Wikipedia
zuwiki
https://zu.wikipedia.org/wiki/Ikhasi_Elikhulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
User:GerardM/Members of the National Assembly of Namibia
2
9887
128486
128148
2026-09-08T20:50:49Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128486
wikitext
text/x-wiki
This list is not ready for use on Wikipedia because a Member of the National Assembly of Namibia who was a member twice does not show twice.
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P39 wd:Q21295994 }
|section=
|sort=P39/Q21295994/P580
|sort_order=desc
|columns=label:Article,description,P27:Country,P39/Q21295994/P580:Start date,P39/Q21295994/P582:End date,P18:Image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Start date
! End date
! Image
|-
| ''[[:d:Q57469|Hifikepunye Pohamba]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Pohamba in 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57834|Nahas Angula]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Nahas Angula.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q58304|Utoni Nujoma]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Utoni Nujoma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111416|Klaus Dierks]]''
|
| [[IJalimani]]<br/>[[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q191343|Zephania Kameeta]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Zephania Kameeta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q279803|Rosalia Nghidinwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q327822|Andimba Toivo ya Toivo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Andimba Toivo ya Toivo profile.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q521436|Libertine Amathila]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Libertine Appolus Amathila (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527020|Netumbo Nandi-Ndaitwah]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 1990
|
| [[File:Netumbo Nandi-Ndaitwah 2025.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q557014|Hidipo Hamutenya]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q596524|Anton von Wietersheim]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q654433|Theo-Ben Gurirab]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2005
| 2015
| [[File:Theo-Ben Gurirab (cropped) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q994982|Hans Erik Staby]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1065611|Charles Namoloh]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1265699|Nickey Iyambo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1325785|Erkki Nghimtina]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Erkki Nghimtina.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1395844|Pendukeni Iivula-Ithana]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1429995|Kazenambo Kazenambo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1586938|Hendrik Witbooi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1601320|Justus ǁGaroëb]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Damara Gaob.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603352|Helmut Angula]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1688040|Jesaya Nyamu]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1893781|Marco Hausiku]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Marco Hausiku (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1902036|Marlene Mungunda]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1930039|Michaela Hübschle]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1949050|Mose Penaani Tjitendero]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1949166|Moses Katjiuongua]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1984160|Ngarikutuke Tjiriange]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Ngarikutuke Tjiriange 2016 (cropped).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2076200|Peter Katjavivi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Peter Katjavivi (1976).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2186588|Mishake Muyongo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Mishake Muyongo (1976).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2482471|Ben Ulenga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Ben Ulenga profile.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2695480|Niko Bessinger]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3078612|Jan de Wet]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3324748|Moses ǁGaroëb]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3336785|Nathaniel Maxuilili]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4098431|Abraham Iyambo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Abraham IYAMBO (cropped).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4394773|Kuaima Riruako]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Kuaima Riruako 20060827.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4693075|Agnes Limbo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4710618|Albert Kawana]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4735308|Alpheus Muheua]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4735315|Alpheus ǃNaruseb]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4757909|Andrew Matjila]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4762709|Angelika Muharukua]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4795274|Arnold Tjihuiko]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4808741|Asser Mbai]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4885218|Ben Amathila]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4913083|Billy Mwaningange]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5125949|Clara Bohitile]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 1995
| 2005
|
|-
| ''[[:d:Q5125990|Clara Gowases]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5163553|Constance Kgosiemang]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5224023|Mburumba Kerina]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5237915|David Namwandi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:David Richard Namwandi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5242337|Dawid Boois]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5297682|Doreen Sioka]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Laura McLeod-Katjirua Launch of 16 days against GBV - Namibia 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5360364|Elia Kaiyamo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5364520|Ella Kamanya]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5366365|Elma Dienda]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2004
| 2009
| [[File:Elma Dienda.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5384961|Erasmus Hendjala]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5385018|Erastus Uutoni]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5386143|Eric Biwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5434414|Fanuel Kozonguizi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Jariretundu Kozonguizi 1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5445886|Festus Ueitele]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5515383|Gabes Shihepo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5621032|Gustaphine Tjombe]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5637879|Hadino Hishongwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Hon Amb. Hadino Hishongwa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5649840|Hans Booys]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5649921|Hans Diergaardt]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5651135|Hansina Christiaan]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5699383|Heiko Lucks]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5714476|Henk Mudge]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Henry Ferdinand Mudge.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5992796|Ignatius Shixwameni]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6004709|Immanuel Ngatjizeko]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:ImmanuelNgatjizeko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6180695|Jeremia Nambinga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6183543|Jerry Ekandjo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6213626|Joel Kaapanda]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6215487|Johan de Waal]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6250020|John Mutorwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:John Mutorwa 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6251837|John Pandeni]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6315133|Jurie Viljoen]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6353463|Kalla Gertze]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6361702|Kandy Nehova]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2010
| 2015
|
|-
| ''[[:d:Q6378456|Katuutire Kaura]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6433172|Kosie Pretorius]]''
|
| [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|IRiphabliki yaseNingizimu Afrika]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6521510|Lempy Lucas]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Lempy Lucas 120716-N-UB993-015 (7598085542).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6524722|Leon Jooste]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6668091|Loide Kasingo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6696621|Lucia Basson]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6696677|Lucia Witbooi]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2009
|
|
|-
| ''[[:d:Q6703131|Nora Schimming-Chase]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6707636|Lydia Katjita]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6759720|Margaret Mensah-Williams]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Margaret Mensah-Williams, October 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6774895|Martin Andjaba]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6801574|McHenry Venaani]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2003<br/>2015
| 2010
| [[File:McHenry Venaani speech 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6830689|Michael Goreseb]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6893357|Mohammed Stuart]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6915685|Moses Amweelo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Amweelo-Bezuidenhout.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963533|Nangolo Ithete]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7142064|Pashukeni Shoombe]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7155397|Paulus Kapia]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7176022|Peter Mweshihange]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Peter Mweshihange (1976).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7176042|Peter Naholo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7177401|Peter Tsheehama]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7178820|Petrina Haingura]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7179209|Petrus Iilonga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7179569|Peya Mushelenga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Peya Mushelenga 2024.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7183020|Philemon Moongo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7192737|Piet van der Walt]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7207751|Pohamba Shifeta]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Minister Pohamba Shifeta (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7227823|Ponhele ya France]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7245580|Priscilla Beukes]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7301844|Rebecca Ndjoze-Ojo]]''
|
| [[INigeria]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7308219|Reggie Diergaardt]]''
|
| [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|IRiphabliki yaseNingizimu Afrika]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7326987|Richard Kamwi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Richard Kamwi (01810450) (12221212376) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7326990|Richard Kapelwa Kabajani]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7367063|Rosa Kavara]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Mrs. Rosa Kavara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7377428|Rudolph Kamburona]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7395683|Saara Kuugongelwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:2020 Saara Kuugongelwa-Amadhila (cropped) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7410772|Samuel Ankama]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7611946|Steve Bezuidenhout]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7701186|Teopolina Mushelenga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7810605|Tjekero Tweya]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Tjekero Tweya (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814776|Tom Alweendo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Tom Alweendo - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7849929|Tsudao Gurirab]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7876330|Uahekua Herunga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7902271|Usutuaije Maamberua]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7926344|Victor Simunja]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13360055|Otto Herrigel]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15428950|Agnes Kafula]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15440071|John Ya-Otto]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15992910|Raphael Dinyando]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Isak Katali & Raphael Dinyando (01910366) (8878038641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16137536|John Shaetonhodi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16189036|Bernhardt Esau]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Bernard Esau, Minister of Fisheries and Marine Resources, Namibia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16192788|Isak Katali]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Isak Katali & Yukiya Amano (01910368).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16196675|Royal ǀUiǀoǀoo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16887127|Auguste Xoagus]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17146202|Buddy Wentworth]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17626895|Penda Ya Ndakolo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19375811|Ipumbu Shiimi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Mr Shiimi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26702629|Rosa Namises]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Rosa-Namises-c-by-Pietro-Sutera-01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28132631|Sakaria Nashandi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28858770|Bernadus Swartbooi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Bernadus Swartbooi 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q33445990|Philemon Malima]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q35495764|Sophia Shaningwa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Sophia Shaningwa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q38376391|Tommy Nambahu]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41530133|Peter Vilho]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43649047|Mike Kavekotora]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Mike Kavekotora (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47931314|Frans Kapofi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Frans Kapofi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48976174|Obeth Kandjoze]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Obeth Kandjoze 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50356043|Bernard Haufiku]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50377848|Alexia Manombe-Ncube]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q53724629|Stanley Simataa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Stanley Simataa - 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55081394|Elizabeth Amukugo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56308885|Ben Africa]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q59942384|Kalumbi Shangula]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Kalumbi Shangula (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60677617|Henock ya Kasita]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61752748|Nico Smit]]''
|
|
|
|
| [[File:Nico Smit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62019887|Kornelia Shilunga]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Kornelia Shilunga 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64711030|Siegfried Wohler]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q70864355|Itah Kandjii-Murangi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Itah Kanji - Namibia minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71800130|Apius !Auchab]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q73490127|Tangeni Iiyambo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q73628576|Epafras Mukwiilongo]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75080753|Hartmut Ruppel]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75794225|Daniel Luipert]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76742188|Esther Muinjangue]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Ester Muinjangue 2018 (profile).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88094463|Inna Hengari]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88367574|Christine ǁHoebes]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88371920|Yvonne Dausab]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Namibia's Minister of Justice (51914243164) (sq cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88371956|Anna Nghipondoka]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Anna Nghipondoka (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88373134|Agnes Tjongarero]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
| [[File:Agnes Tjongarero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92184543|Oskar Plichta]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95641576|Johanna Kandjimi]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95692229|Longinus Iipumbu]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96043015|Jan van Wyk]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96091761|Hamunyera Hambyuka]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107288937|Mandela Kapere]]''
|
| [[INamibhiya]]
| 2020
| 2020-12-07
| [[File:Mandela Kapere (profile).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q138867170|James Uerikua]]''
|
| [[INamibhiya]]
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
cbxy175f1rgcji34h4wu94miwbn00ci
User:GerardM/Community councils of Lesotho
2
10154
128506
123412
2026-09-09T11:06:19Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128506
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5154936 }
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q6360606|Kanana]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.193056|27.627778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.1931|27.6279|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6441880|Kueneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.016111|27.998056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.01615|27.9981|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6721624|Mabote, Berea]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.278611|27.524167|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2788|27.5243|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6739269|Makeoana]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.155556|28.111667|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.15565|28.1119|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6744948|Maluba-Lube]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.153889|27.773056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.15415|27.77305|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6754147|Mapoteng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.108889|27.964722|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.12247|27.96216|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6917126|Motanasela]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.259444|27.846111|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.25965|27.8462|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7188394|Phuthiatsana]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.125278|27.88|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.1255|27.88005|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7450493|Senekane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.2525|27.743333|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2525|27.74335|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7692028|Tebe-Tebe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Berea, Lesotho]]
| {{Coord|-29.214444|27.913611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2147|27.9138|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4540492|'Moteng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.783333|28.495278|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.78335|28.49545|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6365995|Kao]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.025|28.567778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.0251|28.5679|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6547309|Likila]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.724167|28.405833|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.7243|28.406|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6550233|Linakeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.81|28.3975|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.81|28.3977|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6557295|Liqhobong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.618333|28.617778|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.61855|28.618|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6739447|Makhunoane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.643333|28.476667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7067612|Ntelle]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.689722|28.509444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7447176|Sekhobe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.9275|28.596111|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.92775|28.59635|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7849274|Ts'A-Le-Moleka]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.761111|28.335278|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.76135|28.3355|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11105097|Lipelaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Butha-Buthe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.753333|28.258056|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.75355|28.2582|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5443699|Fenyane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.036944|28.139444|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.0372|28.1395|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5873543|Hleoheng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.973333|27.918056|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.97315|27.91805|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6402181|Khomokhoana]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.881944|27.931667|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.88185|27.9317|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6548866|Limamarela]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.1725|28.419444|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.1727|28.41955|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6550268|Linare]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.858333|28.105833|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.85855|28.10585|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6648581|Litjotjela]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.934167|28.023333|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.93435|28.02335|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6741306|Malaoaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.919722|28.238056|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.91983|28.2383|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6750476|Manka]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.993889|27.821389|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.99415|27.8215|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6787670|Matlameng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.979444|28.301667|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.9796|28.3017|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6817129|Menkhoaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.885556|28.2925|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.8858|28.29275|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6917144|Motati]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.949722|28.104167|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.94995|28.1044|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6928272|Mphorosane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.154167|28.5325|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.1543|28.53255|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7199043|Pitseng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.009722|28.2575|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7451886|Sephokong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.806389|28.14|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.8066|28.14005|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7455521|Serupane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.948889|28.147778|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.94895|28.148|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7456060|Seshote]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.215278|28.616944|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.21535|28.617|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7849834|Tsoilitsoili]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-29.0425|27.743611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.04265|27.7438|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11127187|Maisa-Phoka]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Leribe, Isifunda]]
| {{Coord|-28.78|28.205833|display=inline}}<br/>{{Coord|-28.7802|28.20605|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4540487|'Makholane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.799444|27.293889|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.79945|27.294|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4540488|'Malakeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.874722|27.563333|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.87475|27.56345|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4540490|'Mamants'O]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.633056|27.336944|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.6331|27.33705|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6434045|Koti-Se-Phola]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.956667|27.423611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.95675|27.4237|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6738715|Makaota]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.851111|27.237778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.85115|27.2378|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7267688|Qibing]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.779167|27.128333|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.77925|27.1286|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7289792|Ramoetsana]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.899167|27.662778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.8992|27.6629|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7676775|Tajane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.696389|27.523889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11133774|Malumeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.891667|27.45|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.8918|27.45|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11155423|Metsi-Maholo]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.618333|27.1725|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.6186|27.1726|display=inline}}
| [[File:Tsa Kholo, Lesotho - panoramio - Graham Maclachlan.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q12124322|Monyake]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mafeteng, Isifunda]]
| {{Coord|-29.7625|27.613889|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.7626|27.6141|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3944492|Makheka]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.66|27.86|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.66415|27.85765|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4667530|Abia]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.3825|27.5375|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5763138|Mazenod]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.464167|27.496944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6547033|Likalaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.465|28.097778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.4652|28.0979|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6547544|Lilala]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.533333|27.408611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.53345|27.4088|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6647825|Lithabaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.366111|27.538056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.3663|27.5381|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6648208|Lithoteng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.3675|27.515|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.36774|27.515|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6739359|Makhaleng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.699722|27.725556|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.69998|27.72572|display=inline}}
| [[File:Lesotho Makhaleng.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6739430|Makhoarane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.620556|27.534444|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.6208|27.53445|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6739874|Makolopetsane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.696667|28.120556|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.6968|28.12065|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6782988|Maseru Central]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.306389|27.475|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.30642|27.47505|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6894240|Mohlakeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.514167|27.644444|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.51435|27.6445|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7070811|Nyakosoba]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.504722|27.869167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7267746|Qiloane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.36275|27.63195|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7268009|Qoaling]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.335556|27.497778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.3358|27.498|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7295490|Ratau]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.382778|27.789167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7322217|Ribaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.755556|27.718889|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.7557|27.719|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7449753|Semonkong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.8433|28.0504|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.8488|27.9941|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7596469|Stadium Area]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.311111|27.5|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.31119|27.50009|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7697571|Telle]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.836944|28.131667|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.83707|28.13187|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q12121184|Manonyane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.473889|27.7325|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.47395|27.7325|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q15256563|Motimposo]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Maseru, Isifunda]]
| {{Coord|-29.313333|27.521389|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.3136|27.5216|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6402014|Khoelenya]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.294167|27.491111|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.29425|27.4912|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6783068|Mashaleng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.094167|27.418889|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.09435|27.4191|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7180393|Phamong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.204167|27.788889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7265689|Qabane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.944722|28.4575|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7267572|Qhobeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.9275|27.843333|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.9275|27.84345|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7268015|Qobong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.079444|27.789167|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.0796|27.78925|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7455041|Seroto]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.975|27.965556|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.9752|27.9656|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7515525|Siloe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.983611|27.279167|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.98375|27.2793|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7695309|Teke]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.17|27.588333|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.17025|27.58835|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7708827|Thaba Mokhele]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.023611|27.550278|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.02365|27.5505|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11173557|Nkau]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.948056|28.318056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.94815|28.31815|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q12130909|Mootsinyane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.268056|27.681111|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.2683|27.6813|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q27480561|Likhutloaneng Community]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mohale's Hoek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.9769|28.1387|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6399239|Khalahali]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.124167|29.1125|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.12435|29.11265|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6402782|Khubelu]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.279444|28.777778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2796|28.7778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6550230|Linakaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.473611|28.952778|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.4737|28.95285|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6556307|Liphamola]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.292778|29.048333|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2928|29.04835|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6753807|Mapholaneng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.179167|28.883056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.1793|28.88305|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6777966|Marung]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.439722|28.875833|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.43995|28.8759|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6786355|Mateanong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.354444|29.218611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.3545|29.2188|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6787992|Matsoku]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.17|28.656944|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.17005|28.6572|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6896166|Molika-Liko]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.091944|28.998056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.0921|28.99805|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6911362|Moremoholo]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.238056|29.125|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.23825|29.12525|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7124034|Pae-La-Itlhatsoa]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.046667|28.91|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.0469|28.91005|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7229100|Popa]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.259167|28.948889|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.2593|28.94895|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7282716|Rafolatsane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.354722|28.910833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7402894|Sakeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.359167|29.099722|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.3593|29.0999|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11172433|Tekeseleng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Mokhotlong, Isifunda]]
| {{Coord|-29.396389|29.068056|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.39665|29.06815|display=inline}}
| [[File:Matsoaing village, eastern Lesotho.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6402177|Khomo-Phatsoa]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.923333|28.982222|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.9234|28.98245|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6533437|Letloepe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.095278|28.663333|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.0954|28.66345|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6782951|Maseepho]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.012778|28.546389|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.0128|28.5465|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6786359|Matebeng Council]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.844722|28.873611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.84485|28.8738|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6915640|Mosenekeng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.907778|28.7525|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.908|28.7526|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7145086|Patlong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.080278|28.310278|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.0803|28.3105|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7289114|Ramatšeliso]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.044722|28.863611|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7296086|Ratšoleli]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.048333|28.685556|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.04855|28.6856|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7708823|Thaba-Khubelu]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.889722|28.660556|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.88975|28.66055|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7708824|Thaba-Litšoene]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-29.972778|28.818611|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.973|28.8188|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7996052|Whitehill]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Qacha's Nek, Isifunda]]
| {{Coord|-30.1025|28.462222|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.10275|28.46235|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4503611|Qomoqomong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.454444|27.809444|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6556306|Liphakoe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.395278|27.706944|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.3954|27.70705|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6787976|Matsatseng]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.423889|27.666944|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.42395|27.66715|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6885479|Mkh'Ono]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.161111|27.990278|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.16116|27.99042|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6895395|Mokotjomela]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.285|27.961944|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.28505|27.9621|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6928256|Mphaki]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.224444|28.169722|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.22455|28.16985|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7446088|Seforong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.102778|28.186389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7849436|Tsatsane]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.445833|27.985833|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.4461|27.9861|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11164708|Likhohlong]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.547222|27.744444|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.54748|27.7446|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q11168260|Nkoebe]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Quthing, Isifunda]]
| {{Coord|-30.368889|27.8175|display=inline}}<br/>{{Coord|-30.36895|27.81755|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4935802|Bobete]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Thaba-Tseka, Isifunda]]
| {{Coord|-29.443333|28.7175|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7708821|Thaba-Chitja]]''
|
| [[OSotho]]
| [[Thaba-Tseka, Isifunda]]
| {{Coord|-29.285|28.390833|display=inline}}<br/>{{Coord|-29.28525|28.39085|display=inline}}
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
e75n3corbzb0ml4t388asvfol027hg8
User:GerardM/Provinces of Angola
2
10169
128487
123883
2026-09-08T20:58:25Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128487
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q329028 }
|section=
|sort=label
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P18:Image,P242:Map
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! Image
! Map
|-
| [[Bengo Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Barragem das Mabubas - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[File:Bengo in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Benguela Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Baia azul Benguela.JPG|center|128px]]
| [[File:Benguela in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Bié Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Cidade do kuito.jpg|center|128px]]
| [[File:Bié in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Cabinda Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cabinda in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cuando in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Cuando Cubango Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Cuito and Okavango (2018).jpg|center|128px]]
| [[File:Cuando Cubango in Angola.svg|center|128px]]
|-
| [[Cuanza Norte Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cuanza Norte in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Cuanza Sul Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cuanza Sul in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cubango in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Cunene Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Cunene in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Huambo Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Huambo in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Huíla Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Lubango-Namibe landscape.jpg|center|128px]]
| [[File:Huíla in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Icolo e Bengo in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Luanda Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Bay of Luanda.jpg|center|128px]]
| [[File:Luanda in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Lunda Norte Province]]
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Lunda Norte in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Lunda Sul Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Igreja catolica em saurimo.jpg|center|128px]]
| [[File:Lunda Sul in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Malanje Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Pungo Andongo, Malange, Angola.JPG|center|128px]]
| [[File:Malanje in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| [[File:Moxico Leste in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Moxico Province]]
| isizulu
| [[I-Angola]]
| [[File:Jardim do Palacio do Governador Luena Moxico.jpg|center|128px]]
| [[File:Moxico in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Namibe Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Lago do Arco do Carvalhao (19417878100).jpg|center|128px]]
| [[File:Namibe in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Uíge Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Estrada Caxito-Uíge.jpg|center|128px]]
| [[File:Uíge in Angola (2024).svg|center|128px]]
|-
| [[Zaire Province]]
|
| [[I-Angola]]
| [[File:Kwandagrassland.jpg|center|128px]]
| [[File:Zaire in Angola (2024).svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
46wtlximi5b6j2r3ai86twfla1v6tyh
User:GerardM/Municipalities of Angola
2
10170
128474
126371
2026-09-08T18:40:15Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128474
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q378508 }
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q10394241|Xandele]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| {{Coord|-9.2|17.3|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1152298|Quilamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Belas, Luanda|Belas]]<br/>[[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.998056|13.265278|display=inline}}
| [[File:Vista aérea da cidade do Quilamba (Belas), em maio de 2011.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Dande]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.583333|13.657222|display=inline}}
| [[File:Igreja Caxito.JPG|center|128px]]
|
|-
| [[Bula Atumba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.675282|14.794926|display=inline}}
|
| [[File:Municipalità Bula Atumba.jpg|center|128px]]
|-
| [[Dembos]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.501328|14.59251|display=inline}}
|
| [[File:Municipalità Dembos.jpg|center|128px]]
|-
| [[Nambuangongo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.016667|14.2|display=inline}}
|
| [[File:Municipalità Nambuangongo.jpg|center|128px]]
|-
| [[Pango Aluquém]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.716667|14.466667|display=inline}}
|
| [[File:Municipalità Pango Aluquem.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3613801|Ambriz]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-7.85|13.1167|display=inline}}
|
| [[File:Municipalità Ambriz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7197977|Piri]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.516667|14.416667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7876811|Úcua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.6616|14.1485|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quibaxe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.5|14.583333|display=inline}}
| [[File:Igreja - Missão Católica dos Dembos - panoramio.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q10334065|Muxiluando]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.016667|14.2|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q17122408|Barra do Dande]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.466667|13.366667|display=inline}}
| [[File:Street in Barra do Dande, Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q136401475|Panguila]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.67801|13.472876|display=inline}}
|
|
|-
| [[Bocoio]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.466667|14.133333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Chongorói]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-13.566667|13.95|display=inline}}
|
|
|-
| [[Balombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.35|14.766667|display=inline}}
| [[File:Kutokota.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Baía Farta]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.612801|13.198693|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caimbambo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-13.024357|14.003655|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ganda, Angola|Ganda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-13.016667|14.633333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Catumbela]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.416667|13.533333|display=inline}}
| [[File:Catumbela station.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Cubal]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-13.033333|14.233333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3638179|Benguela]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.58|13.407778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3835944|Lobito]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.366667|13.533333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cunhinga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-12.233333|16.783333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuíto]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-12.383333|16.933333|display=inline}}
| [[File:Cidade do kuito.jpg|center|128px]]
| [[File:AO-Kuito.png|center|128px]]
|-
| [[Cuemba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-12.15|18.083333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Camacupa]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]<br/>''[[:d:Q378508|municipality of Angola]]''
| {{Coord|-12.016667|17.483333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Catabola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]<br/>[[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.14094|17.24148|display=inline}}
|
|
|-
| [[Chitembo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-13.513829|16.754135|display=inline}}
|
|
|-
| [[Chinguar]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-12.55|16.333333|display=inline}}
|
|
|-
| [[N'harea]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-11.166667|17.25|display=inline}}
|
|
|-
| [[Andulo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
| {{Coord|-11.492555|16.703491|display=inline}}
| [[File:Angolan honey farmers (5686640641).jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Cabinda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-5.566667|12.2|display=inline}}
| [[File:Cabinda VOA.png|center|128px]]
| [[File:AO-Cabinda.png|center|128px]]
|-
| [[Belize, Angola|Belize]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.65|12.766667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Buco-Zau]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.795|12.546667|display=inline}}
| [[File:Buco-Zau, Angola Map.jpeg|center|128px]]
|
|-
| [[Cacongo Municipality]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-5.221709|12.142431|display=inline}}
| [[File:Municipalità Cacongo.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q135476320|Angoio]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135476336|Liambo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
|
|
|
|-
| [[Cuito Cuanavale]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-15.163889|19.173056|display=inline}}
|
| [[File:Angola Cuito Cuanavale.png|center|128px]]
|-
| [[Mucusso]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-18.023|21.4279|display=inline}}
|
|
|-
| [[Dirico]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-17.985|20.776944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336361|Dima]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-15.3725|20.142222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55607466|Xipundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-16.75|22|display=inline}}
|
|
|-
| [[Menongue]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-14.6556|17.6842|display=inline}}
|
|
|-
| [[Rivungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-16.333333|22.033333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Mavinga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-15.793537|20.361746|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320465|Luengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-16.741944|20.3775|display=inline}}
|
|
|-
| [[Luiana]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-17.383333|23|display=inline}}
|
|
|-
| [[Samba Cajú]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.1|15.55|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cambambe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.743056|14.491389|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quiculungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.517091|15.311174|display=inline}}
|
|
|-
| [[Golungo Alto]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.133333|14.766667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cazengo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.3|14.912921|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ambaca]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.183333|15.366667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ngonguembo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.913275|14.725093|display=inline}}
|
|
|-
| [[Banga, Angola|Banga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.733333|15.166667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lucala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.26135|15.24131|display=inline}}
|
|
|-
| [[Bolongongo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.466667|15.25|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327178|Massangano]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.633333|14.233333|display=inline}}
| [[File:Niños poblado Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Cassongue]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.85383|15.046349|display=inline}}
| [[File:Sandula Hill (10.3897-zse.93.10915) Figure 2.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Quibala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.733611|14.98|display=inline}}
| [[File:QUIBALA.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Cela, Angola|Cela]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.358333|15.119444|display=inline}}
|
|
|-
| [[Mussende]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.510252|16.010721|display=inline}}
|
|
|-
| [[Porto Amboim]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.732563|13.760203|display=inline}}
| [[File:Porto Amboim.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Quilenda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.641769|14.33608|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ebo, Angola|Ebo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.046167|14.696192|display=inline}}
|
|
|-
| [[Conda, Angola|Conda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.108091|14.336538|display=inline}}
|
|
|-
| [[Libolo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.001198|14.895845|display=inline}}
|
|
|-
| [[Seles, Angola|Seles]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.404722|14.300556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3613789|Amboim]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.85|14.3667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3976898|Sumbe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.216667|13.85|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuangar]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-17.6|18.616667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Nancova]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-16.386944|18.986944|display=inline}}
| [[File:Rainbow in Nancova.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Calai]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-17.88827|19.77052|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuchi]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-14.65|16.9|display=inline}}
|
|
|-
| [[Longa, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-14.606944|18.479167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313620|Caiundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-15.7|17.466667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314848|Cutato]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-14.37|16.49|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327712|Mavengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
|
|
|
|-
| [[Savate, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-16.383333|16.633333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18464088|Chinguanja]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-15.05|16.95|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ombadja]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-16.700556|14.888056|display=inline}}
| [[File:Brücke Xangango.JPG|center|128px]]
|
|-
| [[Namacunde]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-17.3|15.85|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuvelai]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-15.666667|15.8|display=inline}}
|
|
|-
| [[Curoca]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-16.656921|13.427714|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cahama]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-16.283333|14.316667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuanhama]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-17.066667|15.733333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Londuimbali]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.241944|15.313333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caála]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.85|15.55|display=inline}}
| [[File:Rock formation Caála.jpg|center|128px]]
| [[File:AO-Caala.png|center|128px]]
|-
| [[Bailundo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.195833|15.855556|display=inline}}
|
|
|-
| [[Katchiungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.566667|16.233333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Tchicala Tcholohanga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.634002|16.045899|display=inline}}
|
|
|-
| [[Tchindjenje]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.817222|14.931111|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ekunha]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.333333|15.5|display=inline}}
| [[File:Charcoal at market Ekunha Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Mungo, Angola|Mungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-11.837284|16.221676|display=inline}}
|
|
|-
| [[Longonjo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.911352|15.250934|display=inline}}
| [[File:Elundi near Bongo Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Ukuma, Angola|Ukuma]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.85|15.066667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3787366|Huambo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-12.766667|15.733333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quilengues]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.081389|14.076389|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quipungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.816667|14.55|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caluquembe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.783333|14.683333|display=inline}}
|
| [[File:AO-Caluquembe.png|center|128px]]
|-
| [[Chicomba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.133333|14.916667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Chipindo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.824444|15.8|display=inline}}
| [[File:Cities in Angola, Chipindo Huila Angola 2004-12-13.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Humpata]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.010695|13.374661|display=inline}}
|
|
|-
| [[Matala, Angola|Matala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.73057|15.03669|display=inline}}
|
|
|-
| [[Kuvango]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.466667|16.3|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caconda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.739321|15.060674|display=inline}}
| [[File:Laboratory-anchieta.gif|center|128px]]
|
|-
| [[Chibia]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.183333|13.7|display=inline}}
|
|
|-
| [[Jamba, Huíla|Jamba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.7|16.066667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3837953|Lubango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.923056|13.491667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9672114|Cacula]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.493611|14.121944|display=inline}}
|
|
|-
| [[Gambos]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.735495|13.890519|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quiçama]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
| {{Coord|-9.518611|13.956944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55606370|Cabo Ledo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
| {{Coord|-9.65|13.233333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q135476065|Sequele]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
|
|
|
|-
| [[Ícolo e Bengo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-9.11297|13.689816|display=inline}}
| [[File:Centro Cultural Agostinho Neto in Catete, Angola.JPG|center|128px]]
| [[File:Municipalità Icolo e Bengo.jpg|center|128px]]
|-
| [[Belas, Luanda|Belas]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-9.058333|13.153889|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q985130|Maianga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.836667|13.225833|display=inline}}
| [[File:View over Luanda 6.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1003727|Rangel]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.831642|13.259133|display=inline}}
| [[File:Rangel Skyline.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Cacuaco]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.783333|13.366667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cazenga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.838889|13.295833|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1006431|Samba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.879444|13.194722|display=inline}}
| [[File:Morro da Samba - panoramio.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1021218|Sambizanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.8125|13.262222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1741227|Quilamba Quiaxi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.875|13.266667|display=inline}}
| [[File:António Agostinho Neto.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Viana, Luanda|Viana]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.91166|13.371025|display=inline}}
| [[File:Viana-Estacao-Transporte-rodoviario IMG1018.JPG|center|128px]]
| [[File:AO-Luanda.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9675019|Camama]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.9356|13.2629|display=inline}}
| [[File:New campus (6177681401) (cropped).jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Luanda Municipality]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.84708|13.27148|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16497771|Mussulo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.867167|13.149639|display=inline}}
| [[File:Mussulo, Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q31075278|Hoji Ya Henda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.8081|13.2907|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q60999936|Talatona]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.916667|13.183333|display=inline}}
| [[File:Talatona - panoramio - Rogério Melo.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q135250830|Mulenvos]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.881111|13.376111|display=inline}}
|
|
|-
| [[Capenda-Camulemba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9.423333|18.432778|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lucapa]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.4228|20.7393|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuilo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.23712|19.52384|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuango, Angola|Cuango]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9.144444|18.046389|display=inline}}
|
|
|-
| [[Chitato]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-7.34496|20.8198|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caungula]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.431621|18.632812|display=inline}}
|
|
|-
| [[Xá-Muteba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9.516667|17.816667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lubalo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9.15|19.283333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cambulo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-7.721944|21.264722|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lóvua]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-7.346989|20.175085|display=inline}}
|
|
|-
| [[Saurimo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Sul Province]]
| {{Coord|-9.6589|20.3934|display=inline}}
| [[File:Interior da cidade de saurimo.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Dala, Angola|Dala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Sul Province]]
| {{Coord|-11.034167|20.203611|display=inline}}
|
|
|-
| [[Muconda]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Sul Province]]
| {{Coord|-10.6|21.316667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cacolo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Sul Province]]
| {{Coord|-10.13652|19.2865|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cacuso]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.423|15.737833|display=inline}}
|
|
|-
| [[Luquembo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-10.746667|17.401111|display=inline}}
|
|
|-
| [[Calandula]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.090278|15.954722|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuaba Nzoji]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.043889|16.573889|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cangandala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.783333|16.433333|display=inline}}
| [[File:Cangandala.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Marimba, Angola|Marimba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-8.366667|17.016667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cambundi-Catembo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-10.075556|17.556944|display=inline}}
|
|
|-
| [[Mucari]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.483728|16.852506|display=inline}}
|
|
|-
| [[Kunda-dia-Base]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-8.916667|17.066667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Caombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]<br/>[[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.7|16.516667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quela]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.265944|17.072831|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quirima]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-10.9|18.083333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Massango]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-8.03451|16.348391|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3843776|Malanje]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
| {{Coord|-9.5469|16.3387|display=inline}}
|
|
|-
| [[Luacano]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-11.216667|21.65|display=inline}}
|
|
|-
| [[Luau, Moxico|Luau]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-10.7|22.233333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lumeje]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-11.555278|20.779722|display=inline}}<br/>{{Coord|-11.56345|20.83145|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320104|Lovua]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-11.55|23.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10322802|Macondo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-12.58299|23.75721|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1033167|Cangamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-13.716667|19.866667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Bundas]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-14.112222|21.435278|display=inline}}
|
|
|-
| [[Léua]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.655278|20.446389|display=inline}}
|
|
|-
| [[Alto Zambeze]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.905833|22.921667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Camanongue]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.433|20.167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3326972|Moxico]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.768655|19.948122|display=inline}}
|
|
|-
| [[Bibala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Namibe Province]]
| {{Coord|-14.766667|13.35|display=inline}}
|
|
|-
| [[Virei]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Namibe Province]]
| {{Coord|-15.7167|12.95|display=inline}}
|
|
|-
| [[Camacuio]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Namibe Province]]
| {{Coord|-14.114269|13.241272|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3870058|Namibe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Namibe Province]]
| {{Coord|-15.187|12.1561|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q4001307|Tômbua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Namibe Province]]
| {{Coord|-15.8032|11.8459|display=inline}}
|
|
|-
| [[Buengas]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.660278|15.856667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Negage]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.766667|15.266667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Uíge]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.60874|15.06131|display=inline}}
| [[File:Rua Uige.JPG|center|128px]]
|
|-
| [[Songo, Angola|Songo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.133611|14.789444|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ambuila]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.433333|14.65|display=inline}}
|
|
|-
| [[Mucaba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.261329|15.080437|display=inline}}
|
|
|-
| [[Maquela do Zombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.066667|15.1|display=inline}}
|
|
|-
| [[Sanza Pombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.333333|16|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quimbele]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.516667|16.216667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Damba, Angola|Damba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.684106|15.134444|display=inline}}
|
|
|-
| [[Quitexe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.941777|15.041503|display=inline}}
|
|
|-
| [[Bembe, Angola|Bembe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.029031|14.305692|display=inline}}
|
|
|-
| [[Puri, Angola|Puri]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.69286|15.652528|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3647027|Bungo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.3|15.25|display=inline}}
|
|
|-
| [[Santa Cruz, Angola|Santa Cruz]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.984234|16.133595|display=inline}}
|
|
|-
| [[Alto Cauale]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.973948|15.850365|display=inline}}
|
|
|-
| [[Soyo, Angola|Soyo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.133333|12.366667|display=inline}}
| [[File:Soyo Kwanda base.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Tomboco]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.8|13.3|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cuimba]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.117778|14.617222|display=inline}}
|
|
|-
| [[Noqui]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-5.868056|13.4325|display=inline}}
|
|
|-
| [[N'zeto]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-7.228974|12.86499|display=inline}}<br/>{{Coord|-7.316389|13.409722|display=inline}}
|
| [[File:AO-N'zeto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3853313|Mbanza Congo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.27|14.24|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1050728|Catete]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ícolo e Bengo]]
| {{Coord|-9.111389|13.6875|display=inline}}
| [[File:Centro Cultural Agostinho Neto in Catete, Angola.JPG|center|128px]]
|
|}
{{Wikidata list end}}
m1xznmo6tuzusvaf4gqai88xpvsn8ai
User:GerardM/Communes of Angola
2
10171
128517
123940
2026-09-09T11:31:07Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128517
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1841580 }
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q10314322|Kifangondo]]''
|
| [[I-Angola]]
|
| {{Coord|-8.733|13.425|display=inline}}
| [[File:Estátua da Paz.JPG|center|128px]]
|
|-
| [[Cangola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Alto Cauale]]
| {{Coord|-7.967|15.883|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10328657|Bengo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Alto Cauale]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8256000|Camabatela]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ambaca]]<br/>[[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.183333|15.366667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Ambriz]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3613801|Ambriz]]''
| {{Coord|-7.85|13.116667|display=inline}}
| [[File:Angola - The old school of Ambriz.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3296732|Bela Vista]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3613801|Ambriz]]''
| {{Coord|-7.816667|13.816667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3496292|Tabi]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3613801|Ambriz]]''
| {{Coord|-8.195689|13.346328|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9750062|Chivaúlo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Andulo]]
| {{Coord|-11.633333|16.466667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Calucinga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Andulo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313966|Cassumbe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Andulo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10294667|Hengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bailundo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320994|Lunge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bailundo]]
|
|
|
|-
| [[M'Bimbi]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bailundo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55621476|Luvemba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bailundo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18463791|Chigongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Balombo]]
| {{Coord|-12.316667|15.333333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q19608710|Chindumbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Balombo]]<br/>[[Benguela Province]]
| {{Coord|-12|18.033333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q21415018|Balombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Balombo]]
|
|
|
|-
| [[Dombe Grande]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Baía Farta]]
| {{Coord|-12.95|13.1|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q21412858|Equimina]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Baía Farta]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931711|Calahanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Baía Farta]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116486095|Belize]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Belize, Angola|Belize]]
| {{Coord|-4.641|12.76|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7197977|Piri]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.516667|14.416667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7876811|Úcua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.6616|14.1485|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q17122408|Barra do Dande]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.466667|13.366667|display=inline}}
| [[File:Street in Barra do Dande, Angola.jpg|center|128px]]
|
|-
| [[Baía Farta]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.612801|13.198693|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q8342890|Catengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.9|14.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9658200|Biópio]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.466667|15.75|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262077|Cubal do Lumbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.316667|15.333333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10269916|Ebanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.733333|14.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313962|Kasseque]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10331979|Monte Belo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]<br/>[[Bocoio]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16496001|Babaera]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.2|15.45|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16501270|Alda Lara]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18463803|Chicuma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]<br/>[[Ganda, Angola|Ganda]]
| {{Coord|-13.433333|14.866667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18463808|Chila]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
| {{Coord|-12.066667|14.483333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931717|Maca Mombolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931718|Canhamela]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931724|Caiave]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931725|Viangombe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931732|Camuine]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30931742|Praia Bebe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q80241902|Cavimbe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q80448106|Tumbulo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q80474865|Gama]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9673006|Caitou]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bibala]]
| {{Coord|-14.483333|13.083333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313763|Kapagombe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bibala]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10319598|Lola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bibala]]
| {{Coord|-14.3|13.616667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313610|Calei]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314867|Cuanza]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10368169|Santo António da Muinha]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19608132|Caivera]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bié Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10345917|Passe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bocoio]]<br/>[[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10337815|Nova Esperança]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Buengas]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6403690|Quiage]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bula Atumba]]
| {{Coord|-8.5065|14.95|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lumbala N'guimbo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Bundas]]<br/>[[Moxico Province]]
| {{Coord|-14.105556|21.428333|display=inline}}<br/>{{Coord|-14.194722|21.361111|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10334012|Mussuma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bundas]]
| {{Coord|-14.2|21.916667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336957|Ninda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bundas]]
| {{Coord|-14.112222|21.435278|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18464357|Chiume]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bundas]]
| {{Coord|-15.133333|21.183333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18472656|Lutembo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Bundas]]
| {{Coord|13.491389|21.371389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356468|Quinzala]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3647027|Bungo]]''<br/>[[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| [[Malembo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-5.333333|12.183333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10302222|Inhuca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.85|12.4|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320142|Luali]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.583076|12.70347|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327155|Massabi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.966667|12.083333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10329540|Miconge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.45|12.883333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10335957|Necuto]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-4.95|12.616667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10378107|Tando Zinze]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cabinda Province]]
| {{Coord|-5.377|12.49|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314762|Kukumbi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacolo]]
| {{Coord|-10.283333|19.05|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10394275|Xassengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacolo]]
| {{Coord|-10.466667|18.533333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16489207|Alto-Chikapa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacolo]]
| {{Coord|-10.933333|19.15|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55609617|Dinge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacongo Municipality]]
| {{Coord|-5|12.333333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Lombe]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacuso]]
| {{Coord|-9.483333|16.15|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10355488|Pungo-Andongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacuso]]
| {{Coord|-9.666667|15.583333|display=inline}}
| [[File:House at Pungo Andongo, Africa, ca.1875-ca.1940 (imp-cswc-GB-237-CSWC47-LS16-034).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q10372957|Soqueco]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cacuso]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262063|Cuale]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Calandula]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10295739|Quinge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Calandula]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313983|Kateco-Kangola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Calandula]]
| {{Coord|-8.466667|15.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314661|Kota]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Calandula]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10323481|Mamué]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Camacuio]]
| {{Coord|-13.816667|13.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20447849|Chingo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Camacuio]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313689|Camacupa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Camacupa]]<br/>[[Bié Province]]
| {{Coord|-12.016667|17.483333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10361388|Ringoma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Camacupa]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10387577|Umpulo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Camacupa]]
| {{Coord|-12.7|17.683333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10395022|Zenza do Itombe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cambambe]]
| {{Coord|-9.28333|14.2167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2389811|Tala Mungongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cambundi-Catembo]]
| {{Coord|-9.716667|17.233333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10269043|Dumba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cambundi-Catembo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356513|Quitapa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cambundi-Catembo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313645|Culamagia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cangandala]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313822|Karibo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cangandala]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16497685|Bembo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cangandala]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313699|Cambo Suinginge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Caombo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314378|Bange-Angola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Caombo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10329419|Micanda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Caombo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9750040|Chiuca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Catabola]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10367531|Sande]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Catabola]]
| {{Coord|-12.033333|17.083333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q48855939|Chipeta]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Catabola]]
| {{Coord|-12.266667|18.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313696|Camaxilo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Caungula]]
|
|
|
|-
| [[Cuima]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Caála]]
| {{Coord|-13.244444|15.641389|display=inline}}
|
|
|-
| [[Calenga]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Caála]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313978|Catata]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Caála]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313737|Kangote]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chinguar]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314847|Kutato]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chinguar]]
| {{Coord|-11.45|16.333333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Dundo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitato]]
| {{Coord|-7.380056|20.835056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320140|Luachimo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitato]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313584|Cachingues]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitembo]]
| {{Coord|-13.066667|16.75|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10323317|Malengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitembo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333140|Mumbué]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitembo]]
| {{Coord|-13.9|17.3|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10334057|Matumbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitembo]]
| {{Coord|-13.183333|17.4|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10373216|Soma Cuanza]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chitembo]]
| {{Coord|-13.516667|17.366667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16501987|Bolongueira]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Chongorói]]
| {{Coord|-13.566667|13.95|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333013|Mufuma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuaba Nzoji]]
|
|
|
|-
| [[Mucusso]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-18.023|21.4279|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336361|Dima]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-15.3725|20.142222|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55607466|Xipundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-16.75|22|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9661326|Bondo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314752|Cueio]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-15.422113|17.97616|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314851|Cutuile]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-15.233333|20.9|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320465|Luengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-16.741944|20.3775|display=inline}}
|
|
|-
| [[Luiana]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]<br/>''[[:d:Q131753762|Cuando Province]]''
| {{Coord|-17.383333|23|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327520|Maue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-12.15|17.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10363077|Rito]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-16.75|19|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10394233|Xamavera]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-17.43|20.27|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55608682|Cunjamba Dima]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-15.37|20.14|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55621464|Lupire]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuando Cubango Province]]
| {{Coord|-14.64|19.6|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313596|Nehone]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanhama]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5032354|Canhoca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.25|14.683333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Dondo, Angola|Dondo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.694167|14.422778|display=inline}}
| [[File:Dondo Estacao-CfL IMG1269.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q9600490|Aldeia Nova]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.614722|15.104333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9672118|Caculo Cabaça]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9675755|Camame]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.983333|14.983333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9696638|Cariamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10264077|Dange Ia Menha]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313700|Cambondo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314282|Kiangombe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314361|Kiluange]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320520|Luinga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.420341|15.629229|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327904|Maua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356482|Kiquiemba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10367238|Samba Lucala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.983333|15.583333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10375969|São Pedro da Quilemba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.683333|14.783333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10378078|Tango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10380811|Terreiro]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16498333|Bindo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-8.15|15.216667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18482754|Cavunga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18485174|Cerca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Norte Province]]
| {{Coord|-9.066667|14.566667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Gabela, Angola|Gabela]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.85|14.366667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Uaco Cungo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.358333|15.119444|display=inline}}
| [[File:Igreja Matriz de Waku Kungo - panoramio.jpg|center|128px]]
| [[File:AO-Waku Kungo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3651040|Calulo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.033333|14.633333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9636948|Atôme]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.75|14.5|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9662271|Botera]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.616667|14.266667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10269045|Dumbi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313961|Kassange]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314318|Quienha]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| [[Quicombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.319764|13.820353|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314447|Kissanga Kungo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314456|Quissongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314600|Condé]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.845184|14.675752|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314793|Gungo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314799|Cunjo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333222|Munenga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.016667|14.633333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10335907|Ndala Kachibo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10344093|Pampangala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356480|Lonhe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.833333|15.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356486|Quirimbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.683333|14.266667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10367635|Sanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10375853|São Lucas]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-10.95|16.116667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16494748|Assango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
| {{Coord|-11.291361|14.471806|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18468617|Kabuta]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q48855942|Cariango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55625129|Ngangula]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuanza Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9696382|Capupa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cubal]]<br/>[[Benguela Province]]
| {{Coord|-13.033333|13.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10301447|Imbala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cubal]]<br/>[[Benguela Province]]
|
|
|
|-
| [[Longa, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-14.606944|18.479167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313620|Caiundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-15.7|17.466667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327712|Mavengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
|
|
|
|-
| [[Savate, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-16.383333|16.633333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16496290|Baixo Longa]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''<br/>[[Longa, Angola]]
| {{Coord|-15.683333|18.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18464088|Chinguanja]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131759114|Cubango Province]]''
| {{Coord|-15.05|16.95|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10392014|Vissati]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuchi]]
| {{Coord|-14.25|16.916667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320154|Luando]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuemba]]
| {{Coord|-11.616667|18.466667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Munhango]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuemba]]
| {{Coord|-12.159972|18.553417|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10366780|Sachinemuna]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuemba]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313730|Serra da Canda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuimba]]
|
|
|
|-
| [[Ondjiva]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-17.066667|15.733333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Xangongo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-16.746667|14.974722|display=inline}}
| [[File:Brücke Xangango.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q10313676|Calonga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314854|Cubati]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-15.333333|16.85|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333047|Mucope]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10334820|Môngua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10340820|Ombala yo Mungu]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-17.083333|15.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10342492|Otchinjau]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-16.5|13.933333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10342728|Tchimporo-Yonde]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10371052|Melunga-Chiede]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| [[Chitado]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
| {{Coord|-17.316667|13.916667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18466692|Mukolongodjo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19707921|Evale]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunene Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9653739|Belo Horizonte]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cunhinga]]
| {{Coord|-11.916667|16.9|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10340938|Oncócua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Curoca]]
| {{Coord|-16.65|13.43333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333249|Mupa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuvelai]]
| {{Coord|-16.166667|15.75|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q985987|Kunje]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuíto]]
| {{Coord|-12.342726|16.942592|display=inline}}
|
| [[File:Angola Provinces Bie 250px.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10385164|Trumba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuíto]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18468879|Cambândua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuíto]]
|
|
|
|-
| [[Chicala]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Cuíto]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320945|Luma Cassai]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Dala, Angola|Dala]]
| {{Coord|-11.233333|19.783333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18482789|Cazeje]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Dala, Angola|Dala]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10317141|Lêmboa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Damba, Angola|Damba]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327908|Mabanza Sosso]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Damba, Angola|Damba]]<br/>[[Uíge Province]]
| {{Coord|-5.8929|15.22262|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10348924|Petecusso]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Damba, Angola|Damba]]
|
|
|
|-
| [[Caxito]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Dande]]
| {{Coord|-8.57848|13.66425|display=inline}}
| [[File:Rua Caxito.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q6406202|Kikabo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Dande]]
| {{Coord|-8.317825|13.832852|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6721652|Mabubas]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Dande]]
| {{Coord|-8.533333|13.7|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10378761|Quipeio]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ekunha]]
|
|
|
|-
| [[Chiange, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Gambos]]<br/>[[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.733333|13.9|display=inline}}<br/>{{Coord|-15.809167|14.076667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313662|Calima]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3787366|Huambo]]''
| {{Coord|-11.516667|17.466667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18464122|Chipipa]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3787366|Huambo]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313698|Cambuengo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-11.85|16.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10378764|Chiumbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21413852|Catabola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
| {{Coord|-13.11808|15.16589|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55616282|Kumbila]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huambo Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9644904|Bambi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.05|15.56667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9672786|Cainda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262506|Cusse]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.516667|15.2|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10264769|Huíla]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.066667|13.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10266450|Dinde]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.266667|13.7|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10288032|Galangue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.794444|16.106944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10292975|Gungui]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-11.483333|14.316667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10301777|Impulo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.9|13.683333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10306443|Jau]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.233333|13.516667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313686|Calepi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-13.866667|14.5|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314850|Cutenda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.366667|15.083333|display=inline}}
|
|
|-
| [[Mulondo, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336652|N'gola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356251|Quihita]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.383333|13.966667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10368218|Arimba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| [[Chimbemba, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.75|14.083333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10387067|Uaba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10391549|Vicungo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-12.016667|17.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q17122645|Chicungo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.816667|14.516667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Capelongo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18480733|Capunda Cavilongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-14.966667|13.983333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55604998|Bata-Bata]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.25|13.366667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55607474|Chituto]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55613881|Hombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55615572|Kaholo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.133333|13.333333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55616828|Libongue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55623030|Micosse]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55625011|Neves]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55628429|Palanca, Huíla]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.037925|13.449782|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55630954|Quê]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55634847|Tchamutete]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15.25|16.066667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55634848|Tchiconco]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
| {{Coord|-15|14.35|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55634850|Tchiquaqueia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55637179|Viti Vivale]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Huíla Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q430436|Muxima]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''<br/>[[Quiçama]]
| {{Coord|-9.518611|13.956944|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q891711|Bom Jesus]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
| {{Coord|-9.164167|13.565|display=inline}}<br/>{{Coord|-9.168611|13.566667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5255122|Dembo Chio]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''<br/>[[Quiçama]]
|
|
|
|-
| [[Funda, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
| {{Coord|-8.841944|13.551944|display=inline}}<br/>{{Coord|-8.866803|13.550047|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6418950|Quixinge]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''<br/>[[Quiçama]]
| {{Coord|-9.866667|14.383333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6935369|Mumbondo]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''<br/>[[Quiçama]]
| {{Coord|-10.183333|14.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q21422393|Caxicane]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''
| {{Coord|-9.217856|13.726998|display=inline}}
|
|
|-
| [[Dongo, Angola]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Jamba, Huíla|Jamba]]
| {{Coord|-14.6|15.716667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9748658|Chinhama]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Katchiungo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10330008|Milando]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Kunda-dia-Base]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10271028|Egito Praia]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3835944|Lobito]]''
| {{Coord|-11.961826|13.764151|display=inline}}
|
|
|-
| [[Canata, Lobito|Canata]]
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3835944|Lobito]]''
| {{Coord|-12.366667|13.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9608722|Alto Hama]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Londuimbali]]
| {{Coord|-12.233333|15.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10388484|Ussoque]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Londuimbali]]
| {{Coord|-12.35|15.1|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55612242|Galanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Londuimbali]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10321977|Lepi]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Longonjo]]
| {{Coord|-12.866667|15.4|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18463814|Chilata]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Longonjo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3496287|Kabiri]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-8.916667|13.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5023153|Calomboloca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]<br/>''[[:d:Q131747739|Icolo e Bengo Province]]''<br/>''[[:d:Q1050728|Catete]]''<br/>''[[:d:Q3565905|Cassoneca]]''
| {{Coord|-9.15|13.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9648811|Barra do Cuanza]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
| {{Coord|-9.319734|13.15585|display=inline}}
| [[File:Cuanza SPOT 1042.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q18469021|Kikolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]<br/>[[Cacuaco]]
| {{Coord|-8.78965|13.332658|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55606790|Caxongo Novo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luanda Province]]
|
|
|
|-
| [[Camissombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lucapa]]
| {{Coord|-8.15|20.65|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9674733|Caluango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9703090|Cassange-Calucala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313583|Cachimo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.35|21.333333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313758|Canzar]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320156|Luangue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320501|Luia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| [[Luremo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.516667|17.833333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10334063|Muvulege]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9|18.766667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10394296|Xa Cassau]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.933333|20.3|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10394380|Xinge]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-9.783333|19.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18480473|Capaia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
| {{Coord|-8.333333|20.216667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55621226|Longo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Norte Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313957|Kassai-Sul]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Lunda Sul Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9696381|Capunda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Luquembo]]
|
|
|
|-
| [[Quimbango]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Luquembo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10335341|Madimba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[M'banza-Kongo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313697|Kambaxe]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3843776|Malanje]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336651|Ngola-Luije]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3843776|Malanje]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10267978|Dombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314477|Quizenga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55615562|Kacuso]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55621646|Macondo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Malanje Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320949|Lumai]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Marimba, Angola|Marimba]]
| {{Coord|-13.266667|21.2|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10379346|Tembo-Aluma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Marimba, Angola|Marimba]]
| {{Coord|-7.7|17.266667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356250|Quihuhu]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Massango]]
| {{Coord|-7.75|16.6|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18467084|Quinguengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Massango]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10331069|Missombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Menongue]]
| {{Coord|-14.8|17.683333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320922|Lucusse]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3326972|Moxico]]''
|
|
|
|-
| [[Luena, Angola|Luena]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.783|19.913|display=inline}}
| [[File:Jardim do Palacio do Governador Luena Moxico.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1033167|Cangamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-13.716667|19.866667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313606|Kaianda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11|23.533333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313682|Calunda]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313739|Kangumbe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314036|Candundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.516667|23.016667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10315591|Lago-Dilolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.5|22.016667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10317857|Liangongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-11.666667|20.7|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320951|Lumbala-Kakengue]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-12.65|22.583333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10321096|Lutuai]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-12.533333|19.916667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333042|Muié]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-14.35|20.416667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10370667|Sessa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10380143|Tempué]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
| {{Coord|-13.433333|18.866667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Cazombo]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]<br/>''[[:d:Q131747679|Moxico Leste]]''
| {{Coord|-11.905833|22.921667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18481868|Cassamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Moxico Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10322849|Uando]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Mucaba]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9708690|Catala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Mucari]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314088|Caxinga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Mucari]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10329968|Muquixe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Mucari]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333293|Murieje]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Muconda]]
| {{Coord|-9.9|21.216667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q19608705|Chiluage]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Muconda]]
| {{Coord|-9.516667|21.8|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10263877|Dando]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[N'harea]]
| {{Coord|-7.566667|15.483333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10288172|Gamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[N'harea]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10322221|Lúbia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[N'harea]]
| {{Coord|-10.8|16.866667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10319535|Quibala Norte]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[N'zeto]]
| {{Coord|-10.15|17.35|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3496271|Zala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-7.833333|14.216667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q5581117|Gombe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-8.7|15.233333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6360177|Kanacassala]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-8.166667|14.116667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6418947|Kixico]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-8.763|14.252|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313599|Kage]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-8.2997|14.3449|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314304|Kicunzo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Nambuangongo]]
| {{Coord|-8.181188|14.451271|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10283911|Forte de Santa Rita]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3870058|Namibe]]''
| {{Coord|-15.195278|12.155556|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320373|Lucira]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3870058|Namibe]]''
| {{Coord|-13.866667|12.533333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16497825|Bentiaba]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3870058|Namibe]]''
| {{Coord|-14.280833|12.377361|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356504|Quisseque]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Negage]]
| {{Coord|-7.75|15.266667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314358|Quilombo dos Dembos]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ngonguembo]]
| {{Coord|-8.911306|14.726861|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q188292|Naulila]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ombadja]]
| {{Coord|-17.2013|14.6802|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10298853|Humbe]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ombadja]]
| {{Coord|-16.6847|14.9022|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6381391|Kazua]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Pango Aluquém]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10344188|Pango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Pango Aluquém]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10313765|Kapolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Porto Amboim]]
| {{Coord|-10.383333|13.983333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9670985|Bângalas]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quela]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10331610|Moma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quela]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7136680|Paredes]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quibaxe]]<br/>[[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.6|14.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7665517|São José das Matas]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quibaxe]]<br/>[[Bengo Province]]
| {{Coord|-8.460336|14.755571|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10299747|Icoca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quimbele]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10367046|Sautar]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quirima]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9675116|Cambamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Quitexe]]
| {{Coord|-8.664|15.182|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q14634022|Milunga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Santa Cruz, Angola|Santa Cruz]]
| {{Coord|-6.983333|16.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10331771|Mona-Kimbundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Saurimo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10373225|Sombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Saurimo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4741664|Amboiva]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Seles, Angola|Seles]]
| {{Coord|-11.55|14.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10374781|Sumba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Soyo, Angola|Soyo]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10288258|Gangula]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q3976898|Sumbe]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9654308|Benfica]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q60999936|Talatona]]''
| {{Coord|-8.9315|13.1599|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10298928|Samboto]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Tchicala Tcholohanga]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327909|Mbave]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Tchicala Tcholohanga]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10367270|Sambo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Tchicala Tcholohanga]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18463663|Chiaca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Tchindjenje]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314475|Kimbeza]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Tomboco]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10394661|Yona]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q4001307|Tômbua]]''
| {{Coord|-16.897889|12.580417|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q77582148|São Martinho dos Tigres]]''
|
| [[I-Angola]]
| ''[[:d:Q4001307|Tômbua]]''
| {{Coord|-16.600139|11.722222|display=inline}}
| [[File:Ilha dos Tigres 1466540 960 720.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q10313632|Cacoma]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ukuma, Angola|Ukuma]]
| {{Coord|-10.95|17.883333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10333220|Mundundo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ukuma, Angola|Ukuma]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6724781|Macocola]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.983333|16.133333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9600504|Aldeia Viçosa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-8.1|14.966667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9656126|Beu]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.2313|15.4655|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9675092|Camatambo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.5|15.316667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262121|Cuilo-Camboso]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262122|Cuilo-Futa]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.416667|15.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10262124|Cuilo Pombo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.2|15.716667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10266383|Dimuca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.75|15.266667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314421|Kinvuenga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320186|Lucanga]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10322677|Mabaia]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10322800|Macolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.083333|16.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10327184|Massau]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-7.233333|16.916667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356238|Quibocolo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.266667|15.066667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10356481|Quipedro]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10366758|Sacandica]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-5.966667|15.966667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10387076|Uamba]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10392025|Vista Alegre]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16489205|Alto Zaza]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
| {{Coord|-6.616667|16.933333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18467112|Caiongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Uíge Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9674755|Calumbo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Viana, Luanda|Viana]]
| {{Coord|-9.15002|13.413116|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q9672782|Cainde]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Virei]]
| {{Coord|-15.716667|12.866667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10303428|Iongo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Xá-Muteba]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9668200|Mbuela]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-10.483333|18.55|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314150|Kelo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.45|12.733333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314317|Kiende]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.416667|14.066667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314388|Kindeji]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10314424|Kinzau]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.866667|12.75|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10320478|Lufico]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.366667|13.5|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10321113|Luvaca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-5.983333|14.766667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10321116|Luvu]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10323647|Mangue Grande]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.716667|12.616667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q10332925|Mpala Lulendo]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10334010|Mussera]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10337080|Nkalambata]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10347215|Pedra de Feitiço]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q48855958|Caluca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-6.783333|14.116667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q55627165|Nzeto]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
| {{Coord|-7.233333|12.866667|display=inline}}
|
|
|-
| [[Nóqui, Zaire]]
|
| [[I-Angola]]
| [[Zaire Province]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3565905|Cassoneca]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ícolo e Bengo]]
| {{Coord|-9.2|13.866667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q6349194|Caculo Cahango]]''
|
| [[I-Angola]]
| [[Ícolo e Bengo]]
| {{Coord|-9.300556|14.068333|display=inline}}
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
2qeef0f1yn5fud7s8tuvh4p0maj4rnt
User:GerardM/Communes of Benin
2
10174
128497
128160
2026-09-09T09:24:19Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128497
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1780506 }
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q131611813|Sèmè-Podji (commune)]]''
|
| [[IBenini]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136718837|Commune de Zakpota]]''
|
| [[IBenini]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q140153641|Adjiga]]''
|
| [[IBenini]]
|
| {{Coord|6.6864|2.1217|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q583110|Gogounou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|10.83861|2.83611|display=inline}}
| [[File:CLCAM Gogounou (loin).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q845666|Kandi]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|11.128611|2.936944|display=inline}}
| [[File:Devanture de l'hôtel de ville de Kandi (profil).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1860831|Karimama]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|12.066667|3.183333|display=inline}}<br/>{{Coord|11.93816|2.75703|display=inline}}
| [[File:Hôtel de ville (Mairie) de Karimama (loin).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2200458|Banikoara]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|11.3|2.433333|display=inline}}
| [[File:Hotel de ville (Mairie) de Banikoara.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2202003|Ségbana]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|10.927778|3.694444|display=inline}}<br/>{{Coord|10.92778|3.69444|display=inline}}
| [[File:GROUPE DE DROMADAIRES EN DEPALCEMENT A SEGBANA ( FRONTIERE BENIN-NIGERIA).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2337446|Malanville]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29165|Alibori Department]]''
| {{Coord|11.866667|3.383333|display=inline}}<br/>{{Coord|11.66636|3.26373|display=inline}}
| [[File:Hôtel de ville (Mairie) de Malanville (profil ).jpg|center|128px]]
| [[File:BJ-Malanville.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q371196|Péhunco]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.228333|2.001944|display=inline}}<br/>{{Coord|10.27069|2.03744|display=inline}}<br/>{{Coord|10.229444|1.999722|display=inline}}
| [[File:Péhunco - Lever de soleil.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q545022|Cobly]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.492222|0.999722|display=inline}}
| [[File:Kobli2.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q994125|Natitingou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.3|1.366667|display=inline}}
| [[File:Hotel de ville de Natitingou.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2269207|Kérou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.825|2.109444|display=inline}}<br/>{{Coord|10.91433|1.99153|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2269235|Boukoumbé]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.183333|1.1|display=inline}}
| [[File:Boukoumbé-Rue (2).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2269248|Tanguiéta]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.616667|1.266667|display=inline}}<br/>{{Coord|11.03621|1.41757|display=inline}}
| [[File:Tanguieta sign, Benin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2527479|Kouandé]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.331667|1.691389|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q3300020|Matéri]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.697778|1.063333|display=inline}}<br/>{{Coord|10.7986|1.02756|display=inline}}
| [[File:Mosqué à Tétonga Benin 01.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3532838|Toucountouna]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29154|Atakora Department]]''
| {{Coord|10.498611|1.375556|display=inline}}<br/>{{Coord|10.51424|1.45527|display=inline}}
| [[File:Devanture de l' Hôtel de ville de Toucountouna 01 (cropped).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q850031|Ouidah]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.366667|2.083333|display=inline}}
| [[File:Africa Endeavor is empowering African Partner nations to enhance their C4 (command, control, communications and computer systems) and cyber defense capabilities in Cotonou, Benin in July 2025 - 94.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q960239|Allada]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.665|2.152222|display=inline}}<br/>{{Coord|6.682|2.128|display=inline}}
| [[File:Bonne de kilometrage.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1118769|Sô-Ava]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.466667|2.416667|display=inline}}
| [[File:Complexe scolaire Ganvié I (1).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1134963|Tori-Bossito]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.503056|2.145|display=inline}}
| [[File:Hôtel de ville de la commune de Tori-Bossito.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2095710|Toffo]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.85|2.083333|display=inline}}
|
| [[File:Atlantique communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2256918|Zè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.783333|2.3|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2473939|Abomey-Calavi]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.448611|2.355556|display=inline}}
| [[File:Abomey-Calavi vue.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2693366|Kpomassè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29147|Atlantique Department]]''
| {{Coord|6.4|1.966667|display=inline}}
| [[File:Plaque Kpomassè.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q688324|Parakou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|9.35|2.616667|display=inline}}
| [[File:Parakou1.jpg|center|128px]]
| [[File:Benin physical map.svg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1115202|N’Dali]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|9.860833|2.718056|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1364580|Tchaourou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|8.883333|2.6|display=inline}}
| [[File:DEGAN Gabin ( at the entrance of the city of TCHAOROU).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1857012|Sinendé]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|10.344722|2.379167|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2271297|Bembèrèkè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|10.225|2.668056|display=inline}}
| [[File:3rd Company, Beninese Army soldiers on range at Bembèrèkè 2009-06-12 3.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2378608|Nikki]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|9.933333|3.208333|display=inline}}
| [[File:DEGAN Gabin ( gani's party ).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2716795|Pèrèrè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|9.799444|2.992778|display=inline}}<br/>{{Coord|9.58703|2.99607|display=inline}}
| [[File:Hôtel de ville de Pèrèrè.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3192088|Kalalè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29136|Borgou Department]]''
| {{Coord|10.295278|3.381667|display=inline}}<br/>{{Coord|10.36097|3.42087|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q544623|Savalou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|7.930681|1.975356|display=inline}}
| [[File:Devanture maire de Savalou 01.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1133661|Ouèssè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|8.483333|2.433333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1133694|Bantè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|8.416667|1.883333|display=inline}}
| [[File:Bante1.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2449849|Glazoué]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|7.973611|2.24|display=inline}}
| [[File:Rice cultivation in Benin - panoramio (44).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2609291|Savè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|8.033333|2.483333|display=inline}}
| [[File:Entrée de la mairie de Savè au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2609335|Dassa-Zoumè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29141|Collines department]]''
| {{Coord|7.75|2.183333|display=inline}}
| [[File:Vue de Dassa depuis la colline de Kamaté.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q868198|Djougou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29161|Donga Department]]''
| {{Coord|9.7|1.666667|display=inline}}
| [[File:Straßenbild djougou.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q986059|Copargo]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29161|Donga Department]]''
| {{Coord|9.866667|1.5|display=inline}}
| [[File:K640 q 020.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1125581|Ouaké]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29161|Donga Department]]''
| {{Coord|9.661667|1.384722|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1893077|Bassila]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29161|Donga Department]]''
| {{Coord|9.016667|1.666667|display=inline}}
| [[File:HOTEL DE VILLE DE BASSILLA EN FINITION (Bénin).jpg|center|128px]]
| [[File:Donga communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3712277|Rural Djougou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29161|Donga Department]]''
| {{Coord|9.7|1.666667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2336677|Aplahoué]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.933333|1.683333|display=inline}}
| [[File:Place publique monuments aux morts à Aplahoué (Bénin)1.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2360019|Lalo]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.916667|1.883333|display=inline}}
| [[File:Plaque indicative et orientation à Lalo au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2566827|Dogbo-Tota]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.8|1.783333|display=inline}}
| [[File:Vue d'entrée du site des hommes à queue a Dogo au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2647400|Toviklin]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.833333|1.816667|display=inline}}<br/>{{Coord|6.83333|1.81667|display=inline}}
| [[File:Plaque indiquant le centre village de Toviklin dans le Couffo 02.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3032740|Djakotomey]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.9|1.716667|display=inline}}
| [[File:Mairie de Djakotomey vue de face au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3197910|Klouékanmè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29173|Kouffo Department]]''
| {{Coord|6.980278|1.842222|display=inline}}<br/>{{Coord|6.98028|1.84222|display=inline}}
| [[File:PLaque indicative d'Adjahonmè dans le Couffo 02.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q43595|Cotonou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29158|Littoral]]''
| {{Coord|6.366667|2.416667|display=inline}}
| [[File:Vue panoramique quartier cadjéhoun-Cotonou au Bénin 1.jpg|center|128px]]
| [[File:Benin-karte-politisch-littoral.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q219058|Lokossa]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.633333|1.716667|display=inline}}
| [[File:Lokossa women's march.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1542478|Grand-Popo]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.283333|1.833333|display=inline}}
| [[File:Benin4.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2682057|Athiémè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.583333|1.666667|display=inline}}
| [[File:Hôtel de ville de mairie de Athiiémé 03.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2910571|Bopa]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.583333|1.983333|display=inline}}
| [[File:Bopa-31 juillet 1999 (2).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2991511|Comè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.4|1.883333|display=inline}}<br/>{{Coord|6.4|1.8833|display=inline}}
| [[File:Cour de l'hôtel de ville de Comè.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3141428|Houéyogbé]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29135|Mono Department]]''
| {{Coord|6.509|1.827|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q605293|Aguégués]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.483333|2.533333|display=inline}}
| [[File:Les aguégués 01.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q1134538|Adjohoun]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.7|2.466667|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1134995|Bonou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.9|2.45|display=inline}}
|
| [[File:Ouémé communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2100355|Sèmè-Kpodji]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.366667|2.616667|display=inline}}
|
| [[File:Ouémé communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2274435|Akpro-Missérété]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.5625|2.585278|display=inline}}<br/>{{Coord|6.5625|2.58528|display=inline}}
| [[File:Panneau indiquant la direction vers Akpro Missérété au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2375902|Avrankou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.55|2.666667|display=inline}}
|
| [[File:Ouémé communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2476120|Adjarra]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.533333|2.666667|display=inline}}
| [[File:Adjarra-Le Marché (Dahomey).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2684866|Dangbo]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29169|Ouémé Department]]''
| {{Coord|6.5|2.683333|display=inline}}<br/>{{Coord|6.58039|2.49927|display=inline}}
| [[File:Fleuve Ouémé (Dangbo) 02.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q269353|Pobè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q32108|Plateau Department]]''
| {{Coord|6.966667|2.683333|display=inline}}
| [[File:Ita pobé devant palais royal de pobé.jpg|center|128px]]
| [[File:Plateau communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959156|Sakété]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q32108|Plateau Department]]''
| {{Coord|6.736389|2.658056|display=inline}}
| [[File:Chefs dahoméens-Sakété.jpg|center|128px]]
| [[File:BJ-Sakete.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133867|Adja-Ouèrè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q32108|Plateau Department]]''
| {{Coord|7|2.616667|display=inline}}
|
| [[File:Plateau communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1134264|Ifangni]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q32108|Plateau Department]]''
| {{Coord|6.666667|2.666667|display=inline}}
|
| [[File:Plateau communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2474638|Kétou]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q32108|Plateau Department]]''
| {{Coord|7.358056|2.6075|display=inline}}
| [[File:Chef de Kétou (1900).jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q527734|Agbangnizoun]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.066667|1.966667|display=inline}}
|
| [[File:Zou communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133856|Djidja]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.344444|1.933333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q1134277|Ouinhi]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.083319|2.483361|display=inline}}
|
| [[File:Zou communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2050232|Zogbodomey]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.083333|2.1|display=inline}}
| [[File:Allée verte pour des circuits écotouristiques dans la forêts de la Lama dans la commune de Zogbodomey au Bénin.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2356092|Bohicon]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.2|2.066667|display=inline}}<br/>{{Coord|7.163|2.094|display=inline}}
| [[File:Bohiconroad.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q2464735|Covè]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.222222|2.338889|display=inline}}
| [[File:Cové1.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3574433|Za-Kpota]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.230278|2.215278|display=inline}}
|
| [[File:Zou communes.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3574757|Zagnanado]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.266667|2.35|display=inline}}
| [[File:Façade de l'église catholique de Zangnanado 05.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q31550517|Commune of Abomey]]''
|
| [[IBenini]]
| ''[[:d:Q29172|Zou Department]]''
| {{Coord|7.188|1.973|display=inline}}
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
lmvvdjbtq3zd4048ufxe111eygtub34
User:GerardM/Beninese universities et al
2
11134
128519
123516
2026-09-09T11:37:36Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128519
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q962 Scholia for Benin]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q962 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q115453877|Ehuzu]]''
| 24
| [[toolforge:scholia/organization/Q115453877|43]] / [[toolforge:scholia/organization/Q115453877/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6979225|University of Abomey-Calavi]]''
| 7
| [[toolforge:scholia/organization/Q6979225|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6979225/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q18344583|La Nation]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q18344583|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q18344583/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17638657|Ruisseaux d'Afrique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17638657|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17638657/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3551659|University of Parakou]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3551659|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3551659/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q65149979|Haute Autorité de l’audiovisuel et de la communication]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q65149979|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q65149979/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q102223405|université d'Abomey-Calavi - Faculté des sciences et techniques]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q102223405|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q102223405/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30261854|Institut National des Recherches Agricoles du Bénin]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30261854|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30261854/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q989437|Emmaus]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q989437|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q989437/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
6qrmpz5w6bosjum1p6dju325rpqjj6x
User:GerardM/Burundian universities et al
2
11137
128498
123438
2026-09-09T10:21:04Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128498
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q967 Scholia for Burundi]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q967 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70208782|BeTV]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q70208782|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q70208782/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7138930|Parliament of Burundi]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7138930|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7138930/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
iu2v5jdgk3vt8jtr8sgbe270cgz8h4l
User:GerardM/Central African Republicican universities et al
2
11140
128489
123233
2026-09-09T01:21:46Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128489
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q929 Scholia for the Central African Republic]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q929 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
3xq29hcniau3lig1c964ba4z7t0mjuz
User:GerardM/Egyptian universities et al
2
11147
128507
128162
2026-09-09T11:08:33Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128507
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q79 Scholia for Egypt]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q79 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q194445|Cairo University]]''
| 63
| [[toolforge:scholia/organization/Q194445|290]] / [[toolforge:scholia/organization/Q194445/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2723670|Ain Shams University]]''
| 40
| [[toolforge:scholia/organization/Q2723670|486]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2723670/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q413993|Academy of the Arabic Language in Cairo]]''
| 38
| [[toolforge:scholia/organization/Q413993|857]] / [[toolforge:scholia/organization/Q413993/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q173959|Al-Azhar University]]''
| 26
| [[toolforge:scholia/organization/Q173959|81]] / [[toolforge:scholia/organization/Q173959/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q469476|The American University in Cairo]]''
| 20
| [[toolforge:scholia/organization/Q469476|45]] / [[toolforge:scholia/organization/Q469476/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q47068464|Union of Arab Historians]]''
| 12
| [[toolforge:scholia/organization/Q47068464|102]] / [[toolforge:scholia/organization/Q47068464/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1424632|Alexandria University]]''
| 12
| [[toolforge:scholia/organization/Q1424632|39]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1424632/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q746413|Elsevier]]''
| 8
| [[toolforge:scholia/organization/Q746413|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q746413/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6540658|Writers Union of Egypt]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q6540658|13]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6540658/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1232190|Institut d'Égypte]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q1232190|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1232190/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1472454|Institut Français d'Archéologie Orientale]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q1472454|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1472454/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6978045|National Research Centre]]''
| 6
| [[toolforge:scholia/organization/Q6978045|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6978045/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1299166|Egypt Exploration Society]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q1299166|26]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1299166/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q246534|Assiut University]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q246534|16]] / [[toolforge:scholia/organization/Q246534/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12192324|Supreme Council of Culture]]''
| 5
| [[toolforge:scholia/organization/Q12192324|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12192324/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2917699|Tanta University]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q2917699|13]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2917699/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12244326|Institute of Arab Manuscripts]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q12244326|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12244326/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6865113|Minia University]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q6865113|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6865113/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236130|Faculty of Dar Al-Uloom, Cairo University]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236130|135]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236130/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12239075|Academy of Islamic Studies]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q12239075|31]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12239075/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q133207|Muslim Brotherhood]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q133207|29]] / [[toolforge:scholia/organization/Q133207/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20949323|Faculty of Arts Cairo University]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q20949323|16]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20949323/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1364550|Capital University (Egypt)]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q1364550|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1364550/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4116210|Kasr Al AinY]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q4116210|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4116210/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q40535|Supreme Council of Antiquities]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q40535|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q40535/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4116236|Mansoura University]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q4116236|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4116236/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16190895|Muslim Brotherhood in Egypt]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q16190895|77]] / [[toolforge:scholia/organization/Q16190895/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2829240|Al-Masry Al-Youm]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q2829240|16]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2829240/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1042722|Benha University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1042722|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1042722/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q312342|al-Azhar Mosque]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q312342|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q312342/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q539918|Ash'ari]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q539918|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q539918/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236033|Faculty of Science, Ain Shams University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236033|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236033/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q14565823|Misr University for Science and Technology]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q14565823|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q14565823/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15438708|Supreme Council for Islamic Affairs (Egypt)]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q15438708|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q15438708/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6508638|Faculty of Science, Cairo University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q6508638|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6508638/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5429026|Faculty of Medicine Al-Azhar University Girls Branch Cairo]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q5429026|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5429026/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1163280|Menoufia University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1163280|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1163280/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3152206|Dominican Institute for Oriental Studies]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q3152206|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3152206/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q691097|German University in Cairo]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q691097|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q691097/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002010|Minia University Faculty of Science]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002010|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002010/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q122905431|Faculty of Arts, Helwan University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q122905431|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q122905431/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20419794|Egyptian Society for Historical Studies]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q20419794|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20419794/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30281693|Agricultural Research Center]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q30281693|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30281693/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q45136187|Faculty of Agriculture, Ain Shams University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q45136187|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q45136187/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4120601|Faculty of Medicine, Alexandria University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4120601|18]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4120601/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q959279|Egyptian Radio and Television Union]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q959279|16]] / [[toolforge:scholia/organization/Q959279/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4116122|Akhbar el-Yom]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4116122|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4116122/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3679860|Arab Open University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3679860|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3679860/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q775838|Al-Hakim Mosque]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q775838|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q775838/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q915413|Mosque of Ibn Tulun]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q915413|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q915413/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12244302|Institute of Arab Research and Studies]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12244302|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12244302/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16126728|Arab Lawyers Union]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q16126728|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q16126728/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22689292|TeN TV]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q22689292|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q22689292/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q382551|Egyptian Navy]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q382551|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q382551/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q85870304|General Union of Arab Writers]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q85870304|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q85870304/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1161619|Suez Canal University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1161619|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1161619/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236049|Faculty of Science Sohag University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236049|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236049/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q17004556|Higher Institute of Engineering]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q17004556|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q17004556/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2945179|Centre d'études alexandrines]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2945179|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2945179/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30314620|National Press Association]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30314620|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30314620/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4118002|Ministry of Health and Population]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4118002|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4118002/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4118519|Ministry of Agriculture and Land Reclamation of Egypt]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4118519|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4118519/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q43896404|Ain Shams University Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q43896404|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q43896404/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4664220|Council of Senior Scholars of al-Azhar]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4664220|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4664220/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4697360|Faculty of Medicine, Ain Shams University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4697360|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4697360/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5348466|Egyptian constitutional review committee of 2011]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5348466|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5348466/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56085233|Wikimedians of Tamazight User Group]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q56085233|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q56085233/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002124|South Valley University Faculty of Nursing]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002124|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002124/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12235996|Faculty of Pharmacy Cairo University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12235996|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12235996/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236153|Faculty of Medicine, Mansoura University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236153|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236153/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q137696780|Instituto Cervantes de El Cairo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q137696780|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q137696780/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1590853|House of Knowledge]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1590853|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1590853/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2479116|Egyptian Revolutionary Command Council]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2479116|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2479116/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2778411|Egyptian National Library and Archives]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2778411|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2778411/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2945197|Center for Economic, Legal and Social Studies and Documentation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2945197|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2945197/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4119059|Youm7]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4119059|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4119059/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q65173823|Embassy of Spain, Cairo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q65173823|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q65173823/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6751728|Manshiet el Bakry Hospital]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6751728|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6751728/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6840613|Faculty of Engineering, Tanta University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6840613|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6840613/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q781607|Free Officers Movement]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q781607|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q781607/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002001|Alexandria University High Institute of Public Health]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002001|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002001/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002002|Medical Research Institute Alexandria University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002002|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002002/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002018|Assiut University Faculty of Pharmacy]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002018|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002018/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002019|Assiut University Faculty of Science]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002019|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002019/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002035|Beni Suef University Faculty of Science]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002035|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002035/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q101002078|Damanhour University Faculty of Veterinary Medicine]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q101002078|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q101002078/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1078474|Zagazig University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1078474|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1078474/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q111495161|Institut Français d’Egypte à Alexandrie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q111495161|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q111495161/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q113680378|Netherlands-Flemish Institute in Cairo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q113680378|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q113680378/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12194719|Islamic Legitimate Body of Rights and Reformation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12194719|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12194719/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12211260|Dār Al-Kitāb Al-Aʿrabī]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12211260|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12211260/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12235956|Faculty of Law, Cairo University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12235956|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12235956/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236021|Faculty of Medicine, Tanta University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236021|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236021/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12236147|Faculty of Medicine Zagazig University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12236147|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12236147/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12872867|Averof School of Alexandria]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12872867|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12872867/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q138004310|Enosh Science Center]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q138004310|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q138004310/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q14956362|Salafist Call]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q14956362|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q14956362/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q15118781|Egyptian Petroleum Research Institute]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q15118781|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q15118781/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19849869|Housing and Building National Research Center]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q19849869|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q19849869/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20402937|قناة مصر الآن]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q20402937|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20402937/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20402974|Mekameleen TV]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q20402974|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20402974/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20414787|Supreme Council of Universities]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q20414787|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20414787/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q22931631|المجمع المصري للثقافة العلمية]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q22931631|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q22931631/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q25495304|Chasside Mizrajim]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q25495304|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q25495304/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q286468|Al-Ahram]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q286468|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q286468/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3183238|French University of Egypt]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3183238|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3183238/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3269101|Lycée Français du Caire]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3269101|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3269101/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q33129823|Deutsches Papyruskartell]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q33129823|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q33129823/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3450277|Egyptian Geographic Society]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3450277|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3450277/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4115998|Kafr El-Sheikh University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4115998|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4115998/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4116126|Al Gomhuria]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4116126|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4116126/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4117901|Mehwar TV]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4117901|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4117901/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4119371|ON]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4119371|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4119371/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4119563|National Bank of Egypt]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4119563|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4119563/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q4206677|Cabinet of Egypt]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q4206677|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q4206677/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q424967|Al-Ahram Weekly]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q424967|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q424967/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q45136373|Egyptian Mathematical Society]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q45136373|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q45136373/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50037512|Magdi Yacoub Heart Foundation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q50037512|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50037512/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5212540|Damietta University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5212540|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5212540/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5330286|World Health Organization Regional Office for the Eastern Mediterranean]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5330286|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5330286/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5348406|Egyptian Feminist Union]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5348406|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5348406/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5428953|Alexandria University Faculty of Engineering]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q5428953|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q5428953/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q55223320|Faculty of Theology and Dawa, Al-Azhar University Cairo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q55223320|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q55223320/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6040160|Institute of Coptic Studies]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6040160|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6040160/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60573530|Egyptian Medical Syndicate]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q60573530|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q60573530/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q65080389|Art et Liberté]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q65080389|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q65080389/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6875934|Misr International University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q6875934|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6875934/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7568730|Qena University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7568730|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7568730/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q99289463|Mansoura University Faculty of Pharmacy]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q99289463|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q99289463/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
a9nebt3gnnfl6usz773tq9qrg4czs0p
User:GerardM/Guinea-Bissau universities et al
2
11155
128488
125054
2026-09-09T00:54:14Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128488
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q1007 Scholia for Guinea-Bissau]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q1007 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3490246|Sonatel]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3490246|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3490246/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q421023|Organization of Ibero-American States]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q421023|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q421023/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30294233|Universidade Lusófona da Guiné]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30294233|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30294233/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q8034725|Workers' Party]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q8034725|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q8034725/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
r1gkrnnip2qv4snwqia7o2ucjhijohg
User:GerardM/Madagascar universities et al
2
11161
128495
126572
2026-09-09T07:56:55Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128495
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q1019 Scholia for Madagascar]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q1019 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2822432|Malagasy Academy]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q2822432|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2822432/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1443595|University of Antananarivo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1443595|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1443595/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q133459445|Boys Scouts of Madagascar]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q133459445|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q133459445/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q140700118|ONG Ilontsera]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q140700118|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q140700118/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
27n1bwyy5n9szcfihaaego8ht29kg1c
User:GerardM/Moroccon universities et al
2
11166
128485
127491
2026-09-08T20:32:05Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128485
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q1028 Scholia for Morocco]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q1028 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q115898215|Academy of the Kingdom of Morocco]]''
| 23
| [[toolforge:scholia/organization/Q115898215|145]] / [[toolforge:scholia/organization/Q115898215/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1360237|Mohammed V University]]''
| 18
| [[toolforge:scholia/organization/Q1360237|93]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1360237/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q378014|University of al-Qarawiyyin]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q378014|32]] / [[toolforge:scholia/organization/Q378014/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3551418|Ibn Zohr University]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q3551418|8]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3551418/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6540652|Writers' Union of Morocco]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q6540652|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q6540652/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3117393|TBS Education]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q3117393|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3117393/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30284534|Centre national de la recherche scientifique]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q30284534|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30284534/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3551785|International University of Rabat]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q3551785|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3551785/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61931430|University Mohammed VI Polytechnic]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q61931430|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q61931430/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q82826|Hassan II University of Casablanca]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q82826|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q82826/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q102251|Sephardi Jews]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q102251|18]] / [[toolforge:scholia/organization/Q102251/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q273642|ESSEC Business School]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q273642|11]] / [[toolforge:scholia/organization/Q273642/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q539918|Ash'ari]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q539918|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q539918/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12250943|Ministry of National Education]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q12250943|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12250943/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q72277724|جمعية فاس سايس]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q72277724|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q72277724/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2829294|Al Akhawayn University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q2829294|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2829294/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q737095|Cadi Ayyad University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q737095|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q737095/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1003588|Francophonie]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1003588|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1003588/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30294371|Dār Al-Hadīth Al-Hassaniah]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30294371|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30294371/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3315292|Ministry of Justice (Morocco)]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3315292|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3315292/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q133866484|Laboratoire Interdisciplinaire des Langues et Dynamiques Artistiques et Sociales]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q133866484|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q133866484/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q501605|OCP Group]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q501605|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q501605/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q52663807|Mohammed V University of Rabat, Scientific Institut]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q52663807|4]] / [[toolforge:scholia/organization/Q52663807/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1264411|Islamic World Educational, Scientific and Cultural Organization]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1264411|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1264411/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20410138|Ḥassania Library]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q20410138|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q20410138/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3578163|National Institute of Forestry Engineering]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3578163|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3578163/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56085233|Wikimedians of Tamazight User Group]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q56085233|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q56085233/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q122106295|Regional Center for Education and Training Professions Fez-Meknes]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q122106295|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q122106295/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2458551|Al Adl Wa Al Ihssane]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2458551|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2458551/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3268644|Lycée Descartes]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3268644|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3268644/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12207540|Uniqueness and reform movement]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q12207540|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q12207540/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1442036|High Authority for Audio-visual Communication]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q1442036|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1442036/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2371114|Lycée Lyautey]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2371114|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2371114/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2575765|Moroccan Army of Liberation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2575765|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2575765/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2819353|AREP]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2819353|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2819353/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2867861|Moroccan Association of Human Rights]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q2867861|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q2867861/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30254550|Institut National de la Recherche Agronomique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30254550|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30254550/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3551417|Ibn Tofail University]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q3551417|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q3551417/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
4ogte9tn2tzatk49x985n2ye08hqw1a
User:GerardM/Mozambican universities et al
2
11201
128504
127504
2026-09-09T10:55:45Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128504
wikitext
text/x-wiki
The [https://tools.wmflabs.org/scholia/country/Q1029 Scholia for Mozambique]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
?number_of_authors
?number_of_works
?item
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?number_of_works), "]] / ", "[[toolforge:scholia/organization/", ?qid , "/missing|📖]]") AS ?scholia)
WITH {
SELECT
?item
(COUNT(DISTINCT ?author) AS ?number_of_authors)
(COUNT(DISTINCT ?work) AS ?number_of_works)
WHERE {
?item wdt:P17 wd:Q1029 .
?author wdt:P108 {{!}} wdt:P463 {{!}} wdt:P1416/wdt:P361* ?item .
?work wdt:P50 ?author .
}
GROUP BY ?item
} AS %results
WHERE {
INCLUDE %results
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,da,es,fr,jp,nl,no,ru,sv,zh". }
}
ORDER BY DESC(?number_of_authors) DESC(?number_of_works) ?item ?qid ?scholia
|columns=label:Organization,?number_of_authors:Number of authors,?scholia:Publications (known/missing)
}}
{| class='wikitable sortable'
! Organization
! Number of authors
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q50828855|African Continental Free Trade Area]]''
| 4
| [[toolforge:scholia/organization/Q50828855|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q50828855/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q290662|Maputo University]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q290662|7]] / [[toolforge:scholia/organization/Q290662/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q744278|Associação dos Escritores Moçambicanos]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q744278|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q744278/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16545895|Manhiça Health Research Centre]]''
| 3
| [[toolforge:scholia/organization/Q16545895|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q16545895/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1583268|Notícias]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q1583268|10]] / [[toolforge:scholia/organization/Q1583268/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q890884|Eduardo Mondlane University]]''
| 2
| [[toolforge:scholia/organization/Q890884|3]] / [[toolforge:scholia/organization/Q890884/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q399641|Agência de Informação de Moçambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q399641|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q399641/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q7698859|Tempo]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q7698859|9]] / [[toolforge:scholia/organization/Q7698859/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30294228|Universidade Técnica de Moçambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q30294228|6]] / [[toolforge:scholia/organization/Q30294228/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q90571221|Marine Megafauna Foundation]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q90571221|5]] / [[toolforge:scholia/organization/Q90571221/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q421023|Organization of Ibero-American States]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q421023|2]] / [[toolforge:scholia/organization/Q421023/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q106489840|Instituto Nacional de Audiovisual e Cinema]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q106489840|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q106489840/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117538123|Instituto Nacional de Cinema]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117538123|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117538123/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117816407|Associação Moçambicana de Fotografia]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117816407|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117816407/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117825100|Centro Nacional de Documentação e Informação de Moçambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117825100|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117825100/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117825109|Instituto de Investigação Científica de Moçambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117825109|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117825109/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117825405|Sindicato Nacional de Jornalistas de Moçambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117825405|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117825405/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q117826590|Instituto Nacional do Livro e do Disco]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q117826590|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q117826590/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q51095716|Banco Nacional Ultramarino, Mozambique]]''
| 1
| [[toolforge:scholia/organization/Q51095716|1]] / [[toolforge:scholia/organization/Q51095716/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
jiuhxhevjzyixm9b5fy6etuerlm2c0e
User:GerardM/Members of the Hassan II Academy of Sciences and Technologies
2
11205
128516
127022
2026-09-09T11:31:03Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128516
wikitext
text/x-wiki
[https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q86297227 Members of the Hassan II Academy of Sciences and Technologies]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
DISTINCT ?item
(COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count)
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia)
WHERE {
?item wdt:P166 wd:Q86297227 .
OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item }
}
GROUP BY ?item|section=
|sort=P166/Q86297227/P585
|sort_order=desc
|columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q86297227/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing)
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! occupation
! ORCID
! Google Scholar author ID
! VIAF
! Date conferred
! Image
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q86358526|Abdelhaq El Jai]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q170790|mathematician]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/93207609 93207609]
| 2006
| [[File:Eljayabdelhaq.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q86358526|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86358526/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86366019|El Mokhtar Essassi]]''
|
|
|
|
| 2016
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86366019|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86366019/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86367771|Malik Ghallab]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]
| [https://orcid.org/0000-0002-4326-049X 0000-0002-4326-049X]
| [https://scholar.google.com/citations?user=A4v885AAAAAJ A4v885AAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/38398584 38398584]
| 2005
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86367771|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86367771/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86367813|Mohamed Jellali]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86367813|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86367813/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86368322|Mohammed Kabbaj]]''
| ''[[:d:Q99699746|Wali]]''
|
|
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86368322|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86368322/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q3351852|Omar Fassi-Fehri]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>[[Usonzululwazi|imfundondalo]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/50907757 50907757]
| 2004
|
| [[toolforge:scholia/author/Q3351852|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q3351852/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86689043|El Hassan Saidi]]''
|
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86689043|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86689043/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86689240|Abdelaziz Sefiani]]''
| [[USolwazi]]
|
|
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86689240|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86689240/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q71848113|Driss Aboutajdine]]''
| [[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q60461982|information engineer]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=34p8BGQAAAAJ 34p8BGQAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/91147663165260552855 91147663165260552855]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q71848113|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q71848113/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q19947657|Rajaâ Cherkaoui El Moursli]]''
| [[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>''[[:d:Q16742096|nuclear physicist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-5842-2818 0000-0002-5842-2818]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/55147266671935481200 55147266671935481200]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q19947657|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q19947657/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86698384|Mahfoud Ziyad]]''
|
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86698384|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86698384/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q65659104|Abdellatif Berbich]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/281847500 281847500]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q65659104|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q65659104/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86574672|Driss Ouazar]]''
| ''[[:d:Q599151|official]]''
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86574672|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86574672/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q2820996|Abdelaziz Meziane Belfqih]]''
| ''[[:d:Q81096|engineer]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/217145911048027060087 217145911048027060087]
| 2008
|
| [[toolforge:scholia/author/Q2820996|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q2820996/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20412060|Abdeslem El Khamlichi]]''
| [[Inyanga (umelaphi)|inyanga]]
|
|
|
| 2019
|
| [[toolforge:scholia/author/Q20412060|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20412060/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q30071946|Khalid Sekkat]]''
| ''[[:d:Q188094|economist]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-2489-8287 0000-0002-2489-8287]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/74137069 74137069]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q30071946|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q30071946/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86298628|Daoud Ait Kadi]]''
| ''[[:d:Q1622272|university teacher]]''<br/>''[[:d:Q81096|engineer]]''<br/>''[[:d:Q20158113|management engineer]]''<br/>[[USolwazi]]
| [https://orcid.org/0000-0001-5579-3632 0000-0001-5579-3632]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/105949394 105949394]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86298628|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86298628/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86298912|Mohamed Ait Kadi]]''
| ''[[:d:Q3644587|hydrologist]]''<br/>[[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/11169751217899001424 11169751217899001424]
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86298912|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86298912/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86301006|Omar Assobei]]''
|
|
|
|
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86301006|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86301006/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q20995383|Rachid Belmokhtar]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]<br/>''[[:d:Q15895020|aerospace engineer]]''
|
|
|
| 2006
| [[File:Rachid Belmokhtar (cropped).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q20995383|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q20995383/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q69742049|Sellama Nadifi]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-4272-1506 0000-0002-4272-1506]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/1605159234656803372307 1605159234656803372307]
| 2014
|
| [[toolforge:scholia/author/Q69742049|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69742049/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61827869|Youssef Ouknine]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-6081-6111 0000-0002-6081-6111]
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61827869|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61827869/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86348845|Abdelilah Benyoussef]]''
| [[USolwazi]]
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86348845|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86348845/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86349348|Mohamed Berriane]]''
| [[USolwazi]]<br/>''[[:d:Q901402|geographer]]''
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86349348|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86349348/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86350902|Ali Boukhari]]''
| ''[[:d:Q723682|dean]]''<br/>[[USolwazi]]
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86350902|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86350902/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q6916980|Mosto Bousmina]]''
| [[umfundindalo]]<br/>''[[:d:Q1622272|university teacher]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-9459-0838 0000-0001-9459-0838]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/304816901 304816901]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/833159474066927660361 833159474066927660361]
| 2006
| [[File:Prof Mostapha Bousmina.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q6916980|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q6916980/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86354813|Tijani Bounahmidi]]''
|
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86354813|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86354813/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86357158|Taieb Chkili]]''
| [[Usopolitiki|usombusazwe]]
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86357158|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86357158/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86357163|Rajae El Aouad]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''<br/>[[Umqondisi jikelele]]<br/>[[USolwazi]]
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86357163|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86357163/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86357242|Noureddine El Aoufi]]''
| ''[[:d:Q117321337|football player]]''
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86357242|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86357242/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q86357502|Ahmed El Hassani]]''
| ''[[:d:Q1650915|umcwaningi]]''
|
|
|
| 2006
|
| [[toolforge:scholia/author/Q86357502|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q86357502/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
bee6tr7r9mmy6xay01o63iz8a1k3nlj
ISidvokodvo
0
12295
128518
59855
2026-09-09T11:35:15Z
Aliwal2012
5141
128518
wikitext
text/x-wiki
'''ISidvokodvo''' yidolobha elikwisifunda se [[IManzini, Isifunda|Manzini]], [[Eswatini|eSwazini]]. Ngonyaka ka-2005, leli dolobha lalinabantu abayizi-1,746.
Kwakuvame ukuba nendawo yokugcinela ama-steam e-Eswatini Railway, kodwa ukusebenzisa ama-steam sekuyashiywa e-Eswatini isikhathi eside.
ISidvokodvo yisiphetho somsebenzi weSwazilink kaloliwe, ozohlanganisa i-Eswatini neMpumalanga.<ref>{{cite news|url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/ceremony-launches-swazilink-project.html|access-date=22 January 2012|title=Railway Gazette: Ceremony launches Swazilink project|work=Railway Gazette International}}</ref>
==Imithombo==
{{Reflist}}
{{stub}}
[[Category:Amadolobha aseSwazini]]
46pk0009ov3gfmed7585uhr2t99e6sf
User:GerardM/Algerian hospitals
2
12652
128494
127977
2026-09-09T06:40:51Z
ListeriaBot
10758
Wikidata list updated [V2]
128494
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT ?item WHERE {
?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q16917;
wdt:P17 wd:Q262.
}
|section=
|sort=P131
|sort_order=asca
|columns=label:Article,description,P17:Country,P131:In administrative entity,P625:Geo Coordinate,P18:Image,P242:Locator map image
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! description
! Country
! In administrative entity
! Geo Coordinate
! Image
! Locator map image
|-
| ''[[:d:Q18785616|Tililane Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
| {{Coord|27.2271|-0.190705|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q21619182|polyclinic in Algeria]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21619219|care room in Algeria]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28717388|مستشفى الشرطة]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q53583699|CHU de Mustapha Bacha]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138794637|Mohamed Boudiaf Hospital in Relizane]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
| {{Coord|35.732802|0.551101|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q141345636|Hôpital militaire d'Oran]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
|
| {{Coord|35.636461|-0.673872|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785599|Adrar Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Adrar, Aljeriya]]
| {{Coord|27.8709|-0.281111|display=inline}}
| [[File:Covid-19 Adrar City Hospital.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q18785601|Aougrout Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Aougrout]]
| {{Coord|28.7056|0.341185|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785603|Aoulef Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Aoulef]]
| {{Coord|26.9732|1.08851|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q2310980|centre hospitalier universitaire de Batna]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Batna, Aljeriya|Batna]]
| {{Coord|35.5317|6.18942|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q20725998|hôpital psychiatrique de Blida]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Blida]]
| {{Coord|36.483486|2.79675|display=inline}}
| [[File:Frantz Fanon hospital in 1933.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q18785605|Bordj Badji Mokhtar Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q2535214|Bordj Badji Mokhtar]]''
| {{Coord|21.3312|0.960919|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785608|hôpital de Bordj Ménaïel]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q2910781|Bordj Menaïel]]''
| {{Coord|36.7284|3.55727|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q105846947|Mohamed Bouyahiaoui Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q770518|Boumerdès]]''
| {{Coord|36.756031|3.477343|display=inline}}
| [[File:OSPA Hôpital Mohamed Bouyahiaoui - Boumerdès- Kabylie - Algérie - مستشفى محمد بويحياوي - بومرداس.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q19544775|Béchar Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Béchar]]
|
| [[File:Taghit3.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q23021567|hôpital Frantz Fanon]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Béjaïa]]
| {{Coord|36.756227|5.083458|display=inline}}
| [[File:Hopital Frantz Fanon.JPG|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q23021568|Frantz Fanon Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Béjaïa]]
| {{Coord|36.754279|5.050273|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q105686723|Centre Hospitalo-Universitaire Béjaïa]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Béjaïa]]
| {{Coord|36.750456|5.040717|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q25385366|Badj Sisters Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Chlef]]
| {{Coord|36.159183|1.321285|display=inline}}
| [[File:Entrée principale Hopital Soeur Bedj Chlef.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q30265311|Centre Hospitalo-Universitaire Dr Benbadis Constantine]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q187346|Constantine]]''
| {{Coord|36.373611|6.61671|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785610|hôpital de Dellys]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q3021755|Dellys]]''
| {{Coord|36.7284|3.55727|display=inline}}
| [[File:Dellys - Tadelles.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q74602110|مستشفى العلمة الجديد]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q401747|El Eulma]]''
| {{Coord|36.170194|5.6825|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q51723054|المؤسسة العمومية الإستشفائية الحروش]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q947333|El Harrouch]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3145181|Mustapha Pacha Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Algiers|i-Algiers]]
| {{Coord|36.76|3.0517|display=inline}}
| [[File:Mustapha Pasha hospital entrance.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q3591546|Établissement hospitalier spécialisé de Douera]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Algiers|i-Algiers]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43896359|Centre Hospitalo-Universitaire Bab El Oued]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Algiers|i-Algiers]]
| {{Coord|36.794799|3.049482|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q48758517|hôpital de Rouïba]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Algiers|i-Algiers]]
| {{Coord|36.733333|3.283333|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q63984787|Aïn Naadja Military Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Algiers|i-Algiers]]
| {{Coord|36.718627|3.064251|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q7894776|University Hospital Center of Oran]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Oran]]
| {{Coord|35.693276|-0.639028|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q136242776|University Hospital Establishment of Oran]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Oran]]
| {{Coord|35.699444|-0.582778|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785613|Reggane Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Reggane]]
| {{Coord|26.7216|0.170134|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q16536874|Centre Pierre-et-Marie-Curie]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q1650084|Sidi M'Hamed]]''<br/>[[Algiers Province]]
| {{Coord|36.762248|3.055074|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q51721891|المؤسسة العمومية الإستشفائية تمالوس]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q1650231|Tamalous]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785614|Thenia Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Thaniya]]
| {{Coord|36.7284|3.55727|display=inline}}
| [[File:Hôpital de Thénia.jpg|center|128px]]
|
|-
| ''[[:d:Q18785618|Timimoun Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Timimoun]]
| {{Coord|29.2558|0.234082|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18610933|centre hospitalier universitaire de Tizi Ouzou]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Tizi Ouzou]]
| {{Coord|36.7086|4.05519|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785624|hôpital Nedir Mohamed]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Tizi Ouzou]]
| {{Coord|36.7086|4.05519|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785625|hôpital Sidi Belloua]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Tizi Ouzou]]
| {{Coord|36.727|4.06613|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q141173680|Nouveau centre hospitalier universitaire de Tizi Ouzou]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Tizi Ouzou]]
| {{Coord|36.73707|4.006351|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q18785621|Zaouiet Kounta Hospital]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| [[Zaouiet Kounta]]
| {{Coord|27.2271|-0.190705|display=inline}}
|
|
|-
| ''[[:d:Q120380043|hôpital des grands brûlés de Zéralda]]''
|
| [[I-Aljeriya|IAljiriya]]
| ''[[:d:Q2215424|Zéralda]]''
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
k6zydh1lr9l5da8a5hi11fe2ei2awns
Isigaxa somgogodla
0
29371
128479
95557
2026-09-08T20:09:10Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128479
wikitext
text/x-wiki
'''Isigaxa somgogodla''' (esivame ukubizwa nge- anthropology ngokuthi yi- '''superincision''' ) siyisigaxa esisodwa ngokulingana okuphezulu [[Ijwabu|kwejwabu]] kusuka kusihloko kuya ku- [[Ama glans wepipi|corona]], kuveza i- glans ngaphandle kokukhipha noma iyiphi izicubu.
[[File:Dorsal_slit.jpg|right|thumb| Ukuqhekeka kwe-Dorsal]]
Umkhuba wasendulo, <ref name="pmid18318903">{{Cite journal|title=Sutureless prepuceplasty with wound healing by second intention: an alternative surgical approach in children's phimosis treatment|journal=BMC Urology|volume=8|pages=6|date=March 2008|pmid=18318903|pmc=2311323|doi=10.1186/1471-2490-8-6}}</ref> bekuyisiko lendabuko phakathi kwabantu abaningi, ikakhulukazi abasePhilippines nabasePacific Island, mhlawumbe izinkulungwane zeminyaka.
Kwezokwelapha zaseNtshonalanga yayisetshenziswa njengenye indlela yokusoka ukuqeda izimo ezinjengokwehluleka kwejwabu ukubuyisa ( [[phimosis]] ) noma ukwehluleka ukumboza i-glans penis ( [[Parafimosis|paraphimosis]] ), yize umbono wokubukeka kabi wawukunciphisa ukuthandwa kwayo.Yize kungukuhlinzwa okungahlaseli kakhulu [[Priphuthioplasti|kunokusoka, kuyahlasela]] kakhulu kune-preutioplasty ngoba ishiya imbobo ivulekile.Isasetshenziswa lapho ukusoka noma ezinye izinyathelo kubhekwa njengokungenakwenzeka noma okungathandeki.
[[Category:Ukulungiswa kwepipi]]
== Isiko lendabuko ==
Njengoba ukugadla ngokweqile nokusoka kuyizindlela zombili zokusika izitho zangasese okuveza ubukhazikhazi, kungahle kube nzima ukwazi ukuthi iyiphi inqubo echazwayo noma ekhonjiswayo.Imibono ihlukene phakathi ngokuthi ngabe isithombe seminyaka engu-4,000 esivela eGibhithe, esivame ukuchazwa njengesibonakaliso sokuqala sokusoka, empeleni singaba sesiphezulu.
I-Superincision yenziwe kabanzi ngabantu basePacific, isuka [[Hawaii|eHawaii]] iye ePhilippines . <ref>Boyle, G and Ramos, S (2000). [http://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1120&context=hss_pubs ''Ritual and Medical Circumcision among Filipino boys: Evidence of Post-traumatic Stress Disorder''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815094318/http://epublications.bond.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1120&context=hss_pubs |date=2016-08-15 }}, Humanities & Social Sciences papers, Bond University (p. 5)</ref>Kodwa-ke, ngokwanda kwamadolobha, imikhuba yesiko ibilokhu ithatha indawo ezindaweni eziningi ukuze kusokwe ngokwezokwelapha, futhi cishe kunjalo kubantu base-Islanders abahlala [[INyuzilandi|eNew Zealand]], lapho inhlolovo yakamuva ithole khona ukuthi "kunesidingo esiqinile sabazali". <ref name="pmid12737414">{{Cite journal|title=Attitudes of Pacific parents to circumcision of boys|journal=Pacific Health Dialog|volume=9|issue=1|pages=29–33|date=March 2002|pmid=12737414}}</ref>Kakhulu ngaphandle esiphawulekayo zasePacific superincision iyona Maori of [[INyuzilandi|New Zealand]], abenza hhayi abasoka ngaso noma superincise, <ref>[http://valent.orgfree.com/Obrezivanje.html Circumcision and Māori] by Valentino Križanić</ref> nakuba beye i term zomdabu ngenxa yokugcina ''(ure haea'' noma "ukuhlukaniswa umthondo") kanye emasikweni abo ukuthi bamisa zijwayeze lapho zifika [[INyuzilandi|eNew Zealand]] .
== Umkhuba wezokwelapha ==
=== I-Phimosis ===
Ukuqhekeka komgogodla kunomlando omude njengokwelashwa kwe- [[phimosis]] yabantu abadala, <ref name="pmid18318903">{{Cite journal|title=Sutureless prepuceplasty with wound healing by second intention: an alternative surgical approach in children's phimosis treatment|journal=BMC Urology|volume=8|pages=6|date=March 2008|pmid=18318903|pmc=2311323|doi=10.1186/1471-2490-8-6}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChristianakis2008">Christianakis E (March 2008). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2311323 "Sutureless prepuceplasty with wound healing by second intention: an alternative surgical approach in children's phimosis treatment"]. ''BMC Urology''. '''8''': 6. [[I-Doi (isihlonzi)|doi]]:[[doi:10.1186/1471-2490-8-6|10.1186/1471-2490-8-6]]. [[PMC (isihlonzi)|PMC]] <span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2311323 2311323]</span>. [[PMID (isihlonzi)|PMID]] [//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18318903 18318903].</cite></ref> njengoba kuqhathaniswa nokusoka kwakulula ukukwenza, akubanga sengozini yokulimala kwe- frenulum, futhi ngaphambi kokuba ukwenziwa kwama- antibiotic kube namathuba amancane okutheleleka.Kodwa-ke, imibhalo ivame ukukhombisa ukuthi yize "ingumsebenzi olula" "ayithandiwe ngabathile" <ref>{{Cite journal|title=A Ritual Operation|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_1949-12-24_2_4642/page/1458|journal=British Medical Journal|volume=2|pages=1458–9|date=December 1949|pmid=20787713|doi=10.1136/bmj.2.4642.1458|pmc=2051965}}</ref> noma ibhekisa "ekubukekeni okufana ne-apron" okungakhiqizi. <ref>{{Cite journal|title=Indications for Infant Circumcision|journal=British Medical Journal|volume=2|pages=714|date=October 1936|pmid=20780160|doi=10.1136/bmj.2.3953.714|pmc=2457672}}</ref> Ukuqhekeka kwe-Dorsal manje sekuyivelakancane emazweni aseNtshonalanga njengokwelapha i-phimosis. Imihlahlandlela ejwayelekile iphakamisa izindlela ezilondolozayo kuqala futhi, uma lezo zingaphumeleli, kungaba ukusoka noma i-preputioplasty kokugcina ijwabu nokuqeda i-phimosis.
=== I-Paraphimosis nezinye izimo ===
Kwezinye izimo ijwabu [[Parafimosis|lingavuvukala]] ngenxa ye-paraphimosis (ijwabu eliboshwe ngemuva kwe-glans) noma ezinye izimo ezifana ne- balanitis enamandla.Uma ukunciphisa ukuvuvukala ngezindlela zokugcina kungaphumeleli, i-dorsal slit ukungenelela okuvamile kokukhetha ngoba ukusoka cishe kuhlala kungafakwanga ezimweni ezinjalo. <ref name="pmid15056750">{{Cite journal|date=April 2004}}</ref> <ref name="pmid20046251">{{Cite journal|date=November 2009}}</ref>Yize phambilini bekunconywa ukuthi ukusoka kwenziwe ngemuva kwalokho lapho isimo esivela khona sesihlile, <ref name="pmid7037142">{{Cite journal|date=November 1981}}</ref> lokhu kubonakala kungasenjalo. <ref name="pmid17872680">{{Cite journal|date=March 2007}}</ref>
=== Ukuqhekeka kwezitho zobulili zangasese kwezinye izizwe zase-Afrika ===
Izinhlobonhlobo zokusoka "dorsal slit" kwake kwaba kakhulu phakathi kwesizwe samaMaasai [[IKhenya|eKenya]] [[IThanzaniya|naseTanzania]], futhi kusenziwa futhi kutholakala ezindaweni eziningi ezikude kakhulu endaweni enkulu kakhulu eyaziwa ngokuthi "iMaasailand" ngokuvamile.
Kodwa-ke, ukusebenza kwamaMaasai kwehlukile kulokhu: esikhundleni sokuqhekeka komgogodla kusuka ekuvulekeni kwesimemezelo kuya e-corona, "okweqanda" okwakheke njengenhliziyo kususelwa ngaphakathi komgogodla we-prepuce bese i-glans idonswa ngalo mgodi.Kamuva imiphetho ye-prepuce esikiwe izolulama.
Isilandiso siqale sinqunywe, kusale ingxenye encane kuphela lapho kutholakala khona imithambo emikhulu, edonswa phansi nomgodi omncane lapho i-glans efinyelelwe khona idalwa khona.Ingxenye esele isele ilenga phansi, kepha izingilazi zidaluliwe.
Ngaphambili izizwana usukope Maasai efana eziningi Kikuyu eKenya futhi luqhutshwa ngendlela efanayo yokusoka.Izithombe ukusebenza kanye yi kuthiwa numerously ezitholakala ezikhethekile amabhuku Afrika, ezifana uCarol Beckwith ''noMahasayi'' Tepelit Ole Saitoti sika.
Kunamagama omphumela "we-preputial flap" ezilimini ze-Maa nesiGikuyu, futhi mhlawumbe nangezinye izilimi zase-Afrika.NgesiGikuyu igama, manje elidala, kungenzeka ukuthi libe yi- ''ngwati'' .
== Ukubuyiselwa emuva kwe-Dorsal ==
Ngokusho kukaGoodwin, ukusebenza kwe-dorsal slit kungaguqulwa ngokuhlanganisa ukusika kuphele ndawonye, okubuyisela izicubu esimweni sazo esijwayelekile futhi kubuyise ijwabu:<blockquote>Isiguli esisodwa sethulwe nge-dorsal slit ngenxa yokutheleleka okunamandla ebuntwaneni.Sonke isikhumba esijwayelekile esivele sikhona besisesekhona futhi isiguli sifisa ukuthi isikhumba sibuyiselwe ekubonakaleni okujwayelekile.Kusikwe imbobo emise okwenziwe ngo-V lapho kwenziwa khona uqhekeko lwengwengwezi futhi imiphetho yomibili yahlanganiswa ndawonye, ngaleyo ndlela, yakhiqiza kabusha isimemezelo esijwayelekile.Isiguli sajabula ngemiphumela.Kungenzeka ukuthi lokhu kungaba yimpendulo kwabanye abagxeka ngokusoka.Ukuqhekeka okulula kwe-dorsal kungenziwa ezigulini ezine-phimosis noma izifo ezinzima eziphindaphindayo.Kamuva, uma befuna ukubuyiselwa, ukwakhiwa kabusha kokubukeka okungasokile kungaba lula. <ref>{{Cite journal|title=Uncircumcision: a technique for plastic reconstruction of a prepuce after circumcision|journal=The Journal of Urology|volume=144|issue=5|pages=1203–5|date=November 1990|pmid=2231896|pmc=|doi=10.1016/s0022-5347(17)39693-3}}</ref></blockquote>
== Izinkomba ==
[[Category:Ukusoka]]
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
9qxxk96uelfr4zv3m553gghpug4swyi
IGyani
0
30006
128520
95384
2026-09-09T11:37:42Z
Aliwal2012
5141
128520
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giyani.JPG|thumb|I-traffic junction e-Giyani CBD]]
'''iGiyani''' iyidolobha elikhulu eSifundazweni sase[[ILimpopo|Limpopo]], e[[Ningizimu Afrika]], futhi inhloko-dolobha yangaphambili yezwe laseGazankulu. Amadolobha aseduze afaka i-Modjadjiskloof, [[Ba-Phalaborwa Local Municipality|Phalaborwa]] kanye ne[[Thohoyandou]].
Ngo-2011, leli dolobha lalinabantu abangu-25,954, abangama-25,157 (96.9%) kubo kwakungabantu abamnyama.
i9yrkgd079jfosqe4j2ej0akrwzjn9o
Ikhonokufunda
0
33046
128481
128067
2026-09-08T20:19:20Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128481
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adult literacy rates, Our World in Data.svg|thumb|upright=1.35|Amazinga ekhonombhalo kubantu abadala ngowezi-2023<ref>{{Cite web |title=Adult literacy rate |url=https://ourworldindata.org/grapher/literacy-rate-adults?time=latest |access-date=5 September 2025 |website=Our World in Data}}</ref>]]
'''Ikhonokufunda''' ''(literacy'') lichazwa ngokuthi isivamelo noma ikhono [[Ukufunda|lokufunda]] umbhalo [[Ukubhala|nokubhala]].<ref>{{ citation | title = Webster's New World Dictionary | location = New York | publisher = [[Grand Central Publishing|Warner Books, Inc.]] | date = 1984 | isbn = 0-446-31450-1 | ref = {{harvid|Webster|1984}} }}</ref> Leli gama lihlanganisa ukwazi ukuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana, nokusebenzisa umbhalo obhaliwe ngezindlela ezenza abantu bakwazi ukuhlanganyela ngokukhabangulayo emphakathini futhi bafezekise izimpokophelo zabo.<ref>{{Cite journal |last=Gee |first=James |author-link=James Paul Gee |year=1991 |title=Socio-Cultural Approaches to Literacy (Literacies) |journal=Annual Review of Applied Linguistics |volume=12 |pages=31–48 |doi=10.1017/S0267190500002130 }}</ref>
Ukwanda kwekhonokufunda kuyamaniswa eduze nokuqanjwa nokwanda kwezimiso zokubhala, ukwanda kwemfundo, nokuguquka kwezobuchwepheshe. Amazinga ekhonokufunda ayaqhubeka nokukhula emhlabeni wonke kusukela ngekhulu lama-20, nakuba kunokungalingani phakathi kwamazwe, izifunda namaqembezizwe, ngokukhethekile lapho kuthintwa ubulili nofikelelo kwezemfundo.
Ngenxa yokuthi ikhonokufunda liyisisekelo kwezemfundo, ekuhlanganyeleni kwezomnotho nasemphakathini, liyisihloko socwaningo oluxubuqeqesho olubanzi, futhi incasiselo yalo nesilinganiso salo, yizihloko izifundiswa eziphikisana ngazo.
Amanye amakhono ahlobene nekhonokufunda ahlanganisa [[Ikhonokufunda elisebenzayo]]<ref>{{Cite journal |last=Dijanošić |first=B. |year=2009 |title=Prilozi definiranju pojma funkcionalne pismenosti |trans-title=Contributions to the definition of functional literacy |url=http://www.andragosko.hr/wp-content/uploads/2020/10/1-2009.pdf#page=25 |journal=Journal of the Croatian Andragogy Society |language=Croatian |pages=25–35}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Réka |first1=Vágvölgyi |last2=Bergström |first2=Aleksandar |last3=Bulajić |first3=Maria Klatte |last4=Falk |first4=Huettig |date=May 2019 |title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework |journal=Zeitschrift für Neuropsychologie |volume=30 |issue=2 |page=111 |doi=10.1024/1016-264X/a000255 |doi-access=free}}</ref> kanye namakhonokufunda amaningi (''multiliteracies''), kuyilapho kunamakhono akhethekile ahilela ulwazi okungaphezu kwekhonokufunda, ahlanganisa ikhonokufunda lezezibhangqiwe (''digital literacy''), ikhonokufunda lezinsizakuxhumana (''media literacy''), nekhonokufunda kwezempilo (''health literacy'').
==Incasiselo==
{{Reading}}
[[File:World illiteracy 1970-2010.svg|upright=1.2|thumb|Ukuswela ikhonombhalo kwancipha bgesigamu emhlabeni phakathi kowe-1970 nowezi-2015.]]
[[File:Literacy-rate.svg|upright=1.2|thumb|Inani labantu emhlabeni abanekhonokufunda nabangenalo, emva kwesikhathi esithile]]
Izinhlobonhlobo zezincasiselo zekhonokufunda ezisetshenziswa izinhlangano ezingenzi nzuzo, izikhungo zenqobumqomo, kusukela ngowe-1990 zisikisela ukuthi ukuqonda okuguqukayo okusukela "kwikhono lokuhlukanisa" kuya "kumkhuba wezenhlalo" kuyaqhubeka futhi akulingani. Ezinye izincasiselo ziyamaniswa eduze nomqondo evamile othi "ikhono lokufunda nokubhala", kuyilapho ezinye zinombono obanzi:
* Ngowezi-2015, ISigaba seZibalomininingo [[Izizwe eziHlangene|se-UN]] sachasisa amazinga ekhonokufunda lentsha ngokuthi "amaphesenti enanisamba esineminyaka eli 15–24 elikwazi ukufunda nokubhala ngokuqonda umushwana nsukuzonke."<ref>{{Cite web |title=Millennium Goals Indicator 2015 |url=https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816003157/https://unstats.un.org/unsd/mdg/Metadata.aspx?IndicatorId=0&SeriesId=656 |archive-date=16 August 2021 |access-date=2 March 2021}}</ref>
* Ngowezi- 2016, INhlangano ebizwa ''European Literacy Policy Network'' yachasisa Ikhonokufinda ngokuthi "ikhono lokufunda nokubhala [...] kuzo zonke izinsizakuxhumana (ezinyatheliswayo noma zogesi), kuhlanganisa nekhonokufunda lezezibhangqiwe."<ref>{{Cite web |date=2016 |title=EUROPEAN DECLARATION OF THE RIGHT TO LITERACY, European Literacy Policy Network |url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf |archive-date=15 August 2021 |access-date=19 February 2021}}</ref>
* Ngowezi-2018, i-UNESCO yahlanganisa "izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe" "zomongo ongafani" kuncasiselo yayo yekhonombhalo, i.e., "ikhono lokuhlonza, ukuqonda, ukuhlakahla, ukudala, ukuxhumana nokucikiza, ngokusebenzisa izisetshenziswa ezinyathelisiwe nezibhaliwe eziyamaniswa nomongo ohlukahlukene."<ref>{{Cite web |date=2018-10-18 |title=Defining literacy, UNESCO |url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf}}</ref>
* Ngowezi-2019, INhlangano ebizwa OECD, yenza inhlolovo yamakhono abantu abadala, ehlanganisa "iziqakaqo ezibhaliwe" encasiselweni yayo yekhonokufunda, i.e., "ikhono lokuqonda, ukucubungula, ukusebenzisa nokuhlaziya imibhalo ukuze umuntu ahlanganyele emphakathi, afezekise izimpokophelo, futhi akhulise ulwazi nodliki lwakhe."<ref name="PIAAC">{{Cite web |year=2019 |title=Skills matter, PIAAC, OECD |url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |title=Skills Matter: Additional Results from the Survey of Adult Skills, OECD Skills Studies, OECD |year=2019 |publisher=OECD |isbn=978-9-264-79900-4}}</ref> Phezu kwalokho, ithi ubuphicinani nokuxazulula izinkinga kungamakhono aseceleni.<ref>{{Cite web |title=About The Programme for the International Assessment of Adult Competencies |url=https://www.oecd.org/skills/piaac/}}</ref>
* Esikhundleni sokuchasisa "ikhonokufunda", uSarah Gudschinsky wachazisa umuntu obhekwa njengonekhonombhalo noma ofundile: "Lowo muntu ufundisiwe, uma, ngolimi alukhulumayo ekwazi ukufunda ngokuqonda noma yini abezoyiqonda Uma ikhulunywa kuye; futhi ekwazi ukubhala ukuze lifundwe, noma yini ayibhalayo".<ref>Gudschinsky, Sarah. (1976). ''Literacy: the Growing Influence of Linguists''. The Hague: Mouton.</ref>.
* Ezinye Izinhlangano zingahlanganisa namakhono afana nobuphocinani namakhono wezobuchwepheshe eduze namakhono wekhonimbhalo;<ref>{{Cite web |year=2021 |title=Literacy and numeracy |publisher=Alberta Education |url=https://education.alberta.ca/literacy-and-numeracy/about-literacy-and-numeracy/}}</ref> noma kunjalo ezinye zigcizelela ukuzobandakanya okukhulayo kwezicikicizi nezobuchwepheshe bezezibhangqiwe kwezokuxhumana ezingamakhono engeziwe (e.g., Ukuxhakana [[Isiphequluli|ngeziphequluli]] nezinhlelo [[Isidludlungi mazwi|zokudludlungamazwi]], ezihlelemba futhi ziguqule izihele zezichoyo, njll.).<ref>{{Cite book |last=Kress |first=Gunther R. |title=Literacy in the new media age |url=https://archive.org/details/literacyinnewmed0000kres |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-25356-7 |location=New York}}</ref>
* Abanye abacwaningi bachasisa Ikhonokufunda ngokuth "izindlela ezikhethekile zokucabanga nokufunda nokubhala" ngenhloso yokuqonda nokuveza imicabango noma amasu ngendlela ebhaliwe emongweni ethile.<ref>{{Cite book |last=Street |first=Brian |title=Literacy and Development: Ethnographic Perspectives |publisher=Routledge |year=2001 |location=London |page=11 |chapter=Introduction}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Rowsell |first1=Jennifer |title=The Routledge Handbook of Literacy Studies |last2=Pahl |first2=Kate |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-367-50172-3}}</ref> Ngokwalombono, abantu bemiphakathi efundile inamaqoqo emikhuba yokukhiqiza nokusebenzisa imibhalo, futhi banezinkolelo ngalemikhuba.<ref>{{Cite book |last=Calvet |first=Louis-Jean |title=Towards an Ecology of World Languages |url=https://archive.org/details/towardsecologyof0000calv |publisher=Polity |year=1999 |isbn=978-0-745-62956-8}}</ref> Ukufunda, ngokwalombono, kusho ukufunda okuthile ngenjongo ethile; ukubhala kuhlezi kungukubhala okuthile okuzofundwa othile.<ref>{{Cite book |last1=Lankshear |first1=Colin |title=A New Literacies Sampler |url=https://archive.org/details/newliteraciessam0000unse |last2=Knobel |first2=Michelle |publisher=Peter Lang |year=2007 |isbn=978-0-820-49523-1 |location=New York |page=[https://archive.org/details/newliteraciessam0000unse/page/2 2] |chapter=Sampling the 'New' in New Literacies}}</ref> Izinkolelo nokubhala nokufunda nesizima sako emphakathini nakumuntu ngamunye kuzohlezi kunethonya endleleni ikhonokufunda elifundiswa ngayo, lifundwe ngayo, njll.<ref>{{Cite book |last=Lindquist |first=Julie |title=Keywords in Writing Studies |publisher=Utah State UP |year=2015 |location=Logan |pages=99–102 |chapter=Literacy}}</ref>
Ukufunda imibhalo kuyisisekelo sezindlela zokuxhumana. Kusukela ngowe-1940, kwavela izinhlobo zekhonokufunda, ezidinga ulwazi olwengeziwe noma ikhono elithile kulowo mkhakha, ezifana:
* [[Ikhonokufunda lesicikizi]]<ref>{{Cite web |title=Definition of computer literacy |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/computer-literacy |website=PCMAG}}</ref><ref>{{Cite web |title=COMPUTER-LITERACY |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/computer-literacy}}</ref>
* Ikhonokufunda inzululwazi
* Ikhonokufunda izibalomininingo<ref>{{Cite web |title=ISLP |url=http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227065148/http://www.stat.auckland.ac.nz/~iase/islp/ |archive-date=27 December 2008 |access-date=19 December 2008 |website=www.stat.auckland.ac.nz}}</ref>
* Ikhonokufunda ukugxeka<ref>{{Cite book |last=Selber |first=Stuart |title=Multiliteracies for a Digital Age |url=https://archive.org/details/multiliteraciesf0000selb |publisher=Southern Illinois University Press |year=2004 |isbn=978-0-809-32551-1 |location=Carbondale}}</ref>
* Ikhonokufunda izinhlekelele – Unongo oluphakanyisiwe lekhono lokuqonda nokusebenzisa ukwaziswa okulusizo, oluhlanganisa nesivamelo sokusabela nokutakula lapho kunenhlekelele.<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Lisa M. |last2=Haun |first2=Jolie N. |last3=Peterson |first3=Lindsay |date=2014 |title=A Proposed Disaster Literacy Model |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 |issn=1935-7893 |pmid=24992944 |s2cid=24971741}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2014-06-08 |title=A proposed disaster literacy model |pmid=24992944 |last1=Brown |first1=L. M. |last2=Haun |first2=J. N. |last3=Peterson |first3=L. |journal=Disaster Medicine and Public Health Preparedness |volume=8 |issue=3 |pages=267–275 |doi=10.1017/dmp.2014.43 }}</ref>
* Ikhonokufunda ezempiliswano<ref>{{Cite book |title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World |url=https://archive.org/details/ecologicallitera0000orrd |year=1991 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-791-40874-2}}</ref>
* Ikhonokufunda ezezimali
* Ikhonokufunda ezempilo<ref>{{Cite web |date=2021-01-28 |title=What Is Health Literacy, Centers for Disease Control and Prevention |work=Centers for Disease Control and Prevention |url=https://www.cdc.gov/healthliteracy/learn/index.html}}</ref><ref name="Zarcadoolas-2006">{{Cite book |last1=Zarcadoolas |first1=C. |title=Advancing health literacy: A framework for understanding and action |url=https://archive.org/details/advancinghealthl0000zarc |last2=Pleasant |first2=A. |last3=Greer |first3=D. |publisher=Jossey-Bass |year=2006 |location=San Francisco, CA}}</ref><ref>{{Cite book |title=Addressing Difficulties in Literacy Development: Responses at Family School Pupil and Teacher Levels |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-1-315-01571-2 |editor-last=Reid |editor-first=Gavin |editor-last2=Soler |editor-first2=Janet |editor-last3=Wearmouth |editor-first3=Janice |editor-link3=Janice Wearmouth}}</ref>
* Ikhonokufunda izindimi – Ikhono lokufunda, ukubhala, ukuqonda nokukhuluma ezinye izindimi.<ref>{{Cite journal |last1=Ravid |first1=Dorit |author-link=Dorit Ravid |last2=Tolchinsky |first2=Liliana |year=2002 |title=Developing Linguistic Literacy: a Comprehensive Model |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-child-language_2002-05_29_2/page/417 |journal=Journal of Child Language |volume=29 |issue=2 |pages=417–447 |doi=10.1017/S0305000902005111 |pmid=12109379 |s2cid=9831188}}</ref>
* Ikhonokufunda izinsizakuxhumana<ref>{{Cite web |title=National Association for Media Literacy Education |url=https://namle.net/ |website=namle.net}}</ref>
* Ikhonokufunda ezombusazwe
* Ikhonokufunda ezenhlalo<ref>{{Cite web |date=December 2019 |title=9 Ways to Teach Social Skills in Your Classroom, Reading Rockets |url=https://www.readingrockets.org/article/9-ways-teach-social-skills-your-classroom}}</ref>
* Ikhonokfunda umchazazibalo, elibizwa [[Ubuphicinani]]<ref name="Carnegie-2021" />
* Ikhonokufunda okubukwayo, e.g., uLimi lomzimba, izithombe, amabalazwe, namavidiyo<ref name="Zarcadoolas-2006" />
* Ikhonokufinda umculo – libhekisela ezinhelweni ezinqunyiwe zolwazi kwezomculo nobugagu.<ref>p. 3. Csíkos, Csaba, and Gabriella Dohány. "Connections between music literacy and music-related background variables: An empirical investigation." ''Visions of Research in Music Education'' 28, no. 1 (2016): 2.</ref>
==Amaphatho==
juajzmfgy9a81du20e0ibkup0o3jtft
Izakhiwo zoBumbano
0
34834
128466
128426
2026-09-08T14:26:52Z
Fongcwele
16873
/* Isakhiwo sazo */
128466
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uniegebou.jpg|thumb|Izakhiwo zoBumbano]]
[[Izakhiwo zoBumbano]] ([[isiNgisi]]: ''Union Buildings'') ziyisihlalo [[UHulumeni waseNingizimu Afrika|sikaHulumeni waseNingizimu Afrika]] kanye nehhovisi [[Umongameli waseNingizimu Afrika|likaMengameli waseNingizimu Afrika]]. Zakhiwe [[IPitoli|ePitoli]] phezu kwegquma elibizwa i-Meintjeskop, enyakatho kwe-Arcadia, eduze nesikwele seSonto. Izivande ezisegcekeni lezakhiwo zingaphakathi komgwaqo kahulumeni, umgwaqo kaVermeulen wasempumalanga, umgwaqo wesonto u-R104 kanye nomgwaqo kaBlackwood. Umgwaqo kaFairview uvaliwe kumphakathi – abasezikhundleni zombuso yibona kuphela abavumelekile ukusebenzisa lomgwaqo ukungena eZakhiweni.Lezakhiwe ziyisiqonga sePitoli. Ziyisiza sefagugu likazwelonke [[INingizimu Afrika|laseNingizimu Afrika]].
Izakhiwo zingesinye sezikhungo zezombusazwe eNingizimu Afrika: Igama elithi 'IZakhiwo' seliphenduke isiteketiso sesizinda sikahulumeni. Futhi ziwuphawu lezwe lwasePitoli naseNingizimu Afrika jikelele, futhi ziheha izivakashi eziningi esidlaveleni futhi sezaphenduka uphawu lwentando yeningi.
Izakhiwo ziyindawo okubanjelwa kuyo umcimbi wokufungiswa kukaMengameli.
==Isakhiwo sazo==
[[File:Union Buildings Eastern Wing.jpg|thumb|Uphiko olusempuma leZakhiwo zoBumbano okuthiwa lumelela amaNgisi aseNingizimu Afrika]]
Lezi zakhiwo, zakhiwa kusetshenziswa itshesihlabathi eliluhlengesi, futhi zaklanywa umakhi obizwa Sir Herbert Baker,<ref name="RSA-Presidency">{{Cite web |title=Offices |url=http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about/presbuildings/office.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107051924/http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about%2Fpresbuildings%2Foffice.htm |archive-date=7 January 2009 |access-date=13 February 2009 |website=The Presidency}}</ref> wazakha ngathi yisikhumbuzo samaNgisi futhi ubude bazo bungamamitha angama-285. Zinomumo osamkhumbi noma isicheme, zinezimpiko ezimbili emahlangothini, amelelela ubumbano lwabantu ababehlukanisiwe.<ref>{{Cite journal |last=Christenson |first=Ellen |date=1996 |title=Herbert Baker, the Union Buildings, and the politics of architectural patronage |journal=SAJAAH |volume=6 |issue=1–4 |pages=1–9 |hdl-access=free |hdl=2263/546}}</ref> Izinsimbi zesithuba ziyefana nalezo zesithuba saseLandani esibizwa Big Ben.<ref>{{Cite web |title=Union Buildings in Pretoria |url=https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php |website=Southafrica.to |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php }}</ref> Uphiko olusempuma nasenthona, kanye nemibhoshongo emaphala enezinkuba, zimelela izilimi ezimbili, isiNgisi nesiBhunu, bese inkundla ephakathi negceke yona yaklanywa futhi yakhiwa ukufanekisa iNingizimu Afrika eBumbene.<ref name="southafrica-travel.net">{{Cite web |title=Union Building in Pretoria (South Africa) |url=http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm |website=southafrica-travel.net |access-date=4 December 2009 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823053950/http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm }}</ref> Lezi zakhiwo zibhekwa abaningi njengomsebenzi womakhi omkhulu nenkambabeyibuza yaseNingizimu Afrika kwezokwakha. Isichuse sikaNelson Mandlea esisenxanxatheleni ebizwa Sandton City noma iNelson Mandela Square kwakufanele sime lapho uRolihlahla ethula khona inkulumo yakhe yokubekwa njengoMengameli.<ref>{{Cite web |title=About Riviera |url=https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php |website=SA-Venues |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php }}</ref>
Isiza sesakhiwo kwakuyinkwali eyayingasasebenzi, kuyimanke okwakhiwe kuyo isnkundla yeshashalazi. Isichuse ezifanayo eziphezu kwemibhoshongo enenkuba zingamabalazwe, ziphethe uMhlaba, futhi zagwediwa ngu- Abraham Broadbent. Isichuse esingaphezu kwe-rostrum enenkuba enkundleni yeshashalazi phakathi nezimpiko esikathixokazi wohwebo wamaRoma obizwa ''Mercury'', sagwedwa nguGeorge Ness. Amaphandle aseduze neZakhiwo zoBumbano abizwa Arcadia, aqanjwe [[Indwemozwe|ngendwemozwe]] elibizwa Arcadia, elisifunda sasezinganekwaneni zamaGriki. IPitoli inenani lesibili ngobukhulu lezindlu zamanxusa emhlabeni, ilandela isidlavela esibizwa Washington, D.C., iningi lazo zitholakala phakathi no a eduze nase-Arcadia.
[[File:CentralPretoria.jpg|thumb|Umbono ohlangothini lwezivande]]
Umklamo wezalasha ngalinye oyehluka, ngalokho it's he ngalinye kwadingeka ukuba lisikwe ngalodwa. Izindlela zokuklama isakhiwo zinhlobohlobo kusuka kuzalasha elisezansi lohlobo lwamaNgisi, kuya kumazalasha aphezulu ohlobo lwamaDashi asenhlonhlweni yeKapa.
Izakhiwo zoBumbano ayisiza sokubeka nokufungisa uMongameli wezwe omusha. Amahhovisi kaMongameli asemthethweni angakwesobunxele kweZakhiwo, futhi ibhayi Lesizwe lipheohezeliswa ecaleni elikwebunxele Uma umongameli esehjovisi lakhe.<ref>{{Cite web |title=South Africa – Pretoria and Surrounding |url=http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm |website=Sunset Africa Tours |access-date=4 December 2009 |archive-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914022107/http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm }}</ref>
IZakhiwo zihlukaniswe ngezingxenye ezintathu; amahhovisi kwesobunxele, Inkundla yeshashalazi, namahhovosi kwesokudla. Sekukonke kungamamitha angama-95 ubude. Ingquklu yamahhovisi eyodwa inamagceke amathathu ahlinzeka amahhovisi ngokukhanya nomoya. Ingquklu ngayinye inomthili nemigandayo emithathu engaphezulu komhlabathi. Isakhiwo esiphakathi esikhumbele zinamagumbi wamakomidi, umtapolwazi namagumbi wezinkomfa kuyilapho imithili inexhiba lokuphekela, amagumbi wokudlela nawokuphumula.
Ingaphakathi lihlotshiwe njengendlu yamaDashi: lineminyango esidnayo, izibani ezigwediwe, imijankatho yomphezulu enzima ephambana nezindonga ezibhecwe ngobumhlophe nefenisha yokhuni.<ref>{{Cite web |title=The Union Building |url=http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm |website=ibiblio.org |access-date=15 December 2009 |archive-date=16 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816135819/http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm }}</ref>
==Amaphatho==
8k66vp2ec8gz7d9dkor0dsqruhln35z
128467
128466
2026-09-08T15:07:26Z
Fongcwele
16873
/* Amaphatho */
128467
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uniegebou.jpg|thumb|Izakhiwo zoBumbano]]
[[Izakhiwo zoBumbano]] ([[isiNgisi]]: ''Union Buildings'') ziyisihlalo [[UHulumeni waseNingizimu Afrika|sikaHulumeni waseNingizimu Afrika]] kanye nehhovisi [[Umongameli waseNingizimu Afrika|likaMengameli waseNingizimu Afrika]]. Zakhiwe [[IPitoli|ePitoli]] phezu kwegquma elibizwa i-Meintjeskop, enyakatho kwe-Arcadia, eduze nesikwele seSonto. Izivande ezisegcekeni lezakhiwo zingaphakathi komgwaqo kahulumeni, umgwaqo kaVermeulen wasempumalanga, umgwaqo wesonto u-R104 kanye nomgwaqo kaBlackwood. Umgwaqo kaFairview uvaliwe kumphakathi – abasezikhundleni zombuso yibona kuphela abavumelekile ukusebenzisa lomgwaqo ukungena eZakhiweni.Lezakhiwe ziyisiqonga sePitoli. Ziyisiza sefagugu likazwelonke [[INingizimu Afrika|laseNingizimu Afrika]].
Izakhiwo zingesinye sezikhungo zezombusazwe eNingizimu Afrika: Igama elithi 'IZakhiwo' seliphenduke isiteketiso sesizinda sikahulumeni. Futhi ziwuphawu lezwe lwasePitoli naseNingizimu Afrika jikelele, futhi ziheha izivakashi eziningi esidlaveleni futhi sezaphenduka uphawu lwentando yeningi.
Izakhiwo ziyindawo okubanjelwa kuyo umcimbi wokufungiswa kukaMengameli.
==Isakhiwo sazo==
[[File:Union Buildings Eastern Wing.jpg|thumb|Uphiko olusempuma leZakhiwo zoBumbano okuthiwa lumelela amaNgisi aseNingizimu Afrika]]
Lezi zakhiwo, zakhiwa kusetshenziswa itshesihlabathi eliluhlengesi, futhi zaklanywa umakhi obizwa Sir Herbert Baker,<ref name="RSA-Presidency">{{Cite web |title=Offices |url=http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about/presbuildings/office.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107051924/http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about%2Fpresbuildings%2Foffice.htm |archive-date=7 January 2009 |access-date=13 February 2009 |website=The Presidency}}</ref> wazakha ngathi yisikhumbuzo samaNgisi futhi ubude bazo bungamamitha angama-285. Zinomumo osamkhumbi noma isicheme, zinezimpiko ezimbili emahlangothini, amelelela ubumbano lwabantu ababehlukanisiwe.<ref>{{Cite journal |last=Christenson |first=Ellen |date=1996 |title=Herbert Baker, the Union Buildings, and the politics of architectural patronage |journal=SAJAAH |volume=6 |issue=1–4 |pages=1–9 |hdl-access=free |hdl=2263/546}}</ref> Izinsimbi zesithuba ziyefana nalezo zesithuba saseLandani esibizwa Big Ben.<ref>{{Cite web |title=Union Buildings in Pretoria |url=https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php |website=Southafrica.to |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php }}</ref> Uphiko olusempuma nasenthona, kanye nemibhoshongo emaphala enezinkuba, zimelela izilimi ezimbili, isiNgisi nesiBhunu, bese inkundla ephakathi negceke yona yaklanywa futhi yakhiwa ukufanekisa iNingizimu Afrika eBumbene.<ref name="southafrica-travel.net">{{Cite web |title=Union Building in Pretoria (South Africa) |url=http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm |website=southafrica-travel.net |access-date=4 December 2009 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823053950/http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm }}</ref> Lezi zakhiwo zibhekwa abaningi njengomsebenzi womakhi omkhulu nenkambabeyibuza yaseNingizimu Afrika kwezokwakha. Isichuse sikaNelson Mandlea esisenxanxatheleni ebizwa Sandton City noma iNelson Mandela Square kwakufanele sime lapho uRolihlahla ethula khona inkulumo yakhe yokubekwa njengoMengameli.<ref>{{Cite web |title=About Riviera |url=https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php |website=SA-Venues |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php }}</ref>
Isiza sesakhiwo kwakuyinkwali eyayingasasebenzi, kuyimanke okwakhiwe kuyo isnkundla yeshashalazi. Isichuse ezifanayo eziphezu kwemibhoshongo enenkuba zingamabalazwe, ziphethe uMhlaba, futhi zagwediwa ngu- Abraham Broadbent. Isichuse esingaphezu kwe-rostrum enenkuba enkundleni yeshashalazi phakathi nezimpiko esikathixokazi wohwebo wamaRoma obizwa ''Mercury'', sagwedwa nguGeorge Ness. Amaphandle aseduze neZakhiwo zoBumbano abizwa Arcadia, aqanjwe [[Indwemozwe|ngendwemozwe]] elibizwa Arcadia, elisifunda sasezinganekwaneni zamaGriki. IPitoli inenani lesibili ngobukhulu lezindlu zamanxusa emhlabeni, ilandela isidlavela esibizwa Washington, D.C., iningi lazo zitholakala phakathi no a eduze nase-Arcadia.
[[File:CentralPretoria.jpg|thumb|Umbono ohlangothini lwezivande]]
Umklamo wezalasha ngalinye oyehluka, ngalokho it's he ngalinye kwadingeka ukuba lisikwe ngalodwa. Izindlela zokuklama isakhiwo zinhlobohlobo kusuka kuzalasha elisezansi lohlobo lwamaNgisi, kuya kumazalasha aphezulu ohlobo lwamaDashi asenhlonhlweni yeKapa.
Izakhiwo zoBumbano ayisiza sokubeka nokufungisa uMongameli wezwe omusha. Amahhovisi kaMongameli asemthethweni angakwesobunxele kweZakhiwo, futhi ibhayi Lesizwe lipheohezeliswa ecaleni elikwebunxele Uma umongameli esehjovisi lakhe.<ref>{{Cite web |title=South Africa – Pretoria and Surrounding |url=http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm |website=Sunset Africa Tours |access-date=4 December 2009 |archive-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914022107/http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm }}</ref>
IZakhiwo zihlukaniswe ngezingxenye ezintathu; amahhovisi kwesobunxele, Inkundla yeshashalazi, namahhovosi kwesokudla. Sekukonke kungamamitha angama-95 ubude. Ingquklu yamahhovisi eyodwa inamagceke amathathu ahlinzeka amahhovisi ngokukhanya nomoya. Ingquklu ngayinye inomthili nemigandayo emithathu engaphezulu komhlabathi. Isakhiwo esiphakathi esikhumbele zinamagumbi wamakomidi, umtapolwazi namagumbi wezinkomfa kuyilapho imithili inexhiba lokuphekela, amagumbi wokudlela nawokuphumula.
Ingaphakathi lihlotshiwe njengendlu yamaDashi: lineminyango esidnayo, izibani ezigwediwe, imijankatho yomphezulu enzima ephambana nezindonga ezibhecwe ngobumhlophe nefenisha yokhuni.<ref>{{Cite web |title=The Union Building |url=http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm |website=ibiblio.org |access-date=15 December 2009 |archive-date=16 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816135819/http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm }}</ref>
==Izithombe==
<gallery mode="packed" heights="160">
The Union Building At Sunrise.jpg|300px|IZakhiwo zoBumbano ekuphumeni kwelanga
File:Zebras_with_Union_Buildings.jpg|Amadube ePitoli, iZakhiwo zoBumbano ngemuva.
File:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|Imithi yeJakaranda ePitoli amboza indawo ngengubo ensomi ngo-Oktoba.
</gallery>
==Amaphatho==
5urwgaowpo9jljjrbckno6b19rhpj6g
128468
128467
2026-09-08T15:23:30Z
Fongcwele
16873
/* Izithombe */
128468
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uniegebou.jpg|thumb|Izakhiwo zoBumbano]]
[[Izakhiwo zoBumbano]] ([[isiNgisi]]: ''Union Buildings'') ziyisihlalo [[UHulumeni waseNingizimu Afrika|sikaHulumeni waseNingizimu Afrika]] kanye nehhovisi [[Umongameli waseNingizimu Afrika|likaMengameli waseNingizimu Afrika]]. Zakhiwe [[IPitoli|ePitoli]] phezu kwegquma elibizwa i-Meintjeskop, enyakatho kwe-Arcadia, eduze nesikwele seSonto. Izivande ezisegcekeni lezakhiwo zingaphakathi komgwaqo kahulumeni, umgwaqo kaVermeulen wasempumalanga, umgwaqo wesonto u-R104 kanye nomgwaqo kaBlackwood. Umgwaqo kaFairview uvaliwe kumphakathi – abasezikhundleni zombuso yibona kuphela abavumelekile ukusebenzisa lomgwaqo ukungena eZakhiweni.Lezakhiwe ziyisiqonga sePitoli. Ziyisiza sefagugu likazwelonke [[INingizimu Afrika|laseNingizimu Afrika]].
Izakhiwo zingesinye sezikhungo zezombusazwe eNingizimu Afrika: Igama elithi 'IZakhiwo' seliphenduke isiteketiso sesizinda sikahulumeni. Futhi ziwuphawu lezwe lwasePitoli naseNingizimu Afrika jikelele, futhi ziheha izivakashi eziningi esidlaveleni futhi sezaphenduka uphawu lwentando yeningi.
Izakhiwo ziyindawo okubanjelwa kuyo umcimbi wokufungiswa kukaMengameli.
==Isakhiwo sazo==
[[File:Union Buildings Eastern Wing.jpg|thumb|Uphiko olusempuma leZakhiwo zoBumbano okuthiwa lumelela amaNgisi aseNingizimu Afrika]]
Lezi zakhiwo, zakhiwa kusetshenziswa itshesihlabathi eliluhlengesi, futhi zaklanywa umakhi obizwa Sir Herbert Baker,<ref name="RSA-Presidency">{{Cite web |title=Offices |url=http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about/presbuildings/office.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107051924/http://www.thepresidency.gov.za/main.asp?include=about%2Fpresbuildings%2Foffice.htm |archive-date=7 January 2009 |access-date=13 February 2009 |website=The Presidency}}</ref> wazakha ngathi yisikhumbuzo samaNgisi futhi ubude bazo bungamamitha angama-285. Zinomumo osamkhumbi noma isicheme, zinezimpiko ezimbili emahlangothini, amelelela ubumbano lwabantu ababehlukanisiwe.<ref>{{Cite journal |last=Christenson |first=Ellen |date=1996 |title=Herbert Baker, the Union Buildings, and the politics of architectural patronage |journal=SAJAAH |volume=6 |issue=1–4 |pages=1–9 |hdl-access=free |hdl=2263/546}}</ref> Izinsimbi zesithuba ziyefana nalezo zesithuba saseLandani esibizwa Big Ben.<ref>{{Cite web |title=Union Buildings in Pretoria |url=https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php |website=Southafrica.to |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.southafrica.to/provinces/Gauteng/towns/Pretoria/UnionBuildings/Photos/UnionBuildings.php }}</ref> Uphiko olusempuma nasenthona, kanye nemibhoshongo emaphala enezinkuba, zimelela izilimi ezimbili, isiNgisi nesiBhunu, bese inkundla ephakathi negceke yona yaklanywa futhi yakhiwa ukufanekisa iNingizimu Afrika eBumbene.<ref name="southafrica-travel.net">{{Cite web |title=Union Building in Pretoria (South Africa) |url=http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm |website=southafrica-travel.net |access-date=4 December 2009 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823053950/http://www.southafrica-travel.net/north/a1pret03.htm }}</ref> Lezi zakhiwo zibhekwa abaningi njengomsebenzi womakhi omkhulu nenkambabeyibuza yaseNingizimu Afrika kwezokwakha. Isichuse sikaNelson Mandlea esisenxanxatheleni ebizwa Sandton City noma iNelson Mandela Square kwakufanele sime lapho uRolihlahla ethula khona inkulumo yakhe yokubekwa njengoMengameli.<ref>{{Cite web |title=About Riviera |url=https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php |website=SA-Venues |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209182049/https://www.sa-venues.com/attractionsga/riviera.php }}</ref>
Isiza sesakhiwo kwakuyinkwali eyayingasasebenzi, kuyimanke okwakhiwe kuyo isnkundla yeshashalazi. Isichuse ezifanayo eziphezu kwemibhoshongo enenkuba zingamabalazwe, ziphethe uMhlaba, futhi zagwediwa ngu- Abraham Broadbent. Isichuse esingaphezu kwe-rostrum enenkuba enkundleni yeshashalazi phakathi nezimpiko esikathixokazi wohwebo wamaRoma obizwa ''Mercury'', sagwedwa nguGeorge Ness. Amaphandle aseduze neZakhiwo zoBumbano abizwa Arcadia, aqanjwe [[Indwemozwe|ngendwemozwe]] elibizwa Arcadia, elisifunda sasezinganekwaneni zamaGriki. IPitoli inenani lesibili ngobukhulu lezindlu zamanxusa emhlabeni, ilandela isidlavela esibizwa Washington, D.C., iningi lazo zitholakala phakathi no a eduze nase-Arcadia.
[[File:CentralPretoria.jpg|thumb|Umbono ohlangothini lwezivande]]
Umklamo wezalasha ngalinye oyehluka, ngalokho it's he ngalinye kwadingeka ukuba lisikwe ngalodwa. Izindlela zokuklama isakhiwo zinhlobohlobo kusuka kuzalasha elisezansi lohlobo lwamaNgisi, kuya kumazalasha aphezulu ohlobo lwamaDashi asenhlonhlweni yeKapa.
Izakhiwo zoBumbano ayisiza sokubeka nokufungisa uMongameli wezwe omusha. Amahhovisi kaMongameli asemthethweni angakwesobunxele kweZakhiwo, futhi ibhayi Lesizwe lipheohezeliswa ecaleni elikwebunxele Uma umongameli esehjovisi lakhe.<ref>{{Cite web |title=South Africa – Pretoria and Surrounding |url=http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm |website=Sunset Africa Tours |access-date=4 December 2009 |archive-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914022107/http://www.roediger.co.za/Sunset%20pta.htm }}</ref>
IZakhiwo zihlukaniswe ngezingxenye ezintathu; amahhovisi kwesobunxele, Inkundla yeshashalazi, namahhovosi kwesokudla. Sekukonke kungamamitha angama-95 ubude. Ingquklu yamahhovisi eyodwa inamagceke amathathu ahlinzeka amahhovisi ngokukhanya nomoya. Ingquklu ngayinye inomthili nemigandayo emithathu engaphezulu komhlabathi. Isakhiwo esiphakathi esikhumbele zinamagumbi wamakomidi, umtapolwazi namagumbi wezinkomfa kuyilapho imithili inexhiba lokuphekela, amagumbi wokudlela nawokuphumula.
Ingaphakathi lihlotshiwe njengendlu yamaDashi: lineminyango esidnayo, izibani ezigwediwe, imijankatho yomphezulu enzima ephambana nezindonga ezibhecwe ngobumhlophe nefenisha yokhuni.<ref>{{Cite web |title=The Union Building |url=http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm |website=ibiblio.org |access-date=15 December 2009 |archive-date=16 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816135819/http://www.ibiblio.org/istudio/03pretoria/research/UNION_BUILDING.htm }}</ref>
==Isivande nezinkundla==
[[File:South Africa-Union Buildings01.jpg|thumb|Izivande ezinemikhondo]]
Izakhiwo zizungezwe Izivande ezinhle zezitshalo zomdabu. Kunezikhumbuzo ezihlukahlukene ezihlobisa isinandi esiwudedangendlale, kuhlanganisa nesikhumbuzo Sempi sikaDelville Wood nesichuse sikaNdunankulu wokuqala waseNingizimu Afrika uMkhuzi uLouis Botha.
Isinandi esiphambi kweZakhiwo zoBumbano yizona ezisetshenziswa lapho kubuthene umphakathi, lapho kunemibhikisho noma kunemigubho, efana nokubekwa kukaMengameli wezwe.<ref>{{Cite web |title=Union Building |url=http://www.wheretostay.co.za/information/topic/653 |url-status=dead |website=WhereToStay.co.za |access-date=4 December 2009 |archive-date=24 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924032246/http://www.wheretostay.co.za/information/topic/653 }}</ref>
Okuphawulekayo luvame ukuba isivande esinemikhondo, esitshalwe izitshalo zomdabu, esizungeze izakhiwo Kanye nenkundla yeshashalazi kanelson Mandle ehlalisa abayizi-9,000.
===Isichuse nezikhumbuzo===
Ngaphakathi kwezinkundla kunezikhumbuzo nezichuse. Ezansi kwezivande, kunesichuse sikaMkhuzi uLouis Botha (undunankulu wokuqala wobumbano lwaseNingizimu Afrika) ehlezi phezu kwehhashi esinandini.
Maphakathi nezivande, kukhona isikhumbuzo Sempi sikaDelville Wood, sokukhumbula amabutho akuleli aphangalala eMpini YoMhlaba yokuqala kanye nesibhebhe sokukhumbula labo abaohangalala eMpini yaseKoriya.
Amazalasha ngaphezulu kukhona isichuse sikaNelson Mandela. Lesi sichuse safakelelwa lapho kususwa esikaMkhuzi noNdunankulu waseNingizimu Afrika uJ.B.M. Hertzog, manie esesibekwe ezinkundleni zegceke.
Isikhumbuzo saseNingizimu Afrika sibekwe ngaphezu kwezivande.
==Izithombe==
<gallery mode="packed" heights="160">
The Union Building At Sunrise.jpg|300px|IZakhiwo zoBumbano ekuphumeni kwelanga
File:Zebras_with_Union_Buildings.jpg|Amadube ePitoli, iZakhiwo zoBumbano ngemuva.
File:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|Imithi yeJakaranda ePitoli amboza indawo ngengubo ensomi ngo-Oktoba.
</gallery>
==Amaphatho==
ojreqwkort4q2yq7vdjxsf638c2f59k
Inyoka
0
34994
128483
127452
2026-09-08T20:23:51Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128483
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%"
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Inyoka<br /><br /><div style="font-size: 95%;">Inkathi eyayiphila kuso: <span class="noprint"><span style="display:inline-block;">Emaphethelweni enkathi yomcako–namuhla</span><ref name="FB">{{FishBase family|family=Odontaspididae|year=2009|month=January}}</ref> </span><div style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0; font-size:13px;">
<div style="position:absolute; height:100%; left:0px; width:208.07692307692px; padding-left:5px; text-align:left; background-color:rgb(254,217,106); background-image: linear-gradient(to right, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1));"><span class="noprint">[[Precambrian|PreꞒ]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,160,86); left:36.892307692308px; width:18.818461538462px;"><span class="noprint">[[Cambrian|Ꞓ]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(0,146,112); left:55.710769230769px; width:14.08px;"><span class="noprint">[[Ordovician|O]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(179,225,182); left:69.790769230769px; width:8.3261538461539px;"><span class="noprint">[[Silurian|S]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(203,140,55); left:78.116923076923px; width:20.409230769231px;"><span class="noprint">[[Devonian|D]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(103,165,153); left:98.526153846154px; width:20.307692307692px;"><span class="noprint">[[Carboniferous|C]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(240,64,40); left:118.83384615385px; width:15.907015384615px;"><span class="noprint">[[Permian|P]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(129,43,146); left:134.74086153846px; width:17.126830769231px;"><span class="noprint">[[Triassic|T]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(52,178,201); left:151.86769230769px; width:19.055384615385px;"><span class="noprint">[[Jurassic|J]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,198,78); left:170.92307692308px; width:26.738461538462px;"><span class="noprint">[[Cretaceous|K]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(253,154,82); left:197.66153846154px; width:14.543692307692px;"><span class="noprint">[[Paleogene|<small>Pg</small>]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(255,230,25); left:212.20523076923px; width:6.9215384615385px;"><span class="noprint">[[Neogene|<small>N</small>]]</span></div>
<div style="position:absolute; height:100%; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div><div style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;"><div style="position:absolute; height:8px; left:185.98461538462px; width:34.015384615385px; background-color:#360; opacity:0.42; "></div>
<div style="position:absolute; height:8px; left:185.98461538462px; width:34.015384615385px; background-color:#360; opacity:1; "></div>
<div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:186.98461538462px; width:32.015384615385px; background-color:#6c3;"></div>
</div>
</div></div>
|-
| colspan="2" style="text-align: center" | [[File:Trimeresurus sabahi fucatus, Banded pit viper - Takua Pa District, Phang-nga Province (46710893582).jpg|266px|Intaca enemithende yesifundazwe iPhang-nga (46710893582)]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |[[Intaca enemithende (''Trimeresurus sabahi fucatus'')]]
|- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)"
|-
! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Ingqwangqwa (kumchazampilo)|Umjinjo wenzululwazi]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|link=Template:Taxonomy/Odontaspididae| e ]]</span>
|-
|UMbuso:
|[[Izilwane|Wezilwane]]
|-
|UmHibatho:
|[[Esinejonqa]]
|-
|IsiGaba:
|[[Isihuquzi]]
|-
|UHlelo:
|Ezinamazenge (Squamata)
|-
|Igatsaha:
|Ezineloyi (toxicofora)
|-
|Igatsha:
|Izintacazana (ophidia)
|-
|Uhlelozansi:
|[[Izinyokana]]<br /><br /><small>[[Linneuas, 1758]]</small>
|- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)"
|}
'''Izinyoka''' [[Isihuquzi|yizilwane ezihuquzelayo]] ezingenazingalo zohlelozansi [[Ezinamazenge|lwezinamazenge]] olubizwa izinyoka.<ref>{{Cite journal |vauthors=Reeder TW, Townsend TM, Mulcahy DG, Noonan BP, Wood PL, Sites JW, Wiens JJ |year=2015 |title=Integrated analyses resolve conflicts over squamate reptile phylogeny and reveal unexpected placements for fossil taxa |journal=[[PLOS ONE]] |volume=10 |issue=3 |article-number=e0118199 |bibcode=2015PLoSO..1018199R |doi=10.1371/journal.pone.0118199 |issn=1932-6203 |pmc=4372529 |pmid=25803280 |doi-access=free}}</ref> Zihlobene eduze izibankwa kanye ne tuatara, izinyoka ziyi ectothermic, I amniote, izilwane eziphefumula umoya ezinomzimba omude we Iike ombozwe amazenga ahlangene, futhi zihamba zisebenzisa noma yi waliding, i rectinear, i concertina, i sidewinding noma i slide pushing locomotions, nezinye izinhlobo ze arboreal ngisho nezikwazi ukundiza okufushane ngokukhumeza Izimbambo ukuze ziphakame. Izinyoka zinamagebhezi anezithambo ezimbalwa kakhulu kanye namalunga amaningi ahamba kakhulu (okungukuthi i cranial kinesis) kunezihlobo zazo zezibankwa, okuzenza zikwazi ukwelula kakhulu [[umlomo]] futhi zigwinye isisulu esikhulu kakhulu kunamakhanda azo. Ukuze kuhlangatshezwane nemizimba yazo emincane, izinso zezinyoka ezihlangene (njengezinso) zivela emaceleni, futhi eziningi zinemaphaphu elilodwa kuphela alisbenzayo. Naphezu kokuba Ama tetrapod avela kwi cladistic prospective, izinyoka azinazo izitho ngokuphelele, yize ama pythons nama boids egcina ibhande le pelvic eliyinsalela. Ezinye izibankwa nazo ziye zaziveza ngokuzimela umzimba omude onjengenyoka ongenayo imilenze noma onemilenze encishisiwe kakhulu okungenani izikhathi ezingamashumi amabili nanhlanu ngokuziphendukela kwemvelo, okuholela ezinhlotsheni eziningi Izibankwa ezingenamilenze, <ref>{{Cite journal |vauthors=Wiens JJ, Brandley MC, Reeder TW |date=January 2006 |title=Why does a trait evolve multiple times within a clade? Repeated evolution of snakelike body form in squamate reptiles |url=http://doc.rero.ch/record/13623/files/PAL_E653.pdf |url-status=live |journal=Evolution; International Journal of Organic Evolution |volume=60 |issue=1 |pages=123–41 |bibcode=2006Evolu..60..123W |doi=10.1554/05-328.1 |pmid=16568638 |s2cid=17688691 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202043249/https://doc.rero.ch/record/13623/files/PAL_E653.pdf |archive-date=2 February 2023 |access-date=21 January 2023}}</ref> ezinezinzwane zamehlo, izindlebe zangaphandle kanye nolimi olunenyama olungenayo imilenzi izinyoka, yize lo mthetho ungekho emhlabeni wonke.
Izinyoka zivame ukuhlala emhlabeni futhi zisakazeke kabanzi, futhi izinhlobo ekhona zitholakala kuwo wonke amazwekazi ngaphandle kwe [[I-Antatika|Antarctica]], futhi eziqhingini eziningi ngaphandle kwe Ireland, [[I-Ayisilandi|i Iceland]], IGreenland Iziqhingi zaseNew Zealand, kanye neziqhingi eziningi ezincane ze Atlantic ne Central Pacific Ocean.<ref name="Bauchot">{{Cite book |year=1994 |title=Snakes: A Natural History |url=https://archive.org/details/snakesnaturalhis0000bauc/page/220 |publisher=Sterling Publishing Co., Inc. |isbn=978-1-4027-3181-5 |editor-last=Bauchot |editor-first=Roland |location=New York |page=220 |url-access=registration}}</ref> Ngaphezu kwalokho, amaqembu ase-aquatic afana izinyoka zasolwandle asakazeke kuzo zonke izifunda zase Indo Pacific, kuyilapho izinyoka zasemanzini zitholakala emhlabeni wonke. [[Umndeni (kumchazampilo)|imindeni]] engaba ngu 30 iyaqashelwa njengamanje, ihlanganisa [[Umqhinqo|izinhlobo]] ezingaba ngu 520 nezinhlobo ezingaba ngu-4,170.<ref name="NRDB-Cs">{{Cite web|title=Search results for Higher taxa: snake|url=https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?taxon=snake&submit=Search|accessdate=7 February 2025|website=The Reptile Database|publisher=Hamburg Museum of Zoology}}</ref> Zihluka ngobukhulu kusuka ku Barbados threadsnake encane, engamasentimitha angu 10.4 ubude (amain-4,1) <ref name="zootaxa">{{Cite journal |last=Hedges |first=S. Blair |name-list-style=vanc |date=4 August 2008 |title=At the lower size limit in snakes: two new species of threadsnakes (Squamata: Leptotyphlopidae: Leptotyphlops) from the Lesser Antilles |url=http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/zt01841p030.pdf |url-status=live |journal=[[Zootaxa]] |volume=1841 |pages=1–30 |doi=10.11646/zootaxa.1841.1.1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813023833/http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/zt01841p030.pdf |archive-date=13 August 2008 |access-date=4 August 2008 |doi-access=free}}</ref> kuya ku-i-reticulated python efinyelela ku-6.95 ubude.<ref name="SunBear">{{Cite journal |last=Fredriksson |first=G. M. |year=2005 |title=Predation on Sun Bears by Reticulated Python in East Kalimantan, Indonesian Borneo |url=http://dare.uva.nl/document/161117 |url-status=live |journal=Raffles Bulletin of Zoology |volume=53 |issue=1 |pages=165–168 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709001708/http://dare.uva.nl/document/161117 |archive-date=9 July 2014}}</ref> Izinhlobo zezinsalela ze-''I-Titanoboa cerrejonensis'' zazingaba amamitha angu-12.8 (42 ubude.<ref name="head">{{Cite journal |display-authors=6 |vauthors=Head JJ, Bloch JI, Hastings AK, Bourque JR, Cadena EA, Herrera FA, Polly PD, Jaramillo CA |date=February 2009 |title=Giant boid snake from the Palaeocene neotropics reveals hotter past equatorial temperatures |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-05_457_7230/page/715 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=457 |issue=7230 |pages=715–7 |bibcode=2009Natur.457..715H |doi=10.1038/nature07671 |pmid=19194448 |s2cid=4381423}}</ref> Izinyoka kucatshangwa ukuthi zavela kubhazimula noma izibankwa zasemanzini, mhlawumbe ngenkathi yeJurassic, nezinsalela zokuqala ezaziwayo phakathi kuka-143 no-167 Ma edlule.<ref>{{Cite web|last=Perkins|first=Sid|date=27 January 2015|title=Fossils of oldest known snakes unearthed|url=https://www.science.org/content/article/fossils-oldest-known-snakes-unearthed|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150130043614/http://news.sciencemag.org/paleontology/2015/01/fossils-oldest-known-snakes-unearthed|archive-date=30 January 2015|accessdate=29 January 2015|website=news.sciencemag.org}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Caldwell MW, Nydam RL, Palci A, Apesteguía S |date=January 2015 |title=The oldest known snakes from the Middle Jurassic-Lower Cretaceous provide insights on snake evolution |journal=[[Nature Communications]] |volume=6 |article-number=5996 |bibcode=2015NatCo...6.5996C |doi=10.1038/ncomms6996 |hdl=11336/37995 |pmid=25625704 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> <span cx-link="" data-linkid="76" href="./Mega-annum" mw-redirect="" rel="mw:WikiLink" title="Mega-annum">Mina" typeof="mw:Entity"> </span>Ukuhlukahluka kwezinyoka zanamuhla kwavela ngenkathi I-Paleocene (c. 66 kuya ku-56 Ma edlule, ngemuva kwesenzakalo sokuqothulwa kweCretaceous-Paleogene). Izincazelo ezindala kakhulu ezilondoloziwe zezinyoka zingatholakala ku-I-Brooklyn Papyrus.
Izinhlobo eziningi zezinyoka azinabo Ubuthi, futhi izinhlobo zezinyoka ezinobuthi zisebenzisa ubuthi bazo ngokuyinhloko ukukhubaza nokubulala izisulu kunokuba zizivikele. Ubuthi be-snake buhanjiswa ngesikhathi ukuluma ngamazinyo anezimbobo / anezimbotshana futhi buqukethe izinhlobonhlobo zobuthi obuhlanganisa ama-neurotoxins, ama-hemotoxins. Izinyoka ezingenabo ubuthi zivame ukunqoba isisulu ngokufinyela ngaphambi kokugwinya isisulu siphila noma ukubulala ngokuziklinya ngaphambi kokugwinya sonke. Lapho zivalelwe, izinyoka zivame ukudliwa izisulu ezibulewe ngaphambili ngoba Ukudla okuphilayo njeng[[Iziququdi|amagundane]] kungalwa futhi kulimaze izinyoka ngesikhathi sokudla.
<references />
=== Families ===
{|class="wikitable"
|-
| colspan="100%" style="text-align:center; background:#bbf;"|Uhlelophansi '''[[Izintacaqobo]] (Alethinophidia)''' imindeni engama-25
|-
! style="background:#f0f0f0;"|UmNdeni
! style="background:#f0f0f0;"|Umbhali
! style="background:#f0f0f0;"|Uzalo
! style="background:#f0f0f0;"|Umqhinqa
! style="background:#f0f0f0;"|Igama
! style="background:#f0f0f0;"|Indawo yokuhlala<ref name="McD99">McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref>
|-
|[[Ezinezinkumpa]] ''(Acrochordidae)''
|Charles Lucien Bonaparte, 1831
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|3
|Wart snakes
|style="width:40%"|Western India and Sri Lanka through tropical Southeast Asia to the Philippines, south through the Indonesian/Malaysian island group to Timor, east through New Guinea to the northern coast of Australia to [[Mussau Island]], the [[Bismarck Archipelago]] and [[Guadalcanal Island]] in the Solomon Islands.
|-
|[[Ezigwemilanga]] (Aniliidae)
|[[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]], 1907
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|1
|False coral snake
|Tropical South America.
|-
|[[Ezifukuzayo]] (Anomochilidae)
|Cundall, Wallach, 1993
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|3
|Dwarf pipe snakes
|West Malaysia and on the Indonesian island of [[Sumatra]].
|-
|[[Ezimnyonyovu]] (Atractaspididae)
|[[Albert Günther|Günther]], 1858
| style="text-align:center;"|12
| style="text-align:center;"|72
|Burrowing asps
|Africa and the Middle East
|-
|[[Boidae]]
|[[John Edward Gray|Gray]], 1825
| style="text-align:center;"|14
| style="text-align:center;"|61
|Boas
|Northern, Central and South America, the Caribbean, southeastern Europe and Asia Minor, Northern, Central and East Africa, Madagascar and [[Reunion Island]], the Arabian Peninsula, Central and southwestern Asia, India and Sri Lanka, the [[Maluku Islands|Moluccas]] and New Guinea through to Melanesia and Samoa.
|-
|[[Bolyeriidae]]
|[[Robert Hoffstetter|Hoffstetter]], 1946
| style="text-align:center;"|2
| style="text-align:center;"|2
|Splitjaw snakes
|[[Mauritius]].
|-
|[[Colubridae]]
|[[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], 1811
| style="text-align:center;"|258<ref name="NRDB-Cs"/>
| style="text-align:center;"|2055<ref name="NRDB-Cs"/>
|Typical snakes
|Widespread on all continents, except Antarctica.<ref name="Spa04">{{cite book |last1=Spawls |first1=S. |last2=Howell |first2=K. |last3=Drewes |first3=R. |last4=Ashe |first4=J. |date=2004 |title=A Field Guide To The Reptiles Of East Africa |location=London |publisher=A & C Black Publishers Ltd |isbn=0-7136-6817-2}}</ref>
|-
|[[Cyclocoridae]]
|[[Jeffrey L.Weinell|Weinell]] & [[Rafe M.Brown|Brown]], 2017
| style="text-align:center;"|5
| style="text-align:center;"|8
|Cyclocorids
|The Philippines
|-
|[[Cylindrophiidae]]
|[[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], 1843
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|14
|Asian pipe snakes
|Sri Lanka east through Myanmar, Thailand, Cambodia, Vietnam and the Malay Archipelago to as far east as [[Aru Islands Regency|Aru Islands]] off the southwestern coast of New Guinea. Also found in southern China (Fujian, Hong Kong and on Hainan Island) and in Laos.
|-
|[[Elapidae]]
|[[Friedrich Boie|Boie]], 1827
| style="text-align:center;"|55
| style="text-align:center;"|389
|Elapids
|On land, worldwide in tropical and subtropical regions, except in Europe. Sea snakes occur in the Indian Ocean and the Pacific.<ref name="NRDB-E">{{NRDB family |page=elapidae.php |family=Elapidae |date=3 December 2008}}</ref>
|-
|[[Homalopsidae]]
|[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1845
| style="text-align:center;"|28
| style="text-align:center;"|53
|Homalopsids
|Southeastern Asia and northern Australia.
|-
|[[Lamprophiidae]]
|[[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], 1843
| style="text-align:center;"|16
| style="text-align:center;"|89
|Lamprophiids (formerly included Atracaspididae, Psammophiidae, and several other families)
|Africa (including the Seychelles)
|-
|[[Loxocemidae]]
|[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1861
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|1
|Mexican burrowing snake
|Along the Pacific versant from Mexico south to Costa Rica.
|-
|[[Micrelapidae]]
|[[Sunandan Das|Das]] ''et al''., 2023
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|4
|Two-headed snakes
|Eastern Africa and the Levant
|-
|[[Pareidae]]
|Romer, 1956
| style="text-align:center;"|3
| style="text-align:center;"|20
|Snail-eating snakes
|Southeast Asia and islands on the Sunda Shelf (Sumatra, Borneo, Java, and their surrounding smaller islands).
|-
|[[Prosymnidae]]
|Kelly, Barker, Villet & Broadley, 2009
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|16
|Shovel-snout snakes
|Subsaharan Africa
|-
|[[Psammodynastidae]]
|Das ''et al''., 2024
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|2
|Mock vipers
|Tropical Asia
|-
|[[Psammophiidae]]
|[[Monique Bourgeois|Bourgeois]], 1968
| style="text-align:center;"|8
| style="text-align:center;"|55
|Psammophiids
|Africa (including Madagascar), Asia and southern Europe
|-
|[[Pseudaspididae]]
|[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1893
| style="text-align:center;"|2
| style="text-align:center;"|2
| Pseudaspidids
|Subsaharan Africa
|-
|[[Pseudoxyrhophiidae]]
|[[Herndon G. Dowling|Dowling]], 1975
| style="text-align:center;"|22
| style="text-align:center;"|89
| Pseudoxyrhophiids
|Mostly Madagascar and the Comoros; 5 species in subsaharan Africa, 1 in Socotra
|-
|[[Pythonidae]]
|[[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], 1826
| style="text-align:center;"|8
| style="text-align:center;"|40
|Pythons
|Subsaharan Africa, India, Myanmar, southern China, Southeast Asia and from the Philippines southeast through Indonesia to New Guinea and Australia.
|-
|[[Tropidophiidae]]
|[[L.D. Brongersma|Brongersma]], 1951
| style="text-align:center;"|2
| style="text-align:center;"|34
|Dwarf boas
|West Indies; also Panama and northwestern South America, as well as in northwestern and southeastern Brazil.
|-
|[[Uropeltidae]]
|[[Johannes Peter Müller|Müller]], 1832
| style="text-align:center;"|8
| style="text-align:center;"|55
|Shield-tailed snakes
|Southern India and Sri Lanka.
|-
|[[Viperidae]]
|[[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], 1811
| style="text-align:center;"|35
| style="text-align:center;"|341
|Vipers
|The Americas, Africa, and Eurasia east to [[Wallace Line|Wallace's Line]].
|-
|[[Xenodermidae]]
|[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1900
| style="text-align:center;"|6
| style="text-align:center;"|18
|Dragon and odd-scaled snakes
|East Asia, Southern and southeastern Asia, and islands on the Sunda Shelf (Sumatra, Borneo, Java, and their surrounding smaller islands).
|-
|[[Xenopeltidae]]
|[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1845
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|2
|Sunbeam snakes
|Southeast Asia from the [[Andaman Islands|Andaman]] and [[Nicobar Islands]], east through Myanmar to southern China, Thailand, Laos, Cambodia, Vietnam, the Malay Peninsula and the East Indies to [[Sulawesi]], as well as the Philippines.
|-
|[[Xenophidiidae]]
|Wallach & Günther, 1998
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|2
|Spine-jawed snakes
|Borneo and peninsular Malaysia.
|}
<br />
{|class="wikitable"
|-
| colspan="100%" style="text-align:center; background:#bbf;"|Infraorder '''[[Scolecophidia]]''' 5 families
|-
! style="background:#f0f0f0;"|Family<ref name="NRDB-Cs"/>
! style="background:#f0f0f0;"|Taxon author<ref name="NRDB-Cs"/>
! style="background:#f0f0f0;"|Genera<ref name="NRDB-Cs"/>
! style="background:#f0f0f0;"|Species<ref name="NRDB-Cs"/>
! style="background:#f0f0f0;"|Common name
! style="background:#f0f0f0;"|Geographic range<ref name="McD99"/>
|-
|[[Anomalepidae]]
|[[Edward Harrison Taylor|Taylor]], 1939
| style="text-align:center;"|4
| style="text-align:center;"|18
|Primitive blind snakes
|style="width:40%"|From southern Central America to northwestern South America. Disjunct populations in northeastern and southeastern South America.
|-
|[[Gerrhopilidae]]
|style="width:15%"|Vidal, Wynn, Donnellan and Hedges 2010
| style="text-align:center;"|2
| style="text-align:center;"|18
|Indo-Malayan blindsnakes
|Southern and southeastern Asia, including Sri Lanka, the Philippines, and New Guinea.
|-
|[[Leptotyphlopidae]]
|[[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]], 1892
| style="text-align:center;"|13
| style="text-align:center;"|139
|Slender blind snakes
|Africa, western Asia from Turkey to northwestern India, on [[Socotra Island]], from the southwestern United States south through Mexico and Central to South America, though not in the high [[Andes]]. In Pacific South America they occur as far south as southern coastal Peru, and on the Atlantic side as far as Uruguay and Argentina. In the Caribbean they are found on the Bahamas, [[Hispaniola]] and the [[Lesser Antilles]].
|-
|[[Typhlopidae]]
|[[Blasius Merrem|Merrem]], 1820
| style="text-align:center;"|18
| style="text-align:center;"|266
|Typical blind snakes
|Most tropical and many subtropical regions around the world, particularly in Africa, Madagascar, Asia, islands in the Pacific, tropical America and in southeastern Europe.
|-
|[[Xenotyphlopidae]]
|Vidal, Vences, Branch and Hedges 2010
| style="text-align:center;"|1
| style="text-align:center;"|1
|Round-nosed blindsnake
|Northern Madagascar.
|}
==Amaphatho==
[[Category:Izilwane]]
[[Category:Izinyoka]]
41lo6g9zvs9plcl4620tzxm164k469x
Indima yobuKristu emphakathini waseNtshonalanga
0
35076
128478
127738
2026-09-08T20:03:36Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128478
wikitext
text/x-wiki
[[UbuKristu]] buyinkolo ehlanganiswa ngokuyinkimbinkimbi umlando nokwakhiwa komphakathi waseNtshonalanga. Kuwo wonke umlando wabo, [[ISonto lamaKatholika|ISonto LamaKatolika]] belilokhu liwumthombo omkhulu wezinkonzo zomphakathi, ikakhulukazi ezindaweni ezifana nokufunda nokunakekelwa kweziguli. UbuKristu buphinde baba nomthelela omkhulu kwezobuciko, isiko ifilosofi kanye nendlela abantu abaqonda ngayo umhlaba. Ngezindlela ezahlukene, ubuKristu buye baba nomthelela ekwakhweni izimo zengqondo nasemasikweni aseNtshonalanga, ikakhulukazi ngokugxila ekubalulekeni kobuhle, ukuziphatha okuhle kaye nokuhlonipha umuntu. Imikhosi efana ne-[[IPhasika|I-Easter]] [[UKhisimusi|noKhisimusi]] ibalulekile ekhalendeni lobuKristu futhi igujwa kabanzi emiphakathini eminingi. Ikhalenda likaGregory liye lamukelwa emhlabeni wonke njengekhalenda lomphakathi; futhi ikhalenda ngokwalo lilinganiselwa ngokulinganisa usuku lokuzalwa kukaJesu.
Ithonya lesiko leSonto liye laba likhulu. Izazi zesonto zalondoloza [[Ikhonombhalo|ukufunda nokubhala]] ENtshonalanga Yurophu ngemuva kokuwa koMbuso WaseRoma WaseNtshonalanga.<ref name="Oxford University Press">{{Cite book |date=2011 |title=Science and Religion Around the World |url=https://books.google.com/books?id=W6HPW1TodZwC&pg=PA71 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-195-32819-6 |editor-last=Brooke |editor-first=John H. |location=New York |pages=71 |editor-last2=Numbers |editor-first2=Ronald L.}}</ref> Phakathi Inkathi Ephakathi, iSonto lavela esikhundleni UMbuso WaseRoma njengamandla ahlanganisayo eYurophu futhi lidunyiswa ngokuhlakaza izinxanxathela zobuhlobo bendabuko.<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |date=2020 |title=[[The WEIRDest People in the World]]: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York |pages=57 |quote=...{{nbsp}}the medieval Catholic Church inadvertently altered people's psychology by promoting a peculiar set of prohibitions and prescriptions about marriage and the family that dissolved the densely interconnected clans and kindreds in western Europe into small, weak and disparate nuclear families. The social and psychological shifts induced by this transformation fueled the proliferation of voluntary associations, including guilds, charter towns, and universities, drove the expansion of impersonal markets, and spurred the rapid growth of cities. By the High Middle Ages, catalyzed by these ongoing changes, WEIRDer ways of thinking, reasoning, and feeling propelled the emergence of novel forms of law, government, and religion while accelerating innovation and the emergence of Western science.}}</ref> Amasonto angenkathi ephakathi ahlala phakathi kwezenzo zokwakha ezivelele kakhulu ezakhiwa Impucuko yaseNtshonalanga. Amanyuvesi amaningi aseYurophu nawo asungulwa isonto ngaleso sikhathi. Izazi-mlando eziningi zithi amanyuvesi nezikole zamasonto kwakuwukuqhubeka kwesithakazelo sokufunda esikhuthazwa yizigodlo zezindela. Inyuvesi ngokuvamile ibhekwa<ref>Rüegg, Walter: "Foreword. The University as a European Institution", in: ''A History of the University in Europe. Vol. 1: Universities in the Middle Ages'', Cambridge University Press, 1992, {{ISBN|0-521-36105-2}}, pp. XIX–XX</ref><ref name="Verger">{{Cite journal |last=Verger |first=Jacques |date=13 July 2009 |title=Parisian Scholars in the Early Fourteenth Century |url=https://www.cambridge.org/core/journals/european-review/article/parisian-scholars-in-the-early-fourteenth-centurycourtenay-william-jcambridge-university-press-cambridge-1999-285-pages-4000-hardback-isbn-0521642124/B9C91F113903305984005C01FC058CE5 |journal=European Review |publisher=Cambridge Core |volume=8 |issue=2 |pages=268–269 |access-date=8 July 2020}}</ref> njengesikhungo esivela esimweni sobuKristu beNkathi Ephakathi, esivela ezikoleni zeCathedral.<ref>{{Cite journal |last=Haskins |first=Charles H. |year=1898 |title=The Life of Medieval Students as Illustrated by their Letters |url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1898-01_3_2/page/203 |journal=The American Historical Review |volume=3 |issue=2 |pages=203–229 |doi=10.2307/1832500 |jstor=1832500}}</ref> Izazi eziningi nezazi-mlando zithi ubuKristu baba nengxenye ekwandeni kwe-Scientific Revolution.<ref>{{Citation|page=5, 12}}</ref><ref name="abc.net.au">{{Cite web|last=Harrison|first=Peter|date=8 May 2012|title=Christianity and the rise of western science|url=http://www.abc.net.au/religion/articles/2012/05/08/3498202.htm|accessdate=28 August 2014|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref>
49qtjlhz3jb6ej4f1fuabo2jd8u5l4i
Isimondawo esingokwemvelo
0
35118
128477
127996
2026-09-08T20:02:58Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128477
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hopetoun_falls.jpg|right|thumb|Ukuphathwa komhlaba kulondoloze izici ezingokwemvelo zeHopetoun Falls, e-[[I-Ostreliya|I-Australia]] kuyilapho kuvumela ufikelelo olwanele lwezivakashi.]]
[[File:Sahara_satellite_hires.jpg|thumb|Umfanekiso woGwadule laseSahara esivela esivokweni. ]]
'''Isimondawo esingokwemvelo''' noma indawo engokwemvelo ihlanganisa zonke izinto eziphilayo nezingaphili ezikhona ngokwemvelo, okusho ukuthi kulokhu akuyona into eyenziwe. Leli gama livame ukusetshenziswa eMhlabeni noma ezingxenyeni ezithile [[UMhlaba|zomhlaba]]. Lesi simondawo sihlanganisa ukwenanana kwazo yonke [[Umqhinqo|imiqhinqa]] ephilayo, Isimozulu, isimo sezulu nezinsizakusebemza zemvelo ekhinyabeza ukusinda kwabantu kanye nobuqhebeqhebe bezomnotho.<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=D. L. |last2=Ambrose |first2=S. H. |last3=Bassett |first3=T. J. |last4=Bowen |first4=M. L. |last5=Crummey |first5=D. E. |last6=Isaacson |first6=J. S. |last7=Johnson |first7=D. N. |last8=Lamb |first8=P. |last9=Saul |first9=M. |last10=Winter-Nelson |first10=A. E. |year=1997 |title=Meanings of Environmental Terms |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-environmental-quality_may-june-1997_26_3/page/n12 |journal=Journal of Environmental Quality |volume=26 |issue=3 |pages=581–589 |bibcode=1997JEnvQ..26..581J |doi=10.2134/jeq1997.00472425002600030002x}}</ref> Umqondo wesimondawo esingokwemvelo ungahlukaniswa njengezigcoyi:
hvnn8e4lhamgpebaxutspwf5qo24x1o
Isimondawo senhlalo
0
35119
128476
127997
2026-09-08T20:01:13Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128476
wikitext
text/x-wiki
'''Isimo senhlalo''', '''Isimo sezenhlalo''' yisimo esizungezile esingokoqobo nesingokwenhlalo lapho abantu behlala khona noma lapho okuthile kwenzeka khona noma kuthuthuka khona. Sihlanganisa [[Amasiko|isiko]] umuntu afundiswe ngalo noma ahlala kulo, kanye nabantu nezinhlangano ahlangana nazo.<ref>{{Cite journal |last=Barnett |first=E |last2=Casper |first2=M |year=2001 |title=A definition of "social environment" |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_2001-03_91_3/page/465 |journal=Am J Public Health |volume=91 |issue=3 |page=465 |doi=10.2105/ajph.91.3.465a |pmc=1446600 |pmid=11249033}}</ref> Ukwenanana kungaba ngokwesiqu noma ngezinsizakuxhumana, ngisho nangokungaziwa noma ngendlela eyodwa, futhi kungase kungasho ukulingana kwesikhundla senhlalo. Isimondawo senhlalo siyosocabango esibanzi kunaleso sesigaba sezenhlalo noma isiyingi sezenhlalo.
Isimondawo esingokoqobo noma sezenhlalo siyisici esinqumayo ekugugeni nasekuphileni kahle, njengesici esiyinhloko ocwaningweni lomchazakuguga wesimondawo.<ref>{{Cite journal |last=Sanchez-Gonzalez, D |year=2015 |title=Physical-social environments and aging population from environmental gerontology and geography. Socio-spatial implications in Latin America |journal=Revista de Geografía Norte Grande |volume=60 |pages=97–114 |doi=10.4067/S0718-34022015000100006 |doi-access=free}}</ref>
Ngaphezu kwalokho, isimondawo sezenhlalo siyindawo lapho abantu behlala khona futhi baxhumane khona. Sihlanganisa izakhiwo nemigwaqo ezungezile, imisebenzi etholakalayo, nendlela imali egeleza ngayo; ubudlelwano phakathi kwabantu, njengokuguquka kwamandla nobuhlobo phakathi kwamaqembu; kanye namasiko, njengobuciko, inkolo, nezinkambiso. Sihlanganisa izwe elingokoqobo nendlela abantu abaxhumana ngayo nemiphakathi yabo.<ref>{{Cite book |date=2006 |title=Genes, behavior, and the social environment: moving beyond the nature/nurture debate |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK19935/ |publisher=National Academies Press |isbn=978-0309101967 |location=Washington, D.C |chapter=Social Environmental and Genetic Influences on Obesity and Obesity-Promoting Behaviors: Fostering Research Integration}}</ref>
r6shwhr59y37r5xcm6h90xx22u4cejk
Ulingano
0
35120
128475
127998
2026-09-08T20:00:08Z
InternetArchiveBot
15036
Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128475
wikitext
text/x-wiki
[[File:Model_Balancing.jpg|right|thumb|Owesifazane obonisa ikhono lolingano noma ucakamo]]
[[File:Wine_glass_tower.jpg|thumb|Umphathizitsha olinganisa izingilazi zewayini]]
'''Ulingano''' noma '''ucokamo''' ngokobunguxampilo, luyikhono lokugcina umugqa womnyondo (umugqa oqondile kusuka enkabeni yesisindo) womzimba ngaphakathi kwesisekelo soxhaso ngaphandle kokuyekezela okukhulu.<ref>{{Cite journal |vauthors=Shumway-Cook A, Anson D, Haller S |date=June 1988 |title=Postural sway biofeedback: its effect on reestablishing stance stability in hemiplegic patients |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-physical-medicine-and-rehabilitation_1988-06_69_6/page/n10 |journal=Archives of Physical Medicine and Rehabilitation |volume=69 |issue=6 |pages=395–400 |pmid=3377664}}</ref> Ukuyekezela kuwukunyakaza okuqondile kwenkaba yomyondo ngisho nalapho umuntu emile. Isilinganiso esithile sokuyekezela sibalulekile futhi asingenakugwenywa ngenxa yokuphazamiseka okuncane ngaphakathi komzimba (isib, ukuphefumula, ukushintsha isisindo somzimba kusuka kolunye unyawo kuya kolunye noma kusuka phambili kuya emuva) noma kusuka ezintweni ezingaphandle (isib., ukuphazamiseka kokubona, ukuhunyushwa phansi). Ukwanda kokuyekezela akusona ngempela isibonakaliso sokungasebenzi kahle kolingano kodwa isibonakaliso solawulo lwenzwamdikizo -sensorimotor control.<ref name="Effects of lumbar extensor fatigue">{{Cite journal |vauthors=Davidson BS, Madigan ML, Nussbaum MA |date=October 2004 |title=Effects of lumbar extensor fatigue and fatigue rate on postural sway |url=https://archive.org/details/sim_european-journal-of-applied-physiology_2004-10_93_1-2/page/183 |journal=European Journal of Applied Physiology |volume=93 |issue=1–2 |pages=183–189 |doi=10.1007/s00421-004-1195-1 |pmid=15549370 |s2cid=10343160}}</ref>
hdp5uy0z8m7z869ongp4kyjsgvvp9so
Ikhonokufunda lesicikizi
0
35131
128480
128079
2026-09-08T20:14:26Z
InternetArchiveBot
15036
Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128480
wikitext
text/x-wiki
[[File:Children_at_school_(8720604364).jpg|thumb|Izingane zisebenzisa isicikizi esivalekayo esikoleni (2008) ]]
"'''Ikhonokufunda lescikizi'''" lichasiswa ngokuthi ulwazi nekhono lokusebenzisa ngokukhabangulayo [[IsiCikizi|izicikizi]] nezobuchwepheshe obuhlobene, ngamazinga wamakhono asukela ekusetshenzisweni okuyisisekelo kuya [[Ukuhlelelisa isiCikizi|ekuhleleliseni isicikizi]] kanye nokuxazulula izinkinga. Ikhonokufunda lescikizi lingabhekisela futhi ezingeni lokusebenzisa izinhleleliso zesicikizi nezinhlelokusebenza. Esinye isigcoyi esibalulekile ukuqonda ukuthi izicilizi zisebenza futhi zigidinge kanjani. Ikhonokufunda lesicikizi lingahlukaniswa [[Ukuhlelelisa isiCikizi|nokuhlelelisa isicikizi]], okuhlozinge kakhulu ekwakhiweni nasemkitizweni wezinhleleliso zesicikizi kunokujwayelana nazo kanye nekhono lokusetshenziswa kwazo.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Tobin |first=Catherine D. |date=February 1983 |title=Developing Computer Literacy |url=https://archive.org/details/sim_arithmetic-teacher_1983-02_30_6/page/22 |journal=The Arithmetic Teacher |volume=30 |issue=6 |pages=22–23, 60 |doi=10.5951/AT.30.6.0022 |jstor=41190615}}</ref> Amazwe ahlukahlukene, kufaka phakathi iNingizimu Afrika neMelika, asungule izinhlelo zokuthuthukisa amazinga kazwelonke ekhonokufunda lesicikizi.
== Umongo ==
Ikhonokufunda lesicikizi lehlukile kwekhonokufunda lezezibhangqiwe, lona okuyikhono lokuxhumana noma ukuthola ukwaziswa ezinkundleni zezibhangqiwe.<ref>{{Citation|last=Buckingham|first=David|title=Medienbildung in neuen Kulturräumen|chapter=Defining Digital Literacy|date=2010|pages=59–71|editor-last=Bachmair|editor-first=Ben|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|language=de|doi=10.1007/978-3-531-92133-4_4|isbn=978-3-531-16755-8}}</ref> Uma kuqhathaniswa, ikhonokufunda lesicikizi lilinganisa ikhono lokusebenzisa izicikizi nokuqonda ngokuqhubekayo indlela ezisebenza ngayo.<ref>{{Cite web|url=http://dept.harpercollege.edu/gedstudy/handouts/computer_literacy_skills.pdf|title=An Overview of Basic Computer Literacy Skills|website=Harper College|accessdate=2026-08-29|archive-date=2023-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930220653/https://dept.harpercollege.edu/gedstudy/handouts/computer_literacy_skills.pdf|dead-url=yes}}</ref>
Ikhonokufinda lesicikizi umuntu analo livame ukulinganiswa ngezibuzi, ezivivinya ikhona lakhe lokubhala nokuguqula isiqakaqo, ukulungisa izinkiya zesicikizi ukuhlelemba nokuhlaziya ukwaziswa esicikizini.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kegel|first=RHP|date=2019|title=Towards More Individualized Interfaces: Automating the Assessment of Computer Literacy|url=http://ceur-ws.org/Vol-2340/06-BCSS2019_paper.pdf|journal=BCSS@persuasive}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tobin|first=Catherine D.|date=1983|title=Developing Computer Literacy|url=https://archive.org/details/sim_arithmetic-teacher_1983-02_30_6/page/22|journal=The Arithmetic Teacher|volume=30|issue=6|pages=22–23|doi=10.5951/AT.30.6.0022|jstor=41190615}}</ref>
==Amaphatho==
fwplqi26054e96ec6krtb76j59hv90n
Umbuso waseMapungubwe
0
35162
128490
128410
2026-09-09T03:29:37Z
Fongcwele
16873
/* Isiko nomphakathi */
128490
wikitext
text/x-wiki
{{stack|{{Infobox former country
| symbol =
| image_map = MapungubweHill.jpg
| image_map_caption = Igquma iMapungubwe
| conventional_long_name = Umbuso waseMapungubwe
| common_name =
| status =
| government_type = [[Ubukhosi]]
| year_start = c. 1220
| year_end = c. 1300
| event_start =
| date_start =
| event_end = Mapungubwe Hill abandoned
| date_end =
| event1 =
| date_event1 =
| event2 =
| date_event2 =
| event_pre =
| date_pre =
| event_post = <!--- Optional: A crucial event that took place before after "event_end"--->
| date_post =
| demonym =
| title_leader = ''[[Mambo (title)|Mambo]]''
| leader1 = Shiriyadenga (according to some [[Venda people|Venda]] traditions)
| year_leader1 = {{Circa|1220|?}}
| leader2 = Tshidziwelele (according to some Venda traditions)
| year_leader2 = {{Circa|?|1300|lk=off}}
| area_km2 = 30,000
| area_rank =
| GDP_PPP =
| GDP_PPP_year = Limpopo valley timeline from 900AD to 1200 AD
| HDI =
| HDI_year =
| linking_name = Mowena
| capital = [[Mapungubwe National Park|Mapungubwe Hill]]
| p1 = Bambandyanalo
| p2 = Leopard's Kopje
| s1 = Kingdom of Great Zimbabwe
| currency =
| today = [[South Africa]], [[Zimbabwe]]
}}
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| name = Mapungubwe Cultural Landscape
| location = [[Limpopo]], [[South Africa]]
| criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii), (iv), (v)}}(ii), (iii), (iv), (v)
| ID = 1099bis
| coordinates =
| year = 2003
| extension = 2014
| area = {{convert|281.686602|km2|acre|abbr=on|0}}
| buffer_zone = {{convert|1048|km2|acre|abbr=on}}
| pushpin_map = South Africa Limpopo#South Africa
| map_caption =
| embedded =
}}}}
'''Umbuso waseMapungubwe''' kwakuwumbuso wasendulo owawusendaweni lapho kuhlangana khona imifula iShashe neLimpopo namuhla eNingizimu Afrika, eningizimu neZimbabwe Enkulu. Inani labantu basesiqongweno lallifika kwizi-5,000 ngonyaka we-1250, futhi cishe umbuso wawuhlanganisa amakhilomitha-skwele ayizi-30,000 .<ref name="Huffman-2005">{{Cite book |last=Huffman |first=Thomas |date=2005 |title=Mapungubwe: Ancient African civilisation on the Limpopo |url=https://archive.org/details/mapungubweancien0000huff/mode/2up?view=theater |publisher=Wits University Press |others= |isbn=978-1-86814-408-2}}</ref>
Cishe ngonyaka we-1000 CE, abanye abantu baseKopje Leopard bathuthela ngaphesheya kweLimpopo baya eBambandyanalo lapho khona babefuyile futhi belima, belusela imihlambi emikhulu yezinkomo emidlalweni akweminye imiphakathi nokwathuthukisa ubudlelwano bezenhlalo nobezombusazwe, kuyilapho behlanganyela kuhwebo lolwandlekazi laseNdiya besebenzisa imibuso-nxuluma yamaSwahili othungulu lwaseMpumalanga Afrika. Eminyakeni eminingi, ingcebo eyandayo phakathi kwenani labantu elikhulayo yaveza ukungalingani okwakungakufanele ukuhlelwa kwendawo yeBambandyanalo.
Cishe ngonyaka we-1220, phakathi nenkathi yesomiso, iqembu lezicukithwane zaseMapungubwe lathuthela esiqongweni seGquma laseMapungubwe, lalandelwa abantu abahlala ezweni elizungezile elisezansi. Amagquma ayevame ukusebenza njengezindawo zokuphehla imvula, futhi igquma laseMapungubwe laba ukuphela kwendawo enjalo; ukuhlala komholi kulo kwakubalulekile ekuthuthukiseni ubukhosi obungcwele. Ingcebo eningi yaqoqwa ngeminikelo, okwenziwa lula ngokuhlangana kwemifula iLimpopo-Shashe njengesikhungo sohwebo, futhi amazinyo endlovu negolide kwathelikiswa othungulu olusempumalanga. Ukulandela izenzakalo ezingaziwa nokushintsha kwemigwaqo yohwebo enyakatho cishe ngowe-1300, abantu baseMapungubwe badudukela kwenye indawo. Namuhla labantu bavame ukuhlotshaniswa nabantu abangamaKalanga ([[AmaShona]]) namaVenda.
Naphezu kokuba abantu bendawo benolwazi lwendawo engcwele, iMapungubwe yavubukulwa kabusha osonzlulwazi [[Umbuso waseNingizimu Afrika|bohulumeni wabaqobeli]] ngowe-1933. Inqoqelo yaseMapungubwe yamalondolondo atholakala esizeni semivubukulo igcinwe eSigcinamagugu seMapungubwe ePitoli. Isiza sitholakala Esiqiwini Sikazwelonke saseMapungubwe [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|INingizimu Afrika]], emngceleni [[IZimbabwe|weZimbabwe]] [[IButswana|neBotswana]].<ref>{{Cite web|title=Mapungubwe National Park - World Heritage Site in South Africa|url=https://southafrica.co.za/mapungubwe-national-park.html|accessdate=2024-11-08|website=southafrica.co.za}}</ref> Nakuba ngokwembiso kucatshangwa ukuthi kwakuyisifundazwe sokuqala eAfrika esebingizimu, ukuvubukula esifundeni esifanayo eGqumeni iMapela kubonisa ubufakazi bobukhosi obungcwele cishe eminyakeni engama-200 ngaphambili.<ref>{{Cite journal |last=Chirikure |first=Shadreck |last2=Manyanga |first2=Munyaradzi |last3=Pollard |first3=A. Mark |last4=Bandama |first4=Foreman |last5=Mahachi |first5=Godfrey |last6=Pikirayi |first6=Innocent |date=2014-10-31 |title=Zimbabwe Culture before Mapungubwe: New Evidence from Mapela Hill, South-Western Zimbabwe |journal=PLOS ONE |language=en |volume=9 |issue=10 |bibcode=2014PLoSO...9k1224C |doi=10.1371/journal.pone.0111224 |issn=1932-6203 |pmc=4215987 |pmid=25360782 |doi-access=free}}</ref>
==uMsukagama==
Igama lesiza lasendulo alaziwa, kodwa abavubukuli basebenzisa uhlelo lokwerha imivubukulo, base bekhetha elithi ''Mapungubwe'', futhi kanjalo nombuso wabizwa nalelo gama.<ref name="Chirikure-2015">{{Cite book |last1=Chirikure |first1=Shadreck |url=https://books.google.com/books?id=3pa7CgAAQBAJ&dq=kingdom+of+mapungubwe&pg=PT6 |title=Mapungubwe Reconsidered: A Living Legacy: Exploring Beyond the Rise and Decline of the Mapungubwe State |last2=Delius |first2=Peter |last3=Esterhuysen |first3=Amanda |last4=Hall |first4=Simon |last5=Lekgoathi |first5=Sekibakiba |last6=Maulaudzi |first6=Maanda |last7=Neluvhalani |first7=Vele |last8=Ntsoane |first8=Otsile |last9=Pearce |first9=David |date=2015-10-01 |publisher=Real African Publishers Pty Ltd. |isbn=978-1-920655-06-8 |language=en}}</ref> Elithi ''Mapungubwe'' lisho ukuthi "indawo [[Impungishe|yezimpungushe]] (eziningi)". Ngokwezilimi eziningi zomdabu, elithi "-pungubwe" lisho lesi siilwane. NgesiVenda kuthiwa ''phunguwe'', ngesiPedi kuthiwa ''phukubje.<ref name="Tlou-2012">{{cite report |url=http://policyresearch.limpopo.gov.za/handle/123456789/535 |title=The Kingdom of Mapungubwe: The First Urban Centre and the Capital of the First State in Southern Africa |last=Tlou |first=Setumu |publisher=Limpopo Provincial Government |year=2012}}</ref>
== Umchazamhlaba ==
Indawo ezungeze iMapungubwe, eseduze nomfula iLimpopo, namuhla iyindawo enesomiso. Ihlanganisa amagquma esihlabathi esinamatshe, izihlabathi zogwadule iKalahari kanye ne-scrubland.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=15}} Kusuka ngowe-1000 CE kuya ku-1200 CE, le ndawo yayinemvula eningi, ikhula izimila ezazibiza izilwane eziningi ezifana nezintibane, izinkonkoni, izinyathi nezinye. Izikhukhula ezivela emfuleni iLimpompo zazisabalalisa imisoco ethafeni lezikhukhula, kuhlanganisa nesemfundeni iMapungubwe lapho kwakunezinhlobo zomhlabathi ezisuka esihlabathini, ubumba, okwenza ukulima kube yinto engenzeka umnyaka wonke.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=|pages=19-20}}
==uMlando==
===Indabuko===
Sonke isifunda sasihlalwa ngabathwa eminyakeni eyizi-100,000 edlule. Abathwa bokuqala bashiya ifagugu eliebeile lemidwebo yasemihumeni kulo lonke elaseAfrika eseningizimu.<ref name="Mlambo-2014" />{{Rp|page=|pages=11–2}} Izikhulumi zezindimi zesintu zazihlala esizibeni semifula iShashe neLimpompo phakathi kowama-350 nowama-450 CE.<ref name="King 2011">{{Cite journal |last=King |first=Rachel |date=2011 |title=Archaeological naissance at Mapungubwe |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1469605311417364 |journal=Journal of Social Archaeology |publisher=Sage |volume=11 |issue=3}}</ref> Indabuko yombuso waseMapungubwe isendaweni ebizwa Leopard Kopje, okuyisiko lemivubukulo eliseZimbabwe yanamuhla.<ref name="Tlou-2012" />
====Schroda (900-1000)====
Befakwe ugqozi uhwebo ngezinyo lendlovu, amaZhizo afudukela eningizimu ngonyaka wama-900 ukuze ayohlala endaweni ebizwa-Schroda, eduze nomfula iLimpompo. Abathwa bona basuswa emhlabeni yabo yokhokho.<ref name="Mlambo-2014">{{Cite book |last=Mlambo |first=A. S. |url=https://archive.org/details/historyofzimbabw0000mlam/mode/2up?view=theater |title=A history of Zimbabwe |date=2014 |publisher=New York, NY : Cambridge University Press |others=Internet Archive |isbn=978-1-107-02170-9}}</ref>{{Rp|page=|pages=11–2}} AmaZhizo ayefuye imihlambi futhi ekuthanda nokulima. Ayebuye ahwebe ngezinto lendlovu naBathwa, ababehlala ezindaweni ezihlukene.<ref name="Chirikure-2015" /> Indawo yaseSchroda kungenzeka kwakuyisiqongo samaZhizo ngenxa yokuthi aymaningi lapho. Inkosi yawo iyona eyayiebe kakhulu, izizuzela imfuyo ngokuhlawulisa, izothulo, ukudliwa kwempahla, ukuphanga, nelobolo elikhulu ngamadodakazi ayo. AmaZhizo eykuthanda ukubumba izinkamba ezihlukene, abaqanjwe ngalo. Ubumba lwalusetshenziswa ukufundisa izingane. Babehwebalana nezifunda ezisothungulu nangegolide, izinyo lendlovu, izikhumba zomkhombe, izikhumba zengwe, insimbi, bathole ubuhlalu bengilazi, izindangu zokotini nosilika, nenhlakahla ecwebezelayo.<ref name="Huffman-2005">{{Cite book |last=Huffman |first=Thomas |url=https://archive.org/details/mapungubweancien0000huff/mode/2up?view=theater |title=Mapungubwe: Ancient African civilisation on the Limpopo |date=2005 |publisher=Wits University Press |others= |isbn=978-1-86814-408-2}}</ref>{{Rp|page=10–4}}
==== K2 (1000-1220) ====
Ngonyaka we-1000, abanye abantu baseLeopard's Kopje bafudukela eningizimu ukuze bayohlala eBambandyanalo (eyaziwa ngokuthi kuse-K2, esegqumeni iBambandyanalo), kuyilapho amaZhizo wona afudukela entshona ahlala endaweni ebizwa Toutswe eseBotswana namuhla. Abanye ongoti bakholwa ukuthi ubudlwelwane babo babugcwele izimpi nemibangp, kodwa abanye bathi babuyinkimbinkimbi ngokwezenhlalo nangokwezombusazwe. Abanye ongoti bakholwa ukuthi ubudlelwane babo babugcwele imibango nezimpi, kuyilapho abanye bathi babuyinkimbinkimbi ngokwezenhlalo nangokwezombusazwe.<ref>{{Cite journal |last=Calabrese |first=John A. |date=2000-12-01 |title=Interregional Interaction in Southern Africa: Zhizo and Leopard's Kopje Relations in Northern South Africa, Southwestern Zimbabwe, and Eastern Botswana, AD 1000 to 1200 |url=https://link.springer.com/article/10.1023/A:1006796925891 |journal=African Archaeological Review |language=en |volume=17 |issue=4 |pages=183–210 |doi=10.1023/A:1006796925891 |issn=1572-9842|url-access=subscription }}</ref><ref name="Kim-2015">{{Cite journal |last1=Kim |first1=Nam C. |last2=Kusimba |first2=Chapurukha M. |last3=Keeley |first3=Lawrence H. |date=2015 |title=Coercion and Warfare in the Rise of State Societies in Southern Zambezia |journal=The African Archaeological Review |volume=32 |issue=1 |pages=1–34 |doi=10.1007/s10437-015-9183-x |jstor=43916844 |issn=0263-0338}}</ref> Ukufika kwabo kwahambisana nokufka kwenkathi yokuvunda, okwenza bathela kakhulu kwezolimo.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=19}} Abantu baseLeopard's Kopje babekhulumma uhlobo lokuqala lwesiShona, mhlawumbe isiKlanga esasikhulunywa entsona. Indawo ebizwa K2 kwakuyisiqongo, futhi kungenzeka yayihlukaniswe ngokwezindlu ezazingaphansi kwegunya lomnumzane, kuyilapho inkosi yayiphethe indawo enulu. Abesifazane babesebenza ngosokhlele, kuyilapho abesilisa besebenza ngensimbi.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|pages=16–23}}
Babeblima amabele, unyalothi, unjwambu, amalumulondo nama-cowpeas. Ukuze benze umhlaba wabo ukhiize kakhulu, imihlabi yayiluselwa kude nesiqongo, emadlelweni eminye imiphakathi ngenholoso yokuqinisa ubudlelwane yenhlalo-mbusazwe nayo nokwakuvumela ukuba imihlmbi ikhulu ibe mikhulu.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=20}} Inanisamba landa kakhulu e-K2 laba abantu abyi-1,500 ngowe-1200. Umkhuba wokwenza imvula wawudlangile, futhi inkosi yayiqasha abafokazana okwakholwa ukuthi banobuhlobo namadlozi (amathongo) ezwe, abafana naBathwa, ngenxa yokulahla lapho isikhathi eside. Ngokufanayo, amaZhizo asala eLeokwe (angaphansi kwawase-K2) ayengongoti bemicikilisho nemidanti yendawo ngenxa yokuhlala kuyo isikhathi eside.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|pages=26–9}}
UThomas Huffman wabhala kuthi inani elikhulu lo mcebo owawukhiqizwa uhwebo olwenzeka kulwandlekazi iNdian, waletha ukungalingani okusha, njengoba umphakathi wawuguquka usuka ekubeni okleliswe ngokwenhlalo kuya kowezigaba zenhlalo, onegebe elikhulu phakathi kwezicebi nabahlwempu. Kwaba nzima ukuhlela izindawo zokuhlala ezivumelana nalesi simo.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=30}} Kodwa, uMark Horton, uveza ukuthi izindawo eziphakathi neMpuma Afrika zazizuza kanacen kuhwebo olwenziwa ebangeni elide kunamanxuluma asothungulu, (ngenxa yokuqhoqhobala phezu kohwebo kwamaSwahili), futhi uShadreck Chirikure ngabanye bathi umnotho, kanye negumya lababusi kwakusekelwe kwezolimo nokufuya. Ngesikhathi esifanayo, ongoti abafana noNam Kim benoChapurukha Kusimba baveza ukuthi umbuso wakheka ngenxa yocandululo kwezolimo, ukufuya imihlambi, nokusetshenziswa kamandla emicikilisho.<ref>{{Cite journal |last=Kim |first=Nam C. |last2=Kusimba |first2=Chapurukha M. |date=2008 |title=Pathways to Social Complexity and State Formation in the Southern Zambezian Region |url=https://www.jstor.org/stable/40389424 |journal=The African Archaeological Review |volume=25 |issue=3/4 |pages=131–152 |issn=0263-0338}}</ref><ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|pages=87-92}}
=== Igquma iMapungubwe (1220-1300) ===
[[File:ZimbabweStatesAndTrade.svg|thumb|Ibalazwe lezikhungo nemizila yohwebo ethafeni laseZimbabwe]]
Cishe ngowe-1200 lapho kuphela inkathi yemvula, phakathi nesomiso esinzima esahlukeza umphakathi, izicukuthwane zasebukhosini zafudukisa isibongo sayiswa eMapungubwe (okwakuyisiza sokwenza imvula esidala) futhi zahlala esicongweni esiwucengece phezulu ngowe- 1220, kuyilapho bonke abanye bahlaliswa phansi kwegquma laseMapungubwe.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|pages=17-9}} Kungenzeka umuzi omdalacowawulapjo kwadingeka ukuba ushiswe ukuze lwakhowe omusha. Igquma iMapungubwe laba igquma lokwenza imvula lilodwa, futhi ukuhlala komholi kulo kwazhumanisa iNkosi nesiko lokwenza imvula, nokwaba ukukhula kobukhosi obungcwele.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=|pages=32–4}} Kuleli gauma, kwakuhlala aBathwa kulo ekuqaleni futhi umhumei okulo ngasempuma unemidwebo yobuciko babo.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=17}}
iNkosi yokuqala ("uShiriyadenga" ngokomlando wamaVenda)<ref name="Loubser-2024" /> kwakudingeka uchithe isikhathi sayo esiningi iqhingiwe noma isemgonqeni, futhi isigodlo sayo sisohlangothini olusentshona nengquma; sasinegumbi lapho ingosi yayamukela khona izihambeli, nelinye loluhlola izihambeli zingakafiki enkosino, negumbi ezikhethekile lenkosi lokubhula. Ngowe-1250, iMapungubwe yayisinabantu abayizi-5000, abahlala abanezindluvezizungeze igquma. iNkosi yesibili ("uTshidziwelele" ngesiVenda)<ref name="Loubser-2024" /> yakha isigodlo sayo naphakathi nengquma, ngendlela efanayo neyenkosi eyandulele, Kodwa igumbi lezihambeli lahlukaniswa kwelenkosi, ukuze iNkosi nezihambeli zibe namagumbi ahlukene, futhi isebenzise umkhulumeli Ukuxhumana nazo. Amakhosi ayenesithembu, futhi abanye abafazi babehlala ngaphandle kwesiqongo, ukuze balekelele ekugcineni kohleloxhano lwabavunani.<ref name="Chirikure-2015" /><ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=|pages=38–51}} Uhlelokulawula nohlaka lombuso akucacile, nakuba ongoti bethi kwakufana nokombuso wabaPedi.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=71}}
Ezomnotho zazisekelwe kwezolimo, futhi kwakufuywa nezinkomo ezaziluselwa kude nesiqongo, ziqinisa ubudlelwane kwezenhlalo nakwezombisazwe nemiphakathi ebuqamama, futhi kanjalo kwandisa ithonya laseMapungubwe. Ingcebo enkulu yaqongelelwa ngezothulo, ezazikhikhelwa ngezilimo, izilwane noma impahla.<ref>{{Cite journal |last1=Delius |first1=Peter |last2=Chewins |first2=Linell |last3=Forssman |first3=Tim |date=2024 |title=Turning South African History Upside Down: Ivory and Gold Production, the Indian Ocean Trading System and the Shaping of Southern African Society, 600–1900 AD |journal=Journal of Southern African Studies |pages=1–22 |doi=10.1080/03057070.2024.2436329 |issn=0305-7070|doi-access=free }}</ref><ref name="Wingfield-2020">{{Cite book |last1=Wingfield |first1=Chris |url=https://books.google.com/books?id=5lOTzgEACAAJ |title=The Pasts and Presence of Art in South Africa: Technologies, Ontologies and Agents |last2=Giblin |first2=John |last3=King |first3=Rachel |date=2020 |publisher=McDonald Institute for Archaeological Research |isbn=978-1-913344-01-6 |language=en}}</ref>{{Rp|page=163}} Usokhele, igolide, umthanimbi kwakuizinhlwa ezingatholakali esizibeni somfula iShashe- iLimpompo, kodwa kungenzeka iMapungubwe yayizithola njengezothulo noma uhwebo, njengoba ihlangana mfula leShashe neLimpompo kwakuyisizinda sohwebo.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=|pages=20, 22}} Akucaci kahle ukuthi ukuphoqwa nombango kwaba nalipho igalelo ekukhuleni kombuso waseMapungubwe nokuchachaza kwawo njengoba kungelula ukuhlonza lokhu ngemivubululo. Nakuba izindonga zamatshe zazinenhloso yokuhlukanisa izicukuthwane kubantukazana, zazibie zibe ngenhloso yokuzivikela ezitheni, okuveza ukuthi impi kwakuyinsakavukela.<ref name="Kim-2015" /> UKim noKusimba, kanye noSimon Hall (abavubukuli), baveza ukuthi ukuphoqelelwa nodlame yizinto ezimbili eziyinhloko zokuba ngamandla ombuso.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=92}} Umbuso waseMapungubwe wawuhweba endaweni nezindawo ezifana neToutswe kanye neEiland, kuhwetshwa ngegolide, Izinto lendluvo futhi zithelekiselwa uhwebo lolwandlekazi Indian ngomzila waseSofala.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=|pages=38–51}}
Akwaziwa ukuthi yini eyawisa umbuso waseMapungubwe.<ref name="Chirikure-2015" />{{rp|page=32}} UElizabeth Anne Voigt waphakamisa ukuthi izinkomo yizona ezawohloza umhlaba, phakathi nesomiso, kuyilapho uDavid Killick benoChristopher Ehret bathi ngekhulu le-13, imibuso yaseKilwa, naseMogodishu yathatya indawo yesiqhibgo iManda nesiqhibgo iShanga njengamachweba ohwebo. Futhi ngaphansi kwethonya laseKilwa, indawo yaseSofala yaba isizinda sohwebo ngegolide, futhi yayiseduze nendawo ekhiqiza igolide ethafeni laseZimbabwe, yasala kanjalo iMapungubwe ingasabalulekile.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=96}} UChirikure ngabanye bona bathi imizila yohwebo yagudlukela enyakatho njengoba abahwebi babefuna ukufika ngokushesha endaweni ephakathi nezwe ekhiqiza igolide, nokuyisenzo esadicilela phansi umnotho waseMapungubwe. Ngokufanele, ukuswelakala kwezimohala ezithelekiwe kwakuzowohloza ubudlelwane bezombusazwe baseMapungubwe obabugiyame ekuhwebeni ukuze imihlambi yakhona uthole amadlelo. Baqagula ukuthi ubuholi balahlekelwa ukwethenjwa ikakhulu njengoba kwase kudingeka izothulo eziningi, lokhu kwadala ukungezwani nokungathembani nokwenza abantu abaningi bafuduke endaweni.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|page=|pages=32-3, 98}} Isiziba sashoywa abantu abasakazekela enyakatho, entdhoba naseningizimu. Abaphindanga babuya. ENyakatho, kwavela iZimbambwe Enkulu, umbuso onabantu abambalwa, wakhula ngendlela efanayo nowaseMapungubwe, uhlakanisa abantu ngokuhlala futhi unobukhosi obingcwele.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=55}}
==Isiko nomphakathi==
[[File:Stone game board on Mapungubwe Hill, Limpopo, South Africa.jpg|thumb|Umdlalo womlabalaba otholakele khona eMapungubwe.]]
Emva kweminyaka yokuhlala eK2, umphakathi walapha waguquka usuka emphakathini osekkelwe kuqhiwu waba umphakathi osekelwe esigabeni zenhlalo, futhi waba isibonelo sobukhosi bobungcwele eAfrika eseningizimu.<ref name="web.wits.ac.za">{{Cite web |url=http://web.wits.ac.za/nr/rdonlyres/33e48eb0-29e9-49ec-a296-5daaa4aacc5a/0/evolution.pdf |title=Origin of Species and Evolution, Wits University Showcase |access-date=10 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122181425/http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/33E48EB0-29E9-49EC-A296-5DAAA4AACC5A/0/Evolution.pdf |archive-date=22 November 2009 }}</ref> Umholi womphakathi nezicukuthwane babehlala phezulu eGqumeni, abantukazana ehlala ezansi.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=|pages=32–4}} Kwakukhona amakhondo amane abheke egqumeni, elikhulu kuwo lalinabalindi ababebuzwa ngokuthi bayihlo lenkosi.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=37}} Izondawo zokuhlala zazihlulaniswe ngokwezindlu zokuhlala ezingaphansi kwabamnumzane, zizungeze igquma, ziyindilinga elivikelayo.<ref name="Huffman-2005" />{{rp|page=40}} Umbuso kungenzeka wawuhlukaniswe ngokoqhiwu olunezigaba ezinhlanu ngenxa Yokusakaza kwabantu: Kwakukhona abamnumzane, izinduna zomuzi, izinduna ezincane, izinduna ezinkulu, izinduna ngqangi, neNkosi.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|page=50}}
=== Ukwenza imvula ===
Umcikilisho wokqenza imvula, noma ukulawula imvula, wawebziwa ngenhloso yokukhinyabeza ukufika kwemvula ukuze kunqandwe isomiso noma izikhukhula. Kwakusekelwe enkolelweni yokuthi abantu banamandla wokuthonya imvelo, imimoya, noma abangasekho abanisa noma bagweve ngemvula. ABathwa okwakukholelwa ukuthi banxhumano oluseduze namathongo akudala ezwe, kwakubizwa bona ukuze balekelele ezinye imiphakathi ngokwenza imcula. Izangoma zaBathwa zazingenwa idlozi noma ziye kwleamarhongo ukuze zivame izilwane eziyamaniswa nokwenza imcula. Umphakathi waseK2 wawukhetya aBathwa kunamaZhizo, okwakungamaqhwamelala wabo kwezombusazwe. Iziqongo zamagquma anemifudlana ezansi, zazisetshenziswa njengezizinda zokwenza imvula, kuhlanganisa nesiza esibizwa Ratho Kroonkop. Njengoba umphakathi wawuba yinkimbinkimbi, imisamo yakhiwa emagqumeni, futhi lo mkhuba walawulwa ngemithetho. EMapungubwe, izicukuthwane zazama ukuguqula indawo yokwenzela imvula, kusuka emagqumeni amaningi zayiletha egqumeni elilodwa; iGquma iMapungubwe, ellihlala abasebukhosini nongoti bokwenza imvula, kanjalo khuba wasuswa ethobyeni labangasekho.<ref name="Chirikure-2015" />{{Reference page|pages=30-1}}
==Amaliba asebukhosini==
[[File:Mapungubwe, Limpopo, South Africa (20356187550).jpg|thumb|Ubhekane wegolide waseMapungubwe]]
[[File:Mapungubwe gold beads and jewellery - Museum of Gems and Jewellery.jpg|thumb|I ubuhlalu begolide nobucwebe obutholakele eMapungubwe]]
Ngowe-1930 kwanyalulwa amathuna eduze nesigodlo, okwakunamaliba angama-23. Iningi labangcwatsywe kuwo lalingenayo imihlobiso noma imbalwa, iningi lalabo abakhulile babefake ubuhlalu bengilazi, kodwa abathathu babehlukile. Owokuqala, owaziwa ngokuthi ongxlcwatshwe ngegolide, wayengcwatshwe nesiqamelo sokhuni esimbozwe ngegolide nezinye Izinto ezintathu esikhandwe ngokhumu nazo zambozwa ngembedu; isitsha sokubhula, intonga noma isagila, kanye noBhejane wegolide. Owesibili, ongowesifazane, wangcwatshwa ebheke entshona efake amasongo wegolide ayi-100, ubuhlalu begolide ubuyizi-12,000, nobuhlalu bengilazi ubuyizi-26,000. Owesithathu, okungenzeka owesilisa, naye wangcwatshwa ebheke entshona, enomgexo wobuhlalu begolide obunamantombazane, nezinye Izinto nazo esimbozwe ngegolide, kuhlanganisa nengwenya.<ref name="Huffman-2005" />{{Rp|pages=46–7}}
Ngowezi-2007, uhulumeni waseNingizimu Afrika wakhipha imvume yokuba izinsalela eziyisikhehle ezambiwa ngowe-1933, zingcwatshwe kabusha eGqumeni laseMapungubwe ngomgidi owenziwa mhla zingama-20 November 2007.<ref>{{Cite web |title=The Reburial of Mapungubwe Human Remains {{!}} South African History Online |url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/reburial-mapungubwe-human-remains |access-date=2024-11-16 |website=www.sahistory.org.za}}</ref>
==Amaphatho==
<references />
[[Category:Iziza zefagugu eNingizimu Afrika]]
1uuvn842v0rbn7ak9d17y3a998wjxks
Isidabuko sesintu
0
35166
128484
128404
2026-09-08T20:24:41Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128484
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
|name= Fossil Hominid Sites of South Africa
|location=South Africa
|image={{Location map
|South Africa
|pushpin_label=Cradle of Humankind
|lat=-25.96716
|long=27.66245
|caption=
}}
|criteria= Cultural: iii, vi
|ID=915
|year=1999
|extension=2015
}}[[File:Cradle_of_Humankind_in_Gauteng_map.jpg|thumb|Ibalazwe lendawo yeSidabuko seSintu, 2024]]
'''ISidabuko seSintu'''<ref name="Fleminger2008">{{Cite book |last=Fleminger |first=David |year=2008 |title=The Cradle of Humankind |publisher=30° South Publishers |isbn=978-0-9584891-3-3 |pages=7–10}}</ref><ref name="Fleminger">{{Cite web|title=Cradle of Humankind – David Fleminger|url=http://www.davidfleminger.co.za/books/cradle-of-humankind/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203002245/https://davidfleminger.co.za/books/cradle-of-humankind/|archive-date=2020-02-03|accessdate=2019-12-30|language=en-US}}</ref><ref name="Wayman">{{Cite web|last=Wayman|first=Erin|title=The Human Evolution World Tour|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-human-evolution-world-tour-10925648/|accessdate=2019-12-30|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref> siyisiza somchazaluntu wanguna ''(paleoanthropology)'' esitholakala cishe amakhilomitha angama-50 enyakatho-ntshona [[IGoli (idolobha)|neGoli]], [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eNingizimu Afrika]], esifundazweni saseGauteng. I-UNESCO yasimemezela ukuthi [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|siyiSiza Sefagugu Lomhlaba]] ngowe-1999,<ref>{{Cite web|title=Why is the Cradle of Humankind important?|url=https://kids.britannica.com/kids/article/Cradle-of-Humankind/601978}}</ref> le siza siyikhaya lenqokothela enkulu yezinsalela zokhokho okwedlula zonke ezinye emhlabeni wonke.<ref>{{Cite web|date=2022-06-30|title=Fossils in the Cradle of Humankind site reignite debate over origins of humans|url=https://www.nbcnews.com/science/science-news/fossils-cradle-humankind-site-reignite-debate-origins-humans-rcna35867|accessdate=2023-02-21|publisher=[[NBC News]]}}</ref> Le siza njengamanje sisendaweni engamamahektha ayizi-47,000 <ref>{{Cite web|title=Maropeng a'Afrika and the Cradle of Humankind|url=http://www.maropeng.co.za/index.php/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423235449/http://maropeng.co.za/index.php/about/|archive-date=23 April 2013|accessdate=9 April 2010|publisher=maropeng.co.za}}</ref> futhi siqukethe isimiso esiyinkimbinkimbi semihume yetshemcako. Igama elibhalisiwe le siza ohlwini lweZiza Zefagugu Lomhlaba lithi Iziza Zomuntu zaseNingizimu Afrika (Fossil Hominid Sites yaseNingizimu Afrika).
[[Umhela Wenzululwazi waseNingizimu Afrika|NgokoMhela Wenzululwazi waseNingizimu Afrika]] (South African Journal of Science), ipulazi elibizwa Bolt liyindawo lapho kwatholakala khona [[ezibuchophokhulu]] zokuqala.<ref>{{Cite journal |date=2013 |title=Research Briefs |journal=South African Journal of Science |volume=109 |issue=5/6 |pages=1–2 |doi=10.1590/sajs.2013/a0017 |issn=0038-2353 |doi-access=free}}</ref> Ipulazi likaBolt lavukuzwa kakhulu kufunwa -i-speleothem (isicalahle sesAlumbe esivela kuma-stalagmites, Ama-stalactite, namatshe okugeleza) ekuqaleni kweekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili.<ref>{{Cite journal |last=Edwards |first=Tara R. |last2=Armstrong |first2=Brian J. |last3=Birkett-Rees |first3=Jessie |last4=Blackwood |first4=Alexander F. |last5=Herries |first5=Andy I.R. |last6=Penzo-Kajewski |first6=Paul |last7=Pickering |first7=Robyn |last8=Adams |first8=Justin W. |date=2019-01-14 |title=Combining legacy data with new drone and DGPS mapping to identify the provenance of Plio-Pleistocene fossils from Bolt's Farm, Cradle of Humankind (South Africa) |journal=PeerJ |language=en |volume=7 |doi=10.7717/peerj.6202 |issn=2167-8359 |pmc=6336010 |pmid=30656072 |doi-access=free}}</ref>
Imihume yaseSterkfontein yona kwakuyisiza okwavubukulwa kuso-''I-Australopithecus africanus'' eneminyaka eyizigidi ezingu-2.3 ubudala (efenqwa ngokuthi "uMrs. Ples"), eyatholakala ngowe-1947 ngURobert Broom noJohn T. Robinson. Lokhu okutholakele kwasiza ekuqinisekiseni umcubukulo kaRaymond Dart owugebhezi okuncane we-''I-Australopithecus africanus'' owaziwa ngokuthi "Ingane yaseTaung" ngowe-1925 eTaung esifundazweni iNyakatho Ntshona eNingizimu Afrika, lapho ukuvubukula kusaqhubeka khona.
Eduze, kodwa hhayi kule siza, kunesimiso semihume esibizwa -Rising Star Cave esiqukethe iDinaledi Chamber (igumbi lezinkanyezi), lapho kwatholakala khona amathambo ayizintshicwa ali-15 emiqhinqa engasekho zehominim, ezibizwa okwesikhashana nge-''I-Homo naledi''.
Isiza esiseSterkfontein sisodwa sesikhiqize ngaphezu kwengxenye eyodwa kwezintathu zezintshicwa zokuqala zama-hominid ezatholakala ngaphambi kowezi-2010.<ref>{{Cite news |last=Smith |first=David |date=15 January 2010 |title=Visit to the Cradle of Humankind |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jan/15/sterkfontein-caves-south-africa |access-date=20 May 2010 |work=[[The Guardian]] |location=London}}</ref> Igumbi leDinaledi liqukethe iminyanyali amathambo angaphezu kwe-1,500 e''-H. naledi'' okungenani avela kwimiqashela eli-15, okuwumvubukulo obanzi kakhulu womqhinqa owodwa we-hominid owake watholakala e-Afrika.<ref name="SciAm.Mysterious">{{Cite web|last=Wong|first=Kate|date=10 September 2015|title=Mysterious New Human Species Emerges from Heap of Fossils|url=https://www.scientificamerican.com/article/mysterious-new-human-species-emerges-from-heap-of-fossils/|accessdate=12 September 2015|website=Scientific American}}</ref>
== uMlando wemivubukulo ==
Ngonyaka we-1935, uRobert Broom wathola izintshicwa zokuqala Zlzomuntu eSterkfontein futhi waqala ukusebenza kulesi siza. Ngonyaka we-1938, umfana osafunda isikole, uGert Terrblanche, walethela uRaymond Dart izimvingi zogebhezi azithole uduze eduze kwesiza sezintshicwa Kromdraai, kamuva ezahlonzwa ngokuthi ezesiphili esibizwa ''Paranthropus robustus''. Kuwo lowo nyaka we-1938, kwatholakala izinyo lomuntu esizeni esibizwa ''Cooper's Cave'' phakathi kweKromdraai neSterkfontein.
Ngowe-1948, ithimba le ''Camp-Peabody Expedition'' eliqhamuka eMelika lasebenza epulazini lakwaBolts nasemihumeni iGladysvale, lifuna izintshicwa ze-hominid. Kamuva ngowe-1948, uRobert Broom wahlonza izinsalela zokuqala ze-hominid emhumeni oseSwartkrans.
Ngowe-1954, uCharles Kimberlin Brain waqala ukusebenza ezizeni zesidabuko, ezihlanganisa nomhume kaCooper. Wabiye wasebenza nasemhumeni oseSwarkans, okuyilapho athola khona isangulo esikhulu sezinsalela ze-hominid eSidabukweni. Nokusetshenziswa komlilo okulawuliwe okudala kakhulu yisothamlilo esibizwa ''Homo erectus'' ngakho kwavubukulwa eSwartkrans futhi kwabelelwa eminyakeni eyisigidi edlule.<ref>{{cite journal|last1=Brain|first1=CK|last2=Sillen|first2=A|title=Evidence from the Swartkrans Cave for the earliest use of fire|journal=Nature|volume=336|year=1988|issue=6198|pages=464:466|doi=10.1038/336464a0|bibcode=1988Natur.336..464B|s2cid=4318364}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hilton Barber|first1=Brett|last2=Berger|first2=Lee R|title=Field Guide to the Cradle of Human Kind: Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai and Environs World Heritage Site.|date=December 2004|publisher=Penguin Random House|location=Cape Town|isbn=978-1-77007-065-3|page=75|edition=First|url=http://www.penguinrandomhouse.co.za/book/field-guide-cradle-humankind/9781770070653|access-date=10 September 2016|archive-date=23 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123085012/https://www.penguinrandomhouse.co.za/book/field-guide-cradle-humankind/9781770070653|dead-url=yes}}</ref>
Ngowe-1966, uPhillip V. Tobias waqala ukumba eSterkfontein, futhi kuze kube namuhla kusambiwa njengoba kungakaqedwa, futhi kuvubukulwa nezintshicwa khona.
Ngowe-1991, uLee R. Berger waseNyuvesi yaseWits wavubukula umnyanyali wokuqala we-hominid esizeni Gladysvale, okwasenza kwaba isiza sokuqala esisha sama-hominid esavubukulwa eNingizimu Afrika eminyakeni egama-48. Ngowe-1994, uAndre Keyser wavubukula izintshicwa zehominid esizeni iDrimolen. Ngowe-1997, uKevin Kuykendall benoColin Menter baseNyuvesi yaseWits bathola izintshicwa ezimbili zamazinye e-hominod esizeni iGondolin. Khona ngowe-1997, isikhehle esicishe saphelela se- ''Australopithecus'' esibizwa "Little Foot", okwathiwa sidala ngeminyaka eyisigidi ezintathu, savunululwa nguRonald J. Clarke|Ron Clarke.
Ngowezi-2001, uSteve Churchill waseNyuvesi iDuke benoLee Berger bathola izinsalela zomuntu wanamuhla eduze neChibi iPlovers. Khona ngowezi-2001, izintshicwa ze- hominid namathuluzi etshe zavubukulwa emihumeni kaCooper. Ngowezi-2008, uLee Berger wavubukula izinsalela ezingaphelele zama-hominid amabili (''Australopithecus sediba'') ezaziphila lphakathi kwesigidi 1.78 nesigidi 1.95 seminyaka edlule, eSizeni Sezintshicwa iMalapa.
NgoOktoba wezi-2013, uBerger wathumeza umchazimohansi uPedro Boshoff ukuba ayophenya izimiso zemihume yeSidabuko seSintu ngenjongo okuvubukula ezinye iziza zezintshicwa ze-hominin. Abaphenyi bemihume uRick Hunter benoSteven Tucker bavubukula izintshicwa ze-hominid endaweni eyayingakahlwaywa ngaphambili yesimiso semihume esibizwa ''Rising Star-Westminster'' okuyisiza esihlonzwe ngokuthi UW-101. NgoNovemba wezi-2013, uBerger wahola uphenyo oluxhaswe iNyuvesi yaseWits kanye neNhlangano ebizwa National Geographic Society, ukuyophenya izimiso semihume iRising Star eduze neSwartkrans. Kwathatha ithimba lamazwe omhlaba, labesifazane abayisithupha, abahlanganisa osonzululwazi (K. Lindsay Eaves, Marina Elliott, [[Elen Feuerriegel]], Alia Gurtov, Hannah Morris, and Becca Peixotto) abakhethwe ngenxa yamagalelo abo kumchazaluntu-wanguna namakhono abo emihume ngobungako babo obuncane, amasonto amathathu kuphela ukumba, nokuthola iminyanyali yezintshicwa ze-hominid engahlonziwe eziyi-1,2000. Ngowezi-2015, kwakusamele ukuba isiza sihlonzwe ukuthi esanini. NgoSeptemba wezi-2015, uBerger, ebambisene neNational Geographic, wamemezela ukuvubukulwa komqhinqa omusha oyisihlobo somuntu, owethiwa elithi ''Homo naledi'', ovela esizeni UW-101.<ref>{{cite web|url=http://www.iflscience.com/editors-blog/newly-discovered-human-ancestor-likely-ritualistically-disposed-its-dead|title=New Species of Human Discovered in South Africa|work=IFLScience|access-date=10 September 2015|archive-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524163630/http://www.iflscience.com/editors-blog/newly-discovered-human-ancestor-likely-ritualistically-disposed-its-dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150910-human-evolution-change/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910155237/http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150910-human-evolution-change/|archive-date=10 September 2015|title=This Face Changes the Human Story. But How?|author=Photograph Mark Thiessen, National Geographic|work=National Geographic|date=10 September 2015}}</ref><ref>{{cite journal|title=Homo naledi, a new species of the genus Homo from the Dinaledi Chamber, South Africa|journal=eLife|volume=4|doi=10.7554/eLife.09560|pmid=26354291|pmc=4559886|year=2015|last1=Berger|first1=Lee R.|last2=Hawks|first2=John|last3=De Ruiter|first3=Darryl J.|last4=Churchill|first4=Steven E.|last5=Schmid|first5=Peter|last6=Delezene|first6=Lucas K.|last7=Kivell|first7=Tracy L.|last8=Garvin|first8=Heather M.|last9=Williams|first9=Scott A.|last10=Desilva|first10=Jeremy M.|last11=Skinner|first11=Matthew M.|last12=Musiba|first12=Charles M.|last13=Cameron|first13=Noel|last14=Holliday|first14=Trenton W.|last15=Harcourt-Smith|first15=William|last16=Ackermann|first16=Rebecca R.|last17=Bastir|first17=Markus|last18=Bogin|first18=Barry|last19=Bolter|first19=Debra|last20=Brophy|first20=Juliet|last21=Cofran|first21=Zachary D.|last22=Congdon|first22=Kimberly A.|last23=Deane|first23=Andrew S.|last24=Dembo|first24=Mana|last25=Drapeau|first25=Michelle|last26=Elliott|first26=Marina C.|last27=Feuerriegel|first27=Elen M.|last28=Garcia-Martinez|first28=Daniel|last29=Green|first29=David J.|last30=Gurtov|first30=Alia|display-authors=29 |doi-access=free }}</ref> Abanye abacwaningi basikisela ukuthi iHomo Naledi wayenomkhiba wokungcwaba ngenhloso imizimba yabafileyo ezingosino zemihume, ukuziphatha okwakucatshangwa ukuthi okwabantu kuphela, nakuba kunempikiswano ngalokhu.<ref>{{cite web|url=https://www.wits.ac.za/homonaledi/|title=Homo naledi - Wits University|first=The University of the Witwatersrand|last=Johannesburg|website=www.wits.ac.za}}</ref><ref>{{cite journal|title=Geological and taphonomic context for the new hominin species Homo naledi from the Dinaledi Chamber, South Africa|journal=eLife|volume=4|doi=10.7554/eLife.09561|pmid=26354289|pmc=4559842|year=2015|last1=Dirks|first1=Paul HGM|last2=Berger|first2=Lee R.|last3=Roberts|first3=Eric M.|last4=Kramers|first4=Jan D.|last5=Hawks|first5=John|last6=Randolph-Quinney|first6=Patrick S.|last7=Elliott|first7=Marina|last8=Musiba|first8=Charles M.|last9=Churchill|first9=Steven E.|last10=De Ruiter|first10=Darryl J.|last11=Schmid|first11=Peter|last12=Backwell|first12=Lucinda R.|last13=Belyanin|first13=Georgy A.|last14=Boshoff|first14=Pedro|last15=Hunter|first15=K. Lindsay|last16=Feuerriegel|first16=Elen M.|last17=Gurtov|first17=Alia|last18=Harrison|first18=James du G.|last19=Hunter|first19=Rick|last20=Kruger|first20=Ashley|last21=Morris|first21=Hannah|last22=Makhubela|first22=Tebogo V.|last23=Peixotto|first23=Becca|last24=Tucker|first24=Steven |doi-access=free }}</ref> Ekupheleni kophenyo lwethimba ''Rising Star Expedition'', osomhume uRick Hunter benoSteven Tucker bavubukula izintshicwa ezengeziwe zehominid kwenyw ingxenye yesimiso semihume. Ukumba okuncane kulesisiza, esihlonzwe ngokuthi UW-102, kwaqala ngowezi-2013 futhi kwaveza izintshicwa eziphelele ze-hominid. Ukuhlobama phakathi kwaleziziza ezimbili akukaziwa.<ref name = "RisingStar">{{cite news|url = http://newswatch.nationalgeographic.com/tag/rising-star-expedition/|archive-url = https://web.archive.org/web/20131107202308/http://newswatch.nationalgeographic.com/tag/rising-star-expedition/|archive-date = 7 November 2013|title = Rising Star Expedition}}</ref><ref name = "ScientistsBag">{{cite news|url = https://mg.co.za/article/2013-11-26-scientists-bag-more-than-1000-fossils-at-cradle-treasure-trove|title = Scientists bag more than 1000 fossils at Cradle 'treasure trove'}}</ref><ref name = "Johannesburg Update">{{cite news|url = http://johnhawks.net/weblog/hawks/travel/johannesburg-update-feb-2014.html| title = Johannesburg Update}}</ref>
<gallery widths="200" heights="200">
File:Australopithecus africanus - Cast of taung child Face.jpg|Umfanekiso wogebhezi lwe'-'Australopithecus africanus''
File:Australopithecus sediba.JPG|Ugebhezi lwe- ''Australopithecus sediba''
</gallery>
== Izindawo zezihambeli==
Mhla zi-7 December 2005, uMengameli waseNingizimu Arika [[Thabo Mbeki|uThabo Mbeki]] wavula indawo yezihambeli yaseMaropeng khona esizeni.<ref name="Maropeng">{{cite news|url = http://www.news24.com/News24/Technology/News/0,,2-13-1443_1847397,00.html|title = Mbeki opens Maropeng centre|work = [[News24 (website)|News24]]|date = 8 December 2005|quote = Maropeng, which means 'the place where we come from,' is expected to receive over 500 000 visitors annually, according to the [[Gauteng]] provincial government.|archive-url = https://web.archive.org/web/20070930201934/http://www.news24.com/News24/Technology/News/0,,2-13-1443_1847397,00.html|archive-date = 30 September 2007}}</ref> Ngokwesizindalwebu sayo, maropeng.co.za, izihambelivzingabonacizontshicwa, amathuluzi anamatshe, zifunde ngesizalo seSintu khona endaweni yezihambeli. Indawo yezihambeli ihlinzeka ngokhenketho oluya emihumeni yaseSterkfontein nemibukiswano eseSterkfontein. Uhlaka oluluhlengeso, oluntintayo lwenqimbi olubizwa ngeBhungezi (Beetle) lwabelwa eSizeni Sezintshicwa iMalapa, ukuze sivumele izihambeli ezikhokhele zibuke lapho kumbiwa khona, uma sekuqallile. (Ukumba kusamile kusukela ngowezi-2009, Ngenkathi kususwe izonsalela zemiqhashela emine ye ''Australopithecus sediba'' .)<ref>{{Cite journal |last=Cherry |first=Michael |title=Human evolution: The cradle of humankind revisited |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-07-02_523_7558/page/33 |journal=Nature |year=2015 |language=en |volume=523 |issue=7558 |page=33 |doi=10.1038/523033a |bibcode=2015Natur.523...33C |s2cid=4446278 |issn=1476-4687|doi-access=free }}</ref>{{update inline |date=April 2022}}
<gallery widths="200" heights="135">
File:South Africa-Gauteng-Maropeng01.jpg|Isakhiwo seTumulus endaweni yezihambeli eMaropeng
File:Maropeng visitor centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|Ingaphambili laseMaropeng
File:Maropeng Visitor Centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|indawo yezihambeli iMaropeng
</gallery>
==Amaphatho==
kivclp9i40jmdueahymbukmbt232a8n
ISiza Sefagugu Lomhlaba
0
35167
128469
128314
2026-09-08T17:18:34Z
Fongcwele
16873
/* Amaphatho */
128469
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization
| name =
| full_name =
| native_name = <!-- organization's name in its local language -->
| native_name_lang = <!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->
| logo = World Heritage Logo global.svg{{!}}class=skin-invert
| logo_size = 200px
| logo_alt =
| logo_caption = Uphawu Lwefagugu Lomhlaba, olusetshenziselwa ukuvikela izimpahla ezihlonzwe Ngokwesivumelwano Sefagugu Lomhlaba
| image =
| image_size =
| image_alt = <!-- see [[WP:ALT]] -->
| caption =
| map = <!-- map image -->
| map_size = <!-- defaults to 250px -->
| map_alt =
| map_caption =
| map2 = <!-- 2nd map image, if required -->
| map2_size =
| map2_alt =
| map2_caption =
| abbreviation =
| nickname =
| pronunciation =
| pronounce_ref =
| pronounce_comment =
| named_after =
| predecessor =
| merged_into = <!-- any other organization(s) which it was merged into -->
| successor =
| formation = {{start date and age|1978|df=y|p=y}}
| founder = <!-- or |founders = -->
| founding_location = [[Galápagos Islands]]
| dissolved = <!-- or |defunct = --><!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} -->
| merger = <!-- other organizations (if any) merged with, to constitute the new organization -->
| type = Izindawo eziphawulekayo ze-UNESCO nezindawo ezivikelwe ngokomthetho
| tax_id = <!-- or |vat_id = (for European organizations) -->
| registration_id = <!-- for non-profits -->
| status = <!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->
| purpose = Ukuvikela izindawo eziphawulekayo ze-UNESCO
| professional_title = <!-- for professional associations -->
| headquarters =
| coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} -->
| origins =
| region_served = uMhlaba wonke
| products = <!-- or |product = -->
| services =
| methods = <!-- or |method = -->
| fields = <!-- or |field = -->
| num_members = <!-- number of members -->
| num_members_year = <!-- year to which membership numbers/data apply -->
| language = <!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->
| owner = <!-- or |owners = -->
| secretary_general = <!-- or |gen_sec for General Secretary -->
| leader_title = <!-- defaults to "Leader" -->
| leader_name =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| leader_title3 =
| leader_name3 =
| leader_title4 =
| leader_name4 =
| board_of_directors =
| key_people =
| main_organ = [[UNESCO]]
| publication = <!-- for when principal body is entered and separate publication exists -->
| parent_organization = <!-- or |parent_organisation = -->
| subsidiaries =
| secessions =
| affiliations =
| ror_id = <!-- unique ID in the Research Organization Registry -->
| budget =
| budget_year =
| revenue =
| revenue_year =
| disbursements =
| expenses =
| expenses_year =
| endowment =
| endowment_year =
| funding = <!-- source of funding e.g. for "think tanks" -->
| num_staff =
| num_staff_year =
| num_volunteers =
| num_volunteers_year =
| num_students =
| num_students_year =
| awards =
| website = <!-- {{Official URL}} or {{URL|example.com}} -->
| remarks =
| former_name = <!-- or |former_name = -->
| footnotes =
| bodystyle =
}}
'''ISiza Sefagugu Lomhlaba''' ziyizindawo eziphawulekayo nezindawo ezilondiwe ngokomthetho ngaphansi kwesivumelwano samazwe omhlaba esiphethwe yI-UNESCO ngenxa yokubaluleka kwazo okungokwesiko, ngokomlando, noma ngokwenzululwazi. Lezi ziza zibhekwa njengeziqukethe "ifagugu elingokwesiko nelingokwemvelo emhlabeni wonke elithathwa njengegugu elivelele kubantu".<ref name="about">{{Cite web|title=World Heritage|url=https://whc.unesco.org/en/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/|archive-date=5 July 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Ukuze sikhethwe, iSiza Sefagugu Lomhlaba sizoqokwa yizwe elisisingethe futhi sicutshungulwe yiKomidi leFagugu Lomhlaba le-UNESCO ukuba ibe uphawu lezwe oluyingqayizivele oluzohlonzwa ngokomchazamhlaba nangokomlando, nolubaluleke ngokukhethekile ngokwesiko noma ngokoqobo, futhi lube ngaphansi kwesimiso esanele sokuvikelwa ngokomthetho. IZiza Zefagugu Lomhlaba zingase zibe amanxiwa asendulo noma [[Isakhiwo|izakhiwo]] ezingokomlando, izakhiwo, [[Isidlavela|izidlavela]], izingwadule, [[Ihlathi|amahlathi]], Iziqhingi, [[Ichibi|amachibi]], isikhumbuzo, [[Intaba|izintaba]], izindawo zasehlane, izindawo zesikhumbuzo<ref>{{Cite web|title=World Heritage Site Typology|url=https://www.worldheritageexplorer.org/typology.html|accessdate=21 April 2026|website=World Heritage Explorer|publisher=World Heritage Explorer}}</ref> nezinye.<ref>{{Cite journal |last=Sullivan |first=Ann Marie |year=2016 |title=Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past |url=https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl |journal=[[John Marshall Review of Intellectual Property Law]] |volume=15 |pages=604–46 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405095657/https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl |archive-date=5 April 2020 |access-date=11 April 2018 |via=UIC Law Open Access Repository}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Allan |first=James R. |last2=Kormos |first2=Cyril |last3=Jaeger |first3=Tilman |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Bertzky |first5=Bastian |last6=Shi |first6=Yichuan |last7=MacKey |first7=Brendan |last8=Van Merm |first8=Remco |last9=Osipova |first9=Elena |last10=Watson |first10=James E.M. |year=2018 |title=Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation |journal=Conservation Biology (journal) |volume=32 |issue=1 |pages=116–126 |bibcode=2018ConBi..32..116A |doi=10.1111/cobi.12976 |pmid=28664996}}</ref>
ISiza Sefagugu Lomhlaba singase sibonise imfezo ephawulekayo yesintu futhi sikhonze njengobufakazi bomlando wobulumuko besintu emhlabeni, noma singase sibe yindawo yobuhle obukhulu bemvelo.<ref name="SelectionCriteria">{{Cite web|title=Criteria for Selection|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|accessdate=14 October 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> NgoJulayi wezi-2026, kunesamba seZiza Zefagugu Lomhlaba eziyi-1,273 ezikhona emazweni ali-173.<ref name="WHList">{{Cite web|title=World Heritage List|url=https://whc.unesco.org/en/list|accessdate=27 July 2026|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Iziza zihloselwe ukulondolozelwa izizukulwane, ngale kwalokho zingase zibe sengozini yokuphulundlelwa abantu noma izilwane, ufikelelo olungalusiwe, olungalawulekile noma olungavinjelwe, noma usongo lobudedengu bohlelokulawula lendawo. Iziza zahlukaniswa yi-UNESCO njengezindawo ezivikelwe.<ref name="about">{{Cite web|title=World Heritage|url=https://whc.unesco.org/en/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/|archive-date=5 July 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Uhlu Lweziza Zefagugu Lomhlaba lugcinwe Uhlelo Lwefagugu Lomhlaba (-World Heritage Program) ephethwe yiKomidi leFagugu Lomhlaba le-UNESCO, elakhiwa "amaqembu amazwe" angam-21 akhethwa uMgwamanda Wesizwe Ezihlangene futhi alulekwa ngesibuyekezo sethimba longoti bamazwe omhlaba kwezomlando wemvelo noma wamasiko, kanye nemfundo.<ref>{{Cite web|title=The World Heritage Committee|url=https://whc.unesco.org/en/comittee/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131510/https://whc.unesco.org/en/committee/|archive-date=5 July 2020|accessdate=14 October 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Lolu hlelo lujenganisa, amagama, futhi lugcina iziza ezibaluleke kakhulu ezingokwesiko noma ezingokwemvelo esikweni nefagugu elivamile labantu. Uhlelo lwaqala ngeSivumelwano Esiphathelene Nesilondolozo Sefagugu Lomhlaba Elingokwesiko Nelingokwemvelo (Convention Concerning of the World Cultural and Natural Heritage), <ref>{{Cite web|title=Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage|url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131631/https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf|archive-date=5 July 2020|accessdate=22 May 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> esamukelwa yiNkomfa Evamile yeUNESCO ngo-16 November 1972. Kusukela lapho, amazwe ali-196 acikice lesi sivumelwano, okwenza kube esinye sezivumelwano zamazwe omhlaba eziqashelwa kabanzi kanye nohlelo lwezesiko oluthandwa kakhulu emhlabeni.<ref name="unesco">{{Cite web|title=States Parties – UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031142628/http://whc.unesco.org/en/statesparties|archive-date=31 October 2011|accessdate=1 November 2024|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>{{Sfn|Edmondson|Jordan|Prodan|2020}}
<references />
==Amaphatho==
{{Reflist}}
oizautce8owo5yfsvafvn7awpfqfal8
128470
128469
2026-09-08T17:53:08Z
Fongcwele
16873
128470
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization
| name =
| full_name =
| native_name = <!-- organization's name in its local language -->
| native_name_lang = <!-- required ISO 639-1 code of the above native language -->
| logo = World Heritage Logo global.svg{{!}}class=skin-invert
| logo_size = 200px
| logo_alt =
| logo_caption = Uphawu Lwefagugu Lomhlaba, olusetshenziselwa ukuvikela izimpahla ezihlonzwe Ngokwesivumelwano Sefagugu Lomhlaba
| image =
| image_size =
| image_alt = <!-- see [[WP:ALT]] -->
| caption =
| map = <!-- map image -->
| map_size = <!-- defaults to 250px -->
| map_alt =
| map_caption =
| map2 = <!-- 2nd map image, if required -->
| map2_size =
| map2_alt =
| map2_caption =
| abbreviation =
| nickname =
| pronunciation =
| pronounce_ref =
| pronounce_comment =
| named_after =
| predecessor =
| merged_into = <!-- any other organization(s) which it was merged into -->
| successor =
| formation = {{start date and age|1978|df=y|p=y}}
| founder = <!-- or |founders = -->
| founding_location = [[Galápagos Islands]]
| dissolved = <!-- or |defunct = --><!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} -->
| merger = <!-- other organizations (if any) merged with, to constitute the new organization -->
| type = Izindawo eziphawulekayo ze-UNESCO nezindawo ezivikelwe ngokomthetho
| tax_id = <!-- or |vat_id = (for European organizations) -->
| registration_id = <!-- for non-profits -->
| status = <!-- legal status or description (company, charity, foundation, etc.) -->
| purpose = Ukuvikela izindawo eziphawulekayo ze-UNESCO
| professional_title = <!-- for professional associations -->
| headquarters =
| coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} -->
| origins =
| region_served = uMhlaba wonke
| products = <!-- or |product = -->
| services =
| methods = <!-- or |method = -->
| fields = <!-- or |field = -->
| num_members = <!-- number of members -->
| num_members_year = <!-- year to which membership numbers/data apply -->
| language = <!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->
| owner = <!-- or |owners = -->
| secretary_general = <!-- or |gen_sec for General Secretary -->
| leader_title = <!-- defaults to "Leader" -->
| leader_name =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| leader_title3 =
| leader_name3 =
| leader_title4 =
| leader_name4 =
| board_of_directors =
| key_people =
| main_organ = [[UNESCO]]
| publication = <!-- for when principal body is entered and separate publication exists -->
| parent_organization = <!-- or |parent_organisation = -->
| subsidiaries =
| secessions =
| affiliations =
| ror_id = <!-- unique ID in the Research Organization Registry -->
| budget =
| budget_year =
| revenue =
| revenue_year =
| disbursements =
| expenses =
| expenses_year =
| endowment =
| endowment_year =
| funding = <!-- source of funding e.g. for "think tanks" -->
| num_staff =
| num_staff_year =
| num_volunteers =
| num_volunteers_year =
| num_students =
| num_students_year =
| awards =
| website = <!-- {{Official URL}} or {{URL|example.com}} -->
| remarks =
| former_name = <!-- or |former_name = -->
| footnotes =
| bodystyle =
}}
'''ISiza Sefagugu Lomhlaba''' ziyizindawo eziphawulekayo nezindawo ezilondiwe ngokomthetho ngaphansi kwesivumelwano samazwe omhlaba esiphethwe yI-UNESCO ngenxa yokubaluleka kwazo okungokwesiko, ngokomlando, noma ngokwenzululwazi. Lezi ziza zibhekwa njengeziqukethe "ifagugu elingokwesiko nelingokwemvelo emhlabeni wonke elithathwa njengegugu elivelele kubantu".<ref name="about">{{Cite web|title=World Heritage|url=https://whc.unesco.org/en/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/|archive-date=5 July 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Ukuze sikhethwe, iSiza Sefagugu Lomhlaba sizoqokwa yizwe elisisingethe futhi sicutshungulwe yiKomidi leFagugu Lomhlaba le-UNESCO ukuba ibe uphawu lezwe oluyingqayizivele oluzohlonzwa ngokomchazamhlaba nangokomlando, nolubaluleke ngokukhethekile ngokwesiko noma ngokoqobo, futhi lube ngaphansi kwesimiso esanele sokuvikelwa ngokomthetho. IZiza Zefagugu Lomhlaba zingase zibe amanxiwa asendulo noma [[Isakhiwo|izakhiwo]] ezingokomlando, izakhiwo, [[Isidlavela|izidlavela]], izingwadule, [[Ihlathi|amahlathi]], Iziqhingi, [[Ichibi|amachibi]], isikhumbuzo, [[Intaba|izintaba]], izindawo zasehlane, izindawo zesikhumbuzo<ref>{{Cite web|title=World Heritage Site Typology|url=https://www.worldheritageexplorer.org/typology.html|accessdate=21 April 2026|website=World Heritage Explorer|publisher=World Heritage Explorer}}</ref> nezinye.<ref>{{Cite journal |last=Sullivan |first=Ann Marie |year=2016 |title=Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past |url=https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl |journal=[[John Marshall Review of Intellectual Property Law]] |volume=15 |pages=604–46 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405095657/https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl |archive-date=5 April 2020 |access-date=11 April 2018 |via=UIC Law Open Access Repository}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Allan |first=James R. |last2=Kormos |first2=Cyril |last3=Jaeger |first3=Tilman |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Bertzky |first5=Bastian |last6=Shi |first6=Yichuan |last7=MacKey |first7=Brendan |last8=Van Merm |first8=Remco |last9=Osipova |first9=Elena |last10=Watson |first10=James E.M. |year=2018 |title=Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation |journal=Conservation Biology (journal) |volume=32 |issue=1 |pages=116–126 |bibcode=2018ConBi..32..116A |doi=10.1111/cobi.12976 |pmid=28664996}}</ref>
ISiza Sefagugu Lomhlaba singase sibonise imfezo ephawulekayo yesintu futhi sikhonze njengobufakazi bomlando wobulumuko besintu emhlabeni, noma singase sibe yindawo yobuhle obukhulu bemvelo.<ref name="SelectionCriteria">{{Cite web|title=Criteria for Selection|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|accessdate=14 October 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> NgoJulayi wezi-2026, kunesamba seZiza Zefagugu Lomhlaba eziyi-1,273 ezikhona emazweni ali-173.<ref name="WHList">{{Cite web|title=World Heritage List|url=https://whc.unesco.org/en/list|accessdate=27 July 2026|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Iziza zihloselwe ukulondolozelwa izizukulwane, ngale kwalokho zingase zibe sengozini yokuphulundlelwa abantu noma izilwane, ufikelelo olungalusiwe, olungalawulekile noma olungavinjelwe, noma usongo lobudedengu bohlelokulawula lendawo. Iziza zahlukaniswa yi-UNESCO njengezindawo ezivikelwe.<ref name="about">{{Cite web|title=World Heritage|url=https://whc.unesco.org/en/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/|archive-date=5 July 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Uhlu Lweziza Zefagugu Lomhlaba lugcinwe Uhlelo Lwefagugu Lomhlaba (-World Heritage Program) ephethwe yiKomidi leFagugu Lomhlaba le-UNESCO, elakhiwa "amaqembu amazwe" angam-21 akhethwa uMgwamanda Wesizwe Ezihlangene futhi alulekwa ngesibuyekezo sethimba longoti bamazwe omhlaba kwezomlando wemvelo noma wamasiko, kanye nemfundo.<ref>{{Cite web|title=The World Heritage Committee|url=https://whc.unesco.org/en/comittee/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131510/https://whc.unesco.org/en/committee/|archive-date=5 July 2020|accessdate=14 October 2006|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
Lolu hlelo lujenganisa, amagama, futhi lugcina iziza ezibaluleke kakhulu ezingokwesiko noma ezingokwemvelo esikweni nefagugu elivamile labantu. Uhlelo lwaqala ngeSivumelwano Esiphathelene Nesilondolozo Sefagugu Lomhlaba Elingokwesiko Nelingokwemvelo (Convention Concerning of the World Cultural and Natural Heritage), <ref>{{Cite web|title=Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage|url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131631/https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf|archive-date=5 July 2020|accessdate=22 May 2020|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> esamukelwa yiNkomfa Evamile yeUNESCO ngo-16 November 1972. Kusukela lapho, amazwe ali-196 acikice lesi sivumelwano, okwenza kube esinye sezivumelwano zamazwe omhlaba eziqashelwa kabanzi kanye nohlelo lwezesiko oluthandwa kakhulu emhlabeni.<ref name="unesco">{{Cite web|title=States Parties – UNESCO World Heritage Centre|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031142628/http://whc.unesco.org/en/statesparties|archive-date=31 October 2011|accessdate=1 November 2024|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>{{Sfn|Edmondson|Jordan|Prodan|2020}}
==uMlando==
===Indabuko===
[[File:تابلو میراث جهانی یونسکو تخت سلیمان.jpg|thumb|Isibhebhe seSiza Sefagugu Lomhlaba se-UNESCO eTakht-e Soleymān e[[Iran]]]]
Ngowe-1954, uhulumeni waseGibhithe wanquma ukwakha idamu eliphakeme laseAswani elisha, isiphetho sechibi laso sangomuso kwakuzoba ukukhukhula ingxenye Enkulu yesigodi seNayili esasiqukethe amagugu angokwesiko eGibhithe lasendulo nombuso waseNubiya wasendulo. Ngowe-1959, uhulumeni waseGibhithe nowaseSudani wacela iNhlangano yeZizwe EziHlangene Yezemfundo, Inzululwazi Nezamasiko (UNESCO) ukuba ibalekelele ukuba bavikele futhi batskule isikhumbuzo neziza ezisengozini.
Ngowe-1960, uMqondisi-jikelele we-UNESCO wanyakula uMkhankaso Wamazwe Omhlaba wokonga isikhumbuzo zaseNubiya.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/activities/172/ |title=Monuments of Nubia-International Campaign to Save the Monuments of Nubia |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131757/https://whc.unesco.org/en/activities/172/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=22 May 2020}}</ref> Lomkhanoaso waholela ekumbiweni nasekuwoshweni lweZiza ezingamakhulu, ukubuyiswa kwamalondolondo ayizinkulungwane, kanye nokubuyiselwa ngaphezu komhlaba kwamathempeli ambalwa. Ityempeli elidumile kulawa elise-Abu Simbel naseFilae. Lo mkhankaso qaphela ngowe-1980 futhi wathathwa njengoyimoumelelo. Ukuze kubongwe amazwe anikela kulomkhankaso oyimoumelelo, elaseGibhithe lanikela ngamaThemoeli amane; iThempeli eliseDenduri elayiswa kuSigxibamagugu Sezobuciko esiseNew York, iThempeli laseDebodi layiswa eMadridi, iThemoeli likaTaffeh layiswa eLeideh, iThemepeli likaEllesyia layuswa eTurini.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/activities/173/ |title=The Rescue of Nubian Monuments and Sites |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131914/https://whc.unesco.org/en/activities/173/ |archive-date=5 July 2020 |access-date=22 May 2020}}</ref>
Lo mklamo wadla imali engamadola yezigidi ezingama US$80 eyaqoqwa emazweni angama-50.<ref name="WHC-history">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |title=The World Heritage Convention – Brief History / Section "Preserving cultural heritage" |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526200434/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=26 May 2020}}</ref> Impumelelo yalomklamo yaholela kwesinye imikhanjaso yokuvikela, efana nokongowa koMtate waseVenisi, kwelaseItaliya, amanxiwa aseMohenjo-daro ePakistani, namaThempeli aseBorobodur kwealse-Indonesia. Ngokubambisana noMkhandlu Wamazwe Omhlaba Wezikhumbuzo Neziza, iUNESCO yasungula isivumelwano sokulondoloza ifagugu Lomhlaba.<ref name="WHC-history"/>
==Amaphatho==
{{Reflist}}
fl6jpz92z7o2jgkasnsc30gjnuzqw9c
Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko
0
35199
128443
128441
2026-09-08T12:01:00Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128443
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
o97q3yc4ky360a7snmul82ccmd5zn3q
128444
128443
2026-09-08T12:01:22Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128444
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
t1a8182v3bqlujhwvoch3ct9zyq6x78
128445
128444
2026-09-08T12:01:35Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128445
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
9vmzghchikqycsbpbrdc4yqfkrze2i4
128446
128445
2026-09-08T12:01:47Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128446
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
6z9qcovw90zvri541c39kude2mo2mc5
128447
128446
2026-09-08T12:02:05Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128447
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
g0jji0kchxa87iz7h2iv2efxayol7cn
128448
128447
2026-09-08T12:02:46Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128448
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
tlmpzs149fhamudl8jvnxta3otapsoz
128449
128448
2026-09-08T12:03:00Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128449
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
qt6hscikifc23ge7tgdhhkl1be5i3kh
128450
128449
2026-09-08T12:03:12Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128450
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
kthmkhjsgm0b6hvsmtr8ik29sxnjqlc
128451
128450
2026-09-08T12:14:09Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128451
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
95v4k5qgpndad9bgsr46209och6el7t
128452
128451
2026-09-08T12:14:28Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128452
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
kj04sfeloqs00d94pgbynxzozbw21d2
128453
128452
2026-09-08T12:14:40Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128453
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
qb5psjj2172jtgd5shzoauv7iq2p8g1
128454
128453
2026-09-08T12:15:03Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128454
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
cc8ptsooofhbuhymjscrl4m1ntl6d6o
128455
128454
2026-09-08T12:15:22Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128455
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
0xemqdo4fu81kbb9m3hj69no7y03wdu
128456
128455
2026-09-08T12:23:15Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128456
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
f5mdak9vs2b0ar1pxnwj4ofx050kext
128457
128456
2026-09-08T12:26:06Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128457
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
0bplw2t6n70styt4lzq66dsno4afhzn
128458
128457
2026-09-08T12:28:44Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128458
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
a4orlklvqgpktef0jnpax70gvsp837m
128459
128458
2026-09-08T12:28:56Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128459
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
o8vd3vlezesxymzzh497nfk9ebm8fzq
128460
128459
2026-09-08T12:29:34Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128460
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
99s4ry5lzgzigsrk5d9lvast6bij1qw
128461
128460
2026-09-08T12:29:55Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128461
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
Ngo-1989, ekuqapheleni izilinganiso zokuziphatha nezingafani zamandla ezihilelekile embukisweni, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wathatha izinyathelo zokuqala zokuxhumanisa i-diorama. Lokhu kwafika ngesimo sombukiso oseduze owawuhlola isizathu somsebenzi wokukhipha futhi uhlola isizinda nobuntu babantu ababekwe.<ref name="Dubin06">{{Cite book |last=Dubin, Steven |year=2006 |title=Transforming Museums: Mounting Queen Victoria in a Democratic South Africa |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York}}</ref> Izithombe ezivela enqubweni yokuthunga zaboniswa futhi omunye wabantu wayegqoke ekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili (esikhundleni sezingubo zokuzingela nokuqoqa) ukuze axwayise izibukeli ngesimo esakhiwe se-diorama.<ref name="Witz06" /> Ukubuyekeza okuqhubekayo kwenzeka ngo-1993 nge-Out of Touch, ukuhlolwa kokuziphendulela okunezela "amalebula obudilemma" kanye nokuqhathanisa izithombe ezibekwe phezu kwamacala okubonisa e-gallery yamasiko ase-Afrika (ne-diorama) ukuze kuphazamiseke ukulandisa futhi "kufanisele imiqondo yangaphambilini yokuma kwamasiko ngokuqaphela ukwakhiwa kwedolobha nezinye izinguquko".<ref name="RankinHamilton99">{{Cite journal |last=Rankin, E. |last2=Hamilton, C. |year=1999 |title=Revision; Reaction; Re-Vision: The role of museums in (a) transforming South Africa |journal=Museum Anthropology |volume=22 |issue=3 |pages=3–13 |doi=10.1525/mua.1999.22.3.3}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
taz362f8mk9jtv68lv5pgfbgdkv82a2
128462
128461
2026-09-08T12:30:12Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128462
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
Ngo-1989, ekuqapheleni izilinganiso zokuziphatha nezingafani zamandla ezihilelekile embukisweni, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wathatha izinyathelo zokuqala zokuxhumanisa i-diorama. Lokhu kwafika ngesimo sombukiso oseduze owawuhlola isizathu somsebenzi wokukhipha futhi uhlola isizinda nobuntu babantu ababekwe.<ref name="Dubin06">{{Cite book |last=Dubin, Steven |year=2006 |title=Transforming Museums: Mounting Queen Victoria in a Democratic South Africa |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York}}</ref> Izithombe ezivela enqubweni yokuthunga zaboniswa futhi omunye wabantu wayegqoke ekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili (esikhundleni sezingubo zokuzingela nokuqoqa) ukuze axwayise izibukeli ngesimo esakhiwe se-diorama.<ref name="Witz06" /> Ukubuyekeza okuqhubekayo kwenzeka ngo-1993 nge-Out of Touch, ukuhlolwa kokuziphendulela okunezela "amalebula obudilemma" kanye nokuqhathanisa izithombe ezibekwe phezu kwamacala okubonisa e-gallery yamasiko ase-Afrika (ne-diorama) ukuze kuphazamiseke ukulandisa futhi "kufanisele imiqondo yangaphambilini yokuma kwamasiko ngokuqaphela ukwakhiwa kwedolobha nezinye izinguquko".<ref name="RankinHamilton99">{{Cite journal |last=Rankin, E. |last2=Hamilton, C. |year=1999 |title=Revision; Reaction; Re-Vision: The role of museums in (a) transforming South Africa |journal=Museum Anthropology |volume=22 |issue=3 |pages=3–13 |doi=10.1525/mua.1999.22.3.3}}</ref>
=== Ukusakazwa Okungasebenzi ===
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
frgjz1o5qtau3hxuy1ax8yrapko01l1
128463
128462
2026-09-08T12:30:30Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363279945|Iziko South African Museum]]"
128463
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
Ngo-1989, ekuqapheleni izilinganiso zokuziphatha nezingafani zamandla ezihilelekile embukisweni, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wathatha izinyathelo zokuqala zokuxhumanisa i-diorama. Lokhu kwafika ngesimo sombukiso oseduze owawuhlola isizathu somsebenzi wokukhipha futhi uhlola isizinda nobuntu babantu ababekwe.<ref name="Dubin06">{{Cite book |last=Dubin, Steven |year=2006 |title=Transforming Museums: Mounting Queen Victoria in a Democratic South Africa |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York}}</ref> Izithombe ezivela enqubweni yokuthunga zaboniswa futhi omunye wabantu wayegqoke ekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili (esikhundleni sezingubo zokuzingela nokuqoqa) ukuze axwayise izibukeli ngesimo esakhiwe se-diorama.<ref name="Witz06" /> Ukubuyekeza okuqhubekayo kwenzeka ngo-1993 nge-Out of Touch, ukuhlolwa kokuziphendulela okunezela "amalebula obudilemma" kanye nokuqhathanisa izithombe ezibekwe phezu kwamacala okubonisa e-gallery yamasiko ase-Afrika (ne-diorama) ukuze kuphazamiseke ukulandisa futhi "kufanisele imiqondo yangaphambilini yokuma kwamasiko ngokuqaphela ukwakhiwa kwedolobha nezinye izinguquko".<ref name="RankinHamilton99">{{Cite journal |last=Rankin, E. |last2=Hamilton, C. |year=1999 |title=Revision; Reaction; Re-Vision: The role of museums in (a) transforming South Africa |journal=Museum Anthropology |volume=22 |issue=3 |pages=3–13 |doi=10.1525/mua.1999.22.3.3}}</ref>
=== Ukusakazwa Okungasebenzi ===
Umbukiso owawuhloselwe kakhulu umlando wokubuyekeza i-diorama nawo wawuphikisana kakhulu futhi uphikiswana ngawo obala. Ngo-1996 kwaboniswa i-Miscast: Negotiating the Presence of Khoi and San History and Material Culture, hhayi eMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, kodwa e-South African National Gallery engumakhelwane ukuze kuphikiswe inkulumo ye-ethnographic eyayiphawule amaBushmen ngendlela ehlazisayo.<ref name="Witz06" /> Umqondisi, uPippa Skotnes, wasebenzisa ubuciko bokufaka njengendlela yokuxhumana, eyayigxile ezintweni ezibonakalayo zombukiso kanye nokuhlangenwe nakho kwezivakashi. Kodwa-ke, ubuciko bokufaka, obuvumela izinga elikhulu lenkululeko kumculi, buvumela futhi izincazelo ezahlukahlukene (nokuhumusha okungalungile) ezivela ezilalelini. Umbukiso wawuhlanganisa isiko lezinto ze-Bushman, izinhlayiya eziyishumi nantathu ze-Boshmen nezingxenye zomzimba, amathuluzi asetshenziswa kuyi-anthropology engokomzimba kanye nendawo ephansi ye-vinyl engaphansi kwezihloko zamaphephandaba ezivame ukuhlambalaza, imibhalo esemthethweni nezithombe zama-Bushmen kusukela ekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. Lezi zaziqhathaniswa nezithombe ezisezindongeni zokuphila kukaBushman kwanamuhla ezathathwa phakathi kuka-1984 no-1995.<ref name="Coombes03" />
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
hgo7mj7pbtdnpyj7zxp44zthjcl8uyw
128465
128463
2026-09-08T12:39:10Z
Dumbassman
11040
128465
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
Ngo-1989, ekuqapheleni izilinganiso zokuziphatha nezingafani zamandla ezihilelekile embukisweni, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wathatha izinyathelo zokuqala zokuxhumanisa i-diorama. Lokhu kwafika ngesimo sombukiso oseduze owawuhlola isizathu somsebenzi wokukhipha futhi uhlola isizinda nobuntu babantu ababekwe.<ref name="Dubin06">{{Cite book |last=Dubin, Steven |year=2006 |title=Transforming Museums: Mounting Queen Victoria in a Democratic South Africa |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York}}</ref> Izithombe ezivela enqubweni yokuthunga zaboniswa futhi omunye wabantu wayegqoke ekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili (esikhundleni sezingubo zokuzingela nokuqoqa) ukuze axwayise izibukeli ngesimo esakhiwe se-diorama.<ref name="Witz06" /> Ukubuyekeza okuqhubekayo kwenzeka ngo-1993 nge-Out of Touch, ukuhlolwa kokuziphendulela okunezela "amalebula obudilemma" kanye nokuqhathanisa izithombe ezibekwe phezu kwamacala okubonisa e-gallery yamasiko ase-Afrika (ne-diorama) ukuze kuphazamiseke ukulandisa futhi "kufanisele imiqondo yangaphambilini yokuma kwamasiko ngokuqaphela ukwakhiwa kwedolobha nezinye izinguquko".<ref name="RankinHamilton99">{{Cite journal |last=Rankin, E. |last2=Hamilton, C. |year=1999 |title=Revision; Reaction; Re-Vision: The role of museums in (a) transforming South Africa |journal=Museum Anthropology |volume=22 |issue=3 |pages=3–13 |doi=10.1525/mua.1999.22.3.3}}</ref>
=== Ukusakazwa Okungasebenzi ===
Umbukiso owawuhloselwe kakhulu umlando wokubuyekeza i-diorama nawo wawuphikisana kakhulu futhi uphikiswana ngawo obala. Ngo-1996 kwaboniswa i-Miscast: Negotiating the Presence of Khoi and San History and Material Culture, hhayi eMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, kodwa e-South African National Gallery engumakhelwane ukuze kuphikiswe inkulumo ye-ethnographic eyayiphawule amaBushmen ngendlela ehlazisayo.<ref name="Witz06" /> Umqondisi, uPippa Skotnes, wasebenzisa ubuciko bokufaka njengendlela yokuxhumana, eyayigxile ezintweni ezibonakalayo zombukiso kanye nokuhlangenwe nakho kwezivakashi. Kodwa-ke, ubuciko bokufaka, obuvumela izinga elikhulu lenkululeko kumculi, buvumela futhi izincazelo ezahlukahlukene (nokuhumusha okungalungile) ezivela ezilalelini. Umbukiso wawuhlanganisa isiko lezinto ze-Bushman, izinhlayiya eziyishumi nantathu ze-Boshmen nezingxenye zomzimba, amathuluzi asetshenziswa kuyi-anthropology engokomzimba kanye nendawo ephansi ye-vinyl engaphansi kwezihloko zamaphephandaba ezivame ukuhlambalaza, imibhalo esemthethweni nezithombe zama-Bushmen kusukela ekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. Lezi zaziqhathaniswa nezithombe ezisezindongeni zokuphila kukaBushman kwanamuhla ezathathwa phakathi kuka-1984 no-1995.<ref name="Coombes03" />
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
3q3o8fouhkv57lipwzkfqecryw79me9
128482
128465
2026-09-08T20:21:50Z
InternetArchiveBot
15036
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260908sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
128482
wikitext
text/x-wiki
I-Iziko Mzansi Afrika Mnyuziyemu, ebuye yaziwe nge Mnzansi Afrika Afrikansi (Afrikaans: Suid-Afrikaanse Museum), I-Mnyuziyemu yasungulwa ngonyaka-1825. owokuqala ezweni. Ibilokhu isendaweni yayo yamanje Engadini Yenkampani kusukela ngo-1897. Isigcinamagugu sineqoqo elibalulekile lesayensi yezilwane zase-Afrika, i-palaeontology, kanye nesayensi yemivubukulo. ngonyaka ka - 2012, i-South African Museum yaqanjwa kabusha ngegama layo lamanje. Inganyelwe yinhlangano ephethe izigcinamagugu kazwelonke, Iziko Museums of South Africa. Iziko igama lesiXhosa elisho "izwe".
Ngo-2012, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngegama lawo lamanje. Ilawulwa yiqembu elibusayo leminyuziyamu kazwelonke, i-Iziko Museums of South Africa. I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "umhlaba".<templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />
== Umlando ==
UMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wasungulwa ngo-1825 nguLord Charles Somerset (1767-1831), owayengumbusi weKholoni yaseKapa kusukela ngo-1814 kuya ku-1826.<ref name="cw">{{Cite web|date=1 November 2022|title=Iziko South African Museum|url=https://commonwealthwalkway.info/place/iziko-south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=Commonwealth Walkway}}</ref>
Umnyuziyamu ubulokhu usendaweni yawo yamanje eNkampani's Garden kusukela ngo-1897.<ref name="home">{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/museums/south-african-museum/|website=Iziko South African Museum}}</ref> Yaqala njengomnyuziyamu ovamile ohlanganisa umlando wemvelo namasiko ezinto ezibonakalayo avela endaweni nakwamanye amaqembu akude. Ngokuhamba kwesikhathi, yathuthukisa ukuhleleka okukhulu okuhlelekile nokuhlukaniswa okufana namamodeli okuziphendukela kwemvelo ayevelele eminyuziyamu yaseYurophu naseMelika ngasekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. [Ukucashunwa okudingekayo].
UFrank Talbot wamiswa njengesazi sezinto eziphilayo zasolwandle emnyuziyamu ngo-1958, waphakanyiswa waba umsizi womqondisi ngo-1962. Ngo-1964 wathuthela e-Australia ukuze athathe isikhundla eMnyuziyamu wase-Australia, lapho kamuva aba khona umqondisi iminyaka eyi-10. Wayengudokotela we-ichthyology odumile, owayenetinhlobo ezimbili zezinhlanzi eziqanjwe ngaye, enye yazo (''I-Stanulus talboti''<ref>{{Cite web|last=Scharpf|first=Christopher|date=29 Sep 2024|title=Order BLENNIIFORMES: Family BLENNIIDAE|url=https://etyfish.org/blenniiformes2/|accessdate=10 November 2024|website=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|edition=v. 13.0}}</ref>) yaqoqwa ngesikhathi sakhe emnyuziyamu waseNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|date=20 June 2022|title=Talbot, Frank Hamilton (1930-)|url=https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110045202/https://www.eoas.info/biogs/P007015b.htm|archive-date=10 Nov 2024|accessdate=10 November 2024|website=Encyclopedia of Australian Science and Innovation|publisher=Swinburne University of Technology, Centre for Transformative Innovation}}</ref>
Lokhu kwaqhubeka kwaze kwaba ngawo-1990, ngokubhuka iminyuziyamu yomlando wamasiko ukuze kuboniswe umlando wezakhamuzi kanye nokwehliswa kwamasiko ezinto ezivela kwamanye amasiko kuminyuziyamu omlando wemvelo kanye ne-anthropology.
Ngo-September 2012 uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika waqanjwa kabusha ngokuthi uMnyuzu waseNingizimu Afrika (Bheka #Uhulumeni ngezansi),<ref name="iventure">{{Cite web|title=South African Museum Attraction|url=https://www.iventurecard.com/au/cape-town/attractions/museums-and-galleries/south-african-museum/|accessdate=12 November 2024|website=iVenture Card Cape Town}}</ref>
== Ukubusa ==
Ngo-1998, iminyuziyamu kazwelonke emihlanu eWestern Cape yahlanganiswa njenge-Southern Flagship Institution (SFI).<ref name="gov">{{Cite web|date=2 August 2024|title=Governance|url=https://www.iziko.org.za/governance/|accessdate=12 November 2024|website=Iziko Museums}}</ref> NgoJulayi 2001, i-SFI yaqanjwa ngokusemthethweni ngokuthi yi-Iziko Museums of Cape Town.
Ngo-September 2012, yaqanjwa kabusha ngokuthi yi-Iziko Museums of South Africa. Iminyuziyamu yaseNingizimu Afrika iyi-ejensi yoMnyango Kazwelonke Wezobuciko Namasiko, olawula iminyuziyamu kazwelonke yaseNtshonalanga Kapa, kufaka phakathi iMinyuziyamu YaseNingizimu Afrika.<ref name="gov" /> I-''U-Iziko'' yigama [[IsiXhosa]] elisho ukuthi "inkathi".<ref>{{Cite web|title=Meaning of Iziko|url=http://www.iziko.org.za/static/landing/about-us|accessdate=14 July 2014|publisher=Iziko Museum}}</ref>
== Incazelo ==
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>Lo mnyuziyamu ugxile kuyi-African zoology, i-paleontology, kanye ne-archaeology.<ref name="cw" /><ref name="home" /> Ihlala izibonelo zesayensi ezingaphezu kwesigidi nengxenye, kusukela ezinhlalakeni ezineminyaka eyizigidi ezingu-700 kuya ezinambuzaneni nezinhlanzi ezibanjwe ezinsukwini ezimbalwa ngaphambili. Iqoqo lihlanganisa nezinto zobuciko ezinjengAmathuluzi amatshe enziwe ngabantu eminyakeni engu-120 000 edlule, Izingubo zendabuko zekhulu lama-20, kanye nama-T-shirt anyathelisiwe anamuhla.<ref name="home" />
== Imibukiso Ehlala Njalo ==
[[File:Rock_art_painting_of_animals.jpg|thumb|360x360px|Umdwebo wobuciko waseSan Rock uboniswa e-Iziko South African Museum]]
[[File:Iziko_Mineral_Asbestos_Pipe.JPG|thumb|Umzila we-U-asbestos onamakristalu e-i-gypsum. Umzila wamanzi osuka [[Rooikop|I-Rooikop]] uye [[Walvis Bay|I-Walvis Bay]], eNamibia]]
[[File:Iziko_South_African_Museum_2.JPG|thumb|Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko]]
Umnyuziyamu uhlelwe ngezinga ezine futhi ubamba imibukiso ehlukahlukene, kusukela ebucikweni bamatshe kuya ezinhlalakeni, izilwane zasolwandle nAma-meteorite.
=== Izinga lomhlaba ===
* Abantu abadlule kuze kube manje: abakhiwa ngemibukiso emithathu ehlukene:
** Amandla Obuciko Be-Rock (emibonweni, olwazini nasezinkolelweni eziboniswe ebucikweni be-rock baseSan)
*** Yavulwa ngo-2003, futhi ihlala iwukuphela kombukiso ohlala njalo edolobheni oqaphela abantu baseSan nomlando wabo eNingizimu Afrika.<ref>{{Cite web|last=Mulder|first=Megan|title=What Am I Supposed To Say?|url=https://www.berghahnjournals.com/view/journals/museum-worlds/11/1/armw110103.xml|accessdate=2026-04-02|website=www.berghahnjournals.com}}</ref>
** ''Amasiko Ase-Afrika'' (amasiko ezinto abazingeli-abaqoqi baseNingizimu Afrika kanye nezazi zezolimo ezikhathini zomlando, kanye nemibukiso yezinto ezivela [[Amanguni|Abantu baseNguni]] nakubantu baseSotho-I-Tswana, futhi amaqoqo avela Izimbabwe Enkulu)
** Ama-Lydenburg Heads (izinto zobuciko ezivela ekuqaleni kweNkathi Yensimbi, izimpawu zokuphila okungokwesiko kwabalimi bokuqala eNingizimu Afrika).
* '''Izinsalela ze-Karoo:''' ama-diorama Izilwane ezihuquzelayo ezifana nezilwane ezincelisayo ezazihlala esifundeni saseGondwana esaba yI-Karoo ngesikhathi se-I-Permian eminyakeni eyizigidi ezingama-250 edlule.
* '''Izwe lamanzi:''' elibonisa ukuphila olwandle lwaseNingizimu Afrika, lihlanganisa:
** ''I-Coelacanth'' (ukwakhiwa kwe-Coela Canth yokuqala eyatholwa ngo-1938, enolwazi lwe-biology kanye nomlando wokuziphendukela kwemvelo wale "zinsalela eziphilayo")
** I-Ocean Giants (iveza izinhlobo zezinhlanzi ezinamathambo ezinde futhi ezisindayo kunazo zonke ezingenamgogodla).
* '''Izilwandle zaseningizimu:''' ukuphila kwezilwane esifundeni sase-I-subantarctic.
* '''Umthombo imikhomo:''' iqoqo eliyingqayizivele lezinhlayiya zemikhomo namathambo, okubonakala kuzo zonke izitezi; kufaka phakathi amathambo omkhomo oluhlaza amamitha angu-20.5 (67 .<ref name="iventure" /> Ungakwazi futhi ukulalela ingoma ye-humpback whale.
* '''Igumbi lokuthola:''' okuhlangenwe nakho "kwesandla" kwama-specimen angempela nemisebenzi ekhuthaza ukufunda ngokuthola.
=== Izinga 1 ===
* I-Sharkworld yonke iphathelene nokuhlukahluka, isayensi yezinto eziphilayo kanye nokulondolozwa koshaka, ama-skates, imisebe, kanye nama-chimera. Ihlanganisa imihlathi emikhulu ye-megatooth shark kanye nesikhungo se-audiovisual.
* '''I-Iziko planetarium''' okuhlangenwe nakho okungavamile okulalelwa nokubona okuchaza izimangaliso zendawo yonke. Amapheshana wenyanga ngayinye okukhiqizwa kwamanje ayatholakala ekungeneni komnyuziyamu.
* '''Indawo yethu endaweni yonke''' iwumbukiso obonisa i-cosmic zoom yokubuka indawo yonke ngesilinganiso esiqhubekayo, sifinyelela emuva cishe ekuqaleni kwendawo yonke.
* '''Ama-meteorite''' ane-meteority amathathu amakhulu ensimbi.
* '''Izilwane ezincelisayo''' ngokuyinhloko izilwane ezincisanayo zaseNingizimu Afrika, kufaka phakathi intungushe ye-I-quagga engasekho.
* '''Izinyoni''' zaseNingizimu Afrika nezinyoni ezingavamile, ukuziphendukela kwezinyoni, ama-diorama ezinyoni zasemanzini nezinyoni zasolwandle.
* '''Izimangaliso zemvelo''' zitholakala esitezi se-mezzanine esibheke egumbini lezinyoni. Ibonisa izinto ezikhethiwe ezibonisa ubuhle nokuhlukahluka kwesimo semvelo.
* '''Umlando we-SA Museum''' ubonisa umlando womnyuziyamu kusukela ekuqaleni kwawo ngo-1825 kuze kube ngu-1975.
* Isikhungo sezinsiza se-Mindspace online.
* '''Ulwazi lomdabu''' luyingxenye ebalulekile yefa laseNingizimu Afrika. Lo mbukiso uyindlela yezindlela zomdabu zokusebenzisa imithombo yemvelo.
* Kukhona futhi iqoqo lamaminerali aseNingizimu Afrika nakwamanye amazwe, umbukiso we-biology yamalulwane kanye nemodeli ye-geological ye-Table Mountain.
=== Izinga 3 ===
* Amathambo amatshe aseKaroo yasendulo agxile ezinhlotsheni zezilwane ezihuquzelayo ezineminyaka eyizigidi ezingama-250 (ama-therapsids) ezivela eKaroo kanye nokwakhiwa kabusha kwalokho okungenzeka ukuthi babukeka kanjani. Ibonisa ukuguquka kwezilwane ezincelisayo ezivela kuma-therapsids, kanye ne-End-Permian Extinction - okucatshangwa ukuthi yisenzakalo esikhulu kunazo zonke uMhlaba owake waba naso.
== Imibukiso ye-virtual neyesikhashana ==
Phakathi nokubhebhetheka kwe-COVID-19, u-Iziko waqala uchungechunge lwemibukiso ye-virtual, kufaka phakathi i-'Ke Liha Pene' kaSamuel Makoanyane, 'Looking A Head: Revisiting the Lydenburg Heads', 'Boonstra Diarama', 'Tata Madiba Virtual Exhibition', 'World of Wasps', 'Enduring Covid19' kanye 'The Journeys of the Sao Jose'.<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://www.iziko.org.za/|accessdate=2022-08-10|website=Iziko Museums|language=en-ZA}}</ref>
== Imifanekiso yabantu baseKhoi naseSan ==
"Ama-Bushmen", ebhekisela ndawonye emaqenjini omdabu aseSan naseKhoi, ayebhekwa njengezinga eliphansi kakhulu esikalini sokuziphendukela kwemvelo futhi njengezinsalela eziphilayo zomlando wangaphambi komlando womuntu "ophucukile", ezifana nohlobo oluphakeme kakhulu lwenkawu. [Ukucashunwa kudingekile] Ngenxa yalokho, baba yisihloko sokucwaninga okujulile, ikakhulukazi kusukela ngo-1906 kuqhubeke ngaphansi kokuqondisa kukaLouis Péringuey. Ucwaningo olwalandela ngamaBushmen lwatshelwa ukuvela kwe-physical anthropology, isifundo emphakathini wesayensi waseYurophu esaveza ukuhlobana okuqondile phakathi kohlobo lomzimba nesimo sokuziphendukela kwemvelo futhi ngaleyo ndlela isimo sokuhlakanipha, esingokwesiko nesingokwenhlalo, njengoba kwaxoxwa ngaso esihlokweni sika-1988 sika-Annie Coombes.<ref name="Coombes88">{{Cite journal |last=Coombes, Annie |year=1988 |title=Museums and the Formation of National and Cultural Identities |url=https://archive.org/details/oxford-art-journal_1988_11_2/page/57 |journal=[[Oxford Art Journal]] |volume=11 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.1093/oxartj/11.2.57}}</ref> Phakathi kuka-1907 no-1924 uPéringuey waqala iphrojekthi yokuthunga, eyenziwa ngumklami womnyuziyamu uJames Drury, lapho kuthathwe khona izidumbu ezingu-68 "zezinhlobo ezihlanzekile zamaBushmen" ngenqubo eyayidumaza futhi ibuhlungu kubahlanganyeli. Isihloko sencwadi kaDrury, i-Bushman, whale and dinosaur, esichaza ngokuningiliziwe ukuhlangana kwakhe kweminyaka engama-40 noMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, sinikeza izimpawu ezithile zesimo lezi zinhlobo ezinikezwe.<ref name="Coombes03">{{Cite book |last=Coombes, Annie |year=2003 |title=History After Apartheid: Visual Culture and Public Memory in a Democratic South Africa |publisher=Duke University Press |location=Durham & London}}</ref>
=== I-Bushman Diorama ===
Amanye ama-cast enziwe ngumklami womnyuziyamu uJames Drury aboniswe eMnyuziyama waseNingizimu Afrika kusukela ngo-1911 kodwa ngaphandle kwanoma yikuphi ukucaciswa noma ukuqashelwa kwezinxanxathela eziyinkimbinkimbi zezenhlalo nezamasiko zaseBushmen. Ngamalebula ahambisana neminyuziyamu lapho ayebhekiselwa khona ngokuqhubekayo esikhathini esedlule, amaBushmen adluliselwa emlandweni nasekuqothulweni. Kwakungasekupheleni kweminyaka yama-1950 lapho ama-cast kaDrury anikezwa noma yikuphi ukubekwa esimweni se-Bushman I-Diorama lapho eboniswa endaweni yamasiko esungulwe esekelwe emdwebweni wangekhulu leshumi nesishiyagalolunye USamuel Daniell. Kodwa-ke, leli gama elisanda kubukezwa laphinde lagcizelela ukulandisa kokuqothulwa futhi lalingenayo imvelo engokomlando noma ulwazi mayelana nemilando yomuntu ngamunye yamaBushmen.<ref name="Coombes03" />
I-Bushman Diorama kwakungeyona ukuphela kombukiso weMnyuziyamu waseNingizimu Afrika owafaka umlando wamaqembu ezinhlanga ngale ndlela. I-gallery yamasiko ase-Afrika nayo yabonisa uchungechunge lwemibukiso yezinhlobo noma imodeli "yabantu abanesikhumba esimnyama" (emaqenjini ahlukaniswe ngokobuhlanga) "abahlala ezindaweni zasemaphandleni futhi abasendaweni engaphelelwa yisikhathi njenge 'izizwe' noma 'amaqembu'". I-Bushman Diorama ifanele ukunakwa okukhethekile, njengoba ibilokhu iyisikhungo semincintiswano eminingi kodwa futhi iyindawo ethandwayo yokuheha izivakashi zabantu bakwamanye amazwe, abantu bendawo nezikole. Ukugxila kakhulu ekuvakasheni kwakuwubukeka okungokomzimba kwabantu; othisha nabaqondisi bezokuvakasha babevame ukusebenzisa umbukiso ukuze bagcizelele izici ezingokomzimba ezinobuhlanga njengesikhumba, uhlobo lwezinwele, ukwakheka komzimba kanye nokwakheka kwezitho zangasese.<ref name="Witz06">{{Cite book |year=2006 |title=Transforming Museum on Post-Apartheid Tourist Routes in Karp et al (eds.) Museum Frictions: Public Cultures/Global Transformations |publisher=Duke University Press |location=Durham and London |pages=107–134}}</ref>
Ngo-1989, ekuqapheleni izilinganiso zokuziphatha nezingafani zamandla ezihilelekile embukisweni, uMnyuziyamu waseNingizimu Afrika wathatha izinyathelo zokuqala zokuxhumanisa i-diorama. Lokhu kwafika ngesimo sombukiso oseduze owawuhlola isizathu somsebenzi wokukhipha futhi uhlola isizinda nobuntu babantu ababekwe.<ref name="Dubin06">{{Cite book |last=Dubin, Steven |year=2006 |title=Transforming Museums: Mounting Queen Victoria in a Democratic South Africa |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York}}</ref> Izithombe ezivela enqubweni yokuthunga zaboniswa futhi omunye wabantu wayegqoke ekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili (esikhundleni sezingubo zokuzingela nokuqoqa) ukuze axwayise izibukeli ngesimo esakhiwe se-diorama.<ref name="Witz06" /> Ukubuyekeza okuqhubekayo kwenzeka ngo-1993 nge-Out of Touch, ukuhlolwa kokuziphendulela okunezela "amalebula obudilemma" kanye nokuqhathanisa izithombe ezibekwe phezu kwamacala okubonisa e-gallery yamasiko ase-Afrika (ne-diorama) ukuze kuphazamiseke ukulandisa futhi "kufanisele imiqondo yangaphambilini yokuma kwamasiko ngokuqaphela ukwakhiwa kwedolobha nezinye izinguquko".<ref name="RankinHamilton99">{{Cite journal |last=Rankin, E. |last2=Hamilton, C. |year=1999 |title=Revision; Reaction; Re-Vision: The role of museums in (a) transforming South Africa |journal=Museum Anthropology |volume=22 |issue=3 |pages=3–13 |doi=10.1525/mua.1999.22.3.3}}</ref>
=== Ukusakazwa Okungasebenzi ===
Umbukiso owawuhloselwe kakhulu umlando wokubuyekeza i-diorama nawo wawuphikisana kakhulu futhi uphikiswana ngawo obala. Ngo-1996 kwaboniswa i-Miscast: Negotiating the Presence of Khoi and San History and Material Culture, hhayi eMnyuziyamu waseNingizimu Afrika, kodwa e-South African National Gallery engumakhelwane ukuze kuphikiswe inkulumo ye-ethnographic eyayiphawule amaBushmen ngendlela ehlazisayo.<ref name="Witz06" /> Umqondisi, uPippa Skotnes, wasebenzisa ubuciko bokufaka njengendlela yokuxhumana, eyayigxile ezintweni ezibonakalayo zombukiso kanye nokuhlangenwe nakho kwezivakashi. Kodwa-ke, ubuciko bokufaka, obuvumela izinga elikhulu lenkululeko kumculi, buvumela futhi izincazelo ezahlukahlukene (nokuhumusha okungalungile) ezivela ezilalelini. Umbukiso wawuhlanganisa isiko lezinto ze-Bushman, izinhlayiya eziyishumi nantathu ze-Boshmen nezingxenye zomzimba, amathuluzi asetshenziswa kuyi-anthropology engokomzimba kanye nendawo ephansi ye-vinyl engaphansi kwezihloko zamaphephandaba ezivame ukuhlambalaza, imibhalo esemthethweni nezithombe zama-Bushmen kusukela ekupheleni kwekhulu leshumi nesishiyagalolunye nasekuqaleni kwekhulu lamashumi amabili. Lezi zaziqhathaniswa nezithombe ezisezindongeni zokuphila kukaBushman kwanamuhla ezathathwa phakathi kuka-1984 no-1995.<ref name="Coombes03" />
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
eqts20ou5hka6og26zgirkfjvqwjfrl
Talk:Umnyuziyamu waseNingizimu Afrika i-Iziko
1
35200
128464
128421
2026-09-08T12:31:39Z
Leepamela
20678
/* Ukuguqula isihloko */ Reply
128464
wikitext
text/x-wiki
== Ukuguqula isihloko ==
hi @[[User:Leepamela|Leepamela]], it is possible and reasonable to change the title from <nowiki>'''umnyuziyamu''' to '''Isigcinamagugu''</nowiki> ? [[User:Fongcwele|Fongcwele]] ([[User talk:Fongcwele|talk]]) 07:58, 8 uMandulo 2026 (UTC)
:Noted [[User:Leepamela|Leepamela]] ([[User talk:Leepamela|talk]]) 12:31, 8 uMandulo 2026 (UTC)
eqq9jop01j5tbirem3rij8kw0yhibxd
ISiqiwu iMaloti-Drakensberg
0
35203
128471
2026-09-08T18:28:36Z
Fongcwele
16873
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371989070|Maloti-Drakensberg Park]]"
128471
wikitext
text/x-wiki
'''ISiqiwu iMaloti-Drakensberg''' [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|siyiSiza Sefagugu Lomhlaba]], elasungulwa zili-11 June 2001 ngokuxhumanisa ISiqiwu Sikazwelonke iSehlabathebe esiseMbusweni waseLesotho kanye neSiqiwu soKhahlambaesi[[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]], [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eNingizimu Afrika]].<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Maloti-Drakensberg Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/985/|accessdate=2023-03-19|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> Undi oluphakeme kunazo zonke lubizwa Thaba Ntlenyana njengoba luphakeme ngamamitha ayizi-3,482.
Ukunwetshwa okuhlongozwayo kwesiqiwu esiyinhloko kufaka phakathi ISiqiwu iGolden Gate Highlands, iSterkfontein Dam Nature Reserve (Free State) ISiqiwu Zasebukhosini baseNatali sikazwelonke ([[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]) eNingizimu Afrika; kanye neSiqiwu Semvelo iBokong kanye neSiqiwu sikazwelonke iTs'ehlanyane eLesotho.<ref>{{Cite web|title=NOMINATION OF : SEHLABATHEBE NATIONAL PARK-SNP (as an extension to the uKhahlamba Drakensberg World Heritage Site-South Africa)|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/985bis.pdf}}</ref>
Lesi siqiwu sisendaweni yezintaba zoKhahlamba ezakha izindawo eziphakeme kakhulu kule ndawo, futhi zisekela [[uhlelompiliswano]] oluyingqayizivele lezintaba nezintaba ezingaphansi kwezintaba. Lezi zinhlelompiliswano ziqukethe izinhlobonhlobo zezitshalo nezilwane eziphawulekayo emhlabeni wonke, nezindawo eziyingqayizivele kanye namazinga aphakeme okuvela kuphela. Lesi siqiwu siphinde sibe yikhaya lemifanekiso eminingi kunayo yonke yobuciko bamadwala emhlabeni njengoba unamakhulu eziza nezinkulungwane eziningi zezithombe ezidwetshwe amaBathwa (Abantu baseSan).
Indawo ebizwa ''Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation and Development Area'' yacatshangwa njengesiqisu sokuthula, esihlanganisa amakhilomitha-skwele angu-8 113, esihlanganisa amakilomita-skwele angaba ngu-5 170 (64%) eLesotho kanye namakhilomitha-skhilomitha-skwelonke angu-<sup>2</sup> 943 (36%) eKwaZulu-Natal.<ref>{{Cite web|title=Protected Areas Register (PAR)|url=https://dffeportal.environment.gov.za/portal/apps/webappviewer/index.html?id=7e27f116dd194c1f9d446dacc76fe483|accessdate=2023-03-19|website=[[Department of Environment, Forestry and Fisheries]]}}</ref>
39it6ct2h2jmmtxto49xxgnhylzzihs
128472
128471
2026-09-08T18:36:01Z
Fongcwele
16873
/* */
128472
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| name = Maloti-Drakensberg Park
| image = Tugela_Gorge_-_Royal_Natal_National_Park.jpg
| map_caption = Location of the park (map of Lesotho)
| map_size =
| coordinates = {{coord|29|45|55|S|29|7|23|E}}
| includes = {{flatlist
|#[[uKhahlamba Drakensberg Park]] (South Africa)
#[[Sehlabathebe National Park]] (Lesotho)
}}
| area = {{convert|249,313|ha|sqmi|abbr=on}}
| buffer_zone = {{convert|46,630|ha|sqmi|abbr=on}}
| criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(iii)(vii)(x)}}(i)(iii)(vii)(x)
| ID = 985bis-001
| pushpin_map = Lesotho#South Africa
| year = 2000
| extension = 2013
| caption = Tugela Gorge in the Royal Natal National Park part of the Heritage Site.
| embedded =
}}
'''ISiqiwu iMaloti-Drakensberg''' [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|siyiSiza Sefagugu Lomhlaba]], elasungulwa zili-11 June 2001 ngokuxhumanisa ISiqiwu Sikazwelonke iSehlabathebe esiseMbusweni waseLesotho kanye neSiqiwu soKhahlambaesi[[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]], [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eNingizimu Afrika]].<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Maloti-Drakensberg Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/985/|accessdate=2023-03-19|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> Undi oluphakeme kunazo zonke lubizwa Thaba Ntlenyana njengoba luphakeme ngamamitha ayizi-3,482.
Ukunwetshwa okuhlongozwayo kwesiqiwu esiyinhloko kufaka phakathi ISiqiwu iGolden Gate Highlands, iSterkfontein Dam Nature Reserve (Free State) ISiqiwu Zasebukhosini baseNatali sikazwelonke ([[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]) eNingizimu Afrika; kanye neSiqiwu Semvelo iBokong kanye neSiqiwu sikazwelonke iTs'ehlanyane eLesotho.<ref>{{Cite web|title=NOMINATION OF : SEHLABATHEBE NATIONAL PARK-SNP (as an extension to the uKhahlamba Drakensberg World Heritage Site-South Africa)|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/985bis.pdf}}</ref>
Lesi siqiwu sisendaweni yezintaba zoKhahlamba ezakha izindawo eziphakeme kakhulu kule ndawo, futhi zisekela [[uhlelompiliswano]] oluyingqayizivele lezintaba nezintaba ezingaphansi kwezintaba. Lezi zinhlelompiliswano ziqukethe izinhlobonhlobo zezitshalo nezilwane eziphawulekayo emhlabeni wonke, nezindawo eziyingqayizivele kanye namazinga aphakeme okuvela kuphela. Lesi siqiwu siphinde sibe yikhaya lemifanekiso eminingi kunayo yonke yobuciko bamadwala emhlabeni njengoba unamakhulu eziza nezinkulungwane eziningi zezithombe ezidwetshwe amaBathwa (Abantu baseSan).
Indawo ebizwa ''Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation and Development Area'' yacatshangwa njengesiqisu sokuthula, esihlanganisa amakhilomitha-skwele angu-8 113, esihlanganisa amakilomita-skwele angaba ngu-5 170 (64%) eLesotho kanye namakhilomitha-skhilomitha-skwelonke angu-<sup>2</sup> 943 (36%) eKwaZulu-Natal.<ref>{{Cite web|title=Protected Areas Register (PAR)|url=https://dffeportal.environment.gov.za/portal/apps/webappviewer/index.html?id=7e27f116dd194c1f9d446dacc76fe483|accessdate=2023-03-19|website=[[Department of Environment, Forestry and Fisheries]]}}</ref>
gvbdahmlp1kepkg5v0ibolssiidxrlr
128473
128472
2026-09-08T18:38:45Z
Fongcwele
16873
/* */
128473
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| name = Maloti-Drakensberg Park
| image = Tugela_Gorge_-_Royal_Natal_National_Park.jpg
| map_caption = Location of the park (map of Lesotho)
| map_size =
| coordinates = {{coord|29|45|55|S|29|7|23|E}}
| includes = {{flatlist
|#[[uKhahlamba Drakensberg Park]] (South Africa)
#[[Sehlabathebe National Park]] (Lesotho)
}}
| area = {{convert|249,313|ha|sqmi|abbr=on}}
| buffer_zone = {{convert|46,630|ha|sqmi|abbr=on}}
| criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(iii)(vii)(x)}}(i)(iii)(vii)(x)
| ID = 985bis-001
| pushpin_map = Lesotho#South Africa
| year = 2000
| extension = 2013
| caption = Tugela Gorge in the Royal Natal National Park part of the Heritage Site.
| embedded =
}}
'''ISiqiwu iMaloti-Drakensberg''' [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|siyiSiza Sefagugu Lomhlaba]], elasungulwa zili-11 June 2001 ngokuxhumanisa ISiqiwu Sikazwelonke iSehlabathebe esiseMbusweni waseLesotho kanye neSiqiwu soKhahlambaesi[[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]], [[IRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika|eNingizimu Afrika]].<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Maloti-Drakensberg Park|url=https://whc.unesco.org/en/list/985/|accessdate=2023-03-19|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> Undi oluphakeme kunazo zonke lubizwa Thaba Ntlenyana njengoba luphakeme ngamamitha ayizi-3,482.
Ukunwetshwa okuhlongozwayo kwesiqiwu esiyinhloko kufaka phakathi ISiqiwu iGolden Gate Highlands, iSterkfontein Dam Nature Reserve (Free State) ISiqiwu Zasebukhosini baseNatali sikazwelonke ([[IKwaZulu-Natali|KwaZulu-Natal]]) eNingizimu Afrika; kanye neSiqiwu Semvelo iBokong kanye neSiqiwu sikazwelonke iTs'ehlanyane eLesotho.<ref>{{Cite web|title=NOMINATION OF : SEHLABATHEBE NATIONAL PARK-SNP (as an extension to the uKhahlamba Drakensberg World Heritage Site-South Africa)|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/985bis.pdf}}</ref>
Lesi siqiwu sisendaweni yezintaba zoKhahlamba ezakha izindawo eziphakeme kakhulu kule ndawo, futhi zisekela [[uhlelompiliswano]] oluyingqayizivele lezintaba nezintaba ezingaphansi kwezintaba. Lezi zinhlelompiliswano ziqukethe izinhlobonhlobo zezitshalo nezilwane eziphawulekayo emhlabeni wonke, nezindawo eziyingqayizivele kanye namazinga aphakeme okuvela kuphela. Lesi siqiwu siphinde sibe yikhaya lemifanekiso eminingi kunayo yonke yobuciko bamadwala emhlabeni njengoba unamakhulu eziza nezinkulungwane eziningi zezithombe ezidwetshwe amaBathwa (Abantu baseSan).
[[File:Maloti-Drakensberg Park-113961.jpg|thumb|Izintaba zibonwa ntambama]]
Indawo ebizwa ''Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation and Development Area'' yacatshangwa njengesiqisu sokuthula, esihlanganisa amakhilomitha-skwele angu-8 113, esihlanganisa amakilomita-skwele angaba ngu-5 170 (64%) eLesotho kanye namakhilomitha-skhilomitha-skwelonke angu-<sup>2</sup> 943 (36%) eKwaZulu-Natal.<ref>{{Cite web|title=Protected Areas Register (PAR)|url=https://dffeportal.environment.gov.za/portal/apps/webappviewer/index.html?id=7e27f116dd194c1f9d446dacc76fe483|accessdate=2023-03-19|website=[[Department of Environment, Forestry and Fisheries]]}}</ref>
dk72bt1eztsqgz0nw18j0kjk6gae67f
Umgede Wezimanga
0
35204
128491
2026-09-09T03:54:44Z
Fongcwele
16873
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365044087|Wonderwerk Cave]]"
128491
wikitext
text/x-wiki
'''Umgede Wezimanga''' (Wonderwerk Cave) uyisiza semivubukulo, esakheka ekuqaleni njengomgodi wasendulo wamadwala e-dolomite emagqumeni aseKuruman, aphakathi kweDanielskuil neKuruman eSifundazweni saseNyakatho Kapa, eNingizimu Afrika. UyiSiza Sefagugu Likazwelonke, eliphethwe njengemvoko yeSigcinamagugu sikaMcGregor eKimberley. Ngokomchazamphansi, ukuguguleka kwamagquma kwaveza umngcele osenyakatho womgodi, obanzi cishe ngamamitha ayi-140 esisekelweni segquma. Izinsalela eziqongelelwe ngaphakathi komgede, ezifinyelela kumamitha ayisi-7 ekujuleni, zibonisa imidludlungu engokwemvelo yokuguguleka kwamanzi nesivungu kanye nobuqhebeqhebe bezilwane, izinyoni, kanye nokhokho babantu eminyakeni eyizigidi ezimbili. Isiza sesicwaningiwe futhi savubukulwa abavubukuli kusukela ngawo-1940 futhi ucwaningo lwalapha lukhiqiza ukuqonda okubalulekile ngomlando womuntu engxenyeni yezwekazi okuyiAfrika eseNingizimu.<ref name="BeaumontVogel2006">{{Cite journal |last=Beaumont |first=P.B. |last2=Vogel |first2=J.C. |date=2006 |title=On a timescale for the past million years of human history in central South Africa |journal=South African Journal of Science |volume=102 |issue=5–6 |pages=217–228 |hdl=10520/EJC96546}}</ref><ref name="ChazanRon2008">{{Cite journal |last=Chazan |first=Michael |last2=Ron |first2=Hagai |last3=Matmon |first3=Ari |last4=Porat |first4=Naomi |last5=Goldberg |first5=Paul |last6=Yates |first6=Royden |last7=Avery |first7=Margaret |last8=Sumner |first8=Alexandra |last9=Horwitz |first9=Liora Kolska |year=2008 |title=Radiometric dating of the Earlier Stone Age sequence in Excavation I at Wonderwerk Cave, South Africa: preliminary results |journal=Journal of Human Evolution |volume=55 |issue=1 |pages=1–11 |bibcode=2008JHumE..55....1C |doi=10.1016/j.jhevol.2008.01.004 |issn=0047-2484 |pmid=18501953}}</ref> Ubufakazi ngaphakathi komgede Wezimanga ubizwa ngokuthi umlilo olawulwayo omdala kunayo yonke.<ref name="Bower2012">{{Cite web|last=Bower|first=Bruce|date=2 April 2012|title=From the ashes, the oldest controlled fire South Africa cave yields earliest evidence of human ancestors lighting blaze|url=https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308113337/https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-date=2016-03-08|website=ScienceNews}}</ref> Ucwaningo lowezi-2026 lwembula ubufakazi bokuthi abantu bokuqala basebenzisa umlilo eMgedeni Wezimanga waseNingizimu Afrika phakathi kweminyaka eyizigidi ezingu-1.07 no-1.79 edlule, okuhlehlisa uhlu lwezikhathi olwaziwayo ngamakhulu ezinkulungwane zeminyaka, okubonisa ukuthi izinkawuntu zokuqala kungenzeka zazivuna futhi zigcina imililo yemvelo ngaphakathi komgede kunokuba zibase umlilo uma zifuna.<ref>{{Cite web|last=Spain|first=S. M. C.|date=2026-06-01|title=Hominids used fire more than 700,000 years earlier than previously estimated, according to a study involving Spanish researchers|url=https://sciencemediacentre.es/en/hominids-used-fire-more-700000-years-earlier-previously-estimated-according-study-involving-spanish|accessdate=2026-06-06|website=SMC España|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Radley|first=Dario|date=2026-06-05|title=Early humans used fire in Wonderwerk Cave up to 1.8 million years ago|url=https://archaeologymag.com/2026/06/early-humans-used-fire-in-wonderwerk-cave/|accessdate=2026-06-06|website=Archaeology News Online Magazine|language=en-US}}</ref>
Ngesibhumu komgede ubizwa 'Wonderwerk' okuyigsma elisho ukuthi "isimangaliso" noma " isimanga".
fkntp7tryt2qcn9vjxq642hcgobq0cm
128492
128491
2026-09-09T04:06:12Z
Fongcwele
16873
128492
wikitext
text/x-wiki
'''Umgede Wezimanga''' (Wonderwerk Cave) uyisiza semivubukulo, esakheka ekuqaleni njengomgodi wasendulo wamadwala e-dolomite emagqumeni aseKuruman, aphakathi kweDanielskuil neKuruman eSifundazweni saseNyakatho Kapa, eNingizimu Afrika. UyiSiza Sefagugu Likazwelonke, eliphethwe njengemvoko yeSigcinamagugu sikaMcGregor eKimberley. Ngokomchazamphansi, ukuguguleka kwamagquma kwaveza umngcele osenyakatho womgodi, obanzi cishe ngamamitha ayi-140 esisekelweni segquma. Izinsalela eziqongelelwe ngaphakathi komgede, ezifinyelela kumamitha ayisi-7 ekujuleni, zibonisa imidludlungu engokwemvelo yokuguguleka kwamanzi nesivungu kanye nobuqhebeqhebe bezilwane, izinyoni, kanye nokhokho babantu eminyakeni eyizigidi ezimbili. Isiza sesicwaningiwe futhi savubukulwa abavubukuli kusukela ngawo-1940 futhi ucwaningo lwalapha lukhiqiza ukuqonda okubalulekile ngomlando womuntu engxenyeni yezwekazi okuyiAfrika eseNingizimu.<ref name="BeaumontVogel2006">{{Cite journal |last=Beaumont |first=P.B. |last2=Vogel |first2=J.C. |date=2006 |title=On a timescale for the past million years of human history in central South Africa |journal=South African Journal of Science |volume=102 |issue=5–6 |pages=217–228 |hdl=10520/EJC96546}}</ref><ref name="ChazanRon2008">{{Cite journal |last=Chazan |first=Michael |last2=Ron |first2=Hagai |last3=Matmon |first3=Ari |last4=Porat |first4=Naomi |last5=Goldberg |first5=Paul |last6=Yates |first6=Royden |last7=Avery |first7=Margaret |last8=Sumner |first8=Alexandra |last9=Horwitz |first9=Liora Kolska |year=2008 |title=Radiometric dating of the Earlier Stone Age sequence in Excavation I at Wonderwerk Cave, South Africa: preliminary results |journal=Journal of Human Evolution |volume=55 |issue=1 |pages=1–11 |bibcode=2008JHumE..55....1C |doi=10.1016/j.jhevol.2008.01.004 |issn=0047-2484 |pmid=18501953}}</ref> Ubufakazi ngaphakathi komgede Wezimanga ubizwa ngokuthi umlilo olawulwayo omdala kunayo yonke.<ref name="Bower2012">{{Cite web|last=Bower|first=Bruce|date=2 April 2012|title=From the ashes, the oldest controlled fire South Africa cave yields earliest evidence of human ancestors lighting blaze|url=https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308113337/https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-date=2016-03-08|website=ScienceNews}}</ref> Ucwaningo lowezi-2026 lwembula ubufakazi bokuthi abantu bokuqala basebenzisa umlilo eMgedeni Wezimanga waseNingizimu Afrika phakathi kweminyaka eyizigidi ezingu-1.07 no-1.79 edlule, okuhlehlisa uhlu lwezikhathi olwaziwayo ngamakhulu ezinkulungwane zeminyaka, okubonisa ukuthi izinkawuntu zokuqala kungenzeka zazivuna futhi zigcina imililo yemvelo ngaphakathi komgede kunokuba zibase umlilo uma zifuna.<ref>{{Cite web|last=Spain|first=S. M. C.|date=2026-06-01|title=Hominids used fire more than 700,000 years earlier than previously estimated, according to a study involving Spanish researchers|url=https://sciencemediacentre.es/en/hominids-used-fire-more-700000-years-earlier-previously-estimated-according-study-involving-spanish|accessdate=2026-06-06|website=SMC España|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Radley|first=Dario|date=2026-06-05|title=Early humans used fire in Wonderwerk Cave up to 1.8 million years ago|url=https://archaeologymag.com/2026/06/early-humans-used-fire-in-wonderwerk-cave/|accessdate=2026-06-06|website=Archaeology News Online Magazine|language=en-US}}</ref>
Ngesibhumu komgede ubizwa 'Wonderwerk' okuyigsma elisho ukuthi "isimangaliso" noma " isimanga".
==Uchunge lwezemivubukulo==
{{Human timeline}}
Umgede uqukethe cishe amamitha ayisithupha ngokujula, ezinsalela zemivubukulo ezibonisa uMlando wabantu nesimondawo eNkathini Yetshe Yokuqala, Ephakathi Neykamuva kufika manje.<ref name="BeaumontVogel2006" /> Ukuvalwa kweminyaka lusikisela ukuthi inzika yetshenso yangena eMgedeni eminyakeni eyisigidi ezimbili edlule.<ref name="ChazanRon2008" />
Ubuciko basemadwaleni butholakala njengemidwebo yokuqala eduze nobungeno ngamamitha angama-40, futhi kungenzeka yonke ineminyaka eyi-100 ikhona, namaste amancane agwediwe atholakala ezinsaleleni, abalelwa ukuthi akhandwaeNkathino Yetshe Yakamuva eminyakeni eyizi-10,500 edlule.<ref name="ThackerayThackeray1981" /> Kodwa kusadingeka ubufakazi obuyamanisa amatshe agwediwe amadala nenkathi ethile.<ref name="Mitchell2002" />
==Amaphatho==
auzd4cridyzt1jhhl7entzcpw5cp3r9
128493
128492
2026-09-09T04:40:30Z
Fongcwele
16873
/* Uchunge lwezemivubukulo */
128493
wikitext
text/x-wiki
'''Umgede Wezimanga''' (Wonderwerk Cave) uyisiza semivubukulo, esakheka ekuqaleni njengomgodi wasendulo wamadwala e-dolomite emagqumeni aseKuruman, aphakathi kweDanielskuil neKuruman eSifundazweni saseNyakatho Kapa, eNingizimu Afrika. UyiSiza Sefagugu Likazwelonke, eliphethwe njengemvoko yeSigcinamagugu sikaMcGregor eKimberley. Ngokomchazamphansi, ukuguguleka kwamagquma kwaveza umngcele osenyakatho womgodi, obanzi cishe ngamamitha ayi-140 esisekelweni segquma. Izinsalela eziqongelelwe ngaphakathi komgede, ezifinyelela kumamitha ayisi-7 ekujuleni, zibonisa imidludlungu engokwemvelo yokuguguleka kwamanzi nesivungu kanye nobuqhebeqhebe bezilwane, izinyoni, kanye nokhokho babantu eminyakeni eyizigidi ezimbili. Isiza sesicwaningiwe futhi savubukulwa abavubukuli kusukela ngawo-1940 futhi ucwaningo lwalapha lukhiqiza ukuqonda okubalulekile ngomlando womuntu engxenyeni yezwekazi okuyiAfrika eseNingizimu.<ref name="BeaumontVogel2006">{{Cite journal |last=Beaumont |first=P.B. |last2=Vogel |first2=J.C. |date=2006 |title=On a timescale for the past million years of human history in central South Africa |journal=South African Journal of Science |volume=102 |issue=5–6 |pages=217–228 |hdl=10520/EJC96546}}</ref><ref name="ChazanRon2008">{{Cite journal |last=Chazan |first=Michael |last2=Ron |first2=Hagai |last3=Matmon |first3=Ari |last4=Porat |first4=Naomi |last5=Goldberg |first5=Paul |last6=Yates |first6=Royden |last7=Avery |first7=Margaret |last8=Sumner |first8=Alexandra |last9=Horwitz |first9=Liora Kolska |year=2008 |title=Radiometric dating of the Earlier Stone Age sequence in Excavation I at Wonderwerk Cave, South Africa: preliminary results |journal=Journal of Human Evolution |volume=55 |issue=1 |pages=1–11 |bibcode=2008JHumE..55....1C |doi=10.1016/j.jhevol.2008.01.004 |issn=0047-2484 |pmid=18501953}}</ref> Ubufakazi ngaphakathi komgede Wezimanga ubizwa ngokuthi umlilo olawulwayo omdala kunayo yonke.<ref name="Bower2012">{{Cite web|last=Bower|first=Bruce|date=2 April 2012|title=From the ashes, the oldest controlled fire South Africa cave yields earliest evidence of human ancestors lighting blaze|url=https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308113337/https://www.sciencenews.org/article/ashes-oldest-controlled-fire|archive-date=2016-03-08|website=ScienceNews}}</ref> Ucwaningo lowezi-2026 lwembula ubufakazi bokuthi abantu bokuqala basebenzisa umlilo eMgedeni Wezimanga waseNingizimu Afrika phakathi kweminyaka eyizigidi ezingu-1.07 no-1.79 edlule, okuhlehlisa uhlu lwezikhathi olwaziwayo ngamakhulu ezinkulungwane zeminyaka, okubonisa ukuthi izinkawuntu zokuqala kungenzeka zazivuna futhi zigcina imililo yemvelo ngaphakathi komgede kunokuba zibase umlilo uma zifuna.<ref>{{Cite web|last=Spain|first=S. M. C.|date=2026-06-01|title=Hominids used fire more than 700,000 years earlier than previously estimated, according to a study involving Spanish researchers|url=https://sciencemediacentre.es/en/hominids-used-fire-more-700000-years-earlier-previously-estimated-according-study-involving-spanish|accessdate=2026-06-06|website=SMC España|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Radley|first=Dario|date=2026-06-05|title=Early humans used fire in Wonderwerk Cave up to 1.8 million years ago|url=https://archaeologymag.com/2026/06/early-humans-used-fire-in-wonderwerk-cave/|accessdate=2026-06-06|website=Archaeology News Online Magazine|language=en-US}}</ref>
Ngesibhumu komgede ubizwa 'Wonderwerk' okuyigsma elisho ukuthi "isimangaliso" noma " isimanga".
==Uchunge lwezemivubukulo==
{{Human timeline}}
Umgede uqukethe cishe amamitha ayisithupha ngokujula, ezinsalela zemivubukulo ezibonisa uMlando wabantu nesimondawo eNkathini Yetshe Yokuqala, Ephakathi Neykamuva kufika manje.<ref name="BeaumontVogel2006" /> Ukuvalwa kweminyaka lusikisela ukuthi inzika yetshenso yangena eMgedeni eminyakeni eyisigidi ezimbili edlule.<ref name="ChazanRon2008" />
Ubuciko basemadwaleni butholakala njengemidwebo yokuqala eduze nobungeno ngamamitha angama-40, futhi kungenzeka yonke ineminyaka eyi-100 ikhona, namaste amancane agwediwe atholakala ezinsaleleni, abalelwa ukuthi akhandwaeNkathino Yetshe Yakamuva eminyakeni eyizi-10,500 edlule.<ref name="ThackerayThackeray1981" /> Kodwa kusadingeka ubufakazi obuyamanisa amatshe agwediwe amadala nenkathi ethile.<ref name="Mitchell2002" />
==Ukugqoba isikhuthazi==
Iminako omkhulu wenzeka ngowe-1940 lapho abalimi bendawo begubha ingxenye enkulu yengaphakathi lomgede ukuze bathsthe izithako zenhlabathi enothile bazithengise njengesikhuthazi – Eqinisweni ezaziqukethe izingqimba ezinsalela, amalondolondo, amathambo, nokunye okumqoka ekuqondeni uMlando ongokwesiko, nongokwesimondawo sanguna esizeni. Ukuba khona kwamathambo kwabikwa, futhi kwaholela ophenyweni lwemivubukulo lokuqala.
==Uphenyo lwezemibukulo==
Ucwaningo lwezemivubukulo lokuqala lowe-1940, lwenziwa ngu-Malan, Cooke and Wells,<ref name="MalanCooke1941" /><ref name="MalanWells11943" /> lwalandelwa olufushane lukaK.W. Butzer ngo1970.<ref name="ButzerStuckenrathVogel1979" /><ref name="Butzer1984" /> UPeter Beaumont ovela kuSigxibamagugu sikaMcGregor esiseKimberley, naye wemba kakhulu esizeni phakathi kowe-1978 no-1993,<ref name="Beaumont1990" /><ref name="BeaumontVogel2006" /><ref name="BeaumontVogel2008" /><ref>Binneman, J. & Beaumont, P. 1992. Use-wear analysis of two Acheulean handaxes from Wonderwerk Cave, Northern Cape. Southern African Field Archaeology 1, 92–97</ref><ref name="MercierValladas1995" /> kwafika no-Anne Thackeray beno-Francis Thackeray ngowe-1979, nabo abgubha futhi bacwaninga isiza ukuthi sasikuliphi izinga eNkathini Yetshe Yakamuva besebenzisa izindlelasu ezingokwesiko nezingokwemivubukulozilo.<ref name="HumphreysThackeray1983" /> Umsebenzi owawuholwa uMichael Chazan waseNyuvesi yaseToronto, uLiora Kolska Horwitz waseNyuvesi yesiHebheru benoFrancesco Berna waseNyuvesi kaSimon Fraser, ngokubambisana neSigcinamagugu sikaMcGregor (lapho okugcinwe khona amalondolondo ambiwe), wenziwa cishe ngonyaka wezi-2008.<ref name="ChazanRon2008" /><ref name="RütherChazan2009" /> U ongo lezezibhangqiwe lesiza lwenziwa ngokugqaya ngesicwazi, ohlelweni lo mklamo iZamani.<ref name="RütherChazan2009" /> Amalunga ethomba ayinhloko asebenza ekubaleni iminyaka yamalondolondo ahlanganisa uHagai Ron,<ref name="BeaumontChazanPorat2005" /> uAri Matmon (ukubhala iminyaka ngemiyonzi), uRobyn Pickering noNaomi Porat, bonke a basebenzisa izindlela ezihlukene zokubhala iminyaka. Iziphumo zokubalwa kweminyaka, nocwaningo lwemivubukolo, inzika, nesimondawo sanguna, yanikeza okokuqala kuchungechunge lomhlangano owabizwa uChazan noHorwitz esizeni.<ref name="BamfordThackeray2009" /> Lezo ziphumo zashicilelwa emaphepheni aluchunge wenzululwazi,<ref name="MatmonRon2011" /><ref name="ChazanAvery2012" /><ref name="Pickering2015" /> nasephepheni elikhethekile elaliphatyelene nesiza elashicilelwa ngowe-2015.<ref name="Pickering2015" /> NgoApril wezi-2021, abavubukuli abaveka eNyuvesi yaseToronto naseNyuvesi yesiHebheru bamemezela iziphumo zeNhlalongqimba yewonga Kanye nokubalwa kweminyaka okwenziwa emgedeni. Ngokwephepha elashicilelwa kumhela obizwa ''Quaternary Science Reviews'', ukwenziwa kwamathuluzi asendulo nokutholakala kwamathambo enzikeni eligqinsi ngamamitha amabili ngaphakathi komgede, kufakazela ukuthi kwakuhlala abantu kuwo eNkathini Yetshe Yokuqala eyisigidi ezimbili edlule.<ref>{{Cite journal|date=2021-05-01|title=Magnetostratigraphy and cosmogenic dating of Wonderwerk Cave: New constraints for the chronology of the South African Earlier Stone Age|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277379121001141|journal=Quaternary Science Reviews|language=en|volume=259|article-number=106907|doi=10.1016/j.quascirev.2021.106907|issn=0277-3791|last1=Shaar|first1=Ron|last2=Matmon|first2=Ari|last3=Horwitz|first3=Liora K.|last4=Ebert|first4=Yael|last5=Chazan|first5=Michael|last6=Arnold|first6=M.|last7=Aumaître|first7=G.|last8=Bourlès|first8=D.|last9=Keddadouche|first9=K.|bibcode=2021QSRv..25906907S |s2cid=234833092 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|title=Archaeologists find oldest home in human history, dating to 2 million years ago|url=https://www.haaretz.com/archaeology/2021-04-26/ty-article/.highlight/archaeologists-find-oldest-home-in-human-history-2m-years-old/0000017f-e6c3-df2c-a1ff-fed3f1e90000|access-date=2021-04-30|website=Haaretz|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-27|title=Early Humans Lived in This South African Cave 2 Million Years Ago, Making It the World's Oldest Home, Archaeologists Say|url=https://news.artnet.com/art-world/wonderwerk-cave-worlds-oldest-home-1961900|access-date=2021-04-30|website=Artnet News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=We've been at it a long time|url=https://eurekalert.org/pub_releases/2021-04/thuo-wba042621.php|access-date=2021-04-30|website=EurekAlert!|language=en}}</ref>
==Amaphatho==
jq7nz1o80tbr5y6zaw0c0jm4942wulj
Umgede iSibhudu
0
35205
128496
2026-09-09T08:29:24Z
Fongcwele
16873
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365740262|Sibudu Cave]]"
128496
wikitext
text/x-wiki
'''Umgede iSibhudu''' uyidwala lokukhosela letshesihlabathi enyakatho [[IKwaZulu-Natali|yeKwaZulu-Natali]], eNingizimu Afrika. <ref name="Wadley04">{{Cite journal |last=Wadley |first=L |last2=Jacobs |first2=Z |year=2004 |title=Sibudu Cave, KwaZulu-Natal: Background to the excavations of middle stone age and iron age occupations |url=http://hdl.handle.net/10204/527 |journal=South African Journal of Science |volume=100 |pages=145–151 |hdl=10204/527}}</ref> Yisiza esibalulekile seNkathi Yetshe Ephakathi esasiyindawo yokuhlala, okunezikhala ezithile zomlando wayo, kusukela eminyakeni eyizi- 77,000 eyedlule kuya eminyakeni eyizi 38,000 eyedlule.
Ubufakazi bezinye zezibonelo zokuqala zobuchwepheshe banamuhla babantu butholakale endaweni yokukhosela (yize imikhonto yokuqala eyaziwayo isukela eminyakeni yizi- 400,000 edlule). Ubufakazi obusemgedeni wokukhosela buhlanganisa umcibisholo wethambo wokuqala (oneminyaka eyizi- 61,000 ubudala), <ref name="Backwell">{{Cite journal |last=Backwell |first=L |last2=d'Errico |first2=F |last3=Wadley |first3=L |year=2008 |title=Middle Stone Age bone tools from the Howiesons Poort layers, Sibudu Cave, South Africa |journal=Journal of Archaeological Science |volume=35 |issue=6 |pages=1566–1580 |bibcode=2008JArSc..35.1566B |doi=10.1016/j.jas.2007.11.006}}</ref> <ref name="Backwell2018">{{Cite journal |last=Backwell |first=L |last2=Bradfield |first2=J |last3=Carlson |first3=KJ |last4=Jashashvili |first4=T |last5=Wadley |first5=L |last6=d'Errico |first6=F |year=2018 |title=The antiquity of bow-and-arrow technology: evidence from Middle Stone Age layers at Sibudu Cave |journal=Journal of Archaeological Science |volume=92 |issue=362 |pages=289–303 |doi=10.15184/aqy.2018.11 |hdl=11336/81248 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> kanye nemicibisholo yamatshe yokuqala (eneminyaka eyizi-64,000 ubudala), <ref name="Lombard">{{Cite journal |vauthors=Lombard M, Phillips L |year=2010 |title=Indications of bow and stone-tipped arrow use 64,000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa |journal=Antiquity |volume=84 |issue=325 |pages=635–648 |doi=10.1017/S0003598X00100134 |s2cid=162438490}}</ref> <ref name="Lombard M">{{Cite journal |vauthors=Lombard M |year=2011 |title=Quartz-tipped arrows older than 60 ka: further use-trace evidence from Sibudu, Kwa-Zulu-Natal, South Africa |journal=Journal of Archaeological Science |volume=38 |issue=8 |pages=1918–1930 |bibcode=2011JArSc..38.1918L |doi=10.1016/j.jas.2011.04.001}}</ref> inaliti yokuqala (eneminyaka engu- 61,000 ubudala), <ref name="Backwell" /> ukusetshenziswa kokuqala kwesinamathelisi esiwuMxube esihlanganiswe ngokhoza (eminyakeni engu- 61,000 edlule), <ref name="Backwell" /> kanye nesibonelo sokusetshenziswa kwezingubo zokulala (eminyakeni engu- 77,000 edlule) okwakuyisibonelo esidala kunazo zonke esaziwayo (isibonelo esidala kusukela eminyakeni eyizi- 200,000 edlule satholakala muva nje eMgedeni Womngcele, eNingizimu Afrika). <ref name="Wadley2">Wadley L, Sievers C, Bamford M, Goldberg P, Berna F, Miller C. (2011). [https://www.science.org/doi/full/10.1126/science.1213317 Middle Stone Age Bedding Construction and Settlement Patterns at Sibudu, South Africa]. Science 9 December 2011: Vol. 334 no. 6061 pp. 1388–1391. An older example is now known: {{Cite journal |last=Lyn Wadley |display-authors=etal |date=14 August 2020 |title=Fire and grass-bedding construction 200 thousand years ago at Border Cave, South Africa |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc7239 |journal=Science |volume=369 |issue=6505 |pages=863–866 |bibcode=2020Sci...369..863W |doi=10.1126/science.abc7239 |hdl=11336/142827 |pmid=32792402 |s2cid=221113832 |hdl-access=free}}</ref>
Ukusetshenziswa kwesinamathelisi kanye nezinto zokulala kuyathakazelisa kakhulu, ngoba ubunkiya bokwenziwa kwazo kanye nokudludlungwa kwazo buvezwe njengobufakazi benqubeko phakathi kokuqonda kwabantu bokuqala kanye nokwabantu banamuhla. <ref name="Wadley2" /> <ref name="Wadley">{{Cite journal |last=Wadley |first=L |last2=Hodgskiss |first2=T |last3=Grant |first3=M |year=2009 |title=Implications for complex cognition from the hafting of tools with compound adhesives in the Middle Stone Age, South Africa |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=106 |issue=24 |pages=9590–9594 |bibcode=2009PNAS..106.9590W |doi=10.1073/pnas.0900957106 |pmc=2700998 |pmid=19433786 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wynn">{{Cite journal |last=Wynn |first=T |year=2009 |title=Hafted spears and the archaeology of mind |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=106 |issue=24 |pages=9544–9545 |bibcode=2009PNAS..106.9544W |doi=10.1073/pnas.0904369106 |pmc=2701010 |pmid=19506246 |doi-access=free}}</ref>
Ngowezi-2024, uMgedee iSibudu waba yingxenye [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|yeSiza Sefagugu Lomhlaba]] leziza Zokuhlala Abantu Ezindaweni Ezinezikhukhula eNingizimu Afrika. <ref name=":0">{{Cite web|title=The Emergence of Modern Human Behaviour: The Pleistocene Occupation Sites of South Africa|url=https://whc.unesco.org/en/list/1723|accessdate=1 August 2024|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
== Ingcaziso ==
Umgede iSibhudu uyidwala lyokukhosela, elitholakala cishe amakhilomith angama-40 enyakatho yesidlavela [[ITheku|saseThekwini]] futhi cishe ingamakhilomitha ayli-15 ngaphakathi kwezwe, eduze kwesidlidli [[ITongaat|sasoThongathi]] . Usegqumeni eliyindilinga, elinamahlathi elibheke e-WSW elibheke uMfula iTongati endaweni manje eseyipulazi [[Umoba|likamoba]] . Indawo yokukhosela yakhiwa ukuguguleka koMfula iTongati, manje oqhele ngamamitha ali-10 ngaphansi kwendawo yokukhosela. Umgandayo wawo ungamamitha angama-55 ubude, futhi cishe amamitha ali-18 ububanzi. <ref name="Wadley04" /> Unengqoqelelo enkulu yezinsalela zeNkathi Yetshe Ephakathi agcinwe kahle ngokwendalo nangokunembile kusetshenziswa ukungwangwa okushukunyiswa ukukhanya . <ref name="Wadley04" />
Ukumba kokuqala okwalandle ukuvubukulwa kwawo ngowe-1983 kwenziwa ngu-Aron Mazel weSigcinamagugu saseNatali (umsebenzi ongakashicilelwa). ULyn Wadley [[University of the Witwatersrand|weNyuvesi yaseWitwatersrand]] waqala ukumba kabusha ngoSepthemba we-1998.
[[File:10.1371.journal.pone.0098359.g002.jpg|thumb| Umbono wendawo yokumba ngaphakathi kwedwala lokukhosela.]]
== Ubuchwepheshe ==
Ukuhlala kwangaphambi kweStill Bay kwakunemboni esekelwe ku -lithic flake ekhiqiza amathuluzi amaningi. Ukuhlala e-Still Bay, ngaphezu kwalamakhekhebu, kwakha amathuluzi nezinhlayiya ezimbili . <ref>{{Cite journal |last=Wadley |first=L |date=June 2007 |title=Announcing a Still Bay industry at Sibudu Cave, South Africa |journal=J. Hum. Evol. |volume=52 |issue=6 |pages=681–9 |bibcode=2007JHumE..52..681W |doi=10.1016/j.jhevol.2007.01.002 |pmid=17337038}}</ref> Ukuhlaziywa kokusetshenziswa kwe-trace eziqongweni zamaphuzu kuthola ubufakazi bezinamathelisi ezihlanganisiwe ezisekelweni zazo lapho zaziyobe ziboshwe khona emigodleni. <ref>{{Cite journal |last=Lombard |first=M |year=2006 |title=First impressions on the functions and hafting technology of Still Bay pointed artefacts from Sibudu Cave |url=http://www.sabinet.co.za/abstracts/nmsa_sah/nmsa_sah_v18_n1_a2.html |journal=S Afr Hum |volume=18 |pages=27–41}}</ref>
[[File:10.1371_journal.pone.0098359.g003.jpg|thumb| Amathuluzi e-Lithic avela emhumeni.]]
[[Category:Iziza zefagugu eNingizimu Afrika]]
rihhs9ssltk0k0yk2oais5m7wnb8eg1
128501
128496
2026-09-09T10:48:38Z
Fongcwele
16873
128501
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cave
| name = uMgede weSibhudu
| image =Sibudu cave KZN 02.JPG
| image_size =
| caption =
| pushpin_map =
| map_caption = Sibudu Cave
| map_alt =
| location = [[Tongaat]], [[KwaZulu-Natal]]
| coordinates = {{coord|29|31|21.5|S|31|05|09.2|E|format=dms|type:landmark|display=inline,title}}
| coordinates_ref =
| land_registry_number =
| grid_ref_UK =
| grid_ref_Ireland =
| grid_ref =
| depth =
| length =
| height_variation =
| elevation =
| discovery =
| geology =
| entrances =
| entrance_list =
| difficulty =
| hazards =
| access =
| show_cave_opened =
| show_cave_length =
| lighting =
| visitors =
| features =
| survey =
| survey_format =
| website =
| mapframe=yes
| embedded={{Infobox World Heritage Site
|official_name=Sibhudu Cave
|part_of=The Emergence of Modern Human Behaviour: The Pleistocene Occupation Sites of South Africa
|criteria=Cultural: iii, iv, v
|year=2024
|child=yes
}}
}}
'''Umgede weSibhudu''' uyidwala lokukhosela letshesihlabathi enyakatho [[IKwaZulu-Natali|yeKwaZulu-Natali]], eNingizimu Afrika. <ref name="Wadley04">{{Cite journal |last=Wadley |first=L |last2=Jacobs |first2=Z |year=2004 |title=Sibudu Cave, KwaZulu-Natal: Background to the excavations of middle stone age and iron age occupations |url=http://hdl.handle.net/10204/527 |journal=South African Journal of Science |volume=100 |pages=145–151 |hdl=10204/527}}</ref> Yisiza esibalulekile seNkathi Yetshe Ephakathi esasiyindawo yokuhlala, okunezikhala ezithile zomlando wayo, kusukela eminyakeni eyizi- 77,000 eyedlule kuya eminyakeni eyizi 38,000 eyedlule.
Ubufakazi bezinye zezibonelo zokuqala zobuchwepheshe banamuhla babantu butholakale endaweni yokukhosela (yize imikhonto yokuqala eyaziwayo isukela eminyakeni yizi- 400,000 edlule). Ubufakazi obusemgedeni wokukhosela buhlanganisa umcibisholo wethambo wokuqala (oneminyaka eyizi- 61,000 ubudala), <ref name="Backwell">{{Cite journal |last=Backwell |first=L |last2=d'Errico |first2=F |last3=Wadley |first3=L |year=2008 |title=Middle Stone Age bone tools from the Howiesons Poort layers, Sibudu Cave, South Africa |journal=Journal of Archaeological Science |volume=35 |issue=6 |pages=1566–1580 |bibcode=2008JArSc..35.1566B |doi=10.1016/j.jas.2007.11.006}}</ref> <ref name="Backwell2018">{{Cite journal |last=Backwell |first=L |last2=Bradfield |first2=J |last3=Carlson |first3=KJ |last4=Jashashvili |first4=T |last5=Wadley |first5=L |last6=d'Errico |first6=F |year=2018 |title=The antiquity of bow-and-arrow technology: evidence from Middle Stone Age layers at Sibudu Cave |journal=Journal of Archaeological Science |volume=92 |issue=362 |pages=289–303 |doi=10.15184/aqy.2018.11 |hdl=11336/81248 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> kanye nemicibisholo yamatshe yokuqala (eneminyaka eyizi-64,000 ubudala), <ref name="Lombard">{{Cite journal |vauthors=Lombard M, Phillips L |year=2010 |title=Indications of bow and stone-tipped arrow use 64,000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa |journal=Antiquity |volume=84 |issue=325 |pages=635–648 |doi=10.1017/S0003598X00100134 |s2cid=162438490}}</ref> <ref name="Lombard M">{{Cite journal |vauthors=Lombard M |year=2011 |title=Quartz-tipped arrows older than 60 ka: further use-trace evidence from Sibudu, Kwa-Zulu-Natal, South Africa |journal=Journal of Archaeological Science |volume=38 |issue=8 |pages=1918–1930 |bibcode=2011JArSc..38.1918L |doi=10.1016/j.jas.2011.04.001}}</ref> inaliti yokuqala (eneminyaka engu- 61,000 ubudala), <ref name="Backwell" /> ukusetshenziswa kokuqala kwesinamathelisi esiwuMxube esihlanganiswe ngokhoza (eminyakeni engu- 61,000 edlule), <ref name="Backwell" /> kanye nesibonelo sokusetshenziswa kwezingubo zokulala (eminyakeni engu- 77,000 edlule) okwakuyisibonelo esidala kunazo zonke esaziwayo (isibonelo esidala kusukela eminyakeni eyizi- 200,000 edlule satholakala muva nje eMgedeni Womngcele, eNingizimu Afrika). <ref name="Wadley2">Wadley L, Sievers C, Bamford M, Goldberg P, Berna F, Miller C. (2011). [https://www.science.org/doi/full/10.1126/science.1213317 Middle Stone Age Bedding Construction and Settlement Patterns at Sibudu, South Africa]. Science 9 December 2011: Vol. 334 no. 6061 pp. 1388–1391. An older example is now known: {{Cite journal |last=Lyn Wadley |display-authors=etal |date=14 August 2020 |title=Fire and grass-bedding construction 200 thousand years ago at Border Cave, South Africa |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc7239 |journal=Science |volume=369 |issue=6505 |pages=863–866 |bibcode=2020Sci...369..863W |doi=10.1126/science.abc7239 |hdl=11336/142827 |pmid=32792402 |s2cid=221113832 |hdl-access=free}}</ref>
Ukusetshenziswa kwesinamathelisi kanye nezinto zokulala kuyathakazelisa kakhulu, ngoba ubunkiya bokwenziwa kwazo kanye nokudludlungwa kwazo buvezwe njengobufakazi benqubeko phakathi kokuqonda kwabantu bokuqala kanye nokwabantu banamuhla. <ref name="Wadley2" /> <ref name="Wadley">{{Cite journal |last=Wadley |first=L |last2=Hodgskiss |first2=T |last3=Grant |first3=M |year=2009 |title=Implications for complex cognition from the hafting of tools with compound adhesives in the Middle Stone Age, South Africa |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=106 |issue=24 |pages=9590–9594 |bibcode=2009PNAS..106.9590W |doi=10.1073/pnas.0900957106 |pmc=2700998 |pmid=19433786 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wynn">{{Cite journal |last=Wynn |first=T |year=2009 |title=Hafted spears and the archaeology of mind |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=106 |issue=24 |pages=9544–9545 |bibcode=2009PNAS..106.9544W |doi=10.1073/pnas.0904369106 |pmc=2701010 |pmid=19506246 |doi-access=free}}</ref>
Ngowezi-2024, uMgedee iSibudu waba yingxenye [[ISiza Sefagugu Lomhlaba|yeSiza Sefagugu Lomhlaba]] leziza Zokuhlala Abantu Ezindaweni Ezinezikhukhula eNingizimu Afrika. <ref name=":0">{{Cite web|title=The Emergence of Modern Human Behaviour: The Pleistocene Occupation Sites of South Africa|url=https://whc.unesco.org/en/list/1723|accessdate=1 August 2024|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>
== Ingcaziso ==
Umgede iSibhudu uyidwala lyokukhosela, elitholakala cishe amakhilomith angama-40 enyakatho yesidlavela [[ITheku|saseThekwini]] futhi cishe ingamakhilomitha ayli-15 ngaphakathi kwezwe, eduze kwesidlidli [[ITongaat|sasoThongathi]] . Usegqumeni eliyindilinga, elinamahlathi elibheke e-WSW elibheke uMfula iTongati endaweni manje eseyipulazi [[Umoba|likamoba]] . Indawo yokukhosela yakhiwa ukuguguleka koMfula iTongati, manje oqhele ngamamitha ali-10 ngaphansi kwendawo yokukhosela. Umgandayo wawo ungamamitha angama-55 ubude, futhi cishe amamitha ali-18 ububanzi. <ref name="Wadley04" /> Unengqoqelelo enkulu yezinsalela zeNkathi Yetshe Ephakathi agcinwe kahle ngokwendalo nangokunembile kusetshenziswa ukungwangwa okushukunyiswa ukukhanya . <ref name="Wadley04" />
Ukumba kokuqala okwalandle ukuvubukulwa kwawo ngowe-1983 kwenziwa ngu-Aron Mazel weSigcinamagugu saseNatali (umsebenzi ongakashicilelwa). ULyn Wadley [[University of the Witwatersrand|weNyuvesi yaseWitwatersrand]] waqala ukumba kabusha ngoSepthemba we-1998.
[[File:10.1371.journal.pone.0098359.g002.jpg|thumb| Umbono wendawo yokumba ngaphakathi kwedwala lokukhosela.]]
== Ubuchwepheshe ==
Ukuhlala kwangaphambi kweStill Bay kwakunemboni esekelwe ku -lithic flake ekhiqiza amathuluzi amaningi. Ukuhlala e-Still Bay, ngaphezu kwalamakhekhebu, kwakha amathuluzi nezinhlayiya ezimbili . <ref>{{Cite journal |last=Wadley |first=L |date=June 2007 |title=Announcing a Still Bay industry at Sibudu Cave, South Africa |journal=J. Hum. Evol. |volume=52 |issue=6 |pages=681–9 |bibcode=2007JHumE..52..681W |doi=10.1016/j.jhevol.2007.01.002 |pmid=17337038}}</ref> Ukuhlaziywa kokusetshenziswa kwe-trace eziqongweni zamaphuzu kuthola ubufakazi bezinamathelisi ezihlanganisiwe ezisekelweni zazo lapho zaziyobe ziboshwe khona emigodleni. <ref>{{Cite journal |last=Lombard |first=M |year=2006 |title=First impressions on the functions and hafting technology of Still Bay pointed artefacts from Sibudu Cave |url=http://www.sabinet.co.za/abstracts/nmsa_sah/nmsa_sah_v18_n1_a2.html |journal=S Afr Hum |volume=18 |pages=27–41}}</ref>
[[File:10.1371_journal.pone.0098359.g003.jpg|thumb| Amathuluzi e-Lithic avela emhumeni.]]
[[Category:Iziza zefagugu eNingizimu Afrika]]
kn844k76hl144foiljf7p8s8morcb80
Imiklomelo Yokuqala Yokuzijabulisa wezindondo za KwaZulu- Natal
0
35206
128499
2026-09-09T10:34:08Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128499
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
gphfik33c89w6rrenro6siiohtf0avn
128502
128499
2026-09-09T10:55:31Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128502
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa
tg4jjaa9w0o5c9xauflfmaf3j2qu5re
128503
128502
2026-09-09T10:55:44Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128503
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa.
ns3ezd8zyfs72ofeeyw6yjbh92fwpnx
128505
128503
2026-09-09T11:06:01Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128505
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa.
== Abawinile nabaqokiwe ==
65s2fz0kgo1p9rbc1w68g30rmorpzzp
128508
128505
2026-09-09T11:10:05Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128508
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa.
k9noz2w9lpro1d1wxazaf39i1qi7ftz
128509
128508
2026-09-09T11:16:54Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128509
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
7ygzxm5dvl9ifb9lleof52hctjrgykn
128510
128509
2026-09-09T11:19:07Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128510
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
6gme2nbqatbzx8uhf1wb65b91kt0ahe
128511
128510
2026-09-09T11:20:23Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128511
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
kafk5392zfrqt3oeu51ov6bf7rhgf5o
128512
128511
2026-09-09T11:21:44Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128512
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
=== Abethuli bohlelo bezindondo ===
nkhtc3kb7drl7f0nq7djd622xlmheev
128513
128512
2026-09-09T11:26:23Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128513
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
=== Abethuli bohlelo bezindondo ===
{| class="wikitable sortable"
!Igama
!Indima
|-
| data-sort-value="Mhlongo, Somizi" |[[Somizi Mhlongo|U-Somizi Mhlongo]]
| rowspan="2" |Ummemezeli we-1st KZN Entertainment Awards
|-
| data-sort-value="Thusi, Pearl" |[[I-Pearl Thusi|U-Pearl Thusi]] <ref>{{Cite book |date=2025-10-26 |title=I-Pearl Thusi |url=https://zu.wikipedia.org/w/index.php?title=I-Pearl_Thusi&oldid=116443 |language=zu}}</ref>
|}
qn091166ybogcyvwjpji5o8v8bmhlkp
128514
128513
2026-09-09T11:27:37Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128514
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
=== Abethuli bohlelo bezindondo ===
{| class="wikitable sortable"
!Igama
!Indima
|-
| data-sort-value="Mhlongo, Somizi" |[[Somizi Mhlongo|U-Somizi Mhlongo]]
| rowspan="2" |Abamemezeli bezindondo zokuqala kwezokuzijabulisa Kwa-Zulu Natal
|-
| data-sort-value="Thusi, Pearl" |[[I-Pearl Thusi|U-Pearl Thusi]] <ref>{{Cite book |date=2025-10-26 |title=I-Pearl Thusi |url=https://zu.wikipedia.org/w/index.php?title=I-Pearl_Thusi&oldid=116443 |language=zu}}</ref>
|}
bkdejlsfxnshiosrk1kfaxr691a7w1b
128515
128514
2026-09-09T11:28:47Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128515
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
=== Abethuli bohlelo bezindondo ===
{| class="wikitable sortable"
!Igama
!Indima
|-
| data-sort-value="Mhlongo, Somizi" |[[Somizi Mhlongo|U-Somizi Mhlongo]]
| rowspan="2" |Abamemezeli bezindondo zokuqala kwezokuzijabulisa Kwa-Zulu Natal
|-
| data-sort-value="Thusi, Pearl" |[[I-Pearl Thusi|U-Pearl Thusi]] <ref>{{Cite book |date=2025-10-26 |title=I-Pearl Thusi |url=https://zu.wikipedia.org/w/index.php?title=I-Pearl_Thusi&oldid=116443 |language=zu}}</ref>
|}
=== Abadlali baseshashalazini ===
37skmhjpnkj09axwedlvtnpdybblhbn
128521
128515
2026-09-09T11:39:15Z
Leepamela
20678
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367836324|1st KZN Entertainment Awards]]"
128521
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Izindondo zokuqala zokuzijabulisa zazibanjelwe e-Thekwini kwilikabhanana endaweni ebizwa nge -ICC, KwaZulu-Natal, eNingizimu Afrika kuZibandlela ngomhlaka 15, ngonyaka ka-2020, yaysingathwe nguSomizi Mhlongo kanye no Pearl Thusi, esakazwa bukhoma kuBET Africa. <ref>{{Cite news |title=KZN Entertainment Awards 2020 - Durban ICC - Events and Entertainment Venue |url=https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015233201/https://icc.co.za/events/kzn-entertainment-awards-2020/ |archive-date=2021-10-15 |access-date=2026-09-09 |work=Durban ICC - Events and Entertainment Venue |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Seemela|first=Masego|date=2021-01-28|title=KZN Entertainment Awards to be broadcast on BET on January 30|url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2021-01-28-kzn-entertainment-awards-to-be-broadcast-on-bet-on-january-30/|accessdate=2026-09-09|website=TimesLIVE|language=en}}</ref>
== Abawinile nabaqokiwe ==
Ngezansi uhlu lwabaqokiweyo nabawinile. Abawinile babalwa kuqala, bavezwe ngamagama agqamile, futhi babonisiwe ngokukakwa. <ref>{{Cite web|last=Ncwane|first=Nokwanda|date=2020-12-16|title=Talent overload: All the winners from the first KZN Entertainment Awards|url=https://www.thesouthafrican.com/culture/entertainment/winners-knz-entertainment-awards/|accessdate=2026-09-09|website=The South African|language=en-ZA}}</ref>
Nalu uhlu labaculi ababeqokike, Abesilisa nabesifazane
{| class="wikitable"
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Female Artist}}
* '''[[Nomcebo Zikode]]''' ‡
** Ci Ci Ci
** [[Kelly Khumalo|UKelly Khumalo]]
** UHolly Rey
** [[Babes Wodumo]]
** UShechina
** UZandie Khumalo
** UZanda Zakuza
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Artist}}
* I-'''[[Sjava|ISjava]]''' ‡
** UZakwe
** ITellaman
** [[Mlindo the Vocalist|UMlindo Umculi]]
** [[Nasty C|U-C Ombi]]
** UKhuzani Mpungose
** URick Ojabulayo
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Actress}}
* '''I-Dawn Thandeka King''' ‡
** [[Nomzamo Mbatha]]
** [[Leleti Khumalo|ULeleti Khumalo]]
** I-Ayanda Borotho
** UThusó Mbedu
** [[Thembi Mtshali-Jones|UThembi Mtshali-Jones]]
** IGugu Gumede
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Club DJ Male}}
* '''UDlala Thukzin''' ‡
** [[Sun-El Musician|Umculi we-Sun-El]]
** I-DJ Sox
** Ama-DJ Bong
** U-Andy X
** I-DJ Lag
** I-DJ Eyakhangayo
** I-Colloe De Song
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Newest Find}}
* '''USithelo I-DJ''' ‡
** I-Sbahle
** Amawele aseQwabe
** Idayimane elimnyama
** I-TNS
** I-Nondumiso Jozana
** UMnqobi Yazo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Male)}}
* '''URobert Marawa''' ‡
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Comedian of the Year}}
* '''USiyanda Maphumulo''' ‡
** USifiso Nene
** UCarvin Goldstone
** UCeleste Ntulo
** UFelix Hlophe
** Khona-ke Maphumulo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Promoter}}
* '''I-Dogg DBN''' ‡
** I-DJ Tira
** UJunior Lavie
** IKgolo Da Guru
** UMjay Zama
** Ubuhlakani U-Mnguni
** UXolani Mcineka
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Producer}}
* '''UMondli Ngcobo''' ‡
** Umculi we-Sun-El
** ULindani Gumede
** Abaphathi bezinqaba
** I-DJ Lag
** I-Bongo Enomdwebo
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Event of the Year}}
* Impucuzeko Umkhosi WaseMaskandi ‡a
** Amadwala AseDurban
** Uyinki Kazi
** Umkhosi We-Jazz waseDurban
** Umdanso Wokugcina
** Intukuthelo
** I-Splashy Fen
** I-Durban Spring Break
** I-Gagasi Beach Fest
** Uhambo Lwe-Ivyson
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Telenovela}}
* '''Imbewu''' ‡
** I-eHostela
** I-Uzal
** I-Durban Gen
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Entertainment Writer}}
* '''UCharles Khuzwayo (u-Isolezwe) ''' ‡
** UJabulani Langa (Lilanga Lansuku Zonke)
** I-Fanelesbonge Bengu (Isolezwe)
** Ntombi Makhoba (Izincwadi Zedolobha)
** USandile Makhoba (u-Ilanga)
** ULucky Cain (Ilanga)
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|KZN’S Most Loved Cousin}}
* I-'''IBonang Matheba''' ‡
** [[Cassper Nyovest|UCassper Nyovest]]
** Ibhokisi LaseThul
** I-AKA
** [[Kwesta|UKwesta]]
** [[DJ Maphorisa|I-DJ Maphorisa]]
** UJub Jub
** [[Itumeleng Khune|I-Itumeleng Khune]]
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best TV Presenter (Female)}}
* '''[[I-Pearl Thusi]]''' ‡
** UMinnie Dlamini-Jones
** UNandi Madida
** Nomalanga Shozi
** I-Carishma Basday
** U-Anele Zondo
** U-Ayanda Thabethe
|-
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Coolest Hangout Spot}}
* '''I-Eyadini Lounge''' ‡
** Indawo Yokuzijabulisa
** U-1011
** I-Egagasini
** Indawo yaseNembulas
** Indawo yokulahla udoti
** Ama-mojos
** Imibono ngo-25
** Indlela Yokuphila KaMax
| valign="top" width="50%" |{{Award category|#eedd82|Best Male Actor}}
* '''I-SK Khoza''' ‡
** I-Simphiwe Majozi
** UBheki Mkwani
** Siyabonga Thwala
** Thembinkosi UBrian Mthembu
** USandi Dlamini
** UNtobeko Sishi
** Siyabonga Shibe
|}
== Abethuli bezindondo kanye nalabo ababezodlala eshashalazini ==
=== Abethuli bohlelo bezindondo ===
{| class="wikitable sortable"
!Igama
!Indima
|-
| data-sort-value="Mhlongo, Somizi" |[[Somizi Mhlongo|U-Somizi Mhlongo]]
| rowspan="2" |Abamemezeli bezindondo zokuqala kwezokuzijabulisa Kwa-Zulu Natal
|-
| data-sort-value="Thusi, Pearl" |[[I-Pearl Thusi|U-Pearl Thusi]] <ref>{{Cite book |date=2025-10-26 |title=I-Pearl Thusi |url=https://zu.wikipedia.org/w/index.php?title=I-Pearl_Thusi&oldid=116443 |language=zu}}</ref>
|}
=== Abadlali baseshashalazini ===
{| class="wikitable sortable"
!Amagama (ama)
!Indima
!Ukudlalwa
|-
| data-sort-value="Sjava" |[[Sjava|USjava]]
|Abadlali
|"Ugogo"
|-
|UKhuzani
|Umdlali
|"Ijele"
|-
|}
== Impikiswano ==
7wbwsye0x4pa39dotmtrpb4onfkqj86
Template:Infobox cave
10
35207
128500
2026-09-09T10:47:00Z
Fongcwele
16873
Created page with "<includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{if empty|{{{embed|}}}|{{{child|}}}}} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color: #e7dcc3; color:inherit; | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{{other_name|}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}|upright={{if empty|{{{upright|}}}|1.15}}}} | caption1 = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Locatio..."
128500
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| bodyclass = vcard
| child = {{if empty|{{{embed|}}}|{{{child|}}}}}
| aboveclass = fn org
| abovestyle = background-color: #e7dcc3; color:inherit;
| above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| subheader = {{{other_name|}}}
| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}|upright={{if empty|{{{upright|}}}|1.15}}}}
| caption1 = {{{caption|}}}
| image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map
| pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
| pushpin_label_position= {{if empty|{{{pushpin_label_position|}}}|none}}
| default_width = 220
| max_width = 256
}}
| image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption3 = {{{map_caption|}}}
| image4 = {{#invoke:Infobox mapframe
| autoWithCaption
| onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}}
| mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}
}}
| label1 = Indawo
| data1 = {{{location|}}}
| label2 = Umdwayinga OS
| data2 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{gbm4ibx|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{{name|}}} }}{{{grid_ref|}}}}}
| label3 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI grid]]
| data3 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{{name|}}} }}{{{grid_ref|}}}}}
| label4 = Inkombandawo
| data4 = {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}}{{{coordinates_ref|}}}
| label5 = Ukujula
| data5 = {{{depth|}}}
| label6 = Ubude
| data6 = {{{length|}}}
| label7 = {{longitem|Height variation}}
| data7 = {{{height_variation|}}}
| label8 = Impakamo
| data8 = {{{elevation|}}}
| label10 = Ukuvubukulwa
| data10 = {{{discovery|}}}
| label11 = Umchazamphansi
| data11 = {{{geology|}}}
| label12 = Ubungeno
| data12 = {{{entrances|}}}
| label13 = Entrances list
| data13 = {{{entrance_list|}}}
| label14 = Ubunkiya
| data14 = {{{difficulty|}}}
| label15 = Izingozi
| data15 = {{{hazards|}}}
| label16 = Access
| data16 = {{{access|}}}
| label17 = {{longitem|Show cave opened}}
| data17 = {{{show_cave_opened|}}}
| label18 = {{longitem|Show cave length}}
| data18 = {{{show_cave_length|}}}
| label19 = Ukukhanya
| data19 = {{{lighting|}}}
| label20 = Izihambeli
| data20 = {{{visitors|}}}
| label21 = Ulwangu
| data21 = {{{features|}}}
| label22 = Isihumusho
| data22 = {{#if:{{{translation|}}}
| ''{{{translation|}}}''{{#if:{{{language|}}}|{{sp}}({{{language|}}}) }}}}
| label23 = Ukuphinyiswa
| data23 = {{{pronunciation|}}}
| label24 = [[Cave survey]]
| data24 = {{#if:{{{survey|}}}
| {{{survey|}}}<!--
-->{{#if:{{{survey_format|}}}
|{{sp}}(in ''{{{survey_format|}}}'')}}}}
| label25 = [[British Cave Research Association|BRAC]] [[Cave survey#Accuracy|grade]]
| data25 = {{uc:{{{bcra_grade|}}}}}
| label26 = Isibhaliso
| data26 = {{{registry|}}}
| label27 = {{longitem|{{{free_label_1|}}}}}
| data27 = {{#if:{{{free_label_1|}}}|{{{free_data_1|}}}}}
| label28 = {{longitem|{{{free_label_2|}}}}}
| data28 = {{#if:{{{free_label_2|}}}|{{{free_data_2|}}}}}
| label29 = Website
| data29 = {{{website|}}}
| data30 = {{{embedded|}}}
}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox cave with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox cave]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| access | alt | bcra_grade | caption | child | coordinates | coordinates_ref | depth | difficulty | discovery | elevation | embed | embedded | entrance_list | entrances | features | free_data_1 | free_data_2 | free_label_1 | free_label_2 | geology | grid_ref | grid_ref_Ireland | grid_ref_UK | hazards | height_variation | image | image_map | image_size | language | length | lighting | location | map_alt | map_caption | map_size | name | other_name | pronunciation | registry | show_cave_length | show_cave_opened | survey | survey_format | translation | upright | visitors | website }}<noinclude>
{{documentation}}<!--
PLEASE ADD CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS
--></noinclude>
8wppmd1xl3zgr7n8yttopcq2qp612yg