# Avustralya Yerli dillerinin transkripsiyonu

### Vikipedi, özgür ansiklopedi

1856 yılına ait bir kitaptan Gamilaraaya ait alfabenin harflerinin resimsel gösterimi. eng (ŋ) ve sesli harfin uzun olduğunu göstermek için (¯) olan işaretler belirtilmiştir.
Not: Bu sayfa Unicode olarak IPA fonetik sembolleri içerir. Telaffuz için IPA şema sayfasına bakınız.

Avrupalıların gelişinden önce, Avustralya Yerli dilleri yalnızca konuşma dilleriydi ve yazma sistemleri yoktu. Kolonicilerin latin alfabesi Avustralya Yerli dillerinin transkripsiyonu için kaçınılmaz şekilde kullanılmıştır, fakat seslerin nasıl temsil edildiğinin detayları zamanla ve yazardan yazara değişmiştir, bazen aynı kelime veya ismin çok büyük şekillerde farklı yazımı oluşmuştur.

## [değiştir] Erken yazım

İlk başlarda, Avustralya dilleri yazarın duyduğu şekilde İngilizce yazım kurallarına göre yazılmaktaydı. Bu ise Avustralya dillerinde farklı olan fakat İngilizce olmayan seslerin yazımda tek olarak yazılmasına sebep olmuştur. Aynı zamanda Avustralya dillerinde alofon olan fakat İngilizcede farklı olan seslerin farklı yazılmasına sebep olmuştur.

İngilizcedeki birçok Avustralya Yerli dili kökenli kelime, aşağıdaki kuralları kullanmıştır ve asıl dilinde kelimenin nasıl telaffuz edildiği konusunda kesin bir fikir veremez.

Avustrayla dillerinin zamanla transkripsiyonları
Dil | Anlamı | Erken yazımı | Modern yazımı | Telaffuz (IPA) | Notlar
--- | --- | --- | --- | --- | ---
Guugu Yimidhirr | “dil” | unjar (1770)[1] ngandar (1901)[2] | nganhdhaar (1979)[3] | [ŋan̪d̪aːɻ] | İlk telaffuzlar kelime başındaki [ŋ] sesini kaçırmışlardır, ve dişsel sessizlerden ayırt edememişlerdir.
Gamilaraay | “bal” | wuddul (1903)[4] | warrul (1993)[5] | [waɾul] | İlk telaffuzlar [ɾ] ve [d] seslerini ayırt etmemişlerdir, bu ikisi İngilizcede alofondur fakat Avustralya dillerinde değildir.

Dilbilimsel konuda daha çok bilgiye sahip yazarlar, bazen ŋ veya ġ sembollerini /ŋ/ için kullanmışlardır, ñ sembolünü /ɲ/ için, sesli harfin uzun olduğu göstermek için (¯) veya inceltme işareti (^) uzun ünlüler için, sesli harflerin kısa okunması için (˘) sembolleri kullanılmıştır, fakat bunlar genellikle tutarsız olarak kullanılmıştır.

## [değiştir] Modern pratik yazım

Bugün Avustralya dilleri üzerinde çalışan dilbilimciler belirli fonemik yazımları kullanmaktadırlar, bu sayede her konuşulan kelime yalnız bir şekilde yazılır ve her yazılan kelime yalnız bir şekilde okunabilir.

Genellikle, fakat her zaman değil, pratik yazımlar yalnızca temel Roman alfabesi harflerini kullanır. Bu ise standart karakteri olmayan sesler için digrafların kullanılmasını gerektirir. Bazı durumlarda bu belirsizliklere yol açar, örneğin tek ses /ŋ/ ve sessiz harflerinin /ng/ her ikiside ng olarak yazılabilir. Genellikle n.g (araya nokta eklenerek), n’g (kesme işareti ekleyerek) veya nk şekillerinde yazılarak bu sorunun üstesinden gelinebilir.

### [değiştir] Sesliler ve yarı sesliler

Çoğu Avustralya dilleri üç sesli kullanır, bunlar i, a ve u olarak yazılırlar. Bazı durumlarda e veya o olarak ses verebilir, fakat e veya o olarak yazılmazlar, örneğin Martuthunira kelimesi wirrirri "alev" kabaca vereri olarak [weɾeɾɪ] telaffuz edilir. Uzun sesliler çift harfle gösterilirler, örneğin ii /iː/, aa /aː/, uu /uː/.

İngilizcedeki yarı seslilerden w ve y İngilizcede olduğu gibi telaffuz edilir. Bazı dillerde w u sesinin yanında, ve y i sesine yanında telaffuz edilmez fakat dilbilimciler yinede onları yazmayı terchi eder. Örneğin Gamilaraay yinarr "kadın" gerçekte inar olarak telaffuz edilir [inar].

Az sayıda dilde dişsel yarı sesli mevcuttur, bu ise yh olarak telaffuz edilir (aşağıdaki boğumlamanın yeri kısmına bakınız).

### [değiştir] Rotikler

Avustralya dillerinin birçoğu iki rotiğe veya r-gibi seslere sahiptir: Amerikan İngilizcesinde olduğu gibi r olarak yazılan bir üstdamaksıl aproksiman; ve ses titremesi şeklinde veya çarpma şeklinde bir ses (her ikisi de İspanyolcada bulunur) olan ve rr olarak yazılan ses.

Bu iki r'den sadece birine sahip dillerde, yalnızca r yazılır.

### [değiştir] Boğumlamanın yeri

Çiftdudaksıl, artdamaksıl ve alveoler sessizler genellikle İngilizcede olduğu gibi yazılırlar, örneğin p /p/, b /b/, m /m/, k /k/, g /ɡ/, ng /ŋ/, t /t/, d /d/, n /n/, l /l/. Ng ayrıca eng olarak adlandırılan ŋ karakteri ile de yazılabilir.

Damaksal sessizler bir alveoler sessiz + j şeklinde eklenen digraf ile gösterilirler, örneğin tj /c/, dj /ɟ/, nj /ɲ/, lj /ʎ/. J tek başına dj yerine veya ny nj yerinede kullanılabilir.

Dişsel sessizler alveoler sessiz + h şeklinde eklenen digraf ile gösterilirler. Örneğin th /t̪/, dh /d̪/, nh /n̪/, lh /l̪/. th Avustralya İngilizcesinde olduğu gibi frikatit değildir, fakat İrlanda İngilizcesinde olduğu gibi kesme şeklindedir.

Üstdamaksıl sessizler r + alveoler sessiz şeklinde digraf ile gösterilirler. Örneğin rt /ʈ/, rd /ɖ/, rn /ɳ/, rl /ɭ/.

Bazı dillerde damaksıl-artdamaksıl sessizler vardır, damaksıl ile artdamaksıl arasındadır. Yanyuwa için, yk /ɡ̟/, nyk /ⁿɡ̟/ (bir ön-genizsel duruş— Ön-genizsel için aşağıya bakınız), nyng /ŋ̟/ olarak yazılırlar.[6]

### [değiştir] Duruşların seslendirilmesi

Avustralya dillerinin birçoğu seslendirilmiş ve sessiz duruşları ayırt etmez, bu nedenle t ve d aynı sesin farkları olarak olur. Her iki alofon aynı şekilde yazılır, fakat sessiz veya sesli sembollerden hangisinin kullanılacağı o dilde kullanım sıklığına göre değişir. Bazı diller bir dilbilimci tarafından sesli sembolle yazılırken, diğer tarafından sessiz sembolle yazılabilir. Daha fazlası, bazı dilbilimciler bir dildeki bazı sessizler için sessiz olanı kullanırken diğeri için sesli sembolü kullanmayı seçebilirler.

Ancak bazı diller sesli ve sessiz duruşları ayırmaktadır.

### [değiştir] Ön-genizsel

Bazı diller ön-genizsel sessizlere sahiptir, genizsel bir sesten önce bir duruş olur ve bu tek ses olarak kabul edilir. Yanyuwada bunlar mb /mb/, ngk /ŋɡ/, nj /ɲɟ/, nth /ⁿd̪/, nd /ⁿd/, rnd /ɳɖ/[6] olarak yazılırlar.

## [değiştir] Kaynaklar

### [değiştir] Kanıt gösterilen kaynaklar

1. ↑ Cook, James (1955). The Journals of Captain James Cook. Cambridge: Cambridge University Press.
2. ↑ Roth, Walter E. (1901). The structure of the Koko-Yimidir language. Brisbane: Government Printer.
3. ↑ Haviland, John (1979). “Guugu Yimidhirr Sketch Grammar”, R. M. W. Dixon and B. Blake Handbook of Australian Languages Vol I, 26–180.
4. ↑ Mathews, R. H. (Jul.–Dec. 1903). "Languages of the Kamilaroi and Other Aboriginal Tribes of New South Wales". The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland 33: 259–283.
5. ↑ Austin, Peter (1993). A Reference Dictionary of Gamilaraay, northern New South Wales.
6. ↑ 6,0 6,1 Bradley, John; Kirton, Jean (1992). Yanyuwa Wuka: language from Yanyuwa country, unpublished.

### [değiştir] Genel kaynaklar

- 13 Eylül 2006 tarihli İngilizce Vikipedi Transcription of Australian Aboriginal languages maddesi
  - Dixon, R. M. W. (2002). Australian Languages: Their Nature and Development. Cambridge: Cambridge University Press.
  - McGregor, William (2004). The Languages of the Kimberley, Western Australia, 21–26, London, New York: Taylor & Francis.

## [değiştir] Dış bağlantılar

- Avustralya Yerli Dillerinin Fonetiği ve Fonolojisi

"http://tr.wikipedia.org../../../a/v/u/Avustralya_Yerli_dillerinin_transkripsiyonu_269e.html"'dan alındı

Sayfa kategorileri: Avustralya Yerli dilleri | Fonetik alfabeler | Yazı

##### Views

- Madde
- Tartışma
- Güncel sürüm

##### Ara

##### Diğer diller

- Aragonés
- Asturianu
- Dansk
- English
- Español
- Kernewek
- Latina
- Latviešu
- Sicilianu
- Svenska
- 中文