# Γεώργιος Παπανδρέου (πρεσβύτερος)

### Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Γεώργιος Παπανδρέου
Αξίωμα: | Πρωθυπουργός της Ελλάδας
Περίοδοι εξουσίας: | 26 Απριλίου 1944 – 3 Ιανουαρίου 1945 8 Νοεμβρίου 1963 – 30 Δεκεμβρίου 1963 18 Φεβρουαρίου 1964 – 15 Ιουλίου 1965
Προκάτοχοι: | Σοφοκλής Βενιζέλος, Στυλιανός Μαυρομιχάλης, Ιωάννης Παρασκευόπουλος
Διάδοχοι: | Νικόλαος Πλαστήρας, Ιωάννης Παρασκευόπουλος, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας
Ημερομηνία γέννησης: | 18 Φεβρουαρίου, 1888
Τόπος γέννησης: | Καλέντζι, Αχαΐας
Ημερομηνία θανάτου: | 1 Νοεμβρίου 1968
Τόπος θανάτου: | Αθήνα

Ο Γεώργιος Παπανδρέου (18 Φεβρουαρίου 1888 - 1 Νοεμβρίου 1968) υπήρξε μία από τις πιο επιφανείς προσωπικότητες της νεότερης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας. Πατέρας του Ανδρέα Παπανδρέου και παππούς του Γεωργίου Α. Παπανδρέου. Διετέλεσε αρκετές φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας, αν και για μικρό χρονικό διάστημα κάθε φορά, και απέκτησε το προσωνύμιο «Γέρος της Δημοκρατίας».

## [Επεξεργασία] Βιογραφία

Γεννήθηκε στο Καλέντζι της Αχαΐας. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και πολιτικές επιστήμες στο Βερολίνο. Από νεαρός αναμίχθηκε στην πολιτική υποστηρίζοντας τον φιλελεύθερο Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος το 1916 τον διόρισε νομάρχη στην Λέσβο. Την περίοδο 1917-1920 διατέλεσε γενικός διευθυντής Χίου. Παντρεύτηκε την Πολωνίδα Σοφία Μινέικο με την οποία απέκτησε τον Ανδρέα Παπανδρέου που γεννήθηκε στην Χίο το 1919.

Κατά την πολιτική κρίση που δημιουργήθηκε με θέμα την είσοδο της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Παπανδρέου ήταν από τους σφοδρότερους υποστηρικτές του Βενιζέλου εναντίον του φιλογερμανού Βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄. Όταν ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αθήνα, ο Παπανδρέου τον συνόδεψε στην Κρήτη κι έπειτα πήγε στην Λέσβο, όπου κινητοποίησε τους αντιμοναρχικούς υποστηρικτές του στα νησιά και υποστήριξε την επαναστατική κυβέρνηση Εθνικής Άμυνας του Βενιζέλου στην Θεσσαλονίκη. Το 1921 επέζησε από μια απόπειρα δολοφονίας, ενώ το 1922 υποστήριξε την επανάσταση. Ο Παπανδρέου εκλέχτηκε βουλευτής με το κόμμα Φιλελευθέρων του Βενιζέλου και το 1923 ο Στυλιανός Γονατάς τον διόρισε Υπουργό Εσωτερικών. Αργότερα υπηρέτησε ως Υπουργός Εθνικής Οικονομίας με την κυβέρνηση Μιχαλακοπούλου. Η δικτατορία του Πάγκαλου τον εξόρισε. Κατά την Α' Δημοκρατία της περιόδου 1924-1935 υπηρέτησε ως Υπουργός Παιδείας επί Βενιζέλου (1930-1932) και Υπουργός Συγκοινωνιών το 1933 πάλι με την κυβέρνηση Βενιζέλου. Το 1935 ίδρυσε το "Δημοκρατικό κόμμα" το οποίο μετονομάστηκε αργότερα σε "Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό".

Ως σταθερός πολέμιος της μοναρχίας εξορίστηκε το 1936 στην Άνδρο και στα Κύθηρα από τον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά. Κατά την κατοχή της Ελλάδας από τους Γερμανούς στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθη στις αρχές του 1942 από τους Ιταλούς και φυλακίστηκε για ένα τρίμηνο στις φυλακές Αβέρωφ. Το 1944 αποφάσισε να συνταχθεί με τη βασιλική εξόριστη κυβέρνηση στην Αίγυπτο και οργάνωσε το συνέδριο του Λιβάνου (Μάιος 1944), όπου αποφασίστηκε ο σχηματισμός κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητας (Μάιος 1944) με συμμετοχή όλων των πολιτικών παρατάξεων υπό την πρωθυπουργία του. Τον Οκτώβριο του 1944, αμέσως μετά την απελευθέρωση και την συμφωνία της Καζέρτας, επέστρεψε στην Ελλάδα, αλλά μετά τα Δεκεμβριανά παραιτήθηκε από πρωθυπουργός.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου απευθύνεται στο πλήρωμα του πολεμικού πλοίου "Prince David", με το οποίο επέστρεψαν αυτός ως Πρωθυπουργός και οι υπουργοί της Κυβέρνησής του από την Ιταλία.

Μετά το 1946 συνέχισε την πολιτική του καριέρα ως βουλευτής Αχαΐας υπηρετώντας ως Υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Τάξης και Συντονισμού με την κυβέρνηση Πλαστήρα το 1950 και Σοφοκλή Βενιζέλου το 1951. Στις εκλογές του 1952 συνεργάστηκε με τον Παπάγο. Επανίδρυσε το κόμμα του και το συγχώνευσε στο κόμμα Φιλελευθέρων με συναρχηγό το Σοφοκλή Βενιζέλο. Κατά τη δεκαετία του 1950 ο Παπανδρέου παρέμεινε στην αντιπολίτευση ενώ η συντηρητική παράταξη αύξανε την απήχησή της.

Το 1961 αναβίωσε τον ελληνικό φιλελευθερισμό ιδρύοντας το κόμμα "Ένωση Κέντρου", ένα συνασπισμό των παλιών φιλελεύθερων Βενιζελικών και απογοητευμένων συντηρητικών. Στις εκλογές του ίδιου χρόνου εξασφάλισε το 1/3 των εδρών της Βουλής και έγινε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Κατήγγειλε τα αποτελέσματα των εκλογών ως νοθευμένα κατηγορώντας το παρακράτος για διπλοψηφίες και άλλες παρεμβάσεις κάνοντας λόγο για εκλογές 'βίας και νοθείας'. Τότε, ξεκίνησε πολιτικό αγώνα εναντίον της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή για την διενέργεια νέων εκλογών, που έμεινε γνωστός στην ιστορία ως "ανένδοτος".

Το κόμμα του κέρδισε τις εκλογές της 3ης Νοέμβριου του 1963 με ποσοστό 42,04%. Έχοντας 138 έδρες, σχημάτισε κυβέρνηση μειοψηφίας με τη στήριξη της Ε.Δ.Α., που είχε 28 έδρες. Ωστόσο, ο Παπανδρέου επιθυμούσε αυτοδύναμη πλειοψηφία και έτσι υπέβαλε την παραίτηση της κυβέρνησης αμέσως μετά την εξασφάλιση ψήφου εμπιστοσύνης. Στις εκλογές του Φεβρουαρίου 1964 η Ένωση Κέντρου κέρδισε με το 52,8% των ψήφων και 171 έδρες. Η προοδευτική πολιτική του, όπως και ο ευδιάκριτος ρόλος που έπαιζε ο γιος του Ανδρέας, ξεσήκωσαν την αντιπολίτευση των συντηρητικών κύκλων.

Πάντως, αν και φιλελεύθερων αντιλήψεων, συνέχισε πολλές από τις πρακτικές των προκατόχων του όσον αφορά την αντιμετώπιση του κομμουνισμού. Στις 11 Μαρτίου του 1965 εξέδωσε ως Πρωθυπουργός και Υπουργός Παιδείας την εγκύκλιο 1010, η οποία απευθυνόταν στους επιθεωρητές Μέσης Εκπαίδευσης και εφιστούσε την προσοχή τους στον κίνδυνο προσεταιρισμού μαθητών από την Κομμουνιστική Νεολαία Λαμπράκη[1]. Στην εγκύκλιο αυτή, αφού επαναλάμβανε ότι «Ο Κομμουνισμός είναι εχθρός του Έθνους και της Δημοκρατίας», καθιστούσε τους καθηγητές υπεύθυνους για τον «εθνικό φρονηματισμό» των μαθητών, ξεκαθάριζε ότι καθηγητές διαφορετικών φρονημάτων δεν είχαν θέση στην εκπαίδευση και ζητούσε από τους επιθεωρητές να του υποβάλλουν στο τέλος κάθε μήνα εμπιστευτική έκθεση.

Στην αρχή ως Υπουργός Εσωτερικών το 1950 αντιτάχθηκε στον κυπριακό αγώνα κατά των Βρετανών και υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα. Συγκεκριμένα στις 23 Ιουνίου 1950 σε συνάντησή του με τον δήμαρχο Λευκωσίας Θεμιστοκλή Δέρβη είπε: «η Ελλάς αναπνέει με δύο πνεύμονες, τον μεν αγγλικόν, τον δε αμερικανικόν, και δι' αυτό δεν ημπορεί να πάθει ασφυξίαν λόγω του Κυπριακού»[2]. Στη συνέχεια όμως από τα έδρανα της αντιπολίτευσης άλλαξε πλεύση και απέρριψε στις Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1959, με τις οποίες δημιουργήθηκε το κράτος της Κύπρου, επειδή προέβλεπαν ανεξαρτησία και όχι ένωση με την Ελλάδα. Ως πρωθυπουργός το 1964 μετά από επεισόδια μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων στο νησί έστειλε μια ελληνική μεραρχία για τη διατήρηση της τάξης. Ήρθε σε σύγκρουση όμως με τον Μακάριο, επειδή υποστήριξε το σχέδιο Άτσεσον, το οποίο προέβλεπε ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα με παραχώρηση της χερσονήσου της Καρπασίας στην Τουρκία, κάτι που ο Μακάριος απέρριπτε κατηγορηματικά ως διχοτόμηση.

Κατά τη διακυβέρνησή του, προέκυψαν διαμάχες με τον νεαρό βασιλιά Κωνσταντίνο Β΄, ο οποίος ακολουθούσε την παραδοσιακή πολιτική του Παλατιού και αναμιγνυόταν ενεργά στις υποθέσεις του στρατεύματος. Η διαφωνία τους κορυφώθηκε το καλοκαίρι του 1965 και ο Παπανδρέου εξαναγκάστηκε σε παραίτηση στις 15 Ιουλίου 1965 λόγω της άρνησης του βασιλιά να του επιτρέψει να αναλάβει την ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Αυτή υπήρξε η αρχή μιας περιόδου πολιτικής ανωμαλίας που συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια οδηγώντας τελικά στο πραξικόπημα της 21 Απριλίου 1967. Ο Κωνσταντίνος διόρισε πρωθυπουργό τον Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα με υπουργούς βουλευτές της Ένωσης Κέντρου που αποστάτησαν. Η νέα κυβέρνηση όμως δεν είχε πλειοψηφία στην Βουλή, οπότε σχηματίστηκε άλλη κυβέρνηση υπό τον Ηλία Τσιριμώκο.

Αυτή η κυβέρνηση αλλά και οι επόμενες δεν είχαν την εμπιστοσύνη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και, γι' αυτό, ήταν ασταθείς, ενώ ο Παπανδρέου είχε κηρύξει τον δεύτερο "ανένδοτο" αγώνα. Το 1967, και ενώ είχαν προκηρυχθεί εκλογές για τις 28 Μαΐου, στις 21 Απριλίου αξιωματικοί του στρατού υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Γεωργίου Παπαδόπουλου κατέλαβαν την εξουσία με πραξικόπημα και καθ' υπόδειξή τους την πρωθυπουργία ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Κόλλιας. Η επταετής περίοδος που ακολούθησε έγινε γνωστή ως η δικτατορία της Χούντας των Συνταγματαρχών. Ο Γ. Παπανδρέου τέθηκε σε περιορισμό στο σπίτι του στο Καστρί όπου και πέθανε το 1968. Η κηδεία του από τη Μητρόπολη της Αθήνας αποτέλεσε ορόσημο στον αντιχουντικό αγώνα, καθώς συγκέντρωσε πολύ κόσμο και έγινε αφορμή για την πρώτη μαζική λαϊκή διαμαρτυρία κατά της δικτατορίας.

## [Επεξεργασία] Ρήσεις

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν γνωστός ως ετοιμόλογος ευφυολόγος. Εδώ παρατίθενται μερικές από τις ρήσεις του:

- Παραφράζοντας το σύνθημα του δικτατορικού καθεστώτος, 'Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών', έκανε λόγο για 'Ελλάδα Ελλήνων Χριστιανών καθολικώς διαμαρτυρομένων'.
- Σε μία κοινοβουλευτική συζήτηση, ακούγοντας μία ύβρη προς το πρόσωπό του, ρώτησε 'Ποίος το λέει αυτό;' για να απαντήσει, μόλις ο υβριστής απάντησε 'εγώ', 'Τότε δεν έχει καμία σημασία!'
- Σε προεκλογική συγκέντρωση στο Βόλο, ξεκίνησε την ομιλία του: 'Λαέ της Λάρισας!...' για να διορθώσει '– Λαέ της Λάρισας!... πού είσαι να θαυμάσεις τη μεγαλειώδη συγκέντρωση του λαού τού Βόλου!'

## [Επεξεργασία] Σημειώσεις

1. ↑ Φ. Κ. Βώρος, Από την Ιστορία της Νεοελληνικής Εκπαίδευσης: Ένα Κεφάλαιο Μεγαλείου και Οδύνης σελ. 22 (doc)
2. ↑ Άρθρο του Μακάριου Δρουσιώτη στην Ελευθεροτυπία της 11/7/2006

## [Επεξεργασία] Εξωτερικοί σύνδεσμοι

- Ένθετο Επτά Ημέρες της Καθημερινής αφιερωμένο στην οικογένεια Παπανδρέου

Πρωθυπουργοί της Ελλάδας

*Μαυροκορδάτος | *Κανακάρης | *Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης | *Κουντουριώτης | *Ανδρέας Ζαΐμης | *Ιωάννης Καποδίστριας | *Αυγουστίνος Καποδίστριας | *Θεόδωρος Κολοκοτρώνης | *Κωλέττης | *Σπυρίδων Τρικούπης | *Άρμανσμπεργκ | *Φον Ρούτχαρτ | *Όθων | Ανδρέας Μεταξάς | Κανάρης | Τζαβέλας | Κριεζής | Δημήτριος Βούλγαρης | Μιαούλης | Γενναίος Κολοκοτρώνης | Μοραϊτίνης | Ζηνόβιος Βάλβης | Κυριάκος | Ρούφος | Κουμουνδούρος | Δεληγιώργης | Θρασύβουλος Ζαΐμης | Χαρίλαος Τρικούπης | Δηλιγιάννης | Δημήτριος Βάλβης | Κωνσταντόπουλος | Σωτηρόπουλος | Δελιγιάννης | Δημήτριος Ράλλης | Αλέξανδρος Ζαΐμης | Γεώργιος Θεοτόκης | Κυριακούλης Μαυρομιχάλης | Δραγούμης | Ελευθέριος Βενιζέλος | Γούναρης | Σκουλούδης | Καλογερόπουλος | Λάμπρος | Στράτος | Πρωτοπαπαδάκης | Τριανταφυλλάκος | Χαραλάμπης | Κροκιδάς | Γονατάς | Καφαντάρης | Παπαναστασίου | Σοφούλης | Μιχαλακόπουλος | §Πάγκαλος | §Ευταξίας | Κονδύλης | Παναγής Τσαλδάρης | Οθωναίος | Δεμερτζής | Ιωάννης Μεταξάς | Κορυζής | †Τσουδερός | ^Τσολάκογλου | ^Λογοθετόπουλος | ^Ιωάννης Ράλλης | †Μπακιρτζής | †Σοφοκλής Βενιζέλος | †Σβώλος | †Γεώργιος Παπανδρέου | Πλαστήρας | Πέτρος Βούλγαρης | Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός | Κανελλόπουλος | Πουλίτσας | Κωνσταντίνος Τσαλδάρης | Μάξιμος | Διομήδης | Ιωάννης Θεοτόκης | Κιουσόπουλος | Παπάγος | Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής | Γεωργακόπουλος | Δόβας | Πιπινέλης | Στυλιανός Μαυρομιχάλης | Παρασκευόπουλος | Νόβας | Τσιριμώκος | Στεφανόπουλος | §Κόλλιας | §Παπαδόπουλος | §Μαρκεζίνης | §Ανδρουτσόπουλος | Γεώργιος Ράλλης | Ανδρέας Παπανδρέου | Τζαννετάκης | Γρίβας | Ζολώτας | Μητσοτάκης | Σημίτης | Κωνσταντίνος Α. Καραμανλής
* Υπό διαφορετικό τίτλο § Πρωθυπουργός πραξικοπηματικής κυβέρνησης † Πρωθυπουργός Κυβέρνησης που δεν ελέγχει την Αθήνα ^ Πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της κατοχής από τους Γερμανούς

Ανακτήθηκε από "http://el.wikipedia.org../../../%CE%B3/%CE%B5/%CF%8E/%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%AD%CE%BF%CF%85_%28%CF%80%CF%81%CE%B5%CF%83%CE%B2%CF%8D%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%82%29_8ba5.html"

Κατηγορίες: Έλληνες πολιτικοί | Πρωθυπουργοί της Ελλάδας | Αχαιοί Πρωθυπουργοί | Αχαιοί πολιτικοί | Υπουργοί Εσωτερικών της Ελλάδας | Υπουργοί Παιδείας της Ελλάδας | Υπουργοί Συγκοινωνιών της Ελλάδας | Υπουργοί Εθνικής Οικονομίας της Ελλάδας | Νομάρχες Χίου

##### Views

- Άρθρο
- Συζήτηση
- Τελευταία έκδοση

##### Αναζήτηση

##### Άλλες γλώσσες

- Deutsch
- English
- Español
- Eesti
- Suomi
- Français
- Italiano
- Polski
- Português
- Русский