama-Apli, inkangala yase-Swisi kanye namachibi amakhulu njenge-Geneva ngasempumalanga ne-Bodensee ngasenyakatho. Ngaphakathi kugoloza imifula embalwa emikhulu njenge-Rhein ne-Rhône ixhumanisa iSwisi namazwe amanye kufika emilwandleni. Iningi labantu lihlala emizini nasemadolobheni asemigodini njengaseZurich (idolobhankulu), iGeneva, iBasel, iBern, iLausanne, iWinterthur kanye neLucerne.
Ngokohlelo [[Ezombusazwe|wezombusazwe]], iSwisi ibuswa ngohlaka lwe[[Umbuso wabantu|riphabhuliki]] ye[[Intandoyeningi|ntandoyeningi]] yobumbano wezifundazwe ezibizwa ngama-canton. Nakuba ngokomthetho asikho isiqonga, idolobha laseBern liyisihlalo sezikhungo zikahulumeni wobumbano: isiGunga soBumbano, iNkantolo ePhakeme, noMkhandlu woBumbano. Isikhundla senhloko yezwe sihletshulwe emalungweni ayisikhombisa woMkhandlu woBumbano. iSwisi isesiqongweni samazwe wasemhlabeni ngezinga lobuthembekala kwabosombusazwe kanye ukuvuleka kweminqubo kahulumeni ngenxa yokuba izinqumo eziningi zithathwa ngekhetho yezakhamuzi futhi lolukhethwa lungavuswa yizakhamuzi ngokuphawula ucelo olusemthethweni.
Lelizwe lisungulweni eNkathini yangaPhakathi, kulo amazwe amancane avumelana ukubumbana omfelandawonyeni wokuvikelana nokuhwebelana. uMqulu woBumbano owungumbhalo owasungula iSwisi mhla wamkelwa nge-1291. Ngomvumelwano waseWesfalen, uMbusokazi oNgcwele wamaRoma wamkele igunya lokuzibusa leSwisi nge-1648. Ngaphandle kwe-Santi Marino, iSwisi yiyodwa yamariphabhuliki asungulwe ngaphambi kwezimpi zika[[Napoleon]] esekhona namuhla. Kusukela ukuhlaselwa nguNapoleon ekuholele ekusungulweni kweRiphabhuliki yamaHelivetiki esikhaleni seSwisi yakudala, ama-canton waseSwisi alahlekelwe igunya lokuzibusa. Nakuba kunemikhakha eminingi ama-canton ezinqumela futhi eziphatho kuyo, namuhla ama-canton ayinxenye lelizwe elilodwa: iSwisi. Nge-1803, uNapoleon wavumela ukuba amaSwisi azibuse ngendlela ebayithanda ngayo. Nakuba iFulansi ngaphansi kaNapoleon yayehlulwe ngamazwe amakhulu aseYurophu, amaSwisi abenempi yezakhamuzi ngenxa yokungaboni ngasolinye kwamaqembu wababamelakwazakudala kanye nabakholwa ekukhululekweni nge-1830. Nge-1848, ama-canton ahlelo uhlaka lwanamuhla wamalungelo wabantu, ukuhletshulwana kwamandla ngaphakathi kwohulumeni wobumbano nama-canton kanye nesishayamthehto sikazindluzimbili.
Kusukela ikhulu le-16, iSwisi ayithathi hlangothi ezimpini noma kwezobudlelwane zamazwe. Kusukela 1815, iSwisi ayikaze yabandakanywa ezimpini zamazwe amanye. Ngama-2002, iSwisi ingene [[IZizwe Ezihlangene|eZizweni eziHlangeneyo]], ngokuba yayiphokophela umqubomgomo okugwema izimpi, okwakha ukuthula, nokuqinisi isimo sokubusa okomthetho emhlabeni. iSwisi iyisizinda senzalo yesiPhambano esiBomvu, inhlangano yamazwe engekho ngaphansi kwohulumeni, ehlinzeka izinsiza kanye nezinkonzo zokwelapha. Futhi, iSwisi iyisihlalo sezikhungo nezinhlangano zamazwe ngamazwe eziningi njengamahhovisi waseYurophu weZizwe eziHlangeneyo, iNhlangano yoMhlaba yoHwebo, iNhlangano yoMhlaba yezeMpilo, iNhlangano yamaZwe ngamaZwe wabaSebenzi, [[FIFA|iNhlangano kaNobhutshuzwayo]] [[FIFA|yamaZwe]], kanye nesiGcawu sezoMnotho soMhlaba. iSwisi iyilungu lokusungula iNhlangano yaseYurophu yoHwebo eKhululekile, futhi iyabandakanywa emakhethini eyodwa yaseYurophu kanye nendawo yaseSchengen.
iSwisi isezingeni eliphezulu lentuthuko futhi linothile kakhulu. Umnotho unemkithinkithi yezimboni njengezemali nezamabhange, ezokuqamba imithi, ubuchwebeshe bezomchazampilo, imboni yokuhambelamazwe kanye nomngcikisho okhaliphile. iSwisi idume ngokukhanda amawashi, ushokoledi kanye utshizi, ubuhle obumangalisayo bezintaba zayo, imidlalo yeqhwa nokhephu, ukuphepha, nokugqokwa kwemvunulo yesiko esivela okhokhweni abangabalimi. Futhi kukhulunywa izilwimi ezine: [[isiJalimani]], isiFulenshi, [[isiTaliya]] kanye nesiRomanshi kodwa abantu abaningi bakhuluma [[isiNgisi]] njengolwimi lwesibili nom lwesithathu.
[[Category:Amazwe eYurophu]]
[[Category:Amazwe kwamazwe Ohlangeneyo]]
[[Category:Amazwe ukhuluma isiJalimani]]
[[Category:Amazwe ukhuluma isiFulentshi]]
== __LEAD_SECTION__ ==
{{Lowercase title}}{{Infobox izwe|igama_imvelo=<small>isiJalimani: ''schweizzerische Eidgenossenschaft''</small><br><small>IsiFulenshi: ''Confédération suisse''</small><br><small>isiTaliya: ''Confederazione Svizzera''</small><br><small>isiRomanshi: ''Confederaziun svizra''</small><br><small>IsiLathini: ''Confoederatio helvetica''</small>|ifulegi=Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|image_coat=Coat_of_Arms_of_Switzerland_(Pantone).svg|isaga_wesizwe="''Unus pro omnibus, omnes pro uno''" (alikho emthethweni)<br><small>"Munye wabonke, bonke bomunye''</small>|inkondlo_wesizwe=''iHubo lamaSwisi''|isiqongo=eBern|izilimi=Ngokomthetho: isiJalimani (62%), isiTaliya (8%), isiFulenshi (23%), isiRomanshi (0.5%)|idolobha_elikhulu=eZurich|ibalazwe=Europe-Switzerland.svg|abantu=72.6% amaSwisi, 27.4% abafuduki basemazweni|ubukhulu_km2=41291|ubukhulu_ukuma=132|iphesenti_lamanzi=4|inani_labantu_ukulinganisa=9,154,242|inani_labantu_ukulinganisa_inyaka=2026|inani_labantu_ukulinganisa_ukuma=99|ixuku_labantu_km2=207|umongameli_isithakazo1=uMkhandlu woBumbano|umongameli_igama1=Guy Parmelin (uMengameli)
Ignazio Cassis (iSekela likaMengameli)
Karin Keller-Sutter
Albert Rösti
Élisabeth Baume-Schneider
Beat Jans
Martin Pfister|uhlobo_kohulumeni=iRiphabhuliki yentandoyeningi wobumbano wezifundazwe|umongameli_isithakazo2=iKhansela yoBumbano|umongameli_igama2=Viktor Rossi|ubedala_isehlakalo1=Ukubunjwa|usuku_isehlakalo1=1 kaNcwaba 1291|ubedala_isehlakalo2=Umvumelwano waseWesfalen|usuku_isehlakalo2=24 kaMfumfu 1694|ubedala_isehlakalo3=Umbuso woBumbano|usuku_isehlakalo3=12 kaMandulo 1848|imali=amaFranki waseSwisi (CHF)|igama_ikhulu=iSwisi|other1=Umkhiqizo waseKhaya woMnotho ngoNyaka|value1=$1.147 izigidintathu}}'''iSwisi''' (ngokomthetho: '''uBumbano wamaSwisi''') liyisizwe elivalelwe emahlangothini onke ngamazwe amahlanu: [[iJalimani]] ngasenyakatho, [[i-Ostriya]] ne-[[ILichtenstein|Lichtenstein]] ngasempumalanga, [[iTaliya]] ngasenyakatho kanye ne-[[IFulansi|Fulansi]] ngasempumalanga. Izici ezimqoka zomumo womhlaba waseSwisi ziyizintaba zakwaJura, izintaba zama-Apli, inkangala yase-Swisi kanye namachibi amakhulu njenge-Geneva ngasempumalanga ne-Bodensee ngasenyakatho. Ngaphakathi kugoloza imifula embalwa emikhulu njenge-Rhein ne-Rhône ixhumanisa iSwisi namazwe amanye kufika emilwandleni. Iningi labantu lihlala emizini nasemadolobheni asemigodini njengaseZurich (idolobhankulu), iGeneva, iBasel, iBern, iLausanne, iWinterthur kanye neLucerne.
Ngokohlelo [[Ezombusazwe|wezombusazwe]], iSwisi ibuswa ngohlaka lwe[[Umbuso wabantu|riphabhuliki]] ye[[Intandoyeningi|ntandoyeningi]] yobumbano wezifundazwe ezibizwa ngama-canton. Nakuba ngokomthetho asikho isiqonga, idolobha laseBern liyisihlalo sezikhungo zikahulumeni wobumbano: isiGunga soBumbano, iNkantolo ePhakeme, noMkhandlu woBumbano. Isikhundla senhloko yezwe sihletshulwe emalungweni ayisikhombisa woMkhandlu woBumbano. iSwisi isesiqongweni samazwe wasemhlabeni ngezinga lobuthembekala kwabosombusazwe kanye ukuvuleka kweminqubo kahulumeni ngenxa yokuba izinqumo eziningi zithathwa ngekhetho yezakhamuzi futhi lolukhethwa lungavuswa yizakhamuzi ngokuphawula ucelo olusemthethweni.
Lelizwe lisungulweni eNkathini yangaPhakathi, kulo amazwe amancane avumelana ukubumbana omfelandawonyeni wokuvikelana nokuhwebelana. uMqulu woBumbano owungumbhalo owasungula iSwisi mhla wamkelwa nge-1291. Ngomvumelwano waseWesfalen, uMbusokazi oNgcwele wamaRoma wamkele igunya lokuzibusa leSwisi nge-1648. Ngaphandle kwe-Santi Marino, iSwisi yiyodwa yamariphabhuliki asungulwe ngaphambi kwezimpi zika[[Napoleon]] esekhona namuhla. Kusukela ukuhlaselwa nguNapoleon ekuholele ekusungulweni kweRiphabhuliki yamaHelivetiki esikhaleni seSwisi yakudala, ama-canton waseSwisi alahlekelwe igunya lokuzibusa. Nakuba kunemikhakha eminingi ama-canton ezinqumela futhi eziphatho kuyo, namuhla ama-canton ayinxenye lelizwe elilodwa: iSwisi. Nge-1803, uNapoleon wavumela ukuba amaSwisi azibuse ngendlela ebayithanda ngayo. Nakuba iFulansi ngaphansi kaNapoleon yayehlulwe ngamazwe amakhulu aseYurophu, amaSwisi abenempi yezakhamuzi ngenxa yokungaboni ngasolinye kwamaqembu wababamelakwazakudala kanye nabakholwa ekukhululekweni nge-1830. Nge-1848, ama-canton ahlelo uhlaka lwanamuhla wamalungelo wabantu, ukuhletshulwana kwamandla ngaphakathi kwohulumeni wobumbano nama-canton kanye nesishayamthehto sikazindluzimbili.
Kusukela ikhulu le-16, iSwisi ayithathi hlangothi ezimpini noma kwezobudlelwane zamazwe. Kusukela 1815, iSwisi ayikaze yabandakanywa ezimpini zamazwe amanye. Ngama-2002, iSwisi ingene [[IZizwe Ezihlangene|eZizweni eziHlangeneyo]], ngokuba yayiphokophela umqubomgomo okugwema izimpi, okwakha ukuthula, nokuqinisi isimo sokubusa okomthetho emhlabeni. iSwisi iyisizinda senzalo yesiPhambano esiBomvu, inhlangano yamazwe engekho ngaphansi kwohulumeni, ehlinzeka izinsiza kanye nezinkonzo zokwelapha. Futhi, iSwisi iyisihlalo sezikhungo nezinhlangano zamazwe ngamazwe eziningi njengamahhovisi waseYurophu weZizwe eziHlangeneyo, iNhlangano yoMhlaba yoHwebo, iNhlangano yoMhlaba yezeMpilo, iNhlangano yamaZwe ngamaZwe wabaSebenzi, [[FIFA|iNhlangano kaNobhutshuzwayo]] [[FIFA|yamaZwe]], kanye nesiGcawu sezoMnotho soMhlaba. iSwisi iyilungu lokusungula iNhlangano yaseYurophu yoHwebo eKhululekile, futhi iyabandakanywa emakhethini eyodwa yaseYurophu kanye nendawo yaseSchengen.
iSwisi isezingeni eliphezulu lentuthuko futhi linothile kakhulu. Umnotho unemkithinkithi yezimboni njengezemali nezamabhange, ezokuqamba imithi, ubuchwebeshe bezomchazampilo, imboni yokuhambelamazwe kanye nomngcikisho okhaliphile. iSwisi idume ngokukhanda amawashi, ushokoledi kanye utshizi, ubuhle obumangalisayo bezintaba zayo, imidlalo yeqhwa nokhephu, ukuphepha, nokugqokwa kwemvunulo yesiko esivela okhokhweni abangabalimi. Futhi kukhulunywa izilwimi ezine: [[isiJalimani]], isiFulenshi, [[isiTaliya]] kanye nesiRomanshi kodwa abantu abaningi bakhuluma [[isiNgisi]] njengolwimi lwesibili nom lwesithathu.
a14ve74mtw4oln16lom42uqw166kcod
127250
127249
2026-08-10T17:28:45Z
Edwin Ndaba
13909
127250
wikitext
text/x-wiki
{{Lowercase title}}{{Infobox izwe|igama_imvelo=<small>isiJalimani: ''schweizzerische Eidgenossenschaft''</small><br><small>IsiFulenshi: ''Confédération suisse''</small><br><small>isiTaliya: ''Confederazione Svizzera''</small><br><small>isiRomanshi: ''Confederaziun svizra''</small><br><small>IsiLathini: ''Confoederatio helvetica''</small>|ifulegi=Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|image_coat=Coat_of_Arms_of_Switzerland_(Pantone).svg|isaga_wesizwe="''Unus pro omnibus, omnes pro uno''" (alikho emthethweni)<br><small>"Munye wabonke, bonke bomunye''</small>|inkondlo_wesizwe=''iHubo lamaSwisi''|isiqongo=eBern|izilimi=Ngokomthetho: isiJalimani (62%), isiTaliya (8%), isiFulenshi (23%), isiRomanshi (0.5%)|idolobha_elikhulu=eZurich|ibalazwe=Europe-Switzerland.svg|abantu=72.6% amaSwisi, 27.4% abafuduki basemazweni|ubukhulu_km2=41291|ubukhulu_ukuma=132|iphesenti_lamanzi=4|inani_labantu_ukulinganisa=9,154,242|inani_labantu_ukulinganisa_inyaka=2026|inani_labantu_ukulinganisa_ukuma=99|ixuku_labantu_km2=207|umongameli_isithakazo1=uMkhandlu woBumbano|umongameli_igama1=Guy Parmelin (uMengameli)
Ignazio Cassis (iSekela likaMengameli)
Karin Keller-Sutter
Albert Rösti
Élisabeth Baume-Schneider
Beat Jans
Martin Pfister|uhlobo_kohulumeni=iRiphabhuliki yentandoyeningi wobumbano wezifundazwe|umongameli_isithakazo2=iKhansela yoBumbano|umongameli_igama2=Viktor Rossi|ubedala_isehlakalo1=Ukubunjwa|usuku_isehlakalo1=1 kaNcwaba 1291|ubedala_isehlakalo2=Umvumelwano waseWesfalen|usuku_isehlakalo2=24 kaMfumfu 1694|ubedala_isehlakalo3=Umbuso woBumbano|usuku_isehlakalo3=12 kaMandulo 1848|imali=amaFranki waseSwisi (CHF)|igama_ikhulu=iSwisi|other1=Umkhiqizo waseKhaya woMnotho ngoNyaka|value1=$1.147 izigidintathu}}
'''iSwisi''' (ngokomthetho: '''uBumbano wamaSwisi''') liyisizwe elivalelwe emahlangothini onke ngamazwe amahlanu: [[iJalimani]] ngasenyakatho, [[i-Ostriya]] ne-[[ILichtenstein|Lichtenstein]] ngasempumalanga, [[iTaliya]] ngasenyakatho kanye ne-[[IFulansi|Fulansi]] ngasempumalanga. Izici ezimqoka zomumo womhlaba waseSwisi ziyizintaba zakwaJura, izintaba zama-Apli, inkangala yase-Swisi kanye namachibi amakhulu njenge-Geneva ngasempumalanga ne-Bodensee ngasenyakatho. Ngaphakathi kugoloza imifula embalwa emikhulu njenge-Rhein ne-Rhône ixhumanisa iSwisi namazwe amanye kufika emilwandleni. Iningi labantu lihlala emizini nasemadolobheni asemigodini njengaseZurich (idolobhankulu), iGeneva, iBasel, iBern, iLausanne, iWinterthur kanye neLucerne.
Ngokohlelo [[Ezombusazwe|wezombusazwe]], iSwisi ibuswa ngohlaka lwe[[Umbuso wabantu|riphabhuliki]] ye[[Intandoyeningi|ntandoyeningi]] yobumbano wezifundazwe ezibizwa ngama-canton. Nakuba ngokomthetho asikho isiqonga, idolobha laseBern liyisihlalo sezikhungo zikahulumeni wobumbano: isiGunga soBumbano, iNkantolo ePhakeme, noMkhandlu woBumbano. Isikhundla senhloko yezwe sihletshulwe emalungweni ayisikhombisa woMkhandlu woBumbano. iSwisi isesiqongweni samazwe wasemhlabeni ngezinga lobuthembekala kwabosombusazwe kanye ukuvuleka kweminqubo kahulumeni ngenxa yokuba izinqumo eziningi zithathwa ngekhetho yezakhamuzi futhi lolukhethwa lungavuswa yizakhamuzi ngokuphawula ucelo olusemthethweni.
Lelizwe lisungulweni eNkathini yangaPhakathi, kulo amazwe amancane avumelana ukubumbana omfelandawonyeni wokuvikelana nokuhwebelana. uMqulu woBumbano owungumbhalo owasungula iSwisi mhla wamkelwa nge-1291. Ngomvumelwano waseWesfalen, uMbusokazi oNgcwele wamaRoma wamkele igunya lokuzibusa leSwisi nge-1648. Ngaphandle kwe-Santi Marino, iSwisi yiyodwa yamariphabhuliki asungulwe ngaphambi kwezimpi zika[[Napoleon]] esekhona namuhla. Kusukela ukuhlaselwa nguNapoleon ekuholele ekusungulweni kweRiphabhuliki yamaHelivetiki esikhaleni seSwisi yakudala, ama-canton waseSwisi alahlekelwe igunya lokuzibusa. Nakuba kunemikhakha eminingi ama-canton ezinqumela futhi eziphatho kuyo, namuhla ama-canton ayinxenye lelizwe elilodwa: iSwisi. Nge-1803, uNapoleon wavumela ukuba amaSwisi azibuse ngendlela ebayithanda ngayo. Nakuba iFulansi ngaphansi kaNapoleon yayehlulwe ngamazwe amakhulu aseYurophu, amaSwisi abenempi yezakhamuzi ngenxa yokungaboni ngasolinye kwamaqembu wababamelakwazakudala kanye nabakholwa ekukhululekweni nge-1830. Nge-1848, ama-canton ahlelo uhlaka lwanamuhla wamalungelo wabantu, ukuhletshulwana kwamandla ngaphakathi kwohulumeni wobumbano nama-canton kanye nesishayamthehto sikazindluzimbili.
Kusukela ikhulu le-16, iSwisi ayithathi hlangothi ezimpini noma kwezobudlelwane zamazwe. Kusukela 1815, iSwisi ayikaze yabandakanywa ezimpini zamazwe amanye. Ngama-2002, iSwisi ingene [[IZizwe Ezihlangene|eZizweni eziHlangeneyo]], ngokuba yayiphokophela umqubomgomo okugwema izimpi, okwakha ukuthula, nokuqinisi isimo sokubusa okomthetho emhlabeni. iSwisi iyisizinda senzalo yesiPhambano esiBomvu, inhlangano yamazwe engekho ngaphansi kwohulumeni, ehlinzeka izinsiza kanye nezinkonzo zokwelapha. Futhi, iSwisi iyisihlalo sezikhungo nezinhlangano zamazwe ngamazwe eziningi njengamahhovisi waseYurophu weZizwe eziHlangeneyo, iNhlangano yoMhlaba yoHwebo, iNhlangano yoMhlaba yezeMpilo, iNhlangano yamaZwe ngamaZwe wabaSebenzi, [[FIFA|iNhlangano kaNobhutshuzwayo]] [[FIFA|yamaZwe]], kanye nesiGcawu sezoMnotho soMhlaba. iSwisi iyilungu lokusungula iNhlangano yaseYurophu yoHwebo eKhululekile, futhi iyabandakanywa emakhethini eyodwa yaseYurophu kanye nendawo yaseSchengen.
iSwisi isezingeni eliphezulu lentuthuko futhi linothile kakhulu. Umnotho unemkithinkithi yezimboni njengezemali nezamabhange, ezokuqamba imithi, ubuchwebeshe bezomchazampilo, imboni yokuhambelamazwe kanye nomngcikisho okhaliphile. iSwisi idume ngokukhanda amawashi, ushokoledi kanye utshizi, ubuhle obumangalisayo bezintaba zayo, imidlalo yeqhwa nokhephu, ukuphepha, nokugqokwa kwemvunulo yesiko esivela okhokhweni abangabalimi. Futhi kukhulunywa izilwimi ezine: [[isiJalimani]], isiFulenshi, [[isiTaliya]] kanye nesiRomanshi kodwa abantu abaningi bakhuluma [[isiNgisi]] njengolwimi lwesibili nom lwesithathu.
[[Category:Amazwe eYurophu]]
[[Category:Amazwe kwamazwe Ohlangeneyo]]
[[Category:Amazwe ukhuluma isiJalimani]]
[[Category:Amazwe ukhuluma isiFulentshi]]
bbh0bz04p10vjavo7m8b0d658w4y9ax
Impangele
0
34969
127217
2026-08-10T12:12:05Z
Cebisah
25500
I published the article and their references.
127217
wikitext
text/x-wiki
'''Impangele''' iyinyoni yasendle efana nenkukhu yasekhaya. Inamachashaza amnyama namhlophe emzimbeni futhi iyakwazi ukugijima kakhulu. Ihlala kakhulu ezindaweni ezinotshani, emahlathini nasezindaweni ezivulekile. Impangele ivame ukuhamba ngamaqembu futhi iyinyoni ekhalayo kakhulu.<ref>{{Cite web|date=2026-06-15|title=Guinea fowl {{!}} Ground-dwelling, Foraging, Pest Control {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/animal/guinea-fowl|accessdate=2026-08-10|website=www.britannica.com|language=en}}</ref>
Impangele idla ukudla okuhlukahlukene. Idla imbewu, izimbali, izithelo, izinhlamvu, izimpande nezinambuzane. Iphinde idle iminenke nezinye izilwanyana ezincane. Ivamise ukuklwebha umhlabathi ngezinyawo ifune ukudla.<ref>{{Cite web|last=Editors|first=The|date=2019-12-16|title=Guinea Fowl|url=https://www.frontporchrepublic.com/2019/12/guinea-fowl/|accessdate=2026-08-10|website=Front Porch Republic|language=en-US}}</ref>
Impangele izalana ngokubeka amaqanda. Insikazi izalela amaqanda endaweni efihlekile phansi, phakathi kotshani noma ngaphansi kwezihlahla. Ingazalela amaqanda amaningi ngesikhathi esisodwa, bese amaqanda efukanyelwa cishe izinsuku ezingama-24 kuya kwezingama-30. Amaqanda ayachamusela bese kuphuma amachwane amancane abizwa ngokuthi amachwane empangele.<ref>{{Cite web|last=F|first=Kara|date=2024-02-27|title=Guide To Hatching Guinea Fowl Eggs|url=https://blog.meyerhatchery.com/2024/02/guide-to-hatching-guinea-fowl-eggs/|accessdate=2026-08-10|website=Meyer Hatchery Blog|language=en-US}}</ref>
afmzqx69xcmsbej8dpr9iylf4yuuba5
127218
127217
2026-08-10T12:13:43Z
Cebisah
25500
i added photo
127218
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guinea fowl in a farm.jpg|thumb|Impangele]]
'''Impangele''' iyinyoni yasendle efana nenkukhu yasekhaya. Inamachashaza amnyama namhlophe emzimbeni futhi iyakwazi ukugijima kakhulu. Ihlala kakhulu ezindaweni ezinotshani, emahlathini nasezindaweni ezivulekile. Impangele ivame ukuhamba ngamaqembu futhi iyinyoni ekhalayo kakhulu.<ref>{{Cite web|date=2026-06-15|title=Guinea fowl {{!}} Ground-dwelling, Foraging, Pest Control {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/animal/guinea-fowl|accessdate=2026-08-10|website=www.britannica.com|language=en}}</ref>
Impangele idla ukudla okuhlukahlukene. Idla imbewu, izimbali, izithelo, izinhlamvu, izimpande nezinambuzane. Iphinde idle iminenke nezinye izilwanyana ezincane. Ivamise ukuklwebha umhlabathi ngezinyawo ifune ukudla.<ref>{{Cite web|last=Editors|first=The|date=2019-12-16|title=Guinea Fowl|url=https://www.frontporchrepublic.com/2019/12/guinea-fowl/|accessdate=2026-08-10|website=Front Porch Republic|language=en-US}}</ref>
Impangele izalana ngokubeka amaqanda. Insikazi izalela amaqanda endaweni efihlekile phansi, phakathi kotshani noma ngaphansi kwezihlahla. Ingazalela amaqanda amaningi ngesikhathi esisodwa, bese amaqanda efukanyelwa cishe izinsuku ezingama-24 kuya kwezingama-30. Amaqanda ayachamusela bese kuphuma amachwane amancane abizwa ngokuthi amachwane empangele.<ref>{{Cite web|last=F|first=Kara|date=2024-02-27|title=Guide To Hatching Guinea Fowl Eggs|url=https://blog.meyerhatchery.com/2024/02/guide-to-hatching-guinea-fowl-eggs/|accessdate=2026-08-10|website=Meyer Hatchery Blog|language=en-US}}</ref>
pqfwe1b0lpkkg6mk3qw12exb4c7ltwl
Ikhanka
0
34970
127221
2026-08-10T12:55:42Z
Cebisah
25500
I published the article and their references.
127221
wikitext
text/x-wiki
'''Ikhanka''' yisilwane sasendle esincane kuya kwesiphakathi esingumndeni wezinja. Inomzimba omncane, imilenze emide, izindlebe ezicijile nomsila onezinwele eziningi. Ikhanka ihlakaniphile futhi iyakwazi ukuphila ezindaweni ezahlukene.<ref>{{Cite web|title=Jackal {{!}} African Wildlife Foundation|url=https://www.awf.org/wildlife-conservation/jackal|accessdate=2026-08-10|website=www.awf.org|language=en}}</ref>
Ikhanka idla izilwane nezitshalo ezahlukene zokudla. Idla izilwane ezincane njengonogwaja, izinyoni, amagundane nezinambuzane. Iphinde idle izithelo kwesinye isikhathi idla izinselela zezilwane ezifile.<ref>{{Cite web|title=Black Backed Jackal - Mammals - Africa...|url=https://www.krugerpark.co.za/africa_black-backed_jackal.html|accessdate=2026-08-10|website=www.krugerpark.co.za}}</ref>
Ikhanka izalana ngokukhwelana. Ikhanka yesifazane izala abadlwane ababili kuya kwayisithupha emva kokukhulelwa isikhathi esingaba yizinyanga ezimbili. Amakhanka atholakala ezindaweni eziningi zase-Asia naseYurophu. Avame ukutholakala emathafeni, ezindaweni ezinotshani, ogwadule nasezindaweni ezinamahlathi.<ref>{{Cite web|title=Factsheets {{!}} Better Planet Education|url=https://betterplaneteducation.org.uk/factsheets|accessdate=2026-08-10|website=betterplaneteducation.org.uk|language=en}}</ref>
9ir7e2f7b59w4g8gglypz9e0dguuzm8
127222
127221
2026-08-10T12:59:27Z
Cebisah
25500
i added photo
127222
wikitext
text/x-wiki
[[File:Golden jackal in Jawai Bandh April 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|thumb|Ikhanka]]
'''Ikhanka''' yisilwane sasendle esincane kuya kwesiphakathi esingumndeni wezinja. Inomzimba omncane, imilenze emide, izindlebe ezicijile nomsila onezinwele eziningi. Ikhanka ihlakaniphile futhi iyakwazi ukuphila ezindaweni ezahlukene.<ref>{{Cite web|title=Jackal {{!}} African Wildlife Foundation|url=https://www.awf.org/wildlife-conservation/jackal|accessdate=2026-08-10|website=www.awf.org|language=en}}</ref>
Ikhanka idla izilwane nezitshalo ezahlukene zokudla. Idla izilwane ezincane njengonogwaja, izinyoni, amagundane nezinambuzane. Iphinde idle izithelo kwesinye isikhathi idla izinselela zezilwane ezifile.<ref>{{Cite web|title=Black Backed Jackal - Mammals - Africa...|url=https://www.krugerpark.co.za/africa_black-backed_jackal.html|accessdate=2026-08-10|website=www.krugerpark.co.za}}</ref>
Ikhanka izalana ngokukhwelana. Ikhanka yesifazane izala abadlwane ababili kuya kwayisithupha emva kokukhulelwa isikhathi esingaba yizinyanga ezimbili. Amakhanka atholakala ezindaweni eziningi zase-[[Asla District|Asia]] nase[[IYurophu|Yurophu]]. Avame ukutholakala emathafeni, ezindaweni ezinotshani, ogwadule nasezindaweni ezinamahlathi.<ref>{{Cite web|title=Factsheets {{!}} Better Planet Education|url=https://betterplaneteducation.org.uk/factsheets|accessdate=2026-08-10|website=betterplaneteducation.org.uk|language=en}}</ref>
r3zumnsm3amwxa21delmagoo6vfxdw5
Okusalungiswa9
0
34972
127227
2026-08-10T13:36:09Z
Mhlengukhona
25426
isibongo sakwaMathenjwa
127227
wikitext
text/x-wiki
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
1ok10eavz171wh95nn45kgaxci0koj8
127229
127227
2026-08-10T13:40:17Z
Mhlengukhona
25426
127229
wikitext
text/x-wiki
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.
g9b628zfoa66zetn057a65g3yuudi1j
127230
127229
2026-08-10T13:45:10Z
Mhlengukhona
25426
umthombo
127230
wikitext
text/x-wiki
== '''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA''' ==
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.
== Izithakazelo zakwaMathenjwa: ==
<ref>{{Cite web|date=2026-07-11|title=izithakazelo – 💛|url=https://izithakazelo.blog/|accessdate=2026-08-10|language=en-ZA}}</ref>Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBIO: ==
pptj4jlcizd2nhweebdnxjoei7lvfbn
127231
127230
2026-08-10T13:46:57Z
Mhlengukhona
25426
UMTHOMBO
127231
wikitext
text/x-wiki
== '''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA''' ==
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
== Izithakazelo zakwaMathenjwa: ==
Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBIO: ==
aqcept4jwu005dmhhre1ynaueyc7zss
127232
127231
2026-08-10T13:48:31Z
Mhlengukhona
25426
umthombo
127232
wikitext
text/x-wiki
== '''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA''' ==
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
== Izithakazelo zakwaMathenjwa: ==
Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBIO: ==
<references />{{DEFAULTSORT:Okusalungiswa9i}}
p90wfmo364dz15dvcxif0mzzan2n05n
127233
127232
2026-08-10T13:49:54Z
Mhlengukhona
25426
127233
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA'''
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
Izithakazelo zakwaMathenjwa:
<ref>{{Cite web|date=2026-07-11|title=izithakazelo – 💛|url=https://izithakazelo.blog/#google_vignette|accessdate=2026-08-10|language=en-ZA}}</ref>Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBO: ==
<references />{{DEFAULTSORT:Okusalungiswa9i}}
pvlkzsb7s1obl4zpn93r8hnggoypf2o
127234
127233
2026-08-10T13:57:03Z
Mhlengukhona
25426
isithombe
127234
wikitext
text/x-wiki
[[File:Manggarai, Flores Traditional House.jpg|thumb]]
'''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA'''
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
Izithakazelo zakwaMathenjwa:
<ref>{{Cite web|date=2026-07-11|title=izithakazelo – 💛|url=https://izithakazelo.blog/#google_vignette|accessdate=2026-08-10|language=en-ZA}}</ref>Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBO: ==
<references />{{DEFAULTSORT:Okusalungiswa9i}}
f213rnjk1qamayabd8spc1psoth1c7l
127235
127234
2026-08-10T13:59:14Z
Mhlengukhona
25426
127235
wikitext
text/x-wiki
[[File:Manggarai, Flores Traditional House.jpg|thumb]]
'''ISIBONGO SAKWAMATHENJWA'''
Isibongo sakwaMathenjwa sitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikiboli, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>
Izithakazelo zakwaMathenjwa:
<ref>{{Cite web|date=2026-07-11|title=izithakazelo – 💛|url=https://izithakazelo.blog/#google_vignette|accessdate=2026-08-10|language=en-ZA}}</ref>Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
== UMTHOMBO: ==
<references />{{DEFAULTSORT:Okusalungiswa9i}}
olwm1tjle4sgb325yzldmiurt3qdymb
Okusalungiswa10
0
34973
127237
2026-08-10T14:13:10Z
Mhlengukhona
25426
isingongo saklwaNdlazi
127237
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWANDLAZI'''
Isibongo sakwaNdlazi lesi esinye sezibongo zama-Afrika esisuselwa ezilwaneni ezithile.Lesi sona sisuselwa ohlotsheni oluthile lweNyoni.Le nyoni okuthiwayiNdlazi ivame ukubonakala ngesisila eside , ekhanda lapha inesiqhova nesifuba esiqinile okungelula ukuyibulala uma uyishaye kuso.
p9sb0v2nrdq7ov5hc9alrzfurmw8lsa
127238
127237
2026-08-10T14:39:27Z
Mhlengukhona
25426
isingongo sakwaNdlazi
127238
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWANDLAZI'''
Isibongo sakwaNdlazi lesi esinye sezibongo zama-Afrika esisuselwa ezilwaneni ezithile.Lesi sona sisuselwa ohlotsheni oluthile lweNyoni.Le nyoni okuthiwayiNdlazi ivame ukubonakala ngesisila eside , ekhanda lapha inesiqhova nesifuba esiqinile okungelula ukuyibulala uma uyishaye kuso.Ngokomlando lesi sibongo sakwaNdlazi sivela kwesakwaHadebe.Ukuze kuvele lesibongo into eyenzeka ukuthi izingane zandawonye zalalana zakhulelisana ,kwathi kusakhulunywa ngaloludaba kwaqhamuka umhlambi weziNdlazi zindiza ,enye yashekela lona ogile imihlola .Kwase kunqunywa ukuthi wena kusukela namuhla awuseyena owakwaHadebe kodwa usungowakwaNdlazi ngoba udunjwe yinyoni yakupha isibongo sayo, savela kanjalo ke Isibongo sakwaNdlazi.
Izithakazelo zakwaNdlazi:
Ndlazi, Shiyabedla abafokazana,Ndlazi ehamba yodwa, ungabona zimbili ziyakuhlolela , Magalela, Mthiyane ,Mantshinga, Hlabangani.
hk8xw2xjdv2sldr828xktknwfv3nv4g
127239
127238
2026-08-10T14:51:22Z
Mhlengukhona
25426
isibongo sakwaNdlazi
127239
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWANDLAZI'''
Isibongo sakwaNdlazi lesi esinye sezibongo zama-Afrika esisuselwa ezilwaneni ezithile.Lesi sona sisuselwa ohlotsheni oluthile lweNyoni.Le nyoni okuthiwayiNdlazi ivame ukubonakala ngesisila eside , ekhanda lapha inesiqhova nesifuba esiqinile okungelula ukuyibulala uma uyishaye kuso.Ngokomlando lesi sibongo sakwaNdlazi sivela kwesakwaHadebe kanye namaHlubi kaLangalibalele.Ukuze kuvele lesibongo into eyenzeka ukuthi izingane zandawonye zalalana zakhulelisana ,kwathi kusakhulunywa ngaloludaba kwaqhamuka umhlambi weziNdlazi zindiza ,enye yashekela lona ogile imihlola .Kwase kunqunywa ukuthi wena kusukela namuhla awuseyena owakwaHadebe kodwa usungowakwaNdlazi ngoba udunjwe yinyoni yakupha isibongo sayo, savela kanjalo ke Isibongo sakwaNdlazi.
Izithakazelo zakwaNdlazi:
Ndlazi, Shiyabedla abafokazana,Ndlazi ehamba yodwa, ungabona zimbili ziyakuhlolela , Magalela ,Mantshinga, Hlabangani.Ndlazi kaLokothwayo Swebelele,Somlibo,Mabhuda ,Mthikhulu,Rhadebe.Okunye uNdlazi akahlobene neze noMthiyane ngoba bangaganana yingoba uNdlazi wasuka kuma Hlubi wahamba waze wangena ebukhosini bakwa Mthiyane .
h26z8u8mxgtye0tt2vb7ndamb1kbbhy
127240
127239
2026-08-10T15:05:10Z
Mhlengukhona
25426
isithombe
127240
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWANDLAZI'''
[[File:Colius striatus1.jpg|thumb|Inyoni iNdlazi]]
Isibongo sakwaNdlazi lesi esinye sezibongo zama-Afrika esisuselwa ezilwaneni ezithile.Lesi sona sisuselwa ohlotsheni oluthile lweNyoni.Le nyoni okuthiwayiNdlazi ivame ukubonakala ngesisila eside , ekhanda lapha inesiqhova nesifuba esiqinile okungelula ukuyibulala uma uyishaye kuso.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Ngokomlando lesi sibongo sakwaNdlazi sivela kwesakwaHadebe kanye namaHlubi kaLangalibalele.Ukuze kuvele lesibongo into eyenzeka ukuthi izingane zandawonye zalalana zakhulelisana ,kwathi kusakhulunywa ngaloludaba kwaqhamuka umhlambi weziNdlazi zindiza ,enye yashekela lona ogile imihlola .Kwase kunqunywa ukuthi wena kusukela namuhla awuseyena owakwaHadebe kodwa usungowakwaNdlazi ngoba udunjwe yinyoni yakupha isibongo sayo, savela kanjalo ke Isibongo sakwaNdlazi.
Izithakazelo zakwaNdlazi:
<ref>{{Cite web|url=https://lastnames.myheritage.com/last-name/ndlazi|accessdate=2026-08-10|website=lastnames.myheritage.com}}</ref>Ndlazi, Shiyabedla abafokazana,Ndlazi ehamba yodwa, ungabona zimbili ziyakuhlolela , Magalela ,Mantshinga, Hlabangani.Ndlazi kaLokothwayo Swebelele,Somlibo,Mabhuda ,Mthikhulu,Rhadebe.Okunye uNdlazi akahlobene neze noMthiyane ngoba bangaganana yingoba uNdlazi wasuka kuma Hlubi wahamba waze wangena ebukhosini bakwa Mthiyane .
== UMTHOMBO ==
7x6yzct6i8sjonfhgplqgn6e8j9xg85
127241
127240
2026-08-10T15:08:00Z
Mhlengukhona
25426
umthombo
127241
wikitext
text/x-wiki
'''ISIBONGO SAKWANDLAZI'''
[[File:Colius striatus1.jpg|thumb|Inyoni iNdlazi]]
Isibongo sakwaNdlazi lesi esinye sezibongo zama-Afrika esisuselwa ezilwaneni ezithile.Lesi sona sisuselwa ohlotsheni oluthile lweNyoni.Le nyoni okuthiwayiNdlazi ivame ukubonakala ngesisila eside , ekhanda lapha inesiqhova nesifuba esiqinile okungelula ukuyibulala uma uyishaye kuso.<ref>{{Cite web|date=2026-08-07|title=Home Page {{!}} South African History Online|url=https://sahistory.org.za/node/144647|accessdate=2026-08-10|website=sahistory.org.za|language=en}}</ref>Ngokomlando lesi sibongo sakwaNdlazi sivela kwesakwaHadebe kanye namaHlubi kaLangalibalele.Ukuze kuvele lesibongo into eyenzeka ukuthi izingane zandawonye zalalana zakhulelisana ,kwathi kusakhulunywa ngaloludaba kwaqhamuka umhlambi weziNdlazi zindiza ,enye yashekela lona ogile imihlola .Kwase kunqunywa ukuthi wena kusukela namuhla awuseyena owakwaHadebe kodwa usungowakwaNdlazi ngoba udunjwe yinyoni yakupha isibongo sayo, savela kanjalo ke Isibongo sakwaNdlazi.
Izithakazelo zakwaNdlazi:
<ref>{{Cite web|date=2020-07-05|title=Izithakazelo zakwa Ndlazi 😍 Ndlazi clan – izithakazelo|url=https://izithakazelo.blog/izithakazelo-zakwa-ndlazi-ndlazi-clan/|accessdate=2026-08-10|language=en-ZA}}</ref>Ndlazi, Shiyabedla abafokazana,Ndlazi ehamba yodwa, ungabona zimbili ziyakuhlolela , Magalela ,Mantshinga, Hlabangani.Ndlazi kaLokothwayo Swebelele,Somlibo,Mabhuda ,Mthikhulu,Rhadebe.Okunye uNdlazi akahlobene neze noMthiyane ngoba bangaganana yingoba uNdlazi wasuka kuma Hlubi wahamba waze wangena ebukhosini bakwa Mthiyane .
== UMTHOMBO ==
heal2m89tavslk8d7x1d5b9krj3z0r5
Wikipedia:Izinqumo ezithathwa yintsha
4
34974
127243
2026-08-10T16:24:26Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[Wikipedia:Izinqumo ezithathwa yintsha]] to [[Izinqumo ezithathwa yintsha]] over redirect
127243
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Izinqumo ezithathwa yintsha]]
fgmchlu5wzybeu0xwxspn69vx7b8cws
Uhlelo Lwezichazamazwi
0
34975
127264
2026-08-10T21:48:30Z
Celemba
25456
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363623080|Glossary]]"
127264
wikitext
text/x-wiki
'''Isichazamazwi esikhethekile, esaziwa nangokuthi isilulumagama noma ukhiye, uhlu lwamagama ahlelwe ngokulandelana kwezinhlamvu zesayensi kanye nezincazelo zawo omkhakheni othile wolwazi. Sisetshenziswa ekupheleni kwencwadi ukuchaza amagama amasha, angavamile, noma akhethekile. Izichazamazi zivame ukutholakala ezincwadini ezingezona izinganekwane.'''
Isichazamazwi sezilimi ezimbili sichaza amagama kolunye ulimi.
Iglozari ichaza imiqindo ebalulekile emkhakheni othile wokufunda, njengohlobo lwe-ontology. Kuhlongozwe izindlela zokukhipha i-ontology noma isichazamazwi sekhompyutha.
orl7ggnyw842yyipurgc75neshf7g87
Uhlaka
0
34976
127276
2026-08-11T07:20:52Z
Celiwe Nkosi
25447
Amagama
127276
wikitext
text/x-wiki
[[File:Generic 5G network slicing framework.svg|left|thumb|Uhlaka]]
Uhlaka
'''Uhlaka''' lungachazwa njengendlela yokuhlela imibono ngaphambi kokubhala noma ukwenza umsebenzi othile. Lusiza ukuthi umuntu ahlele [[amaphuzu]] abalulekile ngokulandelana kwawo.Kwizifundo zesiZulu abafundi bafundiswa ukulungiselela ukubhala<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |date= |title=Teachers’ understanding of teaching critical reading and reading comprehension using isiZulu literary texts in FET phase |url=https://doi.org/10.56285/jltvol58iss1a6255 |journal=Journal for Language Teaching |volume=58 |issue=1 |doi=10.56285/jltvol58iss1a6255 |issn=2958-9320}}</ref>,ukwakha uhlaka kuqala kanye nokulungisa umbhalo ngaphambi kokwethula.
Kunezinhlobo ezahlukakuhlene zohlaka.Sinohlaka lombhalo,lolu lusetshenziswa ukuhlela [[imibhalo]] ezosetshenziswa ekubhaleni njengokunquma ukuthi yimaphi amaphuzu azoba isingeniso, amaphuzu asemqoka kanye nesiphetho.Olunye uhlaka olweprojekthi,lolu lusiza ukuhlela [[umsebenzi wocwaningo]]<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |last2=Mbambo |first2=Khanyi |last3=Hlabisa |first3=Mlungisi |date=2025 |title=Ucwaningo ngokulandelwa kwenqubomgomo yolimi iMother Tongue-based Bilingual Education esikoleni samabanga aphansi ePinetown KwaZulu-Natali |url=https://doi.org/10.56285/jltvol59iss2a7173 |journal=Journal for Language Teaching |doi=10.56285/jltvol59iss2a7173 |issn=2958-9320}}</ref> noma iphrojekthi ehlanganisa isihloko ,imibuzo ,izigaba zomsebenzi kanye nolwazi oluqoqiwe.Izinhlelo zokufundisa isiZulu ziveza ukuthi abafundi bangakhetha futhi babhale uhlaka olufanele uhlobo lombhalo noma [[iphrojekthi]] abayenzayo .
Uhlaka lubalulelkile ngoba lusiza ukuthi umsebenzi<ref>{{Cite journal |last=Buthelezi |first=Nontobeko |date=2024-12-01 |title=Umsebenzi Onkimbinkimbi Wokuhumusha Amagama Esifundongqondo (Psychology) Ngolimi LwesiNgisi NolwesiZulu |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |issn=1023-1757}}</ref> uhleleke futhi ube nokulandelana okuhlelekile.Lwenza kube lula ukubona amaphuzu asemqoka ngaphambi kokuba kuqalwe ukubhala futhi lusiza umbhali abuyekeze imibono yakhe ngaphambi kokwenza umbhalo wokugcina.Inqubo yokubhala esetshenziswa ezinhlelweni zokufunda isiZulu ihlanganisa ukulungiselela,ukwakha uhlaka lokuqala, ukulungisa amaphuzu kanye nokuthula umbhalo.
== Imithombo: ==
<references />
[[Category:Amaphuzu]]
[[Category:Ucwaningo]]
g3jdz1ncw6wztvqx123y1kup5ypksdk
127277
127276
2026-08-11T07:21:46Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[User:Celiwe Nkosi/sandbox]] to [[Celiwe Nkosi/Uhlaka]]
127276
wikitext
text/x-wiki
[[File:Generic 5G network slicing framework.svg|left|thumb|Uhlaka]]
Uhlaka
'''Uhlaka''' lungachazwa njengendlela yokuhlela imibono ngaphambi kokubhala noma ukwenza umsebenzi othile. Lusiza ukuthi umuntu ahlele [[amaphuzu]] abalulekile ngokulandelana kwawo.Kwizifundo zesiZulu abafundi bafundiswa ukulungiselela ukubhala<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |date= |title=Teachers’ understanding of teaching critical reading and reading comprehension using isiZulu literary texts in FET phase |url=https://doi.org/10.56285/jltvol58iss1a6255 |journal=Journal for Language Teaching |volume=58 |issue=1 |doi=10.56285/jltvol58iss1a6255 |issn=2958-9320}}</ref>,ukwakha uhlaka kuqala kanye nokulungisa umbhalo ngaphambi kokwethula.
Kunezinhlobo ezahlukakuhlene zohlaka.Sinohlaka lombhalo,lolu lusetshenziswa ukuhlela [[imibhalo]] ezosetshenziswa ekubhaleni njengokunquma ukuthi yimaphi amaphuzu azoba isingeniso, amaphuzu asemqoka kanye nesiphetho.Olunye uhlaka olweprojekthi,lolu lusiza ukuhlela [[umsebenzi wocwaningo]]<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |last2=Mbambo |first2=Khanyi |last3=Hlabisa |first3=Mlungisi |date=2025 |title=Ucwaningo ngokulandelwa kwenqubomgomo yolimi iMother Tongue-based Bilingual Education esikoleni samabanga aphansi ePinetown KwaZulu-Natali |url=https://doi.org/10.56285/jltvol59iss2a7173 |journal=Journal for Language Teaching |doi=10.56285/jltvol59iss2a7173 |issn=2958-9320}}</ref> noma iphrojekthi ehlanganisa isihloko ,imibuzo ,izigaba zomsebenzi kanye nolwazi oluqoqiwe.Izinhlelo zokufundisa isiZulu ziveza ukuthi abafundi bangakhetha futhi babhale uhlaka olufanele uhlobo lombhalo noma [[iphrojekthi]] abayenzayo .
Uhlaka lubalulelkile ngoba lusiza ukuthi umsebenzi<ref>{{Cite journal |last=Buthelezi |first=Nontobeko |date=2024-12-01 |title=Umsebenzi Onkimbinkimbi Wokuhumusha Amagama Esifundongqondo (Psychology) Ngolimi LwesiNgisi NolwesiZulu |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |issn=1023-1757}}</ref> uhleleke futhi ube nokulandelana okuhlelekile.Lwenza kube lula ukubona amaphuzu asemqoka ngaphambi kokuba kuqalwe ukubhala futhi lusiza umbhali abuyekeze imibono yakhe ngaphambi kokwenza umbhalo wokugcina.Inqubo yokubhala esetshenziswa ezinhlelweni zokufunda isiZulu ihlanganisa ukulungiselela,ukwakha uhlaka lokuqala, ukulungisa amaphuzu kanye nokuthula umbhalo.
== Imithombo: ==
<references />
[[Category:Amaphuzu]]
[[Category:Ucwaningo]]
g3jdz1ncw6wztvqx123y1kup5ypksdk
127279
127277
2026-08-11T07:32:29Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[Celiwe Nkosi/Uhlaka]] to [[Uhlaka]]
127276
wikitext
text/x-wiki
[[File:Generic 5G network slicing framework.svg|left|thumb|Uhlaka]]
Uhlaka
'''Uhlaka''' lungachazwa njengendlela yokuhlela imibono ngaphambi kokubhala noma ukwenza umsebenzi othile. Lusiza ukuthi umuntu ahlele [[amaphuzu]] abalulekile ngokulandelana kwawo.Kwizifundo zesiZulu abafundi bafundiswa ukulungiselela ukubhala<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |date= |title=Teachers’ understanding of teaching critical reading and reading comprehension using isiZulu literary texts in FET phase |url=https://doi.org/10.56285/jltvol58iss1a6255 |journal=Journal for Language Teaching |volume=58 |issue=1 |doi=10.56285/jltvol58iss1a6255 |issn=2958-9320}}</ref>,ukwakha uhlaka kuqala kanye nokulungisa umbhalo ngaphambi kokwethula.
Kunezinhlobo ezahlukakuhlene zohlaka.Sinohlaka lombhalo,lolu lusetshenziswa ukuhlela [[imibhalo]] ezosetshenziswa ekubhaleni njengokunquma ukuthi yimaphi amaphuzu azoba isingeniso, amaphuzu asemqoka kanye nesiphetho.Olunye uhlaka olweprojekthi,lolu lusiza ukuhlela [[umsebenzi wocwaningo]]<ref>{{Cite journal |last=Nsele |first=Sanele |last2=Mbambo |first2=Khanyi |last3=Hlabisa |first3=Mlungisi |date=2025 |title=Ucwaningo ngokulandelwa kwenqubomgomo yolimi iMother Tongue-based Bilingual Education esikoleni samabanga aphansi ePinetown KwaZulu-Natali |url=https://doi.org/10.56285/jltvol59iss2a7173 |journal=Journal for Language Teaching |doi=10.56285/jltvol59iss2a7173 |issn=2958-9320}}</ref> noma iphrojekthi ehlanganisa isihloko ,imibuzo ,izigaba zomsebenzi kanye nolwazi oluqoqiwe.Izinhlelo zokufundisa isiZulu ziveza ukuthi abafundi bangakhetha futhi babhale uhlaka olufanele uhlobo lombhalo noma [[iphrojekthi]] abayenzayo .
Uhlaka lubalulelkile ngoba lusiza ukuthi umsebenzi<ref>{{Cite journal |last=Buthelezi |first=Nontobeko |date=2024-12-01 |title=Umsebenzi Onkimbinkimbi Wokuhumusha Amagama Esifundongqondo (Psychology) Ngolimi LwesiNgisi NolwesiZulu |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a11 |issn=1023-1757}}</ref> uhleleke futhi ube nokulandelana okuhlelekile.Lwenza kube lula ukubona amaphuzu asemqoka ngaphambi kokuba kuqalwe ukubhala futhi lusiza umbhali abuyekeze imibono yakhe ngaphambi kokwenza umbhalo wokugcina.Inqubo yokubhala esetshenziswa ezinhlelweni zokufunda isiZulu ihlanganisa ukulungiselela,ukwakha uhlaka lokuqala, ukulungisa amaphuzu kanye nokuthula umbhalo.
== Imithombo: ==
<references />
[[Category:Amaphuzu]]
[[Category:Ucwaningo]]
g3jdz1ncw6wztvqx123y1kup5ypksdk
Inkantolo
0
34977
127278
2026-08-11T07:21:46Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[User:Celiwe Nkosi/sandbox]] to [[Celiwe Nkosi/Uhlaka]]
127278
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Celiwe Nkosi/Uhlaka]]
l1t0hn93l1jl4afdamgp5muecgtz4je
127295
127278
2026-08-11T10:27:00Z
Celiwe Nkosi
25447
Amagama
127295
wikitext
text/x-wiki
Inkantolo
[[File:US Supreme Court.JPG|left|thumb|Inkantolo ]]
'''Inkantolo''' yindawo lapho abantu bethola khona [[ubulungiswa]]<ref>{{Cite book |last=Makanya |first=Sinethemba |date=2025-11-27 |title=Ubulungiswa |url=https://doi.org/10.4324/9781003622659-9 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-62265-9 |location=London |pages=73–89}}</ref>.Abantu baya enkantolo uma kunodaba okudingeka ukuthi lulungiswe noma uma umuntu esolwa ngokwenza [[icala]].Inkantolo isebenza ngokulandela umthetho futhi inika abantu ithuba lokuchaza uhlangothi lwabo.Enkantolo kunabantu abanemisebenzi eyahlukene.Kukhona imantshi noma ijaji elilalela amacala futhi lithathe izinqumo.Kukhona umshushisi omele umbuso kanye nommeli omele icala.Kukhona nofakazi abanikeza ubufakazi obuphathelene necala.
[[Umhumushi]] naye ubalulekile enkantolo.Umsebenzi wakhe ukusiza abantu abangaluqondi kahle ulimi olusetshenziswa enkantolo .Umhumushi kufanele ahumushe kahle lokho okushiwo umuntu ngaphandle kokushintsha incazelo.Lokhu lusiza ukuthi wonke umuntu aqonde ukuthi kwenzakalani ecaleni.Uma icala lilalelwa, ubufakazi buyalalelwa futhi abantu abathintekayo banikwa ithuba lokukhuluma. Umantshi noma ijaji libheka [[ubufakazi]] ngaphambi kokuthatha izinqumo.Uma umuntu etholakale enecala unikezwa isigwebo kodwa uma engenalo icala uyakhululwa.
Inkantolo ibalulekile emphakathini ngoba isiza ukuthi kutholakale ubulungiswa nokuthula.Iphinde ivikele amalungelo<ref>{{Cite journal |last=Tait |first=Kira |date=2025-10-02 |title=Yini amalungelo? Ukubukwa kwamalungelo ngehlo lolimi namasiko endabuko eNingizimu Afrika yangemva kobandlululo |url=https://doi.org/10.1080/02587203.2026.2633983 |journal=South African Journal on Human Rights |volume=41 |issue=3-4 |pages=148–167 |doi=10.1080/02587203.2026.2633983 |issn=0258-7203}}</ref> abantu futhi iqinisekise ukuthi abantu baphathwa ngokulinganayo.Ngako-ke kubalulekile ukuthi abantu bahloniphe inkantolo,balandele imithetho <ref>{{Cite journal |last=MnisiWeeks |first=Sindiso |date= |title=Umthetho <i>Wethu</i> Ngumthetho Sisekelo, Futhi Unamalungelo<sup>*</sup> |url=https://doi.org/10.1111/plar.12583 |journal=PoLAR: Political and Legal Anthropology Review |volume=47 |issue=2 |pages=228–233 |doi=10.1111/plar.12583 |issn=1081-6976}}</ref>futhi baziphathe kahle uma bekhona enkantolo.
== Imithombo ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Celiwe Nkosi/inkantolo}}
[[Category:Amalungelo]]
[[Category:Ubulungiswa]]
[[Category:Icala]]
jdwov9codf3bh4ra5xskyetuzb26549
127296
127295
2026-08-11T10:32:30Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[User:Celiwe Nkosi/sandbox]] to [[Inkantolo]]
127295
wikitext
text/x-wiki
Inkantolo
[[File:US Supreme Court.JPG|left|thumb|Inkantolo ]]
'''Inkantolo''' yindawo lapho abantu bethola khona [[ubulungiswa]]<ref>{{Cite book |last=Makanya |first=Sinethemba |date=2025-11-27 |title=Ubulungiswa |url=https://doi.org/10.4324/9781003622659-9 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-62265-9 |location=London |pages=73–89}}</ref>.Abantu baya enkantolo uma kunodaba okudingeka ukuthi lulungiswe noma uma umuntu esolwa ngokwenza [[icala]].Inkantolo isebenza ngokulandela umthetho futhi inika abantu ithuba lokuchaza uhlangothi lwabo.Enkantolo kunabantu abanemisebenzi eyahlukene.Kukhona imantshi noma ijaji elilalela amacala futhi lithathe izinqumo.Kukhona umshushisi omele umbuso kanye nommeli omele icala.Kukhona nofakazi abanikeza ubufakazi obuphathelene necala.
[[Umhumushi]] naye ubalulekile enkantolo.Umsebenzi wakhe ukusiza abantu abangaluqondi kahle ulimi olusetshenziswa enkantolo .Umhumushi kufanele ahumushe kahle lokho okushiwo umuntu ngaphandle kokushintsha incazelo.Lokhu lusiza ukuthi wonke umuntu aqonde ukuthi kwenzakalani ecaleni.Uma icala lilalelwa, ubufakazi buyalalelwa futhi abantu abathintekayo banikwa ithuba lokukhuluma. Umantshi noma ijaji libheka [[ubufakazi]] ngaphambi kokuthatha izinqumo.Uma umuntu etholakale enecala unikezwa isigwebo kodwa uma engenalo icala uyakhululwa.
Inkantolo ibalulekile emphakathini ngoba isiza ukuthi kutholakale ubulungiswa nokuthula.Iphinde ivikele amalungelo<ref>{{Cite journal |last=Tait |first=Kira |date=2025-10-02 |title=Yini amalungelo? Ukubukwa kwamalungelo ngehlo lolimi namasiko endabuko eNingizimu Afrika yangemva kobandlululo |url=https://doi.org/10.1080/02587203.2026.2633983 |journal=South African Journal on Human Rights |volume=41 |issue=3-4 |pages=148–167 |doi=10.1080/02587203.2026.2633983 |issn=0258-7203}}</ref> abantu futhi iqinisekise ukuthi abantu baphathwa ngokulinganayo.Ngako-ke kubalulekile ukuthi abantu bahloniphe inkantolo,balandele imithetho <ref>{{Cite journal |last=MnisiWeeks |first=Sindiso |date= |title=Umthetho <i>Wethu</i> Ngumthetho Sisekelo, Futhi Unamalungelo<sup>*</sup> |url=https://doi.org/10.1111/plar.12583 |journal=PoLAR: Political and Legal Anthropology Review |volume=47 |issue=2 |pages=228–233 |doi=10.1111/plar.12583 |issn=1081-6976}}</ref>futhi baziphathe kahle uma bekhona enkantolo.
== Imithombo ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Celiwe Nkosi/inkantolo}}
[[Category:Amalungelo]]
[[Category:Ubulungiswa]]
[[Category:Icala]]
jdwov9codf3bh4ra5xskyetuzb26549
Celiwe Nkosi/Uhlaka
0
34978
127280
2026-08-11T07:32:29Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[Celiwe Nkosi/Uhlaka]] to [[Uhlaka]]
127280
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Uhlaka]]
j7z26kws6gk03j49yd7dzcbb9nrqspm
Template:Infobox education
10
34979
127281
2026-08-11T07:56:22Z
Fongcwele
16873
Created page with "{{#invoke:infobox|infoboxTemplate |title = Education in {{{country name|Place}}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{agency image|}}}}}}|size={{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|{{{image_size|}}}}}}}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}} |caption = | headerstyle = background:#ccccff;color:inherit; |header1 = {{#if:{{{agency|}}}|{{{agency}}}|{{#if:{{{leader names|}}}|Educational oversight}}}} |label2 = {{#if:..."
127281
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
|title = Education in {{{country name|Place}}}
|image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{agency image|}}}}}}|size={{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|{{{image_size|}}}}}}}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
|caption =
| headerstyle = background:#ccccff;color:inherit;
|header1 = {{#if:{{{agency|}}}|{{{agency}}}|{{#if:{{{leader names|}}}|Educational oversight}}}}
|label2 = {{#if: {{{leader titles|}}} | {{{leader titles}}} | Leader(s) }}
|data2 = {{{leader names|}}}
|label3 = {{{leader title 2|}}}
|data3 = {{{leader names 2|}}}
|label4 = {{{leader title 3|}}}
|data4 = {{{leader names 3|}}}
|header5 = {{#if: {{{funding per student|}}}{{{budget|}}}| National education budget {{#if: {{{budget year|}}} | ({{{budget year|}}})}}}}
|label6 = Budget
|data6 = {{{budget|}}}
|label7 = Per student
|data7 = {{{funding per student|}}}
|header10 = {{#if:{{{primary languages|}}}{{{system type|}}}{{{established dates|}}}|General details}}
|label11 = Primary languages
|data11 = {{{primary languages|}}}
|label12 = System type
|data12 = {{{system type|}}}
|label13 = {{#if: {{{established events|}}} | {{{established events}}} | Established }}
|data13 = {{{established dates|}}}
|header15 = {{#if:{{{literacy women|}}}{{{literacy men|}}}{{{literacy total|}}}| Literacy {{#if: {{{literacy year|}}}|({{{literacy year|}}})}}}}
|label16 = Total
|data16 = {{{literacy total|}}}
|label17 = Male
|data17 = {{{literacy men|}}}
|label18 = Female
|data18 = {{{literacy women|}}}
|header20 = {{#if: {{{enroll total|}}} | Enrollment {{#if: {{{enrollment year|}}}|({{{enrollment year|}}})}}}}
|label21 = Total
|data21 = {{{enroll total|}}}
|label22 = Primary
|data22 = {{{enroll primary|}}}
|label23 = Secondary
|data23 = {{{enroll secondary|}}}
|label24 = Post secondary
|data24 = {{{enroll post-secondary|}}}
|header25 = {{#if: {{{attain post-secondary|}}}{{{attain secondary|}}} | Attainment {{#if: {{{attainment year|}}}|({{{attainment year|}}})}}}}
|label26 = [[Secondary education|Secondary diploma]]
|data26 = {{{attain secondary|}}}
|label27 = [[Tertiary education|Post-secondary diploma]]
|data27 = {{{attain post-secondary|}}}
|belowstyle = text-align: left;background:#e6e6ff;color:inherit;
|below = {{{footnotes|}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox education in country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox education by place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| agency | agency image | attain post-secondary | attain secondary | attainment year | budget | budget year | country name | enroll post-secondary | enroll primary | enroll secondary | enroll total | enrollment year | established dates | established events | footnotes | funding per student
| leader names | leader names 2 | leader names 3 | leader titles | leader title 2 | leader title 3 | literacy men | literacy total | literacy women | literacy year | primary languages | system type }}<noinclude>
{{documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS -->
</noinclude>
9roczb1go499t5utgtgfdk7ruocjxto
127282
127281
2026-08-11T08:03:56Z
Fongcwele
16873
127282
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
|title = Education in {{{country name|Place}}}
|image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{agency image|}}}}}}|size={{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|{{{image_size|}}}}}}}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
|caption =
| headerstyle = background:#ccccff;color:inherit;
|header1 = {{#if:{{{agency|}}}|{{{agency}}}|{{#if:{{{leader names|}}}|Educational oversight}}}}
|label2 = {{#if: {{{leader titles|}}} | {{{leader titles}}} | Abaholi }}
|data2 = {{{leader names|}}}
|label3 = {{{leader title 2|}}}
|data3 = {{{leader names 2|}}}
|label4 = {{{leader title 3|}}}
|data4 = {{{leader names 3|}}}
|header5 = {{#if: {{{funding per student|}}}{{{budget|}}}| Isabelomali sezemfundo kuzwelonke {{#if: {{{budget year|}}} | ({{{budget year|}}})}}}}
|label6 = Isabelomali
|data6 = {{{budget|}}}
|label7 = Umfundi ngamunye
|data7 = {{{funding per student|}}}
|header10 = {{#if:{{{primary languages|}}}{{{system type|}}}{{{established dates|}}}|Imininingwane}}
|label11 = Iziimi eziyinhloko
|data11 = {{{primary languages|}}}
|label12 = Uhlobo lohlelo
|data12 = {{{system type|}}}
|label13 = {{#if: {{{established events|}}} | {{{established events}}} | Lwasungulwa }}
|data13 = {{{established dates|}}}
|header15 = {{#if:{{{literacy women|}}}{{{literacy men|}}}{{{literacy total|}}}| Ikhonombhalo {{#if: {{{literacy year|}}}|({{{literacy year|}}})}}}}
|label16 = Isamba
|data16 = {{{literacy total|}}}
|label17 = Isilisa
|data17 = {{{literacy men|}}}
|label18 = Isifazane
|data18 = {{{literacy women|}}}
|header20 = {{#if: {{{enroll total|}}} | Ababhalisayo {{#if: {{{enrollment year|}}}|({{{enrollment year|}}})}}}}
|label21 = Isamba
|data21 = {{{enroll total|}}}
|label22 = Amabangaphansi
|data22 = {{{enroll primary|}}}
|label23 = Amabangaphezulu
|data23 = {{{enroll secondary|}}}
|label24 = Emva kwesikole
|data24 = {{{enroll post-secondary|}}}
|header25 = {{#if: {{{attain post-secondary|}}}{{{attain secondary|}}} | Attainment {{#if: {{{attainment year|}}}|({{{attainment year|}}})}}}}
|label26 = [[Imfundo ephezulu|idiploma yesikole]]
|data26 = {{{attain secondary|}}}
|label27 = [[Imfundo ephakeme|isifakazelo]]
|data27 = {{{attain post-secondary|}}}
|belowstyle = text-align: left;background:#e6e6ff;color:inherit;
|below = {{{footnotes|}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox education in country with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox education by place]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| agency | agency image | attain post-secondary | attain secondary | attainment year | budget | budget year | country name | enroll post-secondary | enroll primary | enroll secondary | enroll total | enrollment year | established dates | established events | footnotes | funding per student
| leader names | leader names 2 | leader names 3 | leader titles | leader title 2 | leader title 3 | literacy men | literacy total | literacy women | literacy year | primary languages | system type }}<noinclude>
{{documentation}}<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS -->
</noinclude>
n35u846z0scdmoywyufylnta6hxhn9p
Mathenjwa
0
34980
127285
2026-08-11T08:18:30Z
Fongcwele
16873
Created page with "Igama elithi '''Mathenjwa''' [[Isibongo|liyisibongo]] esitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ub..."
127285
wikitext
text/x-wiki
Igama elithi '''Mathenjwa''' [[Isibongo|liyisibongo]] esitholakala endaweni yaseManyiseni eNyakatho Kwazulu-Natal eNgwavuma.Imvelaphi yabantu bakaMathenjwa badabuka ezweni lase Degobre, basuka baya eSwaziland base beza eNingizimu Afrika lapho bathola khona isizwe sakwaGina sihlala endaweni yase Manyiseni.Lapho bafika basihlasela basinqoba khona isizwe sakwaGina sase sabaleka lesisizwe base beyithatha indawo yaseManyiseni ilapho ke kwaqala khona ubukhosi bakwaMathenjwa.Ubukhosi bakwaMathenjwa bakhelwe izilimi ezintathu zolimi lwesiNguni abantu bakulesizwe bakhuluma iSiZulu, siSwati kanye neSithonga. Amakhosi akwaMathenjwa akhumbulekayo ngokulandelana kwawo Mdziniso, Sodladla, Mtikubola, Lubhoko, Gamula, Mtshelekwane, Sibhamu, Mganu Mbhamali(ibamba), Sigidi Mathenjwa kaMahhohho kaMtshelekwane (Ibamba), Khwili kaMtshelekwane (ibamba), Mankenke, Mbekwane, Mbutho
==Izithakazelo==
Mathenjwa , Mgabadzeli(Mgabadeli), wena ongayidli imbuzi owesaba umsila ukubheka phezulu , Mathenjwa waLubhoko, Ndabezitha,Gamula ,Nabongwane ,Labomacalane, Labomaphakela indoda emshengelweni ,yena adlela eludzengelweni.Abantu ke bakaMathenjwa bayayizila noma abayidli imbuzi njengoba kushiwo ezithakazelweni , uma beke bayidla kumele balashiswe ngokukhulu ukuphuthuma ngensizi eyakhelwe ukubhekana naleso simo.
5yx8pw3j8lzyg4h8eg9pbjm2u1yd910
Ubuzwe
0
34981
127287
2026-08-11T08:43:53Z
Celiwe Nkosi
25447
Citation
127287
wikitext
text/x-wiki
Ubuzwe
[[File:Convention on Certain Questions Relating to the Conflict of Nationality Laws.svg|left|thumb|Amazwe ]]
'''Ubuzwe''' busho ukuthi umuntu ungowakuliphi izwe. Umuntu angaba nobuzwe ngokuthi wazalelwa noma abazali bakhe abakulelo zwe.Bubalulekile ubuzwe ngoba benza umuntu azizwe eyingxenye futhi buphinde bumunike amalungelo athile nezibopho okufanele azifeze njengomuntu wakulelo zwe. Uma umuntu eyisakhamuzi sezwe uba [[namalungelo]] nemisebenzi okufanele ayilindele ehlangabezana nezidingo ezibekiwe . [[Amalungelo]]<ref>{{Cite journal |last=Tait |first=Kira |date=2025-10-02 |title=Yini amalungelo? Ukubukwa kwamalungelo ngehlo lolimi namasiko endabuko eNingizimu Afrika yangemva kobandlululo |url=https://doi.org/10.1080/02587203.2026.2633983 |journal=South African Journal on Human Rights |volume=41 |issue=3-4 |pages=148–167 |doi=10.1080/02587203.2026.2633983 |issn=0258-7203}}</ref> angabandakanya ukuvota uma umuntu efinyelela ezimweni ezidingakalayo,ukuthola usizo lwezinsiza [[zikahulumeni]] kanye nokuvikelwa umthetho<ref>{{Cite journal |last=MnisiWeeks |first=Sindiso |date= |title=Umthetho <i>Wethu</i> Ngumthetho Sisekelo, Futhi Unamalungelo<sup>*</sup> |url=https://doi.org/10.1111/plar.12583 |journal=PoLAR: Political and Legal Anthropology Review |volume=47 |issue=2 |pages=228–233 |doi=10.1111/plar.12583 |issn=1081-6976}}</ref>.Kufanele futhi ahloniphe imithetho yezwe futhi aphathe abanye abantu ngenhlonipho.
ENingizimu Afrika sinabantu abavela ezizindeni ezahlukene futhi sikhuluma [[izilimi]]<ref>{{Cite journal |last=Ndebele |first=Hloniphani |date=2024-12-01 |title=Ukuthuthukisa Izilimi Zomdabu Zase Afrika Ngokuzibandakanya Emikhakheni Yezifundo Zemfundo Ephakeme |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |issn=1023-1757}}</ref> eziningi.Sinezilimi ezisemthethweni esibala khona isiZulu,IsiXhosa,isiNdebele,isiSwati,isiSotho,IsiPedi,isiTswana,isiVenda,isiTsonga,isiNgisi kanye nesiBhunu.Nakuba sihlukene ngamasiko nangezilimi ,sonke singabantu bezwe elilodwa kubalulekile ukuthi sihloniphane futhi samukele umehluko okhona phakathi kwethu.Ngaleyondlela singakwazi ukuhlala ngokuthula futhi sakhe izwe elingcono kubo bonke abantu.
Ubuzwe bubalulekile ngoba busenza sibe ingxenye yezwe esihlala kulo.Umuntu kufanele aziqhenye ngobuzwe bakhe ahloniphe futhi alandele imithetho yezwe.<ref>{{Cite book |title=There’s the key to the lock on your land: take it! |url=https://doi.org/10.18772/12007064518.68 |publisher=Wits University Press |pages=288–291}}</ref>
== Imithombo ==
<references />
[[Category:Amalungelo]]
[[Category:Izilimi]]
f2nbvmj5gwbkk2fshjui4nl6ryf0tao
127288
127287
2026-08-11T08:45:00Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[Ubuzwe]] to [[UBUZWE]]
127287
wikitext
text/x-wiki
Ubuzwe
[[File:Convention on Certain Questions Relating to the Conflict of Nationality Laws.svg|left|thumb|Amazwe ]]
'''Ubuzwe''' busho ukuthi umuntu ungowakuliphi izwe. Umuntu angaba nobuzwe ngokuthi wazalelwa noma abazali bakhe abakulelo zwe.Bubalulekile ubuzwe ngoba benza umuntu azizwe eyingxenye futhi buphinde bumunike amalungelo athile nezibopho okufanele azifeze njengomuntu wakulelo zwe. Uma umuntu eyisakhamuzi sezwe uba [[namalungelo]] nemisebenzi okufanele ayilindele ehlangabezana nezidingo ezibekiwe . [[Amalungelo]]<ref>{{Cite journal |last=Tait |first=Kira |date=2025-10-02 |title=Yini amalungelo? Ukubukwa kwamalungelo ngehlo lolimi namasiko endabuko eNingizimu Afrika yangemva kobandlululo |url=https://doi.org/10.1080/02587203.2026.2633983 |journal=South African Journal on Human Rights |volume=41 |issue=3-4 |pages=148–167 |doi=10.1080/02587203.2026.2633983 |issn=0258-7203}}</ref> angabandakanya ukuvota uma umuntu efinyelela ezimweni ezidingakalayo,ukuthola usizo lwezinsiza [[zikahulumeni]] kanye nokuvikelwa umthetho<ref>{{Cite journal |last=MnisiWeeks |first=Sindiso |date= |title=Umthetho <i>Wethu</i> Ngumthetho Sisekelo, Futhi Unamalungelo<sup>*</sup> |url=https://doi.org/10.1111/plar.12583 |journal=PoLAR: Political and Legal Anthropology Review |volume=47 |issue=2 |pages=228–233 |doi=10.1111/plar.12583 |issn=1081-6976}}</ref>.Kufanele futhi ahloniphe imithetho yezwe futhi aphathe abanye abantu ngenhlonipho.
ENingizimu Afrika sinabantu abavela ezizindeni ezahlukene futhi sikhuluma [[izilimi]]<ref>{{Cite journal |last=Ndebele |first=Hloniphani |date=2024-12-01 |title=Ukuthuthukisa Izilimi Zomdabu Zase Afrika Ngokuzibandakanya Emikhakheni Yezifundo Zemfundo Ephakeme |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |issn=1023-1757}}</ref> eziningi.Sinezilimi ezisemthethweni esibala khona isiZulu,IsiXhosa,isiNdebele,isiSwati,isiSotho,IsiPedi,isiTswana,isiVenda,isiTsonga,isiNgisi kanye nesiBhunu.Nakuba sihlukene ngamasiko nangezilimi ,sonke singabantu bezwe elilodwa kubalulekile ukuthi sihloniphane futhi samukele umehluko okhona phakathi kwethu.Ngaleyondlela singakwazi ukuhlala ngokuthula futhi sakhe izwe elingcono kubo bonke abantu.
Ubuzwe bubalulekile ngoba busenza sibe ingxenye yezwe esihlala kulo.Umuntu kufanele aziqhenye ngobuzwe bakhe ahloniphe futhi alandele imithetho yezwe.<ref>{{Cite book |title=There’s the key to the lock on your land: take it! |url=https://doi.org/10.18772/12007064518.68 |publisher=Wits University Press |pages=288–291}}</ref>
== Imithombo ==
<references />
[[Category:Amalungelo]]
[[Category:Izilimi]]
f2nbvmj5gwbkk2fshjui4nl6ryf0tao
127292
127288
2026-08-11T09:45:11Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[UBUZWE]] to [[Ubuzwe]] over redirect: Revert
127287
wikitext
text/x-wiki
Ubuzwe
[[File:Convention on Certain Questions Relating to the Conflict of Nationality Laws.svg|left|thumb|Amazwe ]]
'''Ubuzwe''' busho ukuthi umuntu ungowakuliphi izwe. Umuntu angaba nobuzwe ngokuthi wazalelwa noma abazali bakhe abakulelo zwe.Bubalulekile ubuzwe ngoba benza umuntu azizwe eyingxenye futhi buphinde bumunike amalungelo athile nezibopho okufanele azifeze njengomuntu wakulelo zwe. Uma umuntu eyisakhamuzi sezwe uba [[namalungelo]] nemisebenzi okufanele ayilindele ehlangabezana nezidingo ezibekiwe . [[Amalungelo]]<ref>{{Cite journal |last=Tait |first=Kira |date=2025-10-02 |title=Yini amalungelo? Ukubukwa kwamalungelo ngehlo lolimi namasiko endabuko eNingizimu Afrika yangemva kobandlululo |url=https://doi.org/10.1080/02587203.2026.2633983 |journal=South African Journal on Human Rights |volume=41 |issue=3-4 |pages=148–167 |doi=10.1080/02587203.2026.2633983 |issn=0258-7203}}</ref> angabandakanya ukuvota uma umuntu efinyelela ezimweni ezidingakalayo,ukuthola usizo lwezinsiza [[zikahulumeni]] kanye nokuvikelwa umthetho<ref>{{Cite journal |last=MnisiWeeks |first=Sindiso |date= |title=Umthetho <i>Wethu</i> Ngumthetho Sisekelo, Futhi Unamalungelo<sup>*</sup> |url=https://doi.org/10.1111/plar.12583 |journal=PoLAR: Political and Legal Anthropology Review |volume=47 |issue=2 |pages=228–233 |doi=10.1111/plar.12583 |issn=1081-6976}}</ref>.Kufanele futhi ahloniphe imithetho yezwe futhi aphathe abanye abantu ngenhlonipho.
ENingizimu Afrika sinabantu abavela ezizindeni ezahlukene futhi sikhuluma [[izilimi]]<ref>{{Cite journal |last=Ndebele |first=Hloniphani |date=2024-12-01 |title=Ukuthuthukisa Izilimi Zomdabu Zase Afrika Ngokuzibandakanya Emikhakheni Yezifundo Zemfundo Ephakeme |url=https://doi.org/10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |journal=Alternation |volume=31 |issue=2a |doi=10.29086/2519-5476/2024/v31n2a7 |issn=1023-1757}}</ref> eziningi.Sinezilimi ezisemthethweni esibala khona isiZulu,IsiXhosa,isiNdebele,isiSwati,isiSotho,IsiPedi,isiTswana,isiVenda,isiTsonga,isiNgisi kanye nesiBhunu.Nakuba sihlukene ngamasiko nangezilimi ,sonke singabantu bezwe elilodwa kubalulekile ukuthi sihloniphane futhi samukele umehluko okhona phakathi kwethu.Ngaleyondlela singakwazi ukuhlala ngokuthula futhi sakhe izwe elingcono kubo bonke abantu.
Ubuzwe bubalulekile ngoba busenza sibe ingxenye yezwe esihlala kulo.Umuntu kufanele aziqhenye ngobuzwe bakhe ahloniphe futhi alandele imithetho yezwe.<ref>{{Cite book |title=There’s the key to the lock on your land: take it! |url=https://doi.org/10.18772/12007064518.68 |publisher=Wits University Press |pages=288–291}}</ref>
== Imithombo ==
<references />
[[Category:Amalungelo]]
[[Category:Izilimi]]
f2nbvmj5gwbkk2fshjui4nl6ryf0tao
Decolonising the Mind
0
34983
127291
2026-08-11T09:29:22Z
Fongcwele
16873
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363062804|Decolonising the Mind]]"
127291
wikitext
text/x-wiki
Incwadi ethi '''''Decolonising the Mind: the Politics of Language in African Literature''''' ( James Currey, 1986), ebhalwe ngumlobi wamanoveli [[IKhenya|waseKenya]] kanye nomchachisi wangemva kobuqonela uNgũgĩ wa Thiong'o, iyiqoqo lezindatshana mayelana nolimi kanye nendima yalo eyakhayo emasikweni esizwe, emlandweni waso, kanye nobuhlonzi baso. Le ncwadi, ekhuthaza ukuqonelulwa kolimi, ingenye yezincwadi zikaNgũgĩ ezaziwa kakhulu futhi ezicashunwe kakhulu, ezisiza ekumqiniseni njengonezwi elivelele elichasisa "impikiswano yolimi" ezifundweni zangemva kobuqonela . <ref>{{Cite book |last=Lovesey |first=Oliver |date=2012 |title=Approaches to Teaching the Works of Ngũgĩ wa Thiong'o |publisher=The Modern Language Association of America |isbn=978-1-60329-112-5 |location=New York |page=11}}</ref>
UNgũgĩ uchazisa le ncwadi ngokuthi "isifinyezo sezinye zezinkinga ebengizibandakanya kakhulu kuzo eminyakeni engamashumi amabili edlule yokusebenza kwami ezinganekweni, ezeshashalazi, ekugxekeni, nasekufundiseni izincwadi". Incwadi ''ethi Decolonising the Mind'' ihlukaniswe ngezindatshana ezine: "Ulimi Lobicikomazwi base-Afrika", "Ulimi Lweshashalazi Lase-Afrika", "Ulimi Lwezinganeko Zase-Afrika", kanye nethi "The Quest for Relevance". Izahluko eziningana zale ncwadi zaqala njengeziqaqatho, futhi ngokusobala le ndlela yanikeza uNgũgĩ "ithuba lokuhlanganisa ndawonye ngendlela exhumene futhi ehambisanayo izindaba eziyinhloko embuzweni wolimi kubucikomazwi." <ref name="itself">{{Cite book |last=Thiong'o |first=Ngũgĩ wa |date=1986 |title=Decolonising the Mind |publisher=James Currey |isbn=0-435-08016-4}}</ref> Le ncwadi inikeza umbono ophikisana kakhulu nobubhozomeli mayelana "nempikiswano eqhubekayo ... mayelana nesiphetho se-Afrika" kanye nendima yolimi kokubili ekulweni nasekuqhubekiseni [[ububhozomeli]] kanye nezimo [[UbuQonelobusha|zobuqonelobusha]] ezizweni zase-Afrika. Le ncwadi futhi "iyindlela yokuvalelisa isiNgisi" kaNgũgĩ, futhi ikhuluma "ngenkinga yolimi" ababhali base-Afrika ababhekene nayo. UNgũgĩ uhlozinga emibuzweni mayelana nolimi lombhali wase-Afrika (ingabe kufanele umuntu abhale ngolimi lwakhe lwendabuko, noma ngolimi oluvamile njengesiFulentshi noma isiNgisi?), izilaleli eziqondiwe ngumbhali, kanye nenhloso yombhali ekubhaleni. <ref name="Lovesey125">{{Cite book |last=Lovesey |first=Oliver |date=2000 |title=Ngũgĩ wa Thiong'o |url=https://archive.org/details/ngugiwathiongo00love/page/125 |publisher=Twayne Publishers |isbn=0-8057-1695-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/ngugiwathiongo00love/page/125 125]}}</ref>
[[Category:Izincwadi]]
278gdvhtro1aoa364mqyf00ehyho0re
UBUZWE
0
34984
127293
2026-08-11T09:45:11Z
Fongcwele
16873
Fongcwele moved page [[UBUZWE]] to [[Ubuzwe]] over redirect: Revert
127293
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ubuzwe]]
od18u3yi0dhdhjtcxgcel0z5uaf3ena
Ubukhosi
0
34985
127297
2026-08-11T10:32:30Z
Celiwe Nkosi
25447
Celiwe Nkosi moved page [[User:Celiwe Nkosi/sandbox]] to [[Inkantolo]]
127297
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Inkantolo]]
qj2u6pcup08tyg58vsw92i5diyavk93